nie pamiętasz hasła?
Dziś są imieniny: Leona, Kai, Heliodora
×

Uwaga! Nasze strony wykorzystują pliki cookies

Pliki cookies ułatwiają korzystanie z naszych serwisów. Używamy ich w celach reklamowych i statystycznych a także po to, by dostosować nasze witryny dla indywidualnych potrzeb naszych czytelników i użytkowników. Plików cookie mogą też używać nasi partnerzy, reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy multimediów. Może zmienić ustawiania dotyczące plików cookies na Twojej przeglądarce. Korzystanie z serwisów bez dokonania zmiany oznacza, że pliki COOKIES będą zapisywane w pamięci twojego komputera lub innego urządzenie, z którego korzystasz do przeglądania witryn internetowych. Więcej informacji na temat cookies znajdziesz w naszej polityce prywatności.

Wymuszona rewolucja dotknęła także Tomaszów

dodano: 2018-04-02 10:36:47

Druga wojna światowa doprowadziła do totalnego wyniszczenia Żydów i ogromnych zmian w polskim społeczeństwie. Żydzi stanowili około pięćdziesięciu procent polskiej warstwy bogatej burżuazji i ponad pięćdziesiąt procent drobnomieszczaństwa. Ta warstwa niknie, nikną Żydzi. Nie ma ich – zaznacza historyk i demograf historyczny prof. Krzysztof Zamorski. Wymordowanie Żydów – w głównej mierze, choć nie tylko, przez Niemców – pozostawiło nagle ogromną lukę w społecznej i ekonomicznej tkance polskiego społeczeństwa. Lukę, która szybko się wypełniała. Przede wszystkim na ich majątku dokonało się ogromne uwłaszczenie. Jeśli w setkach miasteczek mniej więcej sześćdziesiąt procent domów było zamieszkanych przez Żydów, to po ich zabiciu, domy te mogły być zamieszkane przez nowych właścicieli – zauważa prof. Andrzej Leder, autor „Prześnionej rewolucji: ćwiczeń z logiki historycznej”.

Czternaście tysięcy Żydów stanowiło w okresie międzywojennym jedną trzecią społeczności Tomaszowa Mazowieckiego, z których tylko dwustu pięćdziesięciu ocalało z Holokaustu – jak piszą Allan Chernoff i Renia Margulies Chernoff.

 

- Czy Pani wie, kto tutaj kiedyś mieszkał – reporterka Katarzyna Górniak próbuje dowiedzieć się, czy mieszkańcy jej rodzinnego trzydziestopięciotysięcznego Dzierżoniowa na Dolnym Śląsku, znają historię lokalną: - Nie, ja takich wiadomości nie będę miała. W szkolnych programach nauczania regionalistyka nigdy nie występowała w tzw. podstawie. Sami uczniowie dostrzegają ten problem.  Agata Kołtun, uczennica I LO w Dzierżoniowie uważa, że: - Nie byłoby takiego podziału Polak a Żyd, gdyby ludzie byli bardziej uświadomieni, że na naszych terenach również mieszkali Żydzi. Jej koleżanka Sandra Nikoniuk dodaje: - W programie nauczania brakuje tego, jak wyglądało codzienne życie Żydów, jak się bawili, co ich cieszyło. Są nam pokazywani tylko jako ofiary – i to jest bardzo nieprawidłowe. Połączenie wielkiej historii z własnym miastem to sposób na antysemityzm, którego uczniowie polskich szkół nie znajdują w podręcznikach – podsumowuje reporterka.

 

Niedawno NaszTomaszow.pl opublikował felieton „Ludzie ludziom zgotowali ten los” (31.01.2018 r.). Jego autorka napisała: Co mogę powiedzieć o Zagładzie Żydów? A chyba niewiele. Mój pradziadek pracował niedaleko Galerii Tomaszów u fabrykanta żydowskiego, dostał u niego mieszkanie i dobrze zarabiał jako ówczesny inżynier. Mam wielu znajomych z tzw. korzeniami żydowskimi. Wiem,  gdzie w Tomaszowie było getto i synagoga. Widziałam obozy śmierci w Oświęcimiu i Majdanku. Z wielkim zainteresowaniem obejrzałam świetnie przygotowane „Listy z getta”. Co więcej? No w sumie niewiele…

 

- Wydaje mi się, że przyjdzie w końcu czas, że będziemy musieli zastanowić się nad rolą edukacji, której wszystkie rządy dotąd zaniechały, uważając, że to jest ostatnia rzecz w szeregu istotnych przedsięwzięć. Będziemy musieli zastanowić się nad tym, jak uniknąć, czy też rozładować napięcia wojny polsko-polskiej, która toczyła się wtedy i toczy się dzisiaj. To jest myślenie na przyszłość nad konstrukcją społeczeństwa i wspólnoty, która jest definiowana obywatelsko, a nie narodowo - w sposób wykluczający co najmniej co dziesiątą osobę – twierdzi antropolożka kultury prof. Joanna Tokarska-Bakir.

 

 

Dzięki lokalnym instytucjom kultury istnieje możliwość poznania historii Żydów. W Muzeum im. Antoniego hr. Ostrowskiego (który zaprosił ich do rozwijającego się miasta) na wystawie „Tomaszów - miasto wielu kultur” zaprezentowano dorobek kulturowy czterech narodowości, jakie zamieszkiwały w przeszłości Tomaszów. Na wystawie przedstawiono udział poszczególnych grup kulturowych wśród ogółu mieszkańców miasta oraz przemiany, jakie zachodziły w tym zakresie. Na podstawie zdjęć archiwalnych i współczesnych zaznaczono wkład poszczególnych narodowości w rozwój Tomaszowa. Zwrócono również uwagę na ślady przeszłości miasta widoczne we współczesnym krajobrazie.

 

W 2017 roku Anna Zwardoń dyrektor Miejskiego Centrum Kultury w Tomaszowie Mazowieckim zorganizowała pod patronatem Prezydenta Miasta wykład Sławomira Ostrowskiego pt. „Tomaszowski sztetl - rozwój, znaczenie i zagłada”. Rok wcześniej, 31 października, przy ulicy Zgorzelickiej – należącej do obszaru zlikwidowanego getta, modlitwę ekumeniczną odmówili: rabin Michael Schudrich, ks. Wiesław Żydel i ks. kan. Zygmunt Nitecki, który umożliwił zorganizowanie koncertu „Tych miasteczek już nie ma” Michała Hochmana w kościele przy ul. Słowackiego. W tym roku pod patronatem Starosty Tomaszowskiego młodzież z izraelskiego miasteczka Petach Tikwa po raz kolejny na zaproszenie dyrektor Ewy Męciny gościła w I LO.

 

Śladów przeszłości związanych ze społecznością żydowską jest w Tomaszowie wiele. Najważniejszym z nich jest cmentarz żydowski założony w 1831 roku, zajmujący 2,6 ha powierzchni. 15 września 1995 roku Szlomo Birensztok i Benjamin Yaari przyjechali do Tomaszowa z zamiarem jego uporządkowania i zinwentaryzowania; zaopatrzeni w środki chemiczne do czyszczenia nagrobków. Po miesiącu pracy odkryli dwa tysiące nagrobków, z ponad połowy odczytali nazwiska pochowanych Żydów. Zdołali też, oprócz nazwisk i dat, odczytać wyrazy poświęcenia i modlitwy, które były wyryte na kamieniach.

 

Na pytanie dziennikarza, dlaczego przyjechali dopiero po pięćdziesięciu trzech latach od likwidacji gminy żydowskiej, wówczas odpowiedzieli: Ostatki uratowanych Żydów, po opuszczeniu Polski, było zajętych odbudową samych siebie, zaaklimatyzowaniem się w nowym miejscu, zdobyciem zawodu, założeniem rodziny i wychowaniem dzieci (…) To, co robimy na terenie tomaszowskiego cmentarza żydowskiego ma na celu oddanie honoru dawnym pokoleniom i przekazanie pamięci następnym. Główna brama cmentarza znajduje się przy ul. gen. Stefana Roweckiego ps. „Grota” między posesjami nr 39-43. Długość terenu od wejścia na południu aż do granicy z katolickim cmentarzem na północy - wynosi dwieście trzynaście metrów. W 2017 roku prace inwentaryzacyjne przeprowadziła Fundacja Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich w Polsce, których wyniki są wprowadzane do bazy danych dostępnej na stronie internetowej pod adresem: http://cemetery.jewish.org.pl/list/c_97

 

Wspomnienia zawarte w „Księdze Pamięci Tomaszowa” („Tomaszów Mazowiecki Yizkor Book”) oraz „w Krawcach z Tomaszowa” („The Tailors of Tomaszów: A Memoirs of Polish Jews”) przedstawiają żydowskie życie w Tomaszowie, który był podzielony w świadomości mieszkańców na dwie główne części: in der gas  i  iber der brik (w jidysz), czyli na „w mieście” i „za mostem”. W „mieście” oznaczało po prawej stronie rzeki Wolbórki . - Ta część Tomaszowa miała większy prestiż, choć ci, co mieszkali “za mostem”, pewnie by się z tym nie zgodzili – wspomina Renia Margulies Chernoff.

 

Teza przywołanego na wstępie prof. Andrzeja Ledera, brzmi, że w Polsce w latach 1939-1956 dokonała się rewolucja społeczna. Okrutna, brutalna, narzucona z zewnątrz, ale jednak rewolucja. Niesłychanie głęboko przeorała ona tkankę polskiego społeczeństwa, tworząc warunki do dzisiejszej ekspansji klasy średniej, czyli po prostu mieszczaństwa. To zaś oznacza, że utorowała drogę do, najgłębszej być może od wieków, zmiany Polaków - odejścia mentalności określonej przez wieś i folwark (zob. kapliczkę stojącą przy ul. Głównej - pamiątkę po nieistniejącym folwarku „Tomaszówek”) ku zdeterminowanej przez miasto i miejski sposób życia. Ta rewolucja pozostaje jednak nieobecna w myśleniu.

 

W wymiarze ekonomicznym i społecznym kluczowym aktem rewolucji przeprowadzonej w Polsce przez hitlerowskie Niemcy była Zagłada Żydów. Uświadomienie sobie tego nie jest łatwe, bowiem dzisiejsza nieobecność Żydów w Polsce utrudnia wyobrażenie sobie ich obecności w czasach poprzedzających Zagładę. Niby wszyscy wiedzą, że było „ich” trzy miliony - dziesięć procent ówczesnego społeczeństwa - że miasteczka, że handel, że wielkie dzielnice żydowskie Warszawy i Łodzi. Ale wyobrażenie sobie skomplikowanych i trudnych konsekwencji tego stanu rzeczy jest już poza współczesnym doświadczeniem, które łatwo chroni się za antysemickimi (częściej) lub filosemickimi (rzadziej) stereotypami.

 

 

Oskar Olszewski w rozmowie z reporterką Katarzyną Górniak szuka przyczyn przemilczenia historii polskich Żydów - W takiej jesteśmy kulturze i w tradycji wychowani, że Żydzi to jest temat tabu. Jednemu żona nie pozwoli, drugiemu - babcia, trzeciemu - mama, a inny sam nie lubi. Pewnie miałbym problem, gdyby znajomi lub osoby, z którymi współpracuję biznesowo, usłyszeli, że popieram antysemityzm. I również w innej sytuacji – gdybym powiedział, że jestem filosemitą. Ludzie nie czują się na tyle kompetentni, żeby wyrażać swoje zdanie, bo nikt ich tego nie nauczył.

 

Podobnie myśli Agata Konieczka, uczennica I LO w Dzierżoniowie - Nasze społeczeństwo działa w taki sposób, że słowo „Żyd” wywołuje negatywne skojarzenia.

 

Prof. Łukasz Turski wspomina - Miałem przyjemność obejrzeć w latach sześćdziesiątych w Teatrze Współczesnym w Warszawie Tadeusza Łomnickiego w tytułowej roli dramatu Bertolta Brechta „Kariera Artura Ui”, przedstawiającego dojście Hitlera do władzy. Na koniec Arturo Ui mówi: A wy się uczcie patrzeć, a nie gapić. Płodne wciąż łono, co wydało zwierza. - Mnie się wydaje, że jak pojawiają się drobne początki brunatnej epoki, powinniśmy od razu na to zwracać uwagę i zadbać o zduszenie tego w zarodku. To nie są tylko antysemickie wypowiedzi. To są wypowiedzi przeciwko ludziom. To jest antypolskie.

 

Mnie zdumiewa fakt, że pracownik miejskiego centrum kultury w Tomaszowie pozwala sobie na publicznie cytowanie słów:

 

Ujada sztab lewackich szmat

I wściekle wrzeszczy swołocz ubecka

Że tamtą Polskę uznał świat

Gdy armia tkwiła w niej sowiecka

Amerykański pisze Żyd

O waszej za holocaust winie

Obce Żydowi słowo ‘wstyd’

Choć w polskiej chował się rodzinie.”

 

13 marca 2018 roku podczas wykładu w Muzeum Gdańska prof. Andrzej Leder streścił tezy zawarte w „Prześnionej rewolucji…”, odnoszące się do rewolucji dokonanej siłami zewnętrznymi w latach 1939-1956. Rozpoczął od zacytowania Hannah Arendt, według której rewolucja to zerwanie z feudalnym społeczeństwem - proces w kierunku ustroju kapitalistycznego. Rewolucja unicestwiła społeczeństwo, które żyło w „przedłużonym średniowieczu”; wprowadziła je w nowożytność. O „przedłużonym średniowieczu” mówimy wtedy, gdy w stosunkach społecznych przeważa to, co wywodzi się z tradycyjnych stosunków agrarnych. II RP w latach trzydziestych utknęła w kilku problemach i w tym sensie był to kraj żyjący w „przedłużonym średniowieczu”. Chłopi stanowili siedemdziesiąt procent społeczeństwa.

 

- Pamiętamy literatów, polityków, znanych celebrytów z kina, ale tak naprawdę II RP była społeczeństwem chłopskim. Dwie trzecie społeczeństwa utrzymywało się z rolnictwa – mówi prof. Tomasz Nałęcz. Ich nędzę wynikającą z braku ziemi dobrze udokumentowały, zwłaszcza na wsi w centralnej Polsce, badania polskiej szkoły socjologicznej. Analfabetyzm dotyczył pięćdziesięciu procent chłopów. Wieś była wyłączona z procesu cywilizacyjnego i modernizacyjnego z powodu hegemonii ziemiaństwa. Z kolei robotnicy stanowili dziesięć procent społeczeństwa zamieszkującego terytorium byłego Królestwa Kongresowego, potocznie „Kongresówki” (1815-1918). W okresie międzywojennym brak było mieszczaństwa. Można powiedzieć, że funkcję drobnomieszczaństwa pełnili Żydzi. Wbrew panującej opinii, II RP nie była wielokulturowa, jeśli wziąć pod uwagę wpływ mniejszości narodowych na politykę państwa. Żydzi nie byli zaliczani do wspólnoty politycznej. Znamienne, że prezydent Gabriel Narutowicz został zastrzelony 16 grudnia 1922 roku w atmosferze eskalacji protestów wywołanych jego wyborem na urząd głosami mniejszości narodowych.

 

Czy projekt polityczny oparty na homogenicznym społeczeństwie jest dobrym pomysłem? Nie – odpowiada prof. Leder i dalej wyjaśnia dlaczego. - Różnorodność nie jest wartością, ona jest nieuchronna. Społeczeństwa uczą się żyć z jej możliwościami i niebezpieczeństwami. Nie ma sposobu na zatrzymanie różnorodności. Teraz stan rzeczy jest taki, że społeczeństwa nie uczy się w wymiarze politycznym i kulturowym, jak radzić sobie z różnorodnością. Odpowiedzią wynikającą z braku nauki będzie przemoc. Na ten temat powinna toczyć się poważna debata.

 

Nastoletni Josi Stambler, syn rabina Szaloma Ber Stamblera, kilka tygodni temu powiedział: - Polska to bardzo dobre miejsce dla Żydów. Ja nie jestem tu pierwszy, już tysiąc lat przede mną tak było.

                                                                      

Dominik Kupis,

                                                                       administrator Tomaszów Mazowiecki Yizkor Book

                                                                                             

Źródła niewymienione w tekście:

  1. Brygida Grysiak, „Sto lat Niepodległości”, 31 marca 2018 r., tvn24.pl
  2. Allan Chernoff, Rena Margulies Chernoff, „The Tailors of Tomaszów: A Memoir of Polish Jews”, w przekładzie Iwony Jodłowskiej (niepubl.)
  3. Benjamin Yaari-Wald, „The Jewish Cemetery Tomaszow-Mazowiecki. Żydowski Cmentarz”, 1996: http://digitalcollections.nypl.org/items/284851c0-323b-0133-83e2-58d385a7b928
  4. Katarzyna Górniak, „Zapomniana historia”, 16 marca 2018 r., tvn24.pl
  5. Marcin Gutowski, „Pod jednym niebem”, 16 marca 2018 r., tvn24.pl
  6. Onet Rano.: Łukasz Turski (sez. 4, odc. 78, 29.03.2018 r.)
  7. https://www.muzeumtomaszow.pl/wystawy/historia-wystawy (dostęp 01.04.2018 r.)

Komentarze do tego artykułu są moderowane. Oznacza to, że Twoja opinia pojawi się na stronie po zaakceptowaniu jej przez moderatora. Nie zostanie zaakceptowana żadna wypowiedź zawierająca wulgaryzmy wypowiedziane wprost, skrótami lub wygwiazdkowane. Prosimy używać języka polskiego z zachowaniem zasad pisowni. Nie tolerujemy TaKiEgO StYlU PiSaNiA. Zamieszczanie kilku kolejnych wypowiedzi pod jednym tematem uważamy za „zaśmiecanie” strony. Redakcja nie bierze odpowiedzialności za opinie wyrażane przez internautów.
Wybierz sposób wyświetlania:
liniowy
drzewo
+1 (3) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @48
AK-47: Żydzi, poza zasymilowanymi, nie uważali i nie traktowali Polski jako swojej Ojczyzny. Tak było i jest od początku ich obecności w Polsce. Zresztą to nie tylko dotyczy Polski. Tak było wszędzie gdzie się osiedlali. Wszędzie byli (nazywając ich współczesnym językiem) cudzoziemcami. I aby uprzedzić stwierdzenia niektórych dodam, że z własnego wyboru.
poniedziałek, 16 kwietnia 2018, godzina 19:18:12
+1 (3) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @49
AK-47: Szanowny Panie jedno i drugie jest tożsame. Co do mojego pytania z wpisu 47 znowu za trudne?....
poniedziałek, 16 kwietnia 2018, godzina 19:10:12
-1 (3) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @47
klug: A ty uważasz się bardziej za polaka, czy za człowieka?
poniedziałek, 16 kwietnia 2018, godzina 17:31:15
+1 (3) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @47
Gdy chcesz dobrze skończyć liceum: potem studia, to musisz tak mówić bo taka jest poprawność polityczna.

Też niegdyś płakałem nad Żydami, których historia tak naprawdę zawsze gdy po nią sięgałem średnio mnie interesowała. Szczególnie te religijne wątki. No ale był mus, to trzeba było.

Gdy natykales się na coś co stawialo ich w niekorzystnym świetle, to zawsze głowiles się jak zreferować dany fragment by nie brzmiał antysemicko.

Teraz jakoś żyję sobie bez tych barier i oddycha mi się dużo lżej.
poniedziałek, 16 kwietnia 2018, godzina 17:15:44
0 (4) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @46
AK-47: Dlaczego niektórzy z uporem maniaka twierdzą, że Żydzi uważali Polskę za ojczyznę?.....
wtorek, 10 kwietnia 2018, godzina 16:34:16
+5 (7) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Michal Grazynski : Grabowski & Engelking wychodzą już na dniach. Wszyscy którzy ich ratowali wychodzą na frajerów. Tysiące ludzi ginęlo, w nie swojej sprawie. Macie swoje wskrzeszanie życia żydowskiego.

https://www.holocaustresearch....p?show=415
wtorek, 10 kwietnia 2018, godzina 01:31:00
+4 (6) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @44
AK-47: Ci ludzie żyli w nieprawdopodobnej biedzie. Co ciekawe wpędzili ich w nią .....komuniści. Podczas okupacji musieli oddawać kontyngenty. Te były ustalone na poziomie który pozwalał jakoś przeżyć zwłaszcza, że Niemcy podchodzili racjonalnie co do ich wysokości jak i w sytuacjach gdy tłumaczenie się z powodu ich nieoddania jakoś ich przekonywało ( przypomnijcie sobie scenę z "Jak rozpętałem II wojnę" gdy Dolas trafił do bimbrownika a ten mu tłumaczył co robili z krowim uchem gdy ta weszła na minę). Do tego dochodziło utrzymywanie partyzantów jakiejkolwiek nie byli barwy. No i przyszli komuniści z pod sztandarów PKWN. Wyznaczanie wysokości obowiązkowych dostaw odbywało się na zasadzie: Skoro Niemcom oddawaliście tyle to teraz nam będziecie oddawać trzy albo i cztery razy więcej! Ludzie na wsi byli na krawędzi śmierci głodowej. Dzisiaj oczywiście możemy się oburzać na wiadomości o tym, że poszukiwali złota w popiołach ludzi......I słusznie. Bo to nie jest powód do dumy. Ale.....
niedziela, 8 kwietnia 2018, godzina 20:06:36
+7 (11) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @43
Michal Grazynski : W "Złotych żniwach" Gross pastwi się nad wiejską ludnością okolic Treblinki. Tak się składa, że znam ludzi - kilka rodzin - z Zuzeli, to jest wieś w której urodził się Wyszyński. Gross zarzuca m.in. im że po penetrowaniu palenisk w Treblińce, po kooperowaniu z obsługą obozu np.: przez podsyłanie córek chłopskich na noc dla niższego szczebla obozowego personelu. Po tym wszystkich wsie dookoła Treblinki z drewniaków i lepianek stały się porządne, murowane...

W Zuzeli z tych co znam to są ludzie którzy do dziś ledwo wiążą koniec z końcem. 60letni mężczyźni wsiadają w pociąg o 3-4 nad ranem, w pociag do którego trzeba jeszcze 10 km (do Małkini), dojechać, jadą 100 km by pracować w Warszawie dobę-dwie w ochronie na jakimś osiedlu. Potem doba wolnego i od nowa. Nie wiem jak po 2015 ale wcześniej wszyscy a śmieciówkach.
Tacy bogacze. Tak się dorobili.

Każdy jest teraz mądry i odważny, a ja myślę sobie, że gdybym nie miał co do garnka włożyć pewnie sam bym poszedł grzebać w tych grobach, niezależnie czy spalono tam Żydów, moją Matkę czy kogokolwiek innego. Życia to im nie wróciło.
niedziela, 8 kwietnia 2018, godzina 18:58:05
+3 (5) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @42
AK-47: Zginęli wszyscy chasydzi. Ocalić udało się Żydów zasymilowanych. Nie wszystkich oczywiście. Ale tylu się udało.
Obraz holokaustu mamy właśnie na podstawie opowieści tych ostatnich. I jest to obraz niepełny. Nieprawdziwy.
niedziela, 8 kwietnia 2018, godzina 18:20:44
+4 (8) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @41
Michal Grazynski : Pisanie donosów to jedno. Ale wymuszanie pomocy Żydom w kraju w którym groziła za to śmierć to drugie.
Już dzisiaj po przeczytaniu tych trzech najgłośniejszych książek Grossa, a szczególnie Złotych żniw, mogę powiedzieć, że bym nie pomagał. Gdy chodzi o przeżycie liczą się najbliżsi. Że zachowywalibyście się tak samo jestem więcej niż pewien. Zresztą w warunkach nie wojennych postępujecie tak na co dzień. Także cóż, każdy pilnuje swoich spraw.
niedziela, 8 kwietnia 2018, godzina 15:03:06
-1 (11) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Nilu: Jak widać po komentarzach Tomaszowian, szmalcownicy nie umarli bezpotomnie.
niedziela, 8 kwietnia 2018, godzina 09:05:29
+2 (4) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @39
Michal Grazynski : AK-47 Dziękuję za wszystkie Twoje wpisy!
niedziela, 8 kwietnia 2018, godzina 04:45:56
+3 (5) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @37
AK-47: I znów brak wiedzy dał o sobie znać.Jest dokładnie odwrotnie. Bolszewicy zwalczali kościół jak tylko mogli. W każdy możliwy sposób. Szydzili. kpili, rozpowszechniali kłamstwa na jego temat, "naukowo" udowadniali brak Boga, naśmiewali się itd, itp...... Ja jestem człowiekiem wierzącym.
sobota, 7 kwietnia 2018, godzina 17:28:36
-1 (7) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @35
młody: no no to wygląda na to; że w holokauście Polaków brali udział nie tylko Niemcy
piątek, 6 kwietnia 2018, godzina 16:06:38
-4 (6) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @33
klug: A ty jesteś Bolszewik.
piątek, 6 kwietnia 2018, godzina 15:37:53
+1 (7) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
JanQ: zapraszam na strone JewishDeathCamps.com gdzie opisane są zbrodnie "narodu wybranego" przed, w trakcie oraz po IIWŚ.
piątek, 6 kwietnia 2018, godzina 10:26:53
+2 (8) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
czytelniczka: Żydzi zmuszani byli aby wstąpować do Wehrmachtu. Takich żydowskich żołnierzy było w armii niemieckiej nawet 150 tysięcy...
Film powstał w 2006 roku. Wyemitowano go pierwotnie na antenie izraelskiej telewizji Channel 1
https://www.youtube.com/watch?...WZYfbha-B0
piątek, 6 kwietnia 2018, godzina 09:12:39
+1 (9) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
wupe : Przeczytałem te antypolskie plugawe wypociny i jako potomek żydów jest mi niezmiernie wstyd, iż zamiast ukazywania więzi żydzi cały czas jątrzą i dzielą. Zapraszam braci z Izraela o za sponsorowanie renowacji cmentarza i książki o Tomaszowie. To doskonały sposób wyrażenia swojej miłości do naszego miasta i przodków. Za debilne wpisy jeszcze nie karzą i pewnie nie będą, ale cenzura na nasztomaszów mogła by być większa.
piątek, 6 kwietnia 2018, godzina 01:35:49
+2 (10) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @32
AK-47: Krótko mówiąc: Jesteś Pan prostak i cham!.... I nieuk.
czwartek, 5 kwietnia 2018, godzina 23:04:04
+2 (10) ↑ tak ↓ nie ! zgłoś
dodaj odpowiedź
Komentarz jest odpowiedzią na komentarz nr @25
klug: A ja obstawiam, że to ty i ten śmieszny kałach jako pierwsi byście wskoczyli w mundurki nkwdzistów i zaprowadzali nowy ład. Śmierdzicie oportunizmem na kilometr.
czwartek, 5 kwietnia 2018, godzina 21:47:51

dodaj artykuł dodaj fotoreportaż
zobacz również
 Portal NaszTomaszow.pl poszukuje przedstawiciela handlowego 

   Szukamy osoby, która podjęłaby się prezentacją oferty oraz budowania relacji z naszymi partnerami. Oferujemy wysokie prowizje     

 Zapraszamy do współpracy 

   Oczekujemy znajomości minimum zasad funkcjonowania marketingu internetowego     

 Portal NaszTomaszow.pl poszukuje przedstawiciela handlowego 

   Szukamy osoby, która podjęłaby się prezentacją oferty oraz budowania relacji z naszymi partnerami. Oferujemy wysokie prowizje     

 Zapraszamy do współpracy 

   Oczekujemy znajomości minimum zasad funkcjonowania marketingu internetowego     

 Portal NaszTomaszow.pl poszukuje przedstawiciela handlowego 

   Szukamy osoby, która podjęłaby się prezentacją oferty oraz budowania relacji z naszymi partnerami. Oferujemy wysokie prowizje     

 Zapraszamy do współpracy 

   Oczekujemy znajomości minimum zasad funkcjonowania marketingu internetowego     

 Portal NaszTomaszow.pl poszukuje przedstawiciela handlowego 

   Szukamy osoby, która podjęłaby się prezentacją oferty oraz budowania relacji z naszymi partnerami. Oferujemy wysokie prowizje     

 Zapraszamy do współpracy 

   Oczekujemy znajomości minimum zasad funkcjonowania marketingu internetowego     

 Portal NaszTomaszow.pl poszukuje przedstawiciela handlowego 

   Szukamy osoby, która podjęłaby się prezentacją oferty oraz budowania relacji z naszymi partnerami. Oferujemy wysokie prowizje     

 Zapraszamy do współpracy 

   Oczekujemy znajomości minimum zasad funkcjonowania marketingu internetowego     

 Portal NaszTomaszow.pl poszukuje przedstawiciela handlowego 

   Szukamy osoby, która podjęłaby się prezentacją oferty oraz budowania relacji z naszymi partnerami. Oferujemy wysokie prowizje     

 Zapraszamy do współpracy 

   Oczekujemy znajomości minimum zasad funkcjonowania marketingu internetowego     

 Portal NaszTomaszow.pl poszukuje przedstawiciela handlowego 

   Szukamy osoby, która podjęłaby się prezentacją oferty oraz budowania relacji z naszymi partnerami. Oferujemy wysokie prowizje     

 Zapraszamy do współpracy 

   Oczekujemy znajomości minimum zasad funkcjonowania marketingu internetowego     

 Portal NaszTomaszow.pl poszukuje przedstawiciela handlowego 

   Szukamy osoby, która podjęłaby się prezentacją oferty oraz budowania relacji z naszymi partnerami. Oferujemy wysokie prowizje     

 Zapraszamy do współpracy 

   Oczekujemy znajomości minimum zasad funkcjonowania marketingu internetowego     

^ do góry