Uczucie drapania i ból gardła to sygnały świadczące o stanie zapalnym błony śluzowej gardła i krtani. Tkanki te, w odpowiedzi na czynnik drażniący, stają się obrzęknięte i zaczerwienione, a zakończenia nerwowe są bardziej wrażliwe na bodźce. Powoduje to dyskomfort, który może nasilać się podczas mówienia, a zwłaszcza przełykania pokarmów i śliny. W większości przypadków za ten stan odpowiadają infekcje, jednak nie jest to jedyna możliwa przyczyna.

Jakie infekcje najczęściej powodują ból gardła?

Zgodnie z danymi epidemiologicznymi, infekcje są główną przyczyną ostrego zapalenia gardła. Można je podzielić na kilka grup, z których każda charakteryzuje się nieco innym przebiegiem i wymaga odmiennego podejścia terapeutycznego.

• Infekcje wirusowe: Stanowią zdecydowaną większość przypadków zapalenia gardła u dorosłych. Wywoływane są najczęściej przez rynowirusy, koronawirusy, adenowirusy czy wirusy grypy. Bólowi gardła towarzyszą wtedy zazwyczaj inne objawy, takie jak katar, kaszel, ból głowy i ogólne osłabienie.
• Infekcje bakteryjne: Odpowiadają za mniejszy odsetek zachorowań, ale ich przebieg bywa cięższy. Najczęstszym patogenem bakteryjnym jest paciorkowiec ropotwórczy (Streptococcus pyogenes), wywołujący anginę. Ból jest wtedy silny, często promieniuje do uszu, a na migdałkach może pojawić się biały nalot.
• Infekcje grzybicze: Występują znacznie rzadziej, głównie u osób z obniżoną odpornością, po długotrwałej antybiotykoterapii lub stosujących sterydy wziewne.

Poniższa tabela przedstawia orientacyjne różnice między najczęstszymi typami infekcji gardła.

Czy podrażnienie gardła zawsze oznacza infekcję?

Nie. Istnieje wiele czynników nieinfekcyjnych, które mogą prowadzić do drapania i bólu przy przełykaniu. Do najczęstszych należą:

• Alergie: Reakcja na alergeny wziewne, takie jak pyłki, kurz, roztocza czy sierść zwierząt, może powodować stan zapalny błony śluzowej gardła.
• Suche powietrze: Długotrwałe przebywanie w klimatyzowanych lub intensywnie ogrzewanych pomieszczeniach wysusza śluzówkę, czyniąc ją podatną na podrażnienia.
• Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD): Zarzucanie kwaśnej treści żołądkowej do przełyku i gardła, zwłaszcza w pozycji leżącej, prowadzi do chemicznego podrażnienia tkanek.
• Przeciążenie głosu: Długotrwałe mówienie, śpiewanie lub krzyk mogą nadwyrężyć struny głosowe i mięśnie gardła.
• Czynniki drażniące: Dym tytoniowy (zarówno czynne, jak i bierne palenie), smog i inne zanieczyszczenia powietrza.

Warto zauważyć, że nie zawsze dolegliwościom musi towarzyszyć gorączka.

Kiedy z bólem gardła należy zgłosić się do lekarza?

Większość przypadków bólu gardła ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie. Istnieją jednak objawy alarmowe, które powinny skłonić do pilnej konsultacji lekarskiej. Należą do nich:

• ból utrzymujący się przez kilka dni bez poprawy,
• wysoka gorączka (powyżej 38,5°C),
• trudności w oddychaniu lub połykaniu śliny,
• pojawienie się wysypki na skórze,
• sztywność karku,
• znaczne powiększenie i bolesność węzłów chłonnych szyi.

Jakie metody leczenia może zalecić specjalista?

Sposób leczenia jest ściśle uzależniony od zdiagnozowanej przyczyny dolegliwości. W przypadku infekcji wirusowych stosuje się głównie leczenie objawowe, które ma na celu złagodzenie symptomów i wsparcie organizmu w walce z patogenem. Obejmuje ono odpoczynek, odpowiednie nawodnienie oraz stosowanie leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Lekarz może zalecić również preparaty o działaniu miejscowym, które łagodzą ból i odkażają błonę śluzową. W niektórych przypadkach zastosowanie znajdują substancje takie jak oktenidyna.

Jeśli badania potwierdzą podłoże bakteryjne, lekarz może podjąć decyzję o wdrożeniu antybiotykoterapii. W przypadku przyczyn nieinfekcyjnych, takich jak alergia czy refluks, leczenie koncentruje się na chorobie podstawowej. Decyzje o sposobie leczenia podejmuje lekarz po badaniu i ocenie indywidualnej sytuacji pacjenta.

Co robić, by złagodzić objawy w oczekiwaniu na wizytę?

Niezależnie od przyczyny, istnieje kilka ogólnych zaleceń, które mogą przynieść ulgę w bólu gardła i wspomóc regenerację błony śluzowej:

1. Dbaj o nawodnienie: Pij dużo płynów, najlepiej o temperaturze pokojowej lub lekko ciepłych (np. woda, herbaty ziołowe).
2. Nawilżaj powietrze: Używaj nawilżaczy powietrza, szczególnie w sezonie grzewczym.
3. Oszczędzaj głos: Unikaj krzyku i długiego mówienia, aby nie nadwyrężać strun głosowych.
4. Unikaj czynników drażniących: Zrezygnuj z palenia papierosów i przebywania w zadymionych pomieszczeniach.

Powyższe metody mogą pomóc w złagodzeniu dyskomfortu, jednak nie zastępują profesjonalnej diagnozy, która jest podstawą do wdrożenia odpowiedniego leczenia.

Źródła:

1. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, "Angina paciorkowcowa", nzip.pzh.gov.pl
2. Ostry ból gardła przy przełykaniu bez gorączki — co jest przyczyną? Jak załagodzić ból gardła?, https://e-recepta.net/blog/ostry-bol-gardla-przy-przelykaniu-bez-goraczki-co-jest-przyczyna-jak-zalagodzic-bol-gardla/ 
3. Octeangin, https://e-recepta.net/leki/octeangin 
4. Ministerstwo Zdrowia i Narodowy Fundusz Zdrowia, "Przeziębienie", pacjent.gov.pl

Informacje w artykule nie zastępują badania lekarskiego ani konsultacji ze specjalistą. Jeśli zauważysz niepokojące objawy, zgłoś się do lekarza.

Artur Białoszewski, epidemiolog i dyrektor Ośrodka Strategii i Analiz Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie: Jedno i drugie. Różnica w oczekiwanej długości życia kobiet i mężczyzn występuje praktycznie na całym świecie. Częściowo wynika z biologii, między innymi wpływu testosteronu na układ krążenia i skłonność do podejmowania ryzyka.

W Polsce szczególnie istotna jest nadumieralność młodych mężczyzn. Giną w wypadkach, umierają wskutek urazów, odbierają sobie życie. Jeżeli umiera trzydziestolatek, tracimy potencjalnie kilkadziesiąt lat jego życia. Do tego dochodzą choroby układu krążenia i nowotwory.

PAP: A jednak mężczyzna w Europie Zachodniej ma większe szanse dożyć starości niż Polak.

A.B.: Różnica między długością życia kobiet i mężczyzn występuje wszędzie, ale nie wszędzie jest tak duża jak u nas. Znaczenie mają warunki życia, dostępność opieki zdrowotnej, profilaktyka i świadomość zdrowotna.

Nawet w Polsce nie wszyscy mężczyźni mają jednakowe szanse. Między mężczyzną z wykształceniem podstawowym lub gimnazjalnym a mężczyzną z wyższym wykształceniem różnica oczekiwanej dalszej długości życia w wieku 30 lat wynosiła w latach 2020–2022 niemal trzynaście lat.

PAP: Niemal trzynaście lat życia różnicy w zależności od wykształcenia? Brzmi to tak, jakby dyplom uczelni był polisą na dłuższe życie.

A.B.: Wykształcenie wiąże się z większą świadomością zdrowotną, ale również z sytuacją ekonomiczną, warunkami pracy i dostępem do świadczeń.

Co ciekawe, w Polsce szczególnie niekorzystna sytuacja dotyczy mężczyzn mieszkających w małych miastach, a niekoniecznie na wsiach. Z małych miast wyjeżdżają młodzi, często lepiej wykształceni ludzie. Pozostają osoby bardziej narażone na różne czynniki ryzyka. Dochodzą do tego gorszy dostęp do lekarzy, ograniczone możliwości zatrudnienia i poczucie braku perspektyw.

PAP: Każdego dnia w Polsce życie odbiera sobie kilkanaście osób. Zdecydowana większość to mężczyźni. Gdyby tyle osób ginęło codziennie w jednym rodzaju wypadków, mielibyśmy narodowy alarm. Dlaczego wobec samobójstw tak łatwo przechodzimy do porządku dziennego?

A.B.: Musimy zrozumieć, że zdrowie ma trzy wzajemnie powiązane wymiary: fizyczny, psychiczny i społeczny.

Możemy spotkać mężczyznę, który wygląda na zdrowego, pracuje, uśmiecha się, mówi, że wszystko jest w porządku, a później dowiadujemy się, że odebrał sobie życie.

Role społeczne, jakie przypisano mężczyznom, mogą stanowić ogromne obciążenie. Mężczyzna ma być silny, zaradny, ma utrzymać rodzinę, rozwiązywać problemy i nie okazywać słabości. Kiedy zaczyna sobie nie radzić, często nie wie, gdzie szukać pomocy albo uważa, że nie powinien o nią prosić.

Ja się z tym nie godzę. Jeżeli widzę, że któryś z moich kolegów nagle się zmienia, pytam go, co się stało i jak mogę mu pomóc. Nie przy innych, tylko w cztery oczy.

PAP: Mężczyzna traci pracę, wpada w długi, nie potrafi utrzymać rodziny czy nawet samego siebie. Wstydzi się przyznać do porażki. I co słyszy? Żeby poszedł do psychologa. Tylko czy psycholog spłaci jego kredyt?

A.B.: Właśnie w tym rzecz. Pomoc psychologiczna i psychiatryczna jest niezwykle ważna, ale jeżeli człowiek wróci z gabinetu do domu i nadal nie będzie miał z czego spłacić długów, jego podstawowy problem pozostanie nierozwiązany.

W wielu krajach zachodnich bankructwo konsumenckie traktuje się jako pewien etap życia, z którego można wyjść i zacząć od nowa. W Polsce jest to znacznie trudniejsze. Człowiek, który wpadł w spiralę zadłużenia, może znaleźć się w sytuacji, z której nie widzi wyjścia. Przepisy, zamiast pomagać mu stanąć na nogi, mogą jeszcze bardziej go osaczać.

Dlatego współczesna epidemiologia nie ogranicza się do badania objawów, lecz szuka przyczyn tych przyczyn. Jeżeli kryzys psychiczny wynika z sytuacji ekonomicznej, musimy zapytać, dlaczego człowiek znalazł się w takiej sytuacji i czy system nie utrudnia mu wyjścia z niej. Samo skierowanie go do psychologa nie wystarczy, jeżeli nie zmienimy warunków, które doprowadziły go do rozpaczy.

PAP: A wielu mężczyzn zamiast do psychiatry idzie do sklepu po alkohol.

A.B.: To legalna i łatwo dostępna substancja, mylnie traktowana jako antydepresant, chociaż oczywiście nie jest to żadne leczenie. Alkohol może szybko stłumić trudne emocje, ale w dłuższej perspektywie pogarsza zarówno zdrowie psychiczne, jak i fizyczne.

Mężczyźni nadal piją znacznie więcej alkoholu niż kobiety, choć w młodszych pokoleniach te różnice się zmniejszają. Alkohol prowadzi do uzależnień, chorób, niszczy relacje rodzinne i zawodowe.

PAP: Tylko czy państwo nie powinno przede wszystkim zadbać o psychiatrię? Wydajemy pieniądze na różne formy pomocy, których skuteczność nie zawsze potrafimy ocenić, a ludzie potrzebują leczenia.

A.B.: Powinniśmy wspierać rozwiązania oparte na dowodach naukowych. Pieniądze powinny trafiać do psychiatrów, centrów zdrowia psychicznego i specjalistów stosujących zweryfikowane metody pomocy.

Jednocześnie musimy ograniczać dostępność alkoholu. Ograniczenia sprzedaży czy polityka podatkowa należą do narzędzi o potwierdzonej skuteczności. Zapobieganie problemom i leczenie osób już chorujących nie mogą się wykluczać.

PAP: Kobiety mają ginekologa, mammografię, zaproszenia na badania. A mężczyzna? Ma sam pamiętać, że powinien się zbadać, i jeszcze znaleźć odpowiedniego lekarza? Czy system traktuje męskie zdrowie po macoszemu?

A.B.: Kobiety od okresu dojrzewania mają kontakt z ginekologiem. Istnieje utrwalona ścieżka dbania o zdrowie. Mężczyźni nie mają podobnego, powszechnie rozpoznawalnego modelu opieki.

Oczywiście są urolodzy, androlodzy i lekarze innych specjalności, ale nie wykształciliśmy zwyczaju regularnego kontaktu z lekarzem zajmującym się zdrowiem mężczyzny.

Wielu panów zgłasza się dopiero wtedy, kiedy coś zaczyna boleć. Tymczasem część poważnych chorób długo rozwija się bezobjawowo.

PAP: A czasami objaw jest, tylko mężczyzna nie kojarzy go z poważną chorobą. Na przykład problemy z erekcją.

A.B.: Problemy z erekcją nie muszą być wyłącznie kwestią sprawności seksualnej. Mogą być jednym z pierwszych objawów chorób układu krążenia, w tym choroby wieńcowej. Naczynia krwionośne prącia są stosunkowo cienkie, dlatego zaburzenia ich funkcjonowania mogą ujawniać się wcześniej.

Ważna jest również profilaktyka nowotworowa, w tym szczepienia przeciw HPV. Nie dotyczą one wyłącznie dziewcząt i kobiet - chronią także mężczyzn przed zakażeniami mogącymi prowadzić do nowotworów.

PAP: Ja regularnie dostaję SMS-y przypominające o mammografii. Dlaczego mężczyzna nie może dostać wiadomości, że nadszedł czas, żeby zainteresować się swoim zdrowiem?

A.B.: Właśnie takie rozwiązania chcielibyśmy rozwijać. Mamy Internetowe Konto Pacjenta, aplikację mojeIKP i rozbudowaną infrastrukturę cyfrową ochrony zdrowia.

Możemy sobie wyobrazić sytuację, w której mężczyzna osiągający określony wiek otrzymuje informację o dostępnych badaniach. Nie plakat na przystanku autobusowym z napisem „Dbaj o zdrowie”, tylko konkretny komunikat uwzględniający jego wiek i czynniki ryzyka.

PAP: Program „Profilaktyka 40 PLUS” miał zachęcić Polaków do badań. Udało się?

A.B.: Z danych, które przywołujemy, wynika, że z badań skorzystało około 21 proc. uprawnionych mężczyzn, podczas gdy wśród kobiet odsetek ten przekroczył 25 proc. To pokazuje, jak wiele pozostaje do zrobienia.

Teraz funkcjonuje program „Moje Zdrowie”, który umożliwia kompleksową ocenę stanu zdrowia i przygotowanie indywidualnego planu zdrowotnego, ale nawet najlepszy program nie przyniesie rezultatów, jeśli ludzie nie będą wiedzieli o jego istnieniu.

PAP: Tylko że trudno namawiać do badań człowieka, który musi przejechać sto kilometrów do specjalisty. Na wsie jeżdżą mammobusy. A gdzie są podobne mobilne punkty profilaktyki dla mężczyzn?

A.B.: Nie możemy wymagać od mężczyzny, żeby regularnie się badał, a jednocześnie stawiać go w sytuacji, w której musi przejechać wiele kilometrów i spędzić kilka godzin w kolejce.

Potrzebujemy łatwiejszego dostępu do diagnostyki, również w mniejszych miejscowościach. Jeśli człowiek na każdym kroku napotyka przeszkody, jego motywacja do zadbania o zdrowie słabnie.

PAP: A może za późno zaczynamy się martwić o mężczyzn? Z jakimi problemami mierzą się ci, którzy nie skończyli jeszcze trzydziestki?

A.B.: Coraz większym wyzwaniem jest zdrowie psychiczne. Młodzi mężczyźni zgłaszają się z zaburzeniami lękowymi, depresyjnymi, problemami ze snem i przewlekłym stresem. Pojawia się również wypalenie zawodowe, nawet u ludzi, którzy dopiero rozpoczęli pracę.

Znaczenie ma współczesny styl życia, w tym nadmierne korzystanie z ekranów. Z drugiej strony młodzi ludzie coraz częściej potrafią powiedzieć, że potrzebują pomocy.

Narasta też problem otyłości i braku ruchu. W badaniach młodzieży szkolnej zaledwie co piąty polski chłopiec w wieku 15–16 lat deklarował godzinę aktywności fizycznej każdego dnia.

PAP: Wprowadziliśmy do szkół edukację zdrowotną. Czy to wystarczy, żeby kolejne pokolenie mężczyzn nie powielało błędów swoich ojców?

A.B.: To ważny krok, ale efekty nie pojawią się natychmiast. Okręgowa Izba Lekarska w Warszawie uczestniczyła w pracach nad podstawą programową edukacji zdrowotnej, zgłaszając uwagi środowiska medycznego.

To proces rozłożony na lata. Najważniejsze, żeby dzieci rozumiały, że o zdrowiu nie zaczynamy myśleć dopiero wtedy, gdy zachorujemy.

PAP: Okręgowa Izba Lekarska organizuje w środę konferencję „Zdrowie po męsku”. Konferencje, kampanie, apele – to już było. Co chcecie zmienić, żeby nie skończyło się na kolejnej dyskusji o tym, że mężczyźni powinni się badać?

A.B.: Nie chodzi nam o jednorazową akcję, po której ogłosimy sukces, ponieważ określony procent mężczyzn wykonał badania. Liczy się trwały trend: żeby z roku na rok coraz więcej mężczyzn świadomie dbało o zdrowie.

Potrzebujemy edukacji, szczepień, wczesnego wykrywania chorób i lepszego dostępu do leczenia. Odpowiedzialność nie spoczywa wyłącznie na pojedynczym człowieku. Państwo powinno tworzyć warunki sprzyjające zdrowiu i zapewniać dostęp do świadczeń.

Ale apeluję nie tylko do państwa i polityków. Żyjemy w nieustannym biegu, zajmujemy się codziennymi obowiązkami i często tracimy z oczu to, co naprawdę ważne.

Chciałbym, żebyśmy potrafili spojrzeć na drugiego człowieka z troską. Nie tylko jak na męża, żonę, ojca czy dziadka, ale jak na osobę, która ma swoje potrzeby, obawy, czasami również strach.

Budujmy takie relacje, w których nie boimy się rozmawiać o zdrowiu, również psychicznym, i przyznawać, że czegoś się obawiamy. Bo dopiero wtedy możemy sobie naprawdę pomóc.

Rozmawiała Mira Suchodolska (PAP)

Zdrowie nie kończy się na szpitalnej sali

Współczesna medycyna coraz wyraźniej dostrzega, że zdrowia człowieka nie można rozpatrywać w oderwaniu od otaczającego go świata. Choroby odzwierzęce, zanieczyszczenie środowiska, antybiotykooporność czy zmiany klimatyczne tworzą sieć zależności, której nie da się przeciąć pojedynczą receptą. Koncepcja One Health zakłada współpracę specjalistów różnych dziedzin, od lekarzy i weterynarzy po epidemiologów i ekspertów ochrony środowiska.

W tej układance szczególne miejsce zajmują pielęgniarki. Nie tylko sprawują bezpośrednią opiekę nad chorymi, ale również prowadzą profilaktykę, edukują pacjentów, uczestniczą w wykrywaniu zakażeń i działaniach podejmowanych w sytuacjach kryzysowych. Często to właśnie one mają najbliższy kontakt z pacjentem i jego rodziną, dzięki czemu dostrzegają problemy, które umykają statystykom i administracyjnym sprawozdaniom.

– Pielęgniarki już teraz wnoszą swój wkład w koncepcję „Jedno zdrowie” w wielu różnych środowiskach, jednak ich działania często pozostają niezauważone, ponieważ nie są wprost definiowane ani uznawane za część tego podejścia – podkreśla profesor Paulo Ferrinho z Universidade Nova de Lisboa w Portugalii, główny autor publikacji.

Jak zauważa naukowiec, niedostateczne uznanie tej roli ogranicza udział przedstawicieli pielęgniarstwa w zarządzaniu ochroną zdrowia, edukacji oraz podejmowaniu strategicznych decyzji.

Epidemie pokazały, kto stoi na pierwszej linii

Historia medycyny zna wiele momentów, w których o skuteczności walki z chorobą decydowały nie tylko odkrycia naukowe, ale również codzienna, często heroiczna praca personelu pielęgniarskiego. Podczas epidemii to właśnie pielęgniarki należą do osób najbardziej narażonych na zakażenie, a jednocześnie zapewniają ciągłość opieki, monitorują stan pacjentów i uczestniczą w działaniach epidemiologicznych.

Dramatycznym przykładem była epidemia wirusa Ebola w Afryce Zachodniej w latach 2014–2016, podczas której odnotowano ponad 28,6 tysiąca zakażeń i 11 325 zgonów. Według analiz Światowej Organizacji Zdrowia do marca 2015 roku w Gwinei, Liberii i Sierra Leone stwierdzono 815 potwierdzonych lub prawdopodobnych zakażeń wśród pracowników ochrony zdrowia. Spośród tych, których dalsze losy były znane, około dwóch trzecich zmarło.

Te liczby przypominają, jak wysoką cenę potrafią zapłacić ludzie stojący najbliżej chorych. Niedawna pandemia COVID-19 również unaoczniła znaczenie pielęgniarstwa w sytuacji, gdy systemy ochrony zdrowia znalazły się pod ogromną presją.

Zdaniem autorów opracowania pielęgniarki powinny być na stałe włączone w przygotowania do przyszłych epidemii, systemy nadzoru epidemiologicznego i zarządzania kryzysowego. Ich doświadczenie zdobywane przy łóżku chorego może okazać się równie istotne dla skutecznego reagowania, jak analizy laboratoryjne i prognozy epidemiologiczne.

Florence Nightingale wiedziała to już 170 lat temu

W tej naukowej dyskusji pojawia się postać, bez której trudno wyobrazić sobie historię współczesnego pielęgniarstwa. Florence Nightingale, brytyjska pielęgniarka nazywana „damą z lampą”, podczas wojny krymskiej zwróciła uwagę na znaczenie higieny, warunków sanitarnych i organizacji opieki nad rannymi żołnierzami.

Jej działalność pokazała, że ratowanie życia nie sprowadza się wyłącznie do leczenia choroby czy opatrywania ran. Równie ważne są czysta woda, odpowiednie warunki pobytu, zapobieganie zakażeniom i troska o otoczenie pacjenta.

Profesor Ferrinho przypomina, że Nightingale postrzegała pielęgniarstwo jako coś znacznie szerszego niż indywidualną opiekę nad chorym. W jej podejściu można odnaleźć idee, które współcześnie tworzą fundament koncepcji One Health.

Od czasów wojny krymskiej medycyna przeszła niewyobrażalną przemianę. Pojawiły się antybiotyki, nowoczesna diagnostyka, transplantologia i zaawansowane terapie. Jedna rzecz pozostaje jednak niezmienna: bez dobrze przygotowanego, odpowiednio wyposażonego i szanowanego personelu pielęgniarskiego nawet najnowocześniejszy szpital nie będzie działał skutecznie.

Więcej odpowiedzialności musi oznaczać więcej uprawnień

Autorzy publikacji zwracają uwagę na paradoks współczesnych systemów ochrony zdrowia. Od pielęgniarek oczekuje się coraz większej samodzielności, wiedzy i odpowiedzialności, ale ich przedstawiciele nadal nie mają proporcjonalnego wpływu na kształtowanie polityki zdrowotnej.

Naukowcy postulują, aby zagadnienia związane z koncepcją One Health stały się ważniejszym elementem kształcenia pielęgniarskiego. Chodzi między innymi o choroby odzwierzęce, oporność drobnoustrojów na leki, zdrowie środowiskowe oraz zagrożenia wynikające ze zmian klimatu.

Nie oznacza to jednak, że na barki przeciążonego personelu należy po prostu przerzucić kolejne zadania. Profesor Ferrinho wyraźnie przestrzega przed takim rozwiązaniem. Podkreśla konieczność zapewnienia odpowiednich zasobów, przygotowania zawodowego, wynagrodzenia, czasu na wykonywanie nowych obowiązków oraz rzeczywistego udziału w podejmowaniu decyzji.

To szczególnie ważne rozróżnienie. Docenianie pielęgniarek nie może ograniczać się do okolicznościowych podziękowań, uroczystych przemówień i deklaracji o wyjątkowej misji zawodu. Musi przekładać się na konkretne rozwiązania organizacyjne, warunki zatrudnienia i szacunek dla kompetencji zawodowych.

Ważne również dla Tomaszowa

Wnioski naukowców nie dotyczą wyłącznie wielkich międzynarodowych instytucji zdrowotnych. Mają znaczenie również dla lokalnej ochrony zdrowia, w tym Tomaszowa Mazowieckiego i powiatu tomaszowskiego. W szpitalach, przychodniach, placówkach opieki długoterminowej i środowisku domowym pielęgniarki wykonują pracę, której znaczenie pacjenci dostrzegają szczególnie wtedy, gdy sami potrzebują pomocy.

To one często tłumaczą zasady leczenia, uczą pielęgnacji, pomagają rodzinom odnaleźć się w trudnej sytuacji i czuwają nad bezpieczeństwem chorych. Ich wiedza o rzeczywistych potrzebach pacjentów powinna być uwzględniana również przy podejmowaniu decyzji o organizacji opieki zdrowotnej.

Przesłanie płynące z publikacji jest jednoznaczne: przyszłość ochrony zdrowia wymaga nie tylko nowych technologii, skuteczniejszych leków i większych nakładów finansowych. Wymaga również mądrzejszego wykorzystania kompetencji ludzi, którzy każdego dnia znajdują się najbliżej pacjentów.

Florence Nightingale przemierzała nocą szpitalne korytarze z lampą w dłoni. Dziś jej następczynie pracują w świecie cyfrowej diagnostyki i zaawansowanych terapii. Zmieniły się narzędzia, lecz nie zmieniła się istota ich pracy. Najwyższy czas, aby za uznaniem dla tej misji poszły również realne uprawnienia, odpowiedzialne decyzje i godne warunki pracy.

Źródło: 

Wyniki, których omówienie opublikowało 2 listopada 2026 roku American Heart Association, zwracają uwagę przede wszystkim na skalę różnic między zgłoszeniami dotyczącymi produktów pobudzających a pozostałymi produktami spożywczymi i suplementami.

Jedenaście razy częściej zgłaszano zatrzymanie krążenia

W zgłoszeniach dotyczących produktów zawierających substancje pobudzające zatrzymanie krążenia odnotowywano około 11 razy częściej niż w przypadku produktów niezawierających takich składników. Zawały serca pojawiały się 4,5 razy częściej, natomiast komorowe zaburzenia rytmu serca i kołatania około czterech razy częściej.

Badacze zaobserwowali również częstsze zgłoszenia przyspieszonej akcji serca, bólu w klatce piersiowej i omdleń. Szczególnie niepokojący okazał się wiek osób, których dotyczyły przypadki problemów kardiologicznych. Około 45 procent zgłoszeń dotyczących produktów pobudzających i zdarzeń sercowo-naczyniowych odnosiło się do osób w wieku 18–34 lat.

To grupa, której zwykle nie kojarzymy z zawałem czy nagłym zatrzymaniem krążenia. Młody wiek nie oznacza jednak całkowitej odporności na choroby serca, zwłaszcza gdy organizm jest narażony na działanie dużych dawek substancji pobudzających.

Autorzy analizy podkreślają, że ich ustalenia nie dowodzą bezpośredniego związku przyczynowego. Nie oznaczają również, że osoba pijąca energetyki jest jedenastokrotnie bardziej narażona na zatrzymanie krążenia. Badanie obejmowało dobrowolne zgłoszenia podejrzewanych działań niepożądanych, a nie wszystkich konsumentów takich produktów. Wyniki mają charakter wstępny i nie zostały jeszcze opublikowane w pełnej, recenzowanej pracy naukowej.

Energia na kredyt. Ile kofeiny to za dużo?

Napoje energetyczne reklamowane są jako sposób na szybkie odzyskanie sił, poprawę koncentracji i zwiększenie wydolności. Problem pojawia się wtedy, gdy jedna puszka przestaje wystarczać, a kolejne dawki kofeiny pochodzą z kawy, napojów i suplementów.

Sai Samayamanthula, autor badania z University of Virginia, zwraca uwagę, że większość konsumentów traktuje energetyki jak zwykłe napoje. Tymczasem osoby sięgające po nie regularnie mogą stosunkowo łatwo przekroczyć ilość kofeiny uznawaną za bezpieczną.

Według Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) spożycie do 400 mg kofeiny dziennie, ze wszystkich źródeł łącznie, nie budzi zastrzeżeń dotyczących bezpieczeństwa u większości zdrowych dorosłych, z wyłączeniem kobiet w ciąży. Nie jest to jednak dawka zalecana każdemu. Znaczenie mają również jednorazowa ilość kofeiny, indywidualna wrażliwość i stan zdrowia.

Standardowa puszka energetyka o pojemności 250 ml może zawierać około 80 mg kofeiny, a półlitrowa około 160 mg. Niektóre produkty, szczególnie skoncentrowane suplementy przedtreningowe, dostarczają jej znacznie więcej.

Co istotne, nawet 100 mg kofeiny spożytej blisko pory snu może u części dorosłych wpływać na długość i jakość odpoczynku. Próba walki ze zmęczeniem kolejną dawką pobudzającego napoju może więc napędzać błędne koło.

Polska zakazała sprzedaży energetyków nieletnim

Od 1 stycznia 2024 roku w Polsce obowiązuje zakaz sprzedaży napojów energetycznych osobom poniżej 18. roku życia. Ograniczenia dotyczą również sprzedaży na terenie jednostek systemu oświaty oraz w automatach.

Aktualne regulacje zawiera art. 12p ustawy z 11 września 2015 roku o zdrowiu publicznym (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz. 149). Zgodnie z ustawową definicją ograniczenia obejmują określone napoje z dodatkiem kofeiny w ilości przekraczającej 150 mg na litr lub tauryny, z wyłączeniem substancji występujących naturalnie.

Przepisy mają chronić dzieci i młodzież przed nadmiernym spożyciem substancji pobudzających. Nie oznacza to jednak, że po ukończeniu osiemnastu lat energetyki automatycznie stają się obojętne dla zdrowia.

Najnowsza amerykańska analiza pokazuje, że również młodzi dorośli powinni zwracać uwagę na ilość przyjmowanej kofeiny, szczególnie gdy łączą różne produkty pobudzające.

Serce wysyła sygnały ostrzegawcze

Naukowcy wskazują, że lekarze przyjmujący młodych pacjentów z kołataniem serca, omdleniami czy bólem w klatce piersiowej powinni pytać również o spożywanie energetyków i suplementów przedtreningowych. Znaczenie mogą mieć także inne czynniki, w tym intensywny wysiłek, alkohol, narkotyki czy nierozpoznane wcześniej choroby serca.

Gregory M. Marcus, kardiolog z University of California w San Francisco, który nie uczestniczył w analizie, podkreśla, że istnieją biologiczne przesłanki wskazujące na możliwy wpływ dużych dawek substancji pobudzających na układ krążenia. Jednocześnie zaznacza, że potrzebne są dalsze badania pozwalające ustalić rzeczywiste zależności przyczynowe.

Silnego lub utrzymującego się bólu w klatce piersiowej, szczególnie gdy towarzyszą mu duszność, zimne poty, osłabienie lub utrata przytomności, nie wolno bagatelizować. W takich sytuacjach konieczne jest pilne wezwanie pomocy medycznej pod numerem 112.

Energetyk nie jest równoznaczny z zawałem, a sporadyczne spożycie nie musi oznaczać dużego zagrożenia. Jednak nowe wyniki przypominają, że pobudzenie organizmu nie jest tym samym co jego regeneracja. Zmęczenia nie zawsze można pozbyć się zawartością kolejnej puszki.

Opracowanie na podstawie informacji American Heart Association z 2 listopada 2026 roku, materiału Katarzyny Czechowicz oraz danych EFSA.

Do tej pory system kontroli obecności personelu w szpitalach był znacznie mniej precyzyjny niż w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej. W praktyce umożliwiało to pojawianie się w dokumentacji sytuacji, w których jeden lekarz miał świadczyć pracę w dwóch miejscach w tym samym czasie. To właśnie nagłaśniane przypadki tego rodzaju stały się jednym z powodów uszczelnienia systemu.

NFZ będzie znał dokładne godziny obecności

Podstawą nowych zasad jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z 25 sierpnia 2026 roku, opublikowane w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1137. Przepisy weszły w życie 1 listopada 2026 roku.

Rozporządzenie wprowadziło do ogólnych warunków umów z NFZ nowy § 6a. Zgodnie z nim szpital ma przekazywać Funduszowi comiesięczne zestawienie dotyczące osób wykonujących zawody medyczne i wskazanych w harmonogramie realizacji świadczeń.

Co istotne, ustawodawca mówi nie tyle o ewidencji „czasu pracy” w rozumieniu prawa pracy, ile o dniach oraz godzinach rozpoczęcia i zakończenia obecności w miejscu udzielania świadczeń. To rozróżnienie może mieć znaczenie m.in. w przypadku lekarzy pracujących na kontraktach.

Dane będą przekazywane do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczą. Pierwszym okresem objętym nowymi zasadami jest listopad. Oznacza to, że pierwsze zestawienia szpitale muszą przesłać do właściwych oddziałów wojewódzkich NFZ do 20 grudnia 2026 roku. Termin ten potwierdziło również Ministerstwo Zdrowia.

System ma wyłapać „medyczną bilokację”

Nowy mechanizm daje NFZ możliwość porównywania danych z różnych placówek. Jeżeli więc ten sam lekarz zostanie wykazany przykładowo od godziny 8 do 14 w szpitalu w jednym mieście, a jednocześnie w tych samych godzinach będzie figurował w harmonogramie innej lecznicy, system pozwoli taką sytuację wychwycić.

W ochronie zdrowia od lat funkcjonuje model, w którym lekarze łączą zatrudnienie w kilku placówkach. Samo w sobie nie jest to oczywiście niczym nadzwyczajnym ani niedozwolonym. Problem pojawia się wtedy, gdy harmonogramy zaczynają przeczyć prawom fizyki, a jeden człowiek według dokumentacji powinien znajdować się jednocześnie w dwóch miejscach.

Nowy obowiązek ma więc być nie tylko kolejną pozycją w sprawozdawczości, ale również narzędziem pozwalającym Funduszowi sprawdzić, czy personel deklarowany przy realizacji kontraktu rzeczywiście znajduje się w placówce.

Trzy sposoby raportowania

NFZ przewidział kilka możliwości przekazywania informacji. Duże szpitale mogą zintegrować swoje systemy kadrowe i grafikowe bezpośrednio z systemami Funduszu, wykorzystując format XML CZPR. Możliwy będzie także import przygotowanego pliku przez Portal SZOI lub Portal Świadczeniodawcy, a także ręczne wprowadzanie danych.

To ostatnie rozwiązanie skierowane jest przede wszystkim do mniejszych podmiotów, które nie posiadają rozbudowanych i zintegrowanych systemów informatycznych.

NFZ opublikował 16 października uzgodnioną wersję formatu XML CZPR 1.0.2. Fundusz wskazuje trzy podstawowe drogi przekazywania informacji: usługę informatyczną NFZ, import pliku XML oraz ręczne wprowadzanie danych. Zapowiedziano również późniejsze umożliwienie importowania plików XLSX.

Kara może zaboleć

Nowelizacja nie ogranicza się do prośby o przesłanie danych. Niewykonanie nowego obowiązku zostało dopisane do katalogu naruszeń, za które NFZ może nakładać kary umowne.

W przypadku uchylania się od raportowania sankcja może sięgnąć do 2 proc. kwoty zobowiązania wynikającego z umowy z NFZ. Przy dużych kontraktach szpitalnych nie są to więc kwoty symboliczne.

Fundusz zapowiada jednak, że przynajmniej w pierwszym okresie obowiązywania nowych zasad nacisk ma zostać położony przede wszystkim na pomoc placówkom we wdrożeniu systemu, a kara ma pozostawać środkiem ostatecznym.

To część większej reformy szpitali

Godzinowa ewidencja obecności personelu medycznego jest jednym z elementów większego pakietu zmian dotyczących organizacji i finansowania publicznej ochrony zdrowia.

Rząd zaproponował również m.in. maksymalną stawkę wynagrodzenia na poziomie 240 zł brutto za godzinę, ograniczenie łącznego czasu pracy medyków do odpowiednika dwóch pełnych etatów oraz zmiany dotyczące przejrzystości zasad zatrudniania. Są to jednak rozwiązania ustawowe, które – w przeciwieństwie do obowiązującego już raportowania obecności – nadal przechodzą proces legislacyjny. Według informacji Senatu z 30 października prace nad nimi trwają obecnie w izbie wyższej parlamentu.

Dla pacjenta nowy obowiązek może wyglądać jak kolejna porcja szpitalnej biurokracji. Jego sens jest jednak dość prosty: jeżeli NFZ płaci za świadczenia wykonywane przez konkretny personel, chce wiedzieć, czy ten personel rzeczywiście był wtedy w szpitalu.

Od 1 listopada zegarek staje się więc dla dyrektorów lecznic nie tylko narzędziem układania dyżurów. Staje się również elementem rozliczenia z publicznym płatnikiem.

W Polsce listopadowe kampanie koncentrują się przede wszystkim na profilaktyce raka prostaty i raka jądra. W 2026 roku problem zdrowia mężczyzn znalazł się również w działaniach Ministerstwa Zdrowia oraz Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Jesienna kampania GIS „Pan i Pani – przebadani. A Ty?” łączy Różowy Październik z listopadowym Movemberem, zachęcając do badań dobranych do wieku, czynników ryzyka i indywidualnej sytuacji zdrowotnej.

Rak prostaty – najczęstszy nowotwór u mężczyzn

Skala problemu nie jest symboliczna. Według najnowszych danych Krajowego Rejestru Nowotworów dotyczących 2023 roku w Polsce stwierdzono 23 710 nowych przypadków raka gruczołu krokowego. Był to najczęściej diagnozowany nowotwór złośliwy wśród mężczyzn. Łącznie zarejestrowano w tym czasie 96 925 nowych zachorowań na nowotwory złośliwe u mężczyzn.

Rak prostaty najczęściej dotyczy mężczyzn starszych, a ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem.

Problem polega również na tym, że jego objawy mogą przypominać znacznie częstszy i łagodny przerost gruczołu krokowego. Niepokój powinny wzbudzić m.in. trudności w oddawaniu moczu, osłabienie jego strumienia, częstomocz, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza czy obecność krwi w moczu. W bardziej zaawansowanej chorobie mogą pojawić się także bóle pleców czy kości.

Jednym z badań wykorzystywanych w diagnostyce jest oznaczenie PSA we krwi. Podwyższone PSA nie oznacza automatycznie raka – jego wartość może zmieniać się również w innych chorobach prostaty – dlatego wynik powinien zostać oceniony przez lekarza. W diagnostyce stosowane jest również badanie gruczołu krokowego przez odbytnicę, a w przypadku nieprawidłowości kolejne badania specjalistyczne. NFZ przypomina, że właśnie PSA oraz konsultacja lekarska należą do podstawowych elementów diagnostyki chorób prostaty.

Nie warto więc traktować pięćdziesiątych urodzin jak granicy, po której człowiek dostaje jedynie okulary do czytania i kartę stałego klienta apteki. To również dobry moment, żeby porozmawiać z lekarzem o prostacie i zasadności oznaczenia PSA. Przy obciążeniach rodzinnych taka rozmowa może być potrzebna wcześniej.

Rak jądra nie pyta o metrykę

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku raka jądra. To choroba dotycząca przede wszystkim młodych mężczyzn. NFZ wskazuje, że najczęściej występuje pomiędzy 20. a 39. rokiem życia.

Jednym z najważniejszych sygnałów ostrzegawczych jest bezbolesny guzek albo powiększenie jądra. Mogą pojawić się również zmiana jego twardości lub konsystencji, uczucie ciężaru w mosznie, obrzęk, ból podbrzusza albo dyskomfort.

Brak bólu nie oznacza więc braku problemu.

Rak jądra należy przy tym do nowotworów o bardzo dobrym rokowaniu, zwłaszcza jeżeli zostanie wykryty wcześnie. Dlatego Narodowy Fundusz Zdrowia zachęca mężczyzn, aby od okresu dojrzewania raz w miesiącu wykonywali samobadanie jąder, najlepiej podczas kąpieli lub pod prysznicem. Chodzi przede wszystkim o poznanie własnego ciała i zauważenie nowych zmian.

Jeżeli coś się zmieniło, pojawił się guzek, obrzęk lub powiększenie jądra – diagnozy nie należy stawiać sobie przy pomocy wyszukiwarki internetowej. Trzeba zgłosić się do lekarza.

Nie tylko wąsy

Movember ma jeszcze jeden cel – przełamanie męskiego sposobu myślenia o chorobie, według którego do lekarza idzie się dopiero wtedy, gdy naprawdę nie da się już wytrzymać.

Profilaktyka nie daje oczywiście gwarancji, że nigdy nie zachorujemy. Możemy jednak ograniczać część czynników ryzyka: nie palić, ograniczać alkohol, utrzymywać prawidłową masę ciała, być aktywnym fizycznie i nie ignorować objawów, które utrzymują się lub powracają.

Wąsy są więc tylko znakiem rozpoznawczym.

Najważniejsze jest to, co przypominają: mężczyzna również powinien się badać. I nie musi czekać, aż coś zacznie naprawdę boleć.

Gdzie szukać pomocy w Tomaszowie?

Mieszkańcy Tomaszowa Mazowieckiego i powiatu mogą korzystać m.in. z Poradni Urologicznej Tomaszowskiego Centrum Zdrowia. Placówka zajmuje się diagnostyką i leczeniem chorób prostaty, nerek, pęcherza moczowego oraz nowotworów układu moczowego i męskiego układu płciowego. Do poradni wymagane jest skierowanie od lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Rejestracja prowadzona jest pod numerami 44 725 71 57 oraz 44 725 71 34.

W Tomaszowskim Centrum Zdrowia funkcjonuje również Oddział Urologiczny, wykonujący m.in. operacje stosowane w leczeniu nowotworów prostaty, nerek i pęcherza moczowego. Według informacji TCZ oddział hospitalizuje około 1200 pacjentów i wykonuje około 450 operacji rocznie.

Można zatem w listopadzie zapuścić wąsy. Można nawet zrobić sobie z nimi zdjęcie.

Ale jeszcze lepiej – zrobić coś dla siebie poza Facebookiem i Instagramem. Umówić wizytę, wykonać zalecone badania i poświęcić kilka minut własnemu zdrowiu.

Bo właśnie o to w Movember chodzi.

(PAP, oprac. red.; uzupełniono o dane KRN, NFZ, Ministerstwa Zdrowia, GIS i Tomaszowskiego Centrum Zdrowia)

„Bezpieczna Przystań” ma być właśnie miejscem pomiędzy szpitalem a domem – zapewniającym całodobową opiekę pielęgniarską i lekarską, rehabilitację oraz pomoc w codziennym funkcjonowaniu.

26 nowych miejsc i nowoczesne wyposażenie

W nowym pawilonie przygotowano 26 miejsc opieki długoterminowej. Placówkę wyposażono w sprzęt medyczny, urządzenia rehabilitacyjne oraz infrastrukturę dostosowaną do potrzeb osób starszych i z niepełnosprawnościami.

Na czele zakładu stanie dr Jacek Zaborowski, który już wcześniej kierował Zakładem Pielęgnacyjno-Opiekuńczym TCZ.

Jeszcze na początku października informowaliśmy, że inwestycja została praktycznie ukończona, a szpital kompletował personel oraz przygotowywał się do rozpoczęcia działalności. Wcześniej do obsadzenia było ponad 15 etatów.

Droga do otwarcia nie była przy tym zupełnie prosta. Budowa rozpoczęła się później, niż pierwotnie zakładano, między innymi z powodu formalności związanych z decyzją lokalizacyjną i pozwoleniem na budowę. Terminy realizacji trzeba było przesuwać, a jeszcze przy odbiorach wykonawca usuwał stwierdzone usterki i niedoróbki. Ostatecznie jednak zadanie udało się zakończyć.

Ponad 7 milionów złotych dofinansowania

Projekt został zrealizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Oficjalna wartość przedsięwzięcia wynosi ponad 8,65 mln zł, natomiast wysokość dofinansowania przekracza 7,12 mln zł.

Podczas otwarcia podkreślano rolę wiceminister zdrowia Katarzyny Kacperczyk, której dziękowano za wsparcie projektu.

W uroczystości uczestniczyli także przedstawiciele władz powiatu tomaszowskiego, w tym starosta Dariusz Kowalczyk, Zarząd Powiatu, radni wraz z przewodniczącym Rady Powiatu Michałem Jodłowskim, a także przedstawiciele Tomaszowskiego Centrum Zdrowia.

Podziękowania skierowano również do obecnej prezes TCZ Izabeli Grendy, jej poprzednika Konrada Borowskiego, pracowników szpitala oraz wykonawcy inwestycji.

Ważniejsze od przecięcia wstęgi będzie to, co wydarzy się od 2 listopada

Przy wszystkich oficjalnych uroczystościach warto pamiętać, że prawdziwym testem „Bezpiecznej Przystani” nie będzie dzień otwarcia, ale kolejne miesiące działalności. Liczyć się będzie przede wszystkim dostępność miejsc, czas oczekiwania pacjentów, odpowiednia liczba personelu, rehabilitacja oraz jakość codziennej opieki.

Dla rodzin zajmujących się osobą ciężko chorą znalezienie miejsca w zakładzie opiekuńczo-leczniczym często oznacza rozwiązanie problemu, z którym samodzielnie nie są już w stanie sobie poradzić. W tym sensie 26 nowych miejsc w Tomaszowie Mazowieckim to nie kolejna statystyka w tabeli inwestycji, ale bardzo konkretna pomoc dla kilkudziesięciu rodzin jednocześnie.

„Bezpieczna Przystań” ma rozpocząć działalność 2 listopada. I dopiero wtedy zacznie się najważniejszy etap tej inwestycji – już nie budowanie ścian, lecz budowanie jakości opieki nad najbardziej potrzebującymi pacjentami.

Mogę też od razu przygotować do tego mocną zapowiedź na Facebooka albo grafikę 1200×630, 4:3 lub relację FB.

– Przesuwa się wiek kobiet decydujących się na ciążę, przybywa też pacjentek z nadwagą i otyłością – wskazuje prof. Katarzyna Kosińska-Kaczyńska, kierownik Kliniki Położnictwa, Perinatologii i Neonatologii CMKP.

Ekspertka podkreśla, że cukrzyca w ciąży wymaga współpracy lekarzy kilku specjalności. W zależności od sytuacji pacjentką powinien zajmować się nie tylko ginekolog-położnik, ale również diabetolog czy endokrynolog.

Sensor zamiast ciągłego nakłuwania palca

Dużą zmianę w opiece nad ciężarnymi z cukrzycą przyniosło wprowadzenie refundowanych systemów ciągłego monitorowania glikemii – CGM. Niewielki sensor umieszczony na skórze przez całą dobę kontroluje poziom glukozy i pozwala obserwować jego zmiany bez konieczności wielokrotnego nakłuwania palców.

System może również ostrzec pacjentkę, gdy poziom cukru staje się zbyt wysoki albo zbyt niski.

– Pozwala to także pacjentkom być pod opieką w ramach telemedycyny – zaznacza prof. Kosińska-Kaczyńska.

Lekarz otrzymuje dzięki temu znacznie pełniejszy obraz niż w przypadku kilku pojedynczych pomiarów wykonanych glukometrem w ciągu dnia.

Dwa różne problemy pod jedną nazwą

Specjaliści rozróżniają dwie zasadnicze grupy kobiet. Pierwszą stanowią pacjentki, które chorowały na cukrzycę typu 1 lub typu 2 jeszcze przed zajściem w ciążę. Druga grupa to kobiety, u których zaburzenia gospodarki cukrowej pojawiają się dopiero w czasie ciąży.

W obu przypadkach właściwe prowadzenie choroby ma ogromne znaczenie dla zdrowia matki i dziecka.

– To, w jaki sposób cukrzyca w ciąży będzie prowadzona i wyrównana, skutkuje tym, czy urodzi się zdrowe dziecko – podkreśla ekspertka.

Zbyt dużo glukozy oznacza ryzyko dla dziecka

Niewykryta lub niewłaściwie leczona cukrzyca w ciąży może prowadzić do poważnych powikłań.

Nadmiar glukozy przechodzący przez łożysko może powodować makrosomię, czyli nadmierny wzrost i masę ciała płodu. Dziecko rozwija się w środowisku, w którym otrzymuje zbyt dużą ilość glukozy.

Konsekwencją może być zwiększone ryzyko urazów podczas porodu, a także częstsza konieczność wykonania cesarskiego cięcia.

Problem nie kończy się jednak w chwili narodzin.

Jak wyjaśnia prof. Kosińska-Kaczyńska, metabolizm takich dzieci może zostać w pewnym sensie „zaprogramowany” już w życiu płodowym. W późniejszych latach częściej pojawiają się u nich otyłość, nadciśnienie tętnicze oraz cukrzyca.

Szczególnie niebezpieczna jest niewyrównana cukrzyca typu 1 we wczesnej ciąży, kiedy rozwijają się najważniejsze narządy dziecka. Wzrasta wtedy ryzyko poważnych wad wrodzonych, między innymi wad serca.

Długotrwała hiperglikemia jest również zagrożeniem dla samej kobiety. Może przyspieszać rozwój zmian naczyniowych, zwiększać ryzyko retinopatii, uszkodzenia nerek oraz chorób układu krążenia.

Badania wykonywane są już na początku ciąży

Polskie zasady opieki nad kobietami ciężarnymi przewidują wykonywanie badania poziomu glukozy na czczo już na początku ciąży.

Kolejnym ważnym etapem diagnostycznym jest doustny test obciążenia glukozą – OGTT, wykonywany standardowo między 24. a 28. tygodniem ciąży.

Mimo funkcjonującego systemu badań wciąż zdarzają się kobiety, które trafiają do specjalistycznych oddziałów dopiero w zaawansowanej ciąży i wcześniej nie wiedziały o chorobie.

Według prof. Kosińskiej-Kaczyńskiej w kierowanym przez nią oddziale zdarza się to przeciętnie u jednej lub dwóch pacjentek miesięcznie.

Dieta ważna, ale ruch również

Leczenie cukrzycy ciążowej nie oznacza automatycznie konieczności stosowania insuliny. Ogromne znaczenie mają również prawidłowa dieta, kontrolowanie masy ciała oraz aktywność fizyczna dostosowana do możliwości ciężarnej.

Ekspertka zwraca uwagę, że wciąż funkcjonuje mit, zgodnie z którym kobieta ciężarna powinna ograniczać ruch niemal do minimum. Tymczasem przy prawidłowo przebiegającej ciąży odpowiednio dobrana aktywność może wspierać utrzymanie właściwego poziomu glukozy.

Problem będzie coraz ważniejszy także ze względu na zmiany demograficzne. Kobiety później decydują się na pierwsze dziecko, a jednocześnie rośnie liczba osób z nadwagą, otyłością i zaburzeniami metabolicznymi.

Cukrzyca ciążowa przestaje być więc problemem dotyczącym niewielkiej grupy pacjentek. Jeśli obecne dane się utrzymają, w praktyce będzie z nią miała do czynienia jedna na dziesięć kobiet oczekujących dziecka.

6 listopada odbędzie się konferencja naukowa „Razem dla zdrowej ciąży – diabetologia i perinatologia”, przeznaczona dla lekarzy i położnych. Spotkanie ma być poświęcone interdyscyplinarnej opiece nad kobietami z cukrzycą przedciążową i ciążową.

Źródło: PAP / Alicja Kublicka

Mogę też przygotować do tego krótkie „Nasz artykuł w skrócie”, zapowiedź na Facebooka albo grafikę 1200×630 i 4:3.

I nie ma w tym nic niezwykłego.

Jak podkreśla Milena Dzienisiewicz, psycholożka z Kliniki Uniwersytetu SWPS, żałoba nie przebiega według prostego scenariusza. Popularny model Elisabeth Kübler-Ross, opisujący pięć etapów – zaprzeczenie, gniew, targowanie się, depresję i akceptację – przez lata zakorzenił się w kulturze masowej niemal jak instrukcja obsługi cierpienia. Tymczasem prawdziwe życie nie przypomina podręcznika.

– Żałoba nie ma porządku. Emocje nie pojawiają się w uporządkowanej i znanej z góry kolejności. To plątanina uczuć i myśli, które mogą nieustannie pojawiać się i znikać – wyjaśnia ekspertka.

Porównuje żałobę do morza podczas sztormu. Początkowo fale są potężne, czasem niemal odbierają możliwość normalnego funkcjonowania. Z czasem morze się uspokaja. Fale stają się mniejsze i rzadsze, ale nigdy nie znikają całkowicie. Wystarczy fotografia, piosenka słuchana przed laty, zapach potrawy albo jedno zdanie wypowiedziane przez kogoś przypadkiem, by pamięć otworzyła drzwi, które – jak nam się wydawało – były już dawno zamknięte.

Psycholożka wskazuje na model czterech zadań żałoby autorstwa amerykańskiego psychoterapeuty Williama Wordena. Człowiek musi stopniowo uznać rzeczywistość straty, przeżyć związany z nią ból, nauczyć się funkcjonować w świecie bez bliskiej osoby i znaleźć dla zmarłego nowe miejsce we własnym życiu emocjonalnym. Nie istnieje jednak obowiązkowa kolejność tych etapów. Można do nich wracać wiele razy.

Najważniejsza może być świadomość, że śmierć nie musi oznaczać końca relacji.

– Śmierć nie jest końcem relacji. My ją po prostu zmieniamy i kontynuujemy bez fizycznej obecności zmarłego – tłumaczy Dzienisiewicz.

Brzmi to paradoksalnie, ale jest doświadczeniem milionów ludzi. Można nadal gotować pierogi według przepisu babci. Można używać narzędzi po ojcu, słuchać płyt, które kiedyś wspólnie kupowaliśmy, chodzić na mecze drużyny, której kibicował dziadek, albo rozbudowywać pozostawioną przez niego kolekcję znaczków.

Pamięć nie musi być więzieniem. Może być mostem.

Żałoba bywa także doświadczeniem, które rozpoczyna się jeszcze przed śmiercią. W przypadku osób ciężko i nieuleczalnie chorych bliscy mogą przeżywać tzw. żałobę antycypacyjną. Człowiek zaczyna przygotowywać się psychicznie do utraty osoby, która wciąż żyje.

Towarzyszyć temu może nawet pozorny chłód emocjonalny wobec chorego. Nie musi oznaczać braku miłości. Bywa mechanizmem obronnym – próbą zabezpieczenia psychiki przed nadchodzącym bólem. Dlatego tak ważne jest zachowanie bliskości również wtedy, kiedy świadomość nieuchronnego odejścia staje się coraz silniejsza.

Trudne zadanie stoi także przed rodziną i przyjaciółmi osoby pogrążonej w żałobie. Chcemy pomóc, ale często nie wiemy jak. Wtedy pojawiają się zdania powtarzane od pokoleń: „czas leczy rany”, „musisz być silny”, „życie toczy się dalej”.

Problem w tym, że człowiekowi po stracie takie słowa często nie pomagają.

Zdaniem Mileny Dzienisiewicz znacznie ważniejsze od gotowych formuł jest zwykłe zapewnienie o obecności. Czasem uczciwe „nie wiem, co powiedzieć, ale jestem przy tobie” ma większą wartość niż najbardziej wyszukane pocieszenie.

Bo żałoby nie można komuś odebrać. Nie można jej też przyspieszyć. Można jedynie być obok.

Szczególnej delikatności wymaga rozmowa o śmierci z dziećmi. Dorośli często próbują oszczędzić najmłodszym cierpienia i sięgają po metafory. Mówimy, że babcia „odeszła”, dziadek „zasnął na zawsze”, ktoś „jest teraz daleko”.

Psychologowie przestrzegają jednak, że małe dziecko może rozumieć takie komunikaty dosłownie. Jeśli usłyszy, że dziadek „zasnął i już się nie obudzi”, może zacząć bać się własnego snu. Dlatego o śmierci z dziećmi należy rozmawiać prostym i zrozumiałym językiem, dostosowanym do ich wieku.

Nie każda żałoba z czasem łagodnieje. Jeżeli przez wiele miesięcy cierpienie pozostaje równie intensywne, a osoba po stracie nie jest w stanie wrócić do normalnego funkcjonowania, może pojawić się przedłużona reakcja żałoby. W zależności od stosowanej klasyfikacji mówi się o okresie około sześciu do dwunastu miesięcy.

Wówczas warto zwrócić się po pomoc psychologiczną lub psychiatryczną.

Wszystkich Świętych nie musi wyglądać tak samo dla każdego

Okres Wszystkich Świętych i Dnia Zadusznego niesie ze sobą jeszcze jeden ciężar – oczekiwania społeczne. Trzeba pojechać na cmentarz. Trzeba zapalić znicz. Trzeba odwiedzić kilka grobów. Trzeba spotkać się z rodziną.

Ale żałoba nie zna słowa „trzeba”.

Dla jednego człowieka najlepszym sposobem przeżycia tego dnia będzie wielogodzinna wizyta na cmentarzu. Ktoś inny zapali świeczkę w domu. Jeszcze ktoś wyciągnie starą fotografię, włączy płytę, której słuchał z ojcem, albo pójdzie samotnie na spacer.

Rytuał ma pomagać człowiekowi, a nie człowiek służyć rytuałowi.

Dlatego, jak podkreśla psycholożka, warto szanować własne granice i nie zmuszać się do zachowań, na które nie jesteśmy gotowi. Dotyczy to zarówno odwiedzania grobów, jak i rodzinnych spotkań czy rozmów o osobie zmarłej.

Być może właśnie dlatego cmentarze pod koniec października robią na nas tak ogromne wrażenie. Nie są przecież wyłącznie miejscem śmierci. Są jednym z największych archiwów ludzkich relacji. Pod każdym nazwiskiem kryją się czyjeś wspomnienia, głos, gest, charakter, żart opowiadany przy stole.

I dopóki ktoś pamięta – historia tej osoby w pewnym sensie nadal trwa.

Bo żałoba nie polega na tym, żeby przestać kochać człowieka, którego już nie ma. Polega na tym, żeby nauczyć się kochać go inaczej.

Leczenie zębów i wad zgryzu – dlaczego warto rozpocząć od dokładnej diagnostyki?

Nie każdą nieprawidłowość można skorygować za pomocą aparatu ortodontycznego. Ważny jest też stan uzębienia, dziąseł i tkanek otaczających zęby. Przed rozpoczęciem leczenia należy ocenić obecność próchnicy, stan przyzębia i poziom higieny jamy ustnej. Niekiedy konieczne okazuje się wcześniejsze leczenie stomatologiczne lub periodontologiczne. OrthoVision Warszawa łączy ortodoncję z innymi dziedzinami stomatologii, umożliwiając kompleksowe zaplanowanie postępowania.

Podstawą wyboru metody leczenia jest diagnostyka. Podczas konsultacji ortodonta prowadzi wywiad, analizuje ustawienie zębów i relacje zgryzowe, a w uzasadnionych przypadkach zleca badania obrazowe. W planowaniu terapii wykorzystuje się także fotografie i modele lub skany uzębienia. Zebrane informacje pozwalają określić zakres korekcji, przewidywany przebieg leczenia i rodzaj aparatu odpowiedniego dla konkretnego pacjenta.

Jak przebiega leczenie zębów i zgryzu w OrthoVision Warszawa i dlaczego retencja jest ważna?

Po zakończeniu diagnostyki ortodonta przygotowuje plan leczenia, uwzględniający rodzaj aparatu, zakres planowanej korekcji i przewidywany czas terapii. Następnie zaczyna się leczenie, które wymaga regularnych wizyt kontrolnych. Podczas spotkań lekarz monitoruje przemieszczanie zębów i w razie potrzeby modyfikuje ustawienia aparatu lub kolejne etapy terapii. Czas leczenia ortodontycznego jest indywidualny i może wynosić od kilkunastu miesięcy do kilku lat, zależnie od złożoności problemu.

Ważnym elementem terapii jest codzienna higiena jamy ustnej. Aparaty stałe sprzyjają gromadzeniu płytki bakteryjnej wokół zamków. Dlatego wymagają dokładnego szczotkowania i oczyszczania przestrzeni międzyzębowych. Zaniedbania prowadzą do odwapnień szkliwa, próchnicy i stanów zapalnych dziąseł. Pacjenci korzystający z nakładek powinni natomiast zdejmować je podczas jedzenia i dbać o czystość zarówno zębów, jak i nakładek. Regularne kontrole stomatologiczne pozostają ważne przez cały okres leczenia.

Zakończenie aktywnej korekcji to nie koniec postępowania ortodontycznego. Zęby mają naturalną tendencję do zmiany położenia. Dlatego niezbędne jest zastosowanie retencji, która pomaga utrzymać uzyskane ustawienie. Wykorzystuje się w tym celu aparaty retencyjne zdejmowane lub stałe retainery mocowane do wewnętrznej powierzchni zębów. Okres ich stosowania może być wieloletni i wymaga przestrzegania zaleceń ortodonty. 

Jeżeli interesuje Cię leczenie zębów i zgryzu w Warszawie, umów konsultację w OrthoVision na Woli. Indywidualna ocena uzębienia pozwoli ustalić odpowiednią metodę terapii i zaplanować jej poszczególne etapy.

Nasz artykuł w skrócie

• Milionowe kontrakty lekarskie w Polsce – Według danych zebranych przez stowarzyszenie Watchdog Polska i przekazanych PAP, w 2025 roku co najmniej 172 lekarzy otrzymało wynagrodzenie przekraczające 1 mln zł.
• Specyfika danych i rekordów – Opublikowany raport zawiera łącznie 248 rekordów z kwotami powyżej miliona złotych. Organizacja zaznacza jednak, że ta sama osoba mogła figurować w zestawieniu wielokrotnie, jeśli realizowała kontrakty w różnych miejscach.
• Tomaszowski ślad poza oficjalną listą – Choć Tomaszowskie Centrum Zdrowia (TCZ) nie zostało ujęte w publicznej tabeli obejmującej 161 placówek, wcześniejsze ustalenia portalu NaszTomaszow.pl wskazują, że również w tomaszowskim szpitalu dwa indywidualne roczne kontrakty przekroczyły próg miliona złotych.
• Sejmowa próba ograniczenia zarobków – W odpowiedzi na wysokie koszty personelu medycznego, Sejm uchwalił 22 października ustawę mającą limitować część wynagrodzeń finansowanych ze środków NFZ. Przepisy te nie są jednak jeszcze obowiązującym prawem i czekają na dalszy proces legislacyjny.

Milion przestał być pojedynczym wyjątkiem

Jeszcze kilka miesięcy temu dyskusję o zarobkach lekarzy można było sprowadzić do kilku spektakularnych historii. Jeden szpital, jeden kontrakt, jedna kwota, która zaczynała żyć własnym życiem w mediach społecznościowych.

Badanie Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska pokazuje jednak, że problem jest znacznie bardziej skomplikowany.

29 czerwca 2026 roku organizacja wysłała 1358 wniosków o udostępnienie informacji publicznej do placówek medycznych w całej Polsce. Podstawą były art. 61 Konstytucji RP oraz przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej. Watchdog chciał otrzymać listy lekarzy wraz z łącznymi kwotami wypłaconymi im w 2025 roku, niezależnie od formy zatrudnienia.

Efekt okazał się równie interesujący jak same wynagrodzenia. Dane umożliwiające analizę uzyskano zaledwie od 161 spośród 1358 placówek, czyli około 12 procent. Reszta szpitali albo odmówiła przekazania takich informacji, albo nie odpowiedziała.

To pierwsza ważna informacja płynąca z raportu: o zarobkach w publicznej ochronie zdrowia wciąż wiemy zaskakująco mało.

2,98 miliona złotych w jednym szpitalu

W zgromadzonym przez Watchdog materiale znalazło się 18 647 rekordów z kwotami wynagrodzeń. Mediana wyniosła 172 594 zł, średnia 239 506 zł. Co najmniej pół miliona złotych pojawia się w 2316 rekordach, czyli w ponad 12 procentach całego materiału.

Jeszcze bardziej przyciąga uwagę górna część tabeli. 248 rekordów przekracza milion złotych, a takie wartości pojawiły się w 56 placówkach.

Najwyższa pojedyncza kwota wynosi 2 979 868 zł i pochodzi z 1 Wojskowego Szpitala Klinicznego w Lublinie. Kolejne to m.in. 2,74 mln zł w szpitalu wojewódzkim w Zamościu oraz blisko 2,6 mln zł w Szpitalu Wojewódzkim im. Mikołaja Kopernika w Koszalinie.

Tu trzeba jednak postawić grubą kreskę pod słowem „rekord”.

Raport Watchdog nie jest rankingiem najlepiej zarabiających lekarzy w Polsce.

Sama organizacja ostrzega, że jeden lekarz może występować w zestawieniu więcej niż jeden raz – chociażby z powodu różnych form zatrudnienia. Poszczególne szpitale przekazywały również dane w różny sposób: brutto lub netto, dotyczące różnych wymiarów czasu pracy i okresów zatrudnienia. Część placówek nie podała nazwisk.

Dlatego przekazana PAP liczba 172 lekarzy z wynagrodzeniem przekraczającym milion złotych nie musi być sprzeczna z 248 rekordami widocznymi w surowym raporcie. Rekord w bazie nie zawsze oznacza odrębną osobę.

To rozróżnienie jest kluczowe. Inaczej z danych mających uporządkować debatę bardzo łatwo stworzyć medialny spektakl.

Tomaszów już zna milionowe kontrakty

Dla mieszkańców powiatu tomaszowskiego najważniejsze pytanie brzmi jednak inaczej: jak na tle tej ogólnopolskiej dyskusji wygląda Tomaszowskie Centrum Zdrowia?

TCZ nie znajduje się w tabeli 161 placówek, których zindywidualizowane dane zostały wykorzystane w raporcie Watchdog. Nie można więc dopisywać tomaszowskich lekarzy do 172 osób wskazywanych w materiale PAP ani do 248 rekordów znajdujących się w bazie organizacji.

Ale to nie znaczy, że w Tomaszowie takich wynagrodzeń nie było.

W czerwcu NaszTomaszow.pl ujawnił dane przekazane redakcji przez Tomaszowskie Centrum Zdrowia dotyczące wynagrodzeń personelu medycznego w 2025 roku.

Wśród przedstawionych indywidualnych kwot kontraktów znalazły się między innymi:

1 423 193 zł, 1 120 839 zł, 846 790 zł, 786 385 zł, 785 477 zł, 724 442 zł, 718 273 zł oraz 694 785 zł.

Oznacza to, że co najmniej dwa indywidualne kontrakty lekarskie w tomaszowskim szpitalu przekraczały w 2025 roku milion złotych. Najwyższa ujawniona kwota odpowiada średnio niemal 119 tys. zł miesięcznie, druga – ponad 93 tys. zł miesięcznie.

To nie są wynagrodzenia całych zespołów czy oddziałów. Z informacji przekazanych wcześniej redakcji wynikało, że były to kwoty przypisane konkretnym lekarzom, choć ich nazwisk nie publikowaliśmy.

Ponad 143 miliony dla personelu medycznego TCZ

Skala wydatków jest większa, gdy spojrzymy na cały szpital.

Według informacji przekazanych wcześniej NaszTomaszow.pl przez TCZ w 2025 roku łączna wartość wynagrodzeń brutto personelu medycznego przekroczyła 143 mln zł. Ponad 78 mln zł przypadło na umowy o pracę, ponad 55 mln zł na kontrakty, a ponad 9 mln zł na umowy zlecenia.

Jednocześnie ze sprawozdania finansowego spółki wynika, że Tomaszowskie Centrum Zdrowia zakończyło 2025 rok stratą netto przekraczającą 24,4 mln zł. Przychody ze sprzedaży wyniosły około 230,3 mln zł.

Nie wolno z tych liczb wyprowadzać prostego równania: wysokie kontrakty lekarzy równa się strata szpitala. To byłoby dziennikarskie nadużycie. Kondycja szpitala zależy od wycen świadczeń przez NFZ, kosztów leków, energii, sprzętu, inwestycji, struktury oddziałów, nadwykonań i dziesiątek innych elementów.

Ale przy stracie liczonej w dziesiątkach milionów złotych pytanie o strukturę największych kontraktów jest całkowicie zasadne. Szczególnie że właścicielem TCZ jest Powiat Tomaszowski, a działalność szpitala opiera się w ogromnej mierze na pieniądzach publicznych.

Nie chodzi o polowanie na lekarzy

Ta debata bardzo łatwo może skręcić w złą stronę.

Lekarz specjalista nie jest pracownikiem, którego wartość można ocenić jedną liczbą na pasku wynagrodzenia. W deficytowych specjalizacjach szpitale konkurują o niewielką grupę ludzi. Bez anestezjologa nie będzie operacji. Bez radiologa nie będzie części diagnostyki. Bez lekarza zabezpieczającego dyżury można stanąć przed koniecznością ograniczenia albo zamknięcia oddziału.

Problemem nie jest więc to, że lekarze dobrze zarabiają. Problemem jest pytanie, czy publiczny system potrafi racjonalnie określić wartość ich pracy, kontrolować kontrakty oraz zagwarantować, że wysokość wynagrodzeń idzie w parze z dostępnością świadczeń dla pacjentów.

Naczelna Rada Lekarska od miesięcy przestrzega przed sprowadzaniem kryzysu ochrony zdrowia do zarobków medyków. Samorząd lekarski argumentuje, że bardzo wysokie wynagrodzenia dotyczą niewielkiej części środowiska, często lekarzy pracujących znacznie ponad standardowy wymiar czasu, a sztywne ograniczenie stawek może szczególnie uderzyć w szpitale powiatowe mające problemy z obsadą dyżurów.

To argument, którego nie można zbyć machnięciem ręki. Jeżeli bowiem po ustawowym ograniczeniu stawki lekarz wybierze większy szpital w Łodzi, Warszawie albo prywatną placówkę, oszczędność na kontrakcie może szybko zamienić się w problem z utrzymaniem oddziału.

Państwo chce wprowadzić limity

Debata przestała jednak być akademicka.

22 października 2026 roku Sejm uchwalił rządową nowelizację dotyczącą zasad zatrudniania i wynagradzania personelu medycznego. Za ustawą głosowało 229 posłów, przeciw było 144, a 67 wstrzymało się od głosu. Dokument trafił do dalszych prac parlamentarnych i nie jest jeszcze obowiązującym prawem.

Przyjęte przez Sejm rozwiązania zmierzają między innymi do wprowadzenia maksymalnych stawek godzinowych i miesięcznych za świadczenia finansowane przez NFZ, ograniczenia zawierania części umów poprzez spółki i spółdzielnie lekarskie oraz zakazu ustalania wynagrodzenia medyka jako procentu wartości kontraktu placówki z NFZ.

Rząd argumentuje, że system trzeba uporządkować.

Lekarze odpowiadają, że państwo próbuje regulować cenę pracy zamiast rozwiązać podstawowy problem – niedobór specjalistów i niedofinansowanie świadczeń.

I gdzieś pomiędzy tymi dwoma stanowiskami znajduje się pacjent.

PESEL pokaże prawdziwy obraz

Najważniejsza zmiana może jednak nadejść nie wraz z limitami, lecz z danymi.

Od 5 sierpnia 2026 roku obowiązuje tzw. ustawa PESEL-owa, która pozwala Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji łączyć informacje o wynagrodzeniach konkretnego medyka na podstawie numeru PESEL albo numeru prawa wykonywania zawodu.

Pod koniec września AOTMiT rozpoczęła kolejną zbiórkę danych ze wszystkich podmiotów mających umowy z NFZ. Placówki przekazują informacje o wynagrodzeniach niezależnie od formy zatrudnienia, a dane mogą zostać przypisane do konkretnej osoby.

Dopiero wtedy będzie można zobaczyć coś, czego badanie Watchdog nie potrafi pokazać: ile naprawdę zarabia jeden lekarz, jeśli jednocześnie pracuje w trzech, czterech czy pięciu placówkach.

I być może dopiero wtedy skończy się dyskusja oparta na legendach, przeciekach i pojedynczych rekordach.

A co z Tomaszowem?

Dla Tomaszowa sprawa ma jeszcze jeden wymiar.

Jeżeli państwo zdecyduje się ostatecznie ograniczyć kontrakty lekarskie finansowane przez NFZ, trzeba będzie odpowiedzieć na bardzo praktyczne pytanie: co stanie się z obsadą lekarską Tomaszowskiego Centrum Zdrowia?

Czy lekarze, których kontrakty dzisiaj przekraczają poziom przewidywanych ustawowych limitów, zaakceptują nowe warunki?

Czy TCZ będzie w stanie znaleźć innych specjalistów?

Czy zmiana rzeczywiście przyniesie szpitalowi oszczędności?

A może rachunek zostanie wystawiony w inny sposób – poprzez problemy z dyżurami, ograniczenie świadczeń i jeszcze dłuższe kolejki?

To są pytania ważniejsze niż samo hasło „lekarz zarabia milion”.

Bo milion złotych robi wrażenie. Ale dla pacjenta ostatecznie nie jest najważniejsze, ile zarabia lekarz. Najważniejsze jest, czy lekarz będzie w szpitalu wtedy, kiedy pacjent będzie go potrzebował.

I właśnie z tej perspektywy powinna być oceniana zarówno sytuacja w Tomaszowskim Centrum Zdrowia, jak i przygotowywana przez państwo reforma całego systemu.

Choroba nie pyta, czy jesteśmy na nią przygotowani. Przychodzi często niespodziewanie, wywracając rodzinny porządek do góry nogami. Jeszcze wczoraj wspólne śniadanie, rozmowy, codzienne obowiązki. Dziś łóżko, leki, środki higieniczne i pytania, na które nie zawsze znamy odpowiedzi.

Jak podnieść chorego, żeby nie zrobić mu krzywdy? Jak go umyć, kiedy nie potrafi samodzielnie usiąść? Co zrobić, żeby zapobiegać odleżynom? Jak poradzić sobie z karmieniem osoby, która większość dnia spędza w łóżku?

W takich sytuacjach sama troska i najlepsze intencje nie wystarczą. Potrzebna jest także wiedza.

Właśnie z myślą o rodzinach i osobach opiekujących się przewlekle chorymi Fundacja „Dwa Skrzydła” oraz hospicjum w Tomaszowie Mazowieckim przygotowały cykl bezpłatnych spotkań edukacyjnych.

Praktyczna pomoc zamiast samych porad

Szkolenia prowadzi Ewa Radzimierska. Ich tematyka obejmuje podstawowe czynności pielęgnacyjne i opiekuńcze, z którymi bliscy osób chorych mierzą się każdego dnia.

Uczestnicy dowiedzą się między innymi, jak prawidłowo karmić i poić osobę wymagającą opieki, jak wykonywać czynności higieniczne oraz jak bezpiecznie zmieniać pozycję chorego leżącego. Ważną częścią spotkań będzie również przekazywanie informacji o podstawowej obsłudze sprzętu medycznego wykorzystywanego w opiece domowej.

To zagadnienia, które pozornie mogą wydawać się proste. W rzeczywistości niewłaściwe wykonywanie niektórych czynności może powodować dyskomfort chorego, zwiększać ryzyko urazów lub prowadzić do przeciążenia fizycznego opiekuna.

Dlatego tak ważna jest możliwość zdobywania umiejętności pod okiem osoby prowadzącej szkolenie, a nie wyłącznie na podstawie przypadkowych porad znalezionych w internecie.

Opiekun także potrzebuje wsparcia

W dyskusjach o systemie ochrony zdrowia wiele mówi się o lekarzach, pielęgniarkach, szpitalach i dostępności świadczeń. Znacznie rzadziej dostrzega się ludzi, którzy każdego dnia wykonują ogromną pracę za drzwiami własnych mieszkań.

To małżonkowie opiekujący się chorymi partnerami, dorosłe dzieci pomagające niesamodzielnym rodzicom, osoby starsze opiekujące się jeszcze starszymi bliskimi.

Ich praca często trwa przez całą dobę. Bez dyżurów, bez wolnych weekendów, niekiedy bez możliwości spokojnego snu.

Co ważne, polskie przepisy przewidują również określone formy wsparcia dla opiekunów. Na podstawie art. 35d ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych pacjent objęty odpowiednim zakresem opieki może korzystać z wyrobów medycznych na zasadach refundacji. Z kolei świadczenia opieki długoterminowej i paliatywnej są regulowane odrębnymi przepisami. Warto pytać personel medyczny o dostępne świadczenia i możliwości wsparcia w konkretnej sytuacji.

Jednak żaden przepis nie zastąpi umiejętności spokojnego i bezpiecznego wykonania codziennych czynności przy łóżku chorego. Dlatego inicjatywy edukacyjne, takie jak ta organizowana w Tomaszowie, mają szczególną wartość.

Hospicjum, które pomaga również rodzinom

Tomaszowskie hospicjum stacjonarne im. św. Filipa Neri, związane z działalnością Fundacji „Dwa Skrzydła”, przyjęło pierwszego pacjenta 30 kwietnia 2025 roku. Jego powstanie poprzedziły lata starań i zaangażowania społecznego.

Najbliższe szkolenia już w listopadzie

Pierwsze z zapowiedzianych spotkań odbyło się 26 października. Kolejne zaplanowano na 2 i 16 listopada 2026 roku, o godzinie 16.30, w hospicjum stacjonarnym przy ul. Kępa 2/4 w Tomaszowie Mazowieckim.

Udział jest bezpłatny, ale obowiązują wcześniejsze zapisy. Organizatorzy przyjmują zgłoszenia telefonicznie lub SMS-em.

INFORMACJE DLA UCZESTNIKÓW

2 i 16 listopada 2026 r., godz. 16.30

Hospicjum, ul. Kępa 2/4, Tomaszów Mazowiecki

Prowadząca: Ewa Radzimierska

Zapisy: 501 603 314 — telefonicznie lub SMS-em

Udział bezpłatny

Neurochirurg zajmuje się rozpoznawaniem i leczeniem chorób ośrodkowego oraz obwodowego układu nerwowego, w tym kwalifikacją do operacji i opieką nad pacjentami leczonymi zachowawczo. W przypadku schorzeń kręgosłupa ocenia m.in. ucisk wywierany przez krążki międzykręgowe oraz zmienione struktury kostne i więzadłowe na rdzeń kręgowy lub korzenie nerwowe.

Do schorzeń i stanów ocenianych przez neurochirurgów należą m.in.:

• Dyskopatia lędźwiowa i szyjna (przepuklina krążka międzykręgowego).
• Stenoza kanału kręgowego (zwężenie przestrzeni dla rdzenia kręgowego lub korzeni nerwowych).
• Kręgozmyk (przemieszczenie jednego kręgu względem sąsiedniego).
• Guzy pierwotne i przerzutowe w obrębie kanału kręgowego.
• Zmiany pourazowe i niestabilności kręgosłupa.

W zakresie nerwów obwodowych konsultacja neurochirurgiczna może być pomocna m.in. w zespołach uciskowych, takich jak zespół cieśni kanału nadgarstka czy zespół rowka nerwu łokciowego, zwłaszcza gdy rozważane jest leczenie operacyjne polegające na odbarczeniu nerwu.

Jakie symptomy sugerują konieczność konsultacji neurochirurgicznej?

Ból kręgosłupa nie musi oznaczać ucisku na struktury nerwowe. Podejrzenie takiego ucisku pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy dolegliwościom towarzyszą określone objawy neurologiczne.

Do objawów sugerujących tło neurologiczne należą:

• Ból promieniujący wzdłuż kończyny, niekiedy zgodnie z przebiegiem korzenia nerwowego – np. rwa kulszowa lub rwa ramienna.
• Parestezje, czyli uczucie mrowienia, drętwienia lub pieczenia w dłoniach albo stopach.
• Ubytki neurologiczne, np. osłabienie siły mięśniowej, opadanie stopy lub osłabienie chwytu dłoni.
• Osłabienie lub zniesienie odruchów ścięgnistych stwierdzane podczas badania neurologicznego.

Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy alarmowe (tzw. czerwone flagi): nowo powstałe zaburzenia oddawania moczu lub stolca, osłabienie czucia w okolicy krocza (zaburzenia czucia typu „siodłowego”) oraz szybko narastający niedowład kończyn. Mogą one wskazywać m.in. na zespół ogona końskiego lub ucisk rdzenia kręgowego i wymagają niezwłocznego zgłoszenia się do szpitalnego oddziału ratunkowego.

[obraz_1]

Jak przebiega proces diagnostyczny u neurochirurga?

Ocena stanu zdrowia pacjenta rozpoczyna się od wywiadu i badania klinicznego. Lekarz ocenia m.in. czucie, siłę mięśniową i odruchy ścięgniste. W zależności od podejrzewanej przyczyny objawów może zlecić badania obrazowe lub elektrodiagnostyczne.

Jeśli konieczna jest szczegółowa ocena struktur nerwowych kręgosłupa, badaniem z wyboru jest najczęściej rezonans magnetyczny (MRI), uwidaczniający m.in. rdzeń kręgowy, korzenie nerwowe, krążki międzykręgowe i więzadła. Nie każda osoba z bólem kręgosłupa wymaga jednak MRI – obrazowanie wykonuje się wtedy, gdy istnieją wskazania kliniczne, a wynik może wpłynąć na dalsze postępowanie. W wybranych przypadkach wykonuje się tomografię komputerową (CT) lub badania elektrodiagnostyczne (ENG/EMG), które pomagają ocenić przewodnictwo nerwowe i aktywność mięśni oraz różnicować przyczyny objawów.

Przykładem placówki łączącej konsultacje specjalistyczne z diagnostyką obrazową jest MIRAI Clinic; zakres opieki nad pacjentami ze schorzeniami kręgosłupa opisuje podstrona neurochirurg w Otwocku.

Jakie są współczesne metody leczenia w neurochirurgii kręgosłupa?

Sama konsultacja neurochirurgiczna nie oznacza automatycznej kwalifikacji do operacji. W wielu przypadkach dolegliwości związane z dyskopatią można leczyć zachowawczo, np. poprzez odpowiednio dobraną fizjoterapię i leczenie objawowe.

W wybranych przypadkach przepukliny krążka międzykręgowego w odcinku lędźwiowym operację można rozważyć po około 6–12 tygodniach nieskutecznego leczenia zachowawczego, jeśli dolegliwości i wyniki badań obrazowych są ze sobą zgodne. Nie jest to jednak sztywna reguła: postępujący niedowład, objawy mielopatii lub podejrzenie zespołu ogona końskiego wymagają szybszej oceny, a niekiedy pilnego leczenia. Współczesna neurochirurgia wykorzystuje w odpowiednio dobranych przypadkach techniki małoinwazyjne, takie jak mikrodiscektomia czy operacje endoskopowe. W innych sytuacjach konieczne mogą być klasyczne zabiegi odbarczające lub stabilizujące kręgosłup.

Utrzymujące się lub nasilające drętwienie, mrowienie czy osłabienie siły mięśniowej kończyn wymagają oceny lekarskiej w celu ustalenia przyczyny objawów i wyboru odpowiedniego postępowania.

Źródła:

1. National Institute for Health and Care Excellence (NICE) – Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management, NG59, 2016, aktualizacja 2020.
2. World Federation of Neurosurgical Societies (WFNS) Spine Committee – Cauda equina, conus medullaris and syndromes mimicking sciatic pain: recommendations, 2024.
3. WFNS Spine Committee – Role of surgery in primary lumbar disk herniation: recommendations, 2024.

Promieniowanie UV działa również wtedy, gdy nie pozostawia po sobie czerwonej, bolesnej skóry. Jego wpływ kumuluje się przez całe życie.

– Jesień to naturalny moment na zdrowotny „przegląd skóry” – podkreśla prof. Piotr Rutkowski, specjalista chirurgii onkologicznej i kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków Narodowego Instytutu Onkologii.

Kiedy opalenizna zaczyna blednąć, łatwiej zauważyć zarówno nowe znamiona, jak i zmiany zachodzące w tych istniejących od lat. Niepokojące powinny być przede wszystkim różnice w kolorze, kształcie i wielkości.

ABCDE, czyli pięć sygnałów ostrzegawczych

Eksperci przypominają prostą zasadę ABCDE, pomocną podczas samodzielnego oglądania skóry.

A – asymetria – jedna połowa znamienia wyraźnie różni się od drugiej.
B – brzegi – stają się nieregularne, poszarpane lub niewyraźne.
C – kolor – jest niejednolity albo zmienia się z czasem.
D – duży rozmiar – szczególną uwagę należy zwracać na zmiany mające ponad 6 mm średnicy.
E – ewolucja – znamię zaczyna się zmieniać: rośnie, ciemnieje, przybiera inny kształt lub wygląda inaczej niż wcześniej.

Pojawienie się jednej z tych cech nie przesądza oczywiście o chorobie nowotworowej. Powinno jednak być sygnałem do konsultacji z dermatologiem lub innym specjalistą oceniającym zmiany skórne.

Nie boli? To nie znaczy, że jest bezpieczne

Wokół czerniaka wciąż funkcjonuje wiele mitów. Jednym z najgroźniejszych jest przekonanie, że niebezpieczna zmiana musi boleć, swędzieć albo krwawić.

Wczesny czerniak bardzo często nie daje żadnych dolegliwości. Człowiek czuje się dobrze, a jedynym sygnałem może być zmieniający się wygląd niewielkiego znamienia.

Mitem jest także przekonanie, że każdy czerniak powstaje z istniejącego wcześniej pieprzyka. W części przypadków pojawia się jako zupełnie nowa zmiana na skórze.

Ryzyko zachorowania jest większe m.in. u osób z jasną karnacją, dużą liczbą znamion oraz przypadkami czerniaka w rodzinie. Nie oznacza to jednak, że pozostali mogą o profilaktyce zapomnieć. Nowotwory skóry mogą wystąpić u każdego.

Kilkanaście minut może mieć znaczenie

Skuteczność profilaktyki pokazują doświadczenia programu „Skóra pod lupą – znamiona pod kontrolą”, prowadzonego w Kielcach przy współpracy ze Stowarzyszeniem Pomocy Chorym na Mięsaki i Czerniaki Sarcoma.

Podczas czterech weekendów profilaktycznych z konsultacji skorzystało blisko 900 mieszkańców. Około co dziesiąta osoba została skierowana do dalszej diagnostyki.

Na kolejne edycje akcji wracali również pacjenci, u których wcześniej wykryto podejrzane zmiany. Część z nich dzięki temu rozpoczęła już leczenie.

To właśnie w przypadku czerniaka ma szczególne znaczenie. Jest on jednym z najbardziej agresywnych nowotworów skóry, ale jednocześnie chorobą, w której wczesne rozpoznanie daje bardzo wysoką szansę skutecznego leczenia.

Jesienny wieczór przed lustrem może więc okazać się czymś więcej niż zwykłym „przeglądem” skóry. Warto obejrzeć również miejsca, o których łatwo zapomnieć: plecy, skórę głowy, przestrzenie między palcami czy podeszwy stóp. Jeżeli coś wygląda inaczej niż kilka miesięcy temu, nie warto czekać do następnego lata.

Źródło: PAP / Stowarzyszenie Pomocy Chorym na Mięsaki i Czerniaki Sarcoma

Jeśli chcesz, mogę też przygotować krótszą wersję do 3000 znaków, zapowiedź na Facebooka albo grafikę 1200×630 do publikacji na NaszTomaszow.pl.

Nasz artykuł w skrócie

• Nowa uchwała ws. zespołu koordynującego – Zarząd Powiatu przyjął **21 października 2026 roku** uchwałę nr 677/2026 powołującą zespół ds. realizacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego. Dokument trafił do Biuletynu Informacji Publicznej (BIP) dwa dni później.
• Procedury trwające od ubiegłego roku – nie jest to nowy temat w powiecie tomaszowskim. Uchwała o niemal identycznym przedmiocie i zadaniach została podjęta przez urzędników już 4 września 2025 roku.
• Obowiązujący program powiatowy – ramy prawne dla tych działań wyznacza Powiatowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Powiatu Tomaszowskiego, który został formalnie zatwierdzony uchwałą Rady Powiatu nr XXXI/170/2025 i obowiązuje od 28 listopada 2025 roku.
• Czas na rozliczenie konkretnych efektów – po ponad roku od powołania pierwszych struktur koordynujących pojawia się przestrzeń do weryfikacji działań. Zamiast pytać o plany, warto zbadać liczbę odbytych posiedzeń, wydane środki budżetowe oraz realne zmiany w dostępności pomocy dla mieszkańców.

Zespół był już rok temu

W piątek, 23 października, w Biuletynie Informacji Publicznej Starostwa Powiatowego pojawiła się uchwała nr 677/2026 z 21 października. Dotyczy ona powołania lokalnego zespołu koordynującego realizację Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na terenie powiatu tomaszowskiego.

Gdyby zatrzymać się wyłącznie na tej informacji, można byłoby odnieść wrażenie, że Powiat dopiero teraz tworzy strukturę odpowiedzialną za koordynację działań w tej dziedzinie.

Tak jednak nie jest.

W BIP znajduje się uchwała nr 361/2025 z 4 września 2025 roku zatytułowana niemal identycznie: również dotyczyła powołania lokalnego zespołu koordynującego realizację Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023–2030.

Nowa uchwała może więc wynikać ze zmian personalnych, organizacyjnych albo potrzeby ponownego ukształtowania składu zespołu. Tego nie należy jednak zgadywać. Starostwo powinno wyjaśnić, dlaczego po nieco ponad roku konieczne było ponowne jego powołanie, czym skład z 2026 roku różni się od poprzedniego i co stało się z zespołem powołanym we wrześniu 2025 roku.

Jeszcze ważniejsze jest inne pytanie: ile razy poprzedni zespół się zebrał i co po tych spotkaniach pozostało poza protokołami i urzędową dokumentacją?

Ustawa mówi wyraźnie: to zadanie własne samorządu

Zdrowie psychiczne nie jest dla samorządu kwestią dobrej woli czy dodatkowej aktywności podejmowanej wtedy, gdy pozostają pieniądze i czas.

Art. 2 ust. 4 pkt 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego zalicza prowadzenie działań określonych w Narodowym Programie Ochrony Zdrowia Psychicznego do zadań własnych samorządów województw, powiatów i gmin. Ustawa wskazuje przy tym m.in. na potrzebę zapewnienia osobom z zaburzeniami psychicznymi zintegrowanej i dostępnej opieki oraz innych form pomocy niezbędnych do funkcjonowania w środowisku społecznym, rodzinnym i zawodowym.

Sam Narodowy Program idzie jeszcze dalej.

W części poświęconej powiatom zobowiązuje je nie tylko do powołania lub kontynuowania działalności lokalnego zespołu. Powiat ma również opracować albo aktualizować lokalny program ochrony zdrowia psychicznego zawierający szczegółowy plan zapewnienia mieszkańcom koordynowanych świadczeń medycznych i społecznych, następnie program realizować i monitorować, a także przygotowywać corocznie aktualizowany przewodnik po dostępnych formach pomocy.

W skład zespołu powinni wejść przedstawiciele samorządu, placówek realizujących zadania z zakresu ochrony zdrowia psychicznego oraz pozarządowych organizacji samopomocowych. Zarząd Powiatu ma natomiast zapewnić zespołowi obsługę administracyjną.

To już nie jest administracyjna dekoracja.

To mechanizm, który powinien łączyć szpital, pomoc społeczną, szkoły, poradnię psychologiczno-pedagogiczną, organizacje społeczne oraz instytucje odpowiedzialne za aktywizację zawodową.

Program już istnieje. Można więc rozliczać jego wykonanie

Powiat Tomaszowski nie znajduje się również na etapie pisania pierwszego dokumentu strategicznego.

28 listopada 2025 roku Rada Powiatu przyjęła uchwałę XXXI/170/2025 w sprawie Powiatowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Powiatu Tomaszowskiego, przygotowanego w oparciu o program krajowy na lata 2023–2030. Dokument znajduje się na oficjalnej stronie samorządu.

A skoro program obowiązuje już niemal rok, naturalne stają się kolejne pytania.

Które jego zadania wykonano? Które rozpoczęto? Które pozostały na papierze? Czy sporządzono ocenę dostępności pomocy psychiatrycznej i psychologicznej? Czy wskazano miejsca, w których system ma największe braki? Czy zespół przedstawił Zarządowi Powiatu rekomendacje finansowe przed przygotowaniem budżetu na 2027 rok?

W ochronie zdrowia psychicznego bardzo łatwo zbudować imponującą architekturę dokumentów. Program prowadzi do harmonogramu, harmonogram do zespołu, zespół do protokołu, protokół do kolejnego sprawozdania. Mieszkaniec znajdujący się w kryzysie patrzy jednak na ten system z zupełnie innej perspektywy. Interesuje go nie numer uchwały, ale odpowiedź na znacznie prostsze pytanie: gdzie mogę otrzymać pomoc i jak długo będę na nią czekał?

Tomaszów nie zaczyna od zera

W powiecie działa już Centrum Zdrowia Psychicznego Tomaszowskiego Centrum Zdrowia. Obejmuje dorosłych mieszkańców miasta i powiatu. Według informacji TCZ osoba znajdująca się w kryzysie może zgłosić się na pierwsze spotkanie bez skierowania. W strukturze centrum działają m.in. poradnia zdrowia psychicznego, zespół leczenia środowiskowego, oddział dzienny i całodobowy oraz Punkty Zgłoszeniowo-Koordynacyjne.

Punkty te pracują w dni robocze od godz. 8 do 18. Po ocenie potrzeb pacjenta ustalany jest wstępny plan dalszego postępowania, a w przypadkach uznanych za pilne TCZ deklaruje zapewnienie interwencji medycznej nie później niż w ciągu 72 godzin. Funkcjonuje również zespół środowiskowy mogący udzielać pomocy w domu pacjenta.

To ważne, bo pokazuje, że powiatowy system nie powstaje na pustyni. Są instytucje, specjaliści i procedury.

Problem polega na czymś innym: czy wszystkie elementy tej układanki rzeczywiście ze sobą współpracują?

Młodzież pokazuje skalę wyzwania

Szczególnie ważny jest tutaj system pomocy dzieciom i młodzieży.

Na początku października radny Cezary Żegota wystąpił o szczegółowe dane dotyczące pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach ponadpodstawowych prowadzonych przez Powiat Tomaszowski. W odpowiedziach szkół pojawiły się liczby, których trudno nie brać pod uwagę przy rozmowie o lokalnej polityce zdrowia psychicznego.

W ZSP nr 6 pomocą psychologiczno-pedagogiczną objętych było 130 spośród 409 uczniów. ZSP nr 8 wykazał natomiast 46 przypadków depresji lub jej podejrzenia — przy czym dokumentacja nie rozdzielała medycznie potwierdzonych diagnoz od podejrzeń zgłaszanych przez szkołę. Dane z poszczególnych placówek nie były też zbierane według całkowicie jednolitej metodologii.

Nie można więc z tych liczb budować prostego rankingu szkół ani wyciągać pochopnych wniosków epidemiologicznych.

Można natomiast powiedzieć jedno: potrzeba współpracy między szkołą, poradnią, pomocą społeczną i ochroną zdrowia nie jest abstrakcją zapisaną w rządowym rozporządzeniu. Dotyczy konkretnych młodych ludzi z Tomaszowa i powiatu.

Najważniejsza będzie odpowiedź na kilka prostych pytań

Nowa uchwała może okazać się wartościowym początkiem kolejnego etapu pracy. Może również pozostać jedną z wielu decyzji, które dobrze wyglądają w wykazie uchwał, lecz nie zmieniają codzienności mieszkańców.

Granica między jednym a drugim jest bardzo łatwa do wyznaczenia.

Powiat powinien publicznie pokazać, kto tworzy obecny zespół, czym różni się on od składu powołanego w 2025 roku, ile posiedzeń odbył poprzedni zespół, jakie wypracował rekomendacje i w jakim stopniu wykonano Powiatowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego. Powinniśmy również wiedzieć, jakie środki przeznacza się na jego realizację oraz jakie mierzalne cele wyznaczono na rok 2027.

Bo zdrowie psychiczne jest jednym z tych obszarów, w których samorządowej aktywności nie powinno oceniać się liczbą uchwał.

Najważniejsze będzie to, czy człowiek, który pewnego dnia poczuje, że grunt usuwa mu się spod nóg, nie zostanie sam z numerem telefonu znalezionym w internecie i terminem odległym o kilka tygodni.

Zespół już jest. Program również. Teraz mieszkańcy mają prawo zapytać o rezultaty.

Nasz artykuł w skrócie

Depresja może mieć związek z rozregulowaniem zegara biologicznego. Australijscy naukowcy przeprowadzili przełomowe analizy i zidentyfikowali cechy możliwego nowego wariantu klinicznego u niemal 23 proc. spośród ponad 11 tysięcy badanych osób.

Co warto wiedzieć?

• Cięższy przebieg schorzenia – permanentnie zaburzony dobowy rytm snu i czuwania może bezpośrednio wiązać się z o wiele cięższym przebiegiem epizodów depresyjnych.
• Kluczowe sygnały ostrzegawcze – chroniczne późne zasypianie, silne poranne zmęczenie oraz nieregularny czas wypoczynku to najbardziej charakterystyczne symptomy tego profilu.
• Oporność na standardową terapię – pacjenci wpisujący się w ten konkretny profil zgłaszali w wywiadach medycznych znacznie słabszą skuteczność niektórych popularnych leków przeciwdepresyjnych.
• Droga do personalizacji medycyny – to biologiczne odkrycie otwiera zupełnie nowe perspektywy dla rozwoju bardziej indywidualnego leczenia pacjentów, choć wdrożenie procedur bezwzględnie wymaga jeszcze dalszych badań laboratoryjnych.

Najważniejszy wniosek: W skutecznej walce z depresją fundamentalne znaczenie może mieć nie tylko sama długość snu, lecz także jego codzienna regularność i pełna zgodność z naturalnym rytmem organizmu. Należy jednak pamiętać, że zebrane dane nie udowodniły, by zaburzenia zegara biologicznego były bezpośrednią i jedyną przyczyną wywołującą depresję.

 Zegar na ścianie można przestawić jednym ruchem wskazówki. Z zegarem ukrytym w ludzkim organizmie jest znacznie trudniej. Reguluje sen i czuwanie, temperaturę ciała, wydzielanie hormonów, metabolizm i wiele innych procesów, które przez tysiące lat podporządkowane były przede wszystkim następstwu światła i ciemności. Współczesne życie dorzuciło do tego światło ekranów, pracę zmianową, nieregularne godziny snu i weekendowe odsypianie.

Teraz naukowcy z University of Sydney przedstawiają kolejną część tej układanki. W pracy opublikowanej 20 października 2026 roku w „The British Journal of Psychiatry” opisali profil nazwany okołodobowym podtypem depresji – circadian subtype of depression.

Nie tylko bezsenność

Badacze wykorzystali dane 11 380 osób uczestniczących w Australian Genetics of Depression Study. Byli to pacjenci z ciężką, nawracającą lub utrzymującą się depresją, a więc wyniku nie można automatycznie przenosić na całą populację osób cierpiących na zaburzenia depresyjne.

Za osoby odpowiadające proponowanemu profilowi uznano tych uczestników, którzy spełniali co najmniej trzy spośród sześciu kryteriów związanych z rytmem dobowym. Chodziło między innymi o silne zmęczenie po przebudzeniu, wieczorny chronotyp – potocznie bycie „nocnym markiem” – późniejsze pory snu, wydłużony sen podczas epizodów depresyjnych, sezonowość objawów oraz tzw. społeczny jet lag, czyli dużą różnicę między godzinami snu w dni pracy i w dni wolne.

Takie kryteria spełniły 2604 osoby, czyli około 23 procent badanych. To właśnie stąd bierze się pojawiające się w mediach sformułowanie o „co czwartym przypadku”. Dotyczy ono jednak konkretnej grupy badawczej, a nie wszystkich osób z depresją.

W tym obrazie najważniejsze staje się nie samo pytanie: „czy śpisz dobrze?”, lecz: „czy twój organizm śpi wtedy, kiedy powinien?”

Inny przebieg choroby

Różnice między grupami nie kończyły się na porze zasypiania.

Osoby zakwalifikowane do grupy okołodobowej częściej zgłaszały wcześniejszy początek depresji, większe nasilenie objawów, większy dystres psychiczny, dolegliwości somatyczne oraz bardziej złożony przebieg zaburzeń. Autorzy odnotowali również częstsze występowanie myśli i zachowań samobójczych oraz doświadczeń o charakterze hipomaniakalnym czy psychotycznym.

Analiza genetyczna również pokazała interesujące różnice. Profil okołodobowy wiązał się m.in. z wyższymi wielogenowymi wskaźnikami ryzyka ADHD, dużej depresji, zaburzeń lękowych i choroby afektywnej dwubiegunowej. Pojawiły się także powiązania z markerami dotyczącymi metabolizmu, masy ciała, triglicerydów, insulinooporności oraz procesów zapalnych.

To jeden z powodów, dla których autorzy przekonują, że nie mamy do czynienia jedynie z depresją połączoną ze „złym snem”.

Leki mogą działać słabiej

Szczególnie interesujący jest wątek leczenia. Uczestnicy z profilem okołodobowym zgłaszali przeciętnie słabszą odpowiedź na popularne leki przeciwdepresyjne z grup SSRI oraz SNRI, a także więcej działań niepożądanych. Trzeba jednak podkreślić ważne ograniczenie: skuteczność leków oceniano na podstawie relacji samych uczestników, a nie kontrolowanej próby klinicznej.

Naukowcy wskazują więc na możliwość przyszłego stosowania bardziej spersonalizowanego leczenia, uwzględniającego rytm dobowy – np. terapię światłem, regulację godzin snu czy rozwiązania farmakologiczne oddziałujące na układ melatoninowy. Nie oznacza to jednak, że osoba przyjmująca obecnie SSRI powinna samodzielnie zmieniać lub odstawiać lek. Autorzy badania wprost zalecają, by wszelkie decyzje terapeutyczne konsultować z lekarzem.

Ciekawy trop, jeszcze nie nowa diagnoza

Tu potrzebny jest chłodny język nauki. Badanie ma charakter przekrojowy. Wykazuje zależności, ale nie dowodzi prostego ciągu przyczynowego: rozregulowany zegar biologiczny → depresja.

Nie wiadomo też jeszcze, czy zaburzenie rytmu dobowego uruchamia chorobę u części pacjentów, czy przeciwnie – ciężka depresja prowadzi do coraz większego rozregulowania snu i aktywności. Możliwe jest również wzajemne napędzanie obu procesów.

Niezależni eksperci zwracają uwagę, że wyniki powinny zostać potwierdzone w kolejnych populacjach i badaniach prospektywnych, zanim „depresja okołodobowa” mogłaby zostać potraktowana jako odrębna kategoria kliniczna. Na obecnym etapie nie ma również podstaw do zmiany standardów przepisywania leków wyłącznie na podstawie tego badania.

Zegarki właśnie przestawiliśmy. Organizm potrzebuje własnego rytmu

Publikacja pojawia się w szczególnym momencie. W nocy z 24 na 25 października 2026 roku Polska przeszła z czasu letniego na środkowoeuropejski – zegary zostały cofnięte z godziny 3.00 na 2.00.

Jednorazowa zmiana wskazówek oczywiście nie oznacza, że ktoś zachoruje na depresję. Badanie Australijczyków pokazuje jednak coś znacznie szerszego: rytm dobowy przestaje być traktowany wyłącznie jako dodatek do psychiatrii czy medycyny snu. Coraz częściej okazuje się jednym z elementów biologii, który może wpływać na przebieg choroby i odpowiedź na leczenie.

Być może więc w przyszłości obok pytań o obniżony nastrój, utratę zainteresowań, lęk czy apetyt lekarz będzie znacznie uważniej pytał pacjenta także o godziny snu, porę największej aktywności i różnice między dniami pracy a weekendami.

Bo czasem problem nie polega na tym, że człowiek śpi za krótko. Może polegać na tym, że jego wewnętrzny zegar od dawna pokazuje zupełnie inną godzinę niż świat wokół niego.

.

I właśnie światło jest jednym z najważniejszych dyrygentów naszej biologicznej orkiestry.

Człowiek ma zegar, którego nie da się przestawić pokrętłem

Prof. Marta Jackowska, psycholożka zdrowia z Wydziału Psychologii w Sopocie Uniwersytetu SWPS, zwraca uwagę, że nasz zegar biologiczny reguluje znacznie więcej niż tylko porę zasypiania.

Wpływa na rytm snu i czuwania, temperaturę ciała, trawienie czy nastrój. Jego funkcjonowanie jest mocno związane z naturalnym cyklem światła i ciemności. Dlatego ingerowanie w godziny naszej aktywności nie jest dla organizmu zupełnie obojętne.

Samo przestawienie zegarka trwa kilka sekund. Adaptacja organizmu może być zdecydowanie dłuższa. Według prof. Jackowskiej dostosowanie się do nowych godzin może zajmować około tygodnia, a u części osób nawet dwóch. Szczególnie podatne mogą być osoby o skrajnych chronotypach – zarówno „skowronki”, jak i „sowy”.

Jesienna zmiana jest przy tym zwykle łagodniejsza. Cofnięcie wskazówek daje nam dodatkową godzinę i oznacza powrót do czasu standardowego właściwego dla naszej strefy. Znacznie więcej problemów badacze obserwują po wiosennym przejściu na czas letni, kiedy jedna godzina zostaje niejako zabrana.

Zawały i wypadki. Tutaj potrzebna jest ostrożność

W dyskusji o zmianie czasu często pojawiają się informacje o wzroście liczby zawałów serca czy wypadków komunikacyjnych. Są ku temu podstawy naukowe, ale nie należy wrzucać wszystkich zmian czasu do jednego worka.

Opublikowany w 2026 roku przegląd obejmujący 157 badań z 36 państw wskazuje, że teza o jednoznacznie szkodliwym wpływie czasu letniego i każdej sezonowej zmiany nie znajduje potwierdzenia dla wszystkich analizowanych skutków zdrowotnych. Jednocześnie autorzy odnotowali związek wiosennego przejścia na czas letni ze zwiększeniem ryzyka ostrych zawałów mięśnia sercowego oraz śmiertelnych wypadków komunikacyjnych.

To ważne rozróżnienie. Jesienne cofnięcie zegarów nie jest biologicznie obojętne, ale nie oznacza automatycznie takiego samego zagrożenia jak utrata godziny snu na wiosnę.

Najczęstsze problemy są znacznie bardziej prozaiczne: senność, rozdrażnienie, trudności z koncentracją, pogorszenie nastroju czy poczucie „rozregulowania”. Dla kierowcy, pracownika obsługującego maszyny albo osoby wykonującej odpowiedzialną pracę nawet taki zestaw objawów może jednak mieć znaczenie.

Paradoks jesieni. Jasny poranek, ciemne popołudnie

Zmiana na czas zimowy przynosi wcześniejszy świt. Problem w tym, że życie społeczne od dawna nie jest podporządkowane wschodom i zachodom słońca.

Pracujemy w biurach, sklepach, halach, szkołach i zakładach. Dzieci spędzają dużą część dnia w klasach. Kiedy wychodzimy z pracy, jesienne słońce często znajduje się już za horyzontem.

W Tomaszowie Mazowieckim będzie tak samo jak w całym kraju: od niedzieli wieczór zacznie przychodzić według zegarka godzinę wcześniej. Dla wielu mieszkańców będzie to najbardziej odczuwalny skutek całej operacji.

Dlatego w pierwszych dniach po zmianie warto szczególnie pilnować stałych godzin snu, korzystać z naturalnego światła w ciągu dnia i nie próbować nadrabiać wieczornego zmęczenia kolejną kawą czy wielogodzinnym patrzeniem w ekran.

Mieliśmy już przestać przestawiać zegarki

Zmiana czasu od dawna znajduje się również na politycznej agendzie Unii Europejskiej. Komisja Europejska już w 2018 roku przedstawiła projekt zakończenia obowiązkowych, odbywających się dwa razy w roku zmian czasu.

Do dziś sprawa nie została jednak ostatecznie rozstrzygnięta. Rada Unii Europejskiej potwierdza, że nie zapadła końcowa decyzja i nie ustalono terminu zakończenia obecnego systemu. Dopóki państwa członkowskie nie osiągną porozumienia, zegarki nadal będziemy przestawiać.

W Polsce sezonowa zmiana czasu stosowana jest nieprzerwanie od 1977 roku, natomiast obecny rytm – ostatnia niedziela marca i ostatnia niedziela października – obowiązuje od 1996 roku.

Kiedy ją wprowadzano, jednym z najważniejszych argumentów były oszczędności energii wynikające z lepszego wykorzystania światła dziennego. Świat od tamtej pory zmienił się jednak niemal nie do poznania. Fabryki, biura, centra handlowe, serwerownie i nasze mieszkania funkcjonują niezależnie od zachodu słońca.

Pozostał za to człowiek ze swoim biologicznym zegarem – mechanizmem znacznie starszym niż elektryczne światło, kolej, komputery i rozporządzenia urzędników.

W nocy wystarczy więc przesunąć wskazówki z trzeciej na drugą. Organizmowi warto dać nieco więcej czasu.

Mogę z tego od razu przygotować także krótką, mocną zapowiedź na Facebooka albo grafikę 1200×630 px.

Szczególne znaczenie miała obecność Tomaszowskich Amazonek. Październik jest miesiącem świadomości raka piersi, a różowa wstążka pojawia się wtedy na plakatach, budynkach i w mediach. Za tym symbolem stoją jednak prawdziwe kobiety i prawdziwe historie – niepewność przed wynikiem badania, operacje, leczenie, rehabilitacja, ale także powrót do zwyczajnego życia. Amazonki od lat pokazują, że po chorobie nie musi pozostać samotność. Jest rozmowa, doświadczenie innych kobiet i wsparcie tych, które przeszły podobną drogę.

Podczas spotkania o zdrowiu kobiet i znaczeniu regularnych badań mówiła również położna z Miejskiego Centrum Zdrowia w Ujeździe. Uczestnicy mogli skorzystać także z porad dietetycznych. Kinga Skrzypczyk-Mercik wykonywała analizę składu ciała i udzielała indywidualnych wskazówek dotyczących żywienia.

Nie zabrakło ruchu. Zajęcia fitness prowadzili Justyna Trela i Sebastian Kowalski. W ten sposób organizatorzy połączyli trzy elementy, o których w codziennym zabieganiu łatwo zapominamy: badania profilaktyczne, właściwe odżywianie i aktywność fizyczną.

Spotkanie w Niewiadowie miało jednak znaczenie większe niż program zapisany w harmonogramie. Profilaktyka zaczyna się bowiem często od zwyczajnej rozmowy. Od przypomnienia matce, żonie, siostrze czy przyjaciółce: „zbadaj się”. Od telefonu do przychodni, którego nie odkładamy na kolejny miesiąc. Od decyzji, że lepiej wiedzieć wcześniej.

Tomaszowskie Amazonki wiedzą o tym szczególnie dużo. Wiedzą również, jak wiele znaczy obecność drugiego człowieka, kiedy życie nagle przestaje biec według dotychczasowego scenariusza.

I być może właśnie to było najważniejszym przesłaniem spotkania w Niewiadowie: zdrowie nie jest czymś danym raz na zawsze. Trzeba o nie dbać, badać się i nie bać się prosić o pomoc. Bo czasem jedno badanie wykonane we właściwym momencie może znaczyć więcej niż tysiąc późniejszych słów.

Defibrylator oficjalnie zaprezentowano w piątek, 16 października, podczas Europejskiego Dnia Przywracania Czynności Serca. Tego samego dnia szkoła zamieniła się w miejsce praktycznej nauki ratowania życia.

Mundurowi pokazali dzieciom, jak ratować człowieka

Do Smardzewic przyjechali żołnierze z Powietrznej Jednostki Ewakuacji Medycznej 25. Brygady Kawalerii Powietrznej, strażacy z OSP Smardzewice oraz funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w Tomaszowie Mazowieckim.

Nie chodziło jednak o oglądanie mundurów i sprzętu. Dzieci same ćwiczyły czynności, które kiedyś mogą okazać się ważniejsze niż niejeden szkolny sprawdzian.

Uczniowie uczyli się resuscytacji krążeniowo-oddechowej, zasad pierwszej pomocy oraz postępowania przy zadławieniu. Do ćwiczeń wykorzystywana była m.in. specjalna kamizelka treningowa. Szkolenia przygotowano również dla rodziców i mieszkańców.

– Dzieci mogły ćwiczyć resuscytację krążeniowo-oddechową, poznać zasady udzielania pierwszej pomocy oraz ćwiczyć z kamizelką do nauki postępowania w przypadku zadławienia. Takie szkolenia ratownicy przeprowadzili również dla rodziców i mieszkańców – mówiła „Tomaszowskiemu Informatorowi Tygodniowemu” Katarzyna Wosińska, dyrektorka Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Smardzewicach.

Tego dnia oficjalnie zaprezentowano też AED kupione dzięki wcześniej prowadzonej zbiórce. Urządzenie zamontowano przy głównym wejściu do szkoły.

„Serce bije w Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Smardzewicach”

Historia defibrylatora zaczęła się wcześniej.

Dyrektorka placówki Katarzyna Wosińska uruchomiła internetową zbiórkę pod znamiennym hasłem „Serce bije w Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Smardzewicach”.

Cel od początku był jasno określony: szkoła chciała zdobyć urządzenie, które będzie mogło służyć nie tylko jej pracownikom czy uczniom.

„AED będzie dostępne dla każdego potrzebującego” – deklarowali organizatorzy zbiórki, podkreślając, że sprzęt ma zwiększać bezpieczeństwo całej lokalnej społeczności.

To ważne, bo w Smardzewicach nie kupiono wyłącznie samego defibrylatora.

Zbiórka zakładała stworzenie właściwie niewielkiego punktu ratowniczego. W planowanym zestawie znalazł się Philips HeartStart FRx, zewnętrzna kapsuła ochronna Rotaid z alarmem, oznaczenie informujące o obecności AED, apteczka modułowa oraz sprzęt służący do prowadzenia szkoleń z pierwszej pomocy, m.in. trenażer i kamizelka do ćwiczenia postępowania przy zadławieniach.

I właśnie ten element może być najważniejszy. Bo defibrylator na ścianie jest potrzebny. Ale jeszcze potrzebniejszy jest człowiek, który w krytycznej chwili nie będzie bał się podejść, zadzwonić pod 112, rozpocząć uciskania klatki piersiowej i sięgnąć po AED.

AED nie jest sprzętem tylko dla lekarzy

Wokół defibrylatorów wciąż funkcjonuje przekonanie, że to urządzenia przeznaczone dla ratowników medycznych albo lekarzy. Tymczasem idea publicznego dostępu do defibrylacji jest dokładnie odwrotna.

AED zostało zaprojektowane właśnie po to, żeby w nagłej sytuacji mogła skorzystać z niego także osoba bez wykształcenia medycznego.

Po uruchomieniu urządzenie wydaje polecenia głosowe i wizualne, prowadząc pomagającego przez kolejne etapy działania. Państwowa Straż Pożarna podkreśla, że defibrylatory AED mogą być obsługiwane przez osoby bez przygotowania medycznego.

I tu zaczyna się dramatyczny wyścig z czasem.

Przy nagłym zatrzymaniu krążenia samo wezwanie karetki może nie wystarczyć. Zanim zespół ratownictwa medycznego dotrze na miejsce, mijają kolejne minuty. Dlatego tak ważne są natychmiast rozpoczęte uciski klatki piersiowej oraz szybkie użycie dostępnego AED.

Komenda Główna PSP wskazuje, że skuteczność bardzo wczesnej defibrylacji może być niezwykle wysoka, natomiast wraz z każdą kolejną minutą opóźnienia szanse na przywrócenie prawidłowego rytmu serca wyraźnie spadają.

W takich chwilach różnica pomiędzy defibrylatorem oddalonym o kilkaset metrów a urządzeniem znajdującym się na budynku obok może oznaczać coś znacznie więcej niż kilka minut.

Może oznaczać różnicę pomiędzy życiem a śmiercią.

Smardzewice razem z ponad 200 tysiącami osób

Data prezentacji urządzenia również nie była przypadkowa.

16 października obchodzony jest Europejski Dzień Przywracania Czynności Serca. W całym kraju odbywały się wówczas szkolenia oraz organizowana przez Wielką Orkiestrę Świątecznej Pomocy próba bicia Rekordu w Pierwszej Pomocy.

Tegoroczna skala akcji była imponująca.

Według danych WOŚP w jednoczesnej nauce i prowadzeniu RKO uczestniczyło 203 487 osób z 1688 instytucji, a ćwiczenia wykonywano na 10 002 fantomach. Program „Ratujemy i Uczymy Ratować” prowadzony jest przez Fundację WOŚP od 2006 roku, a podstawowe zasady pierwszej pomocy poznały dzięki niemu już ponad trzy miliony dzieci.

Smardzewice dołożyły do tej wielkiej liczby swoją część. Ale tutaj ogólnopolska akcja otrzymała dodatkowy, bardzo konkretny wymiar: po zakończeniu ćwiczeń AED nie zniknęło razem z fantomami i prowadzącymi zajęcia.

Zostało na miejscu.

Pomóc może zwykły przechodzień

Polskie prawo nie wymaga od przypadkowego świadka wypadku wiedzy lekarza czy ratownika. Wymaga jednak reakcji.

Zgodnie z art. 162 § 1 Kodeksu karnego, osoba, która nie udziela pomocy człowiekowi znajdującemu się w bezpośrednim niebezpieczeństwie utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, mimo że może zrobić to bez narażania siebie lub innych, może podlegać karze pozbawienia wolności do trzech lat.

Ministerstwo Zdrowia przypomina jednocześnie o podstawowej zasadzie: kiedy widzimy osobę w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, należy niezwłocznie powiadomić służby pod numerem 112 lub 999 i – w granicach swoich możliwości – rozpocząć udzielanie pierwszej pomocy.

AED właśnie w takiej sytuacji ma pomagać zwykłemu człowiekowi.

Nie trzeba samodzielnie rozpoznawać rodzaju zaburzenia rytmu serca. Nie trzeba być kardiologiem. Trzeba uruchomić urządzenie i wykonywać wydawane przez nie polecenia.

Największym przeciwnikiem bywa wtedy nie brak medycznego wykształcenia, lecz strach.

Oby nigdy nie był potrzebny

Nowy defibrylator w Smardzewicach można potraktować jak kolejny element wyposażenia budynku. Zielona kapsuła, urządzenie, kilka elektrod.

Byłoby to jednak ogromne uproszczenie.

Za tym niewielkim sprzętem stoją ludzie, którzy wpłacali pieniądze, udostępniali zbiórkę, organizowali przedsięwzięcie, szkolili dzieci i poświęcili swój czas. W efekcie przy szkole znalazło się urządzenie, z którego w dramatycznym momencie będzie mógł skorzystać ktoś idący ulicą, rodzic odbierający dziecko, nauczyciel, sąsiad czy przypadkowy świadek zdarzenia.

To jeden z tych zakupów, przy których można życzyć tylko jednego:

oby przez wiele lat wisiał nieużywany.

Ale jeśli któregoś dnia ktoś będzie musiał rozbić ciszę alarmem kapsuły i sięgnąć po AED, mieszkańcy Smardzewic będą mieli coś, czego w przypadku nagłego zatrzymania krążenia kupić już się nie da.

Czas.

Wyobraźmy sobie zwyczajną sytuację. Rodzina siedzi w restauracji. Rodzice chcieliby spokojnie zjeść obiad, porozmawiać o minionym tygodniu, może nawet przez chwilę poczuć się jak przed narodzinami dziecka. Tymczasem trzyletni syn coraz głośniej domaga się uwagi, nie chce siedzieć przy stole, protestuje przeciwko wszystkiemu, co znajduje się na talerzu. Najpierw pojawia się prośba o spokój, później tłumaczenie, wreszcie zniecierpliwienie. Kiedy zawodzą wszystkie tradycyjne metody, z pomocą przychodzi smartfon. Wystarczy uruchomić bajkę, by sytuacja diametralnie się zmieniła. Dziecko milknie, rodzice mogą odetchnąć, a pozostali goście przestają spoglądać w ich stronę.

To scena, którą możemy zobaczyć niemal wszędzie: w przychodni, autobusie, kolejce do kasy, podczas rodzinnego spotkania, a nawet na placu zabaw. Smartfon stał się bowiem jednym z najbardziej uniwersalnych narzędzi współczesnego rodzicielstwa. Jest elektroniczną nianią, mobilną salą kinową, nagrodą za dobre zachowanie, sposobem na nudę i środkiem uspokajającym, którego działanie wydaje się niemal natychmiastowe. W przeciwieństwie do rozmowy, wspólnej zabawy czy cierpliwego tłumaczenia nie wymaga od dorosłego szczególnego zaangażowania. Wystarczy kilka ruchów palcem.

Tyle że za skutecznością tej metody może kryć się pułapka, której konsekwencje nie zawsze są widoczne od razu. Zwraca na nią uwagę dr Magda Rowicka z Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, inicjatorka ogólnopolskiego projektu badawczego „Brzdąc w sieci”. W rozmowie z Polską Agencją Prasową psycholog wyjaśnia, że wielokrotne wręczanie dziecku telefonu w odpowiedzi na płacz czy krzyk może prowadzić do utrwalenia określonego zachowania. Maluch zaczyna kojarzyć emocjonalny protest z uzyskaniem atrakcyjnej nagrody.

Nie jest to oczywiście dowód dziecięcej przebiegłości ani świadomej manipulacji w dorosłym rozumieniu tego słowa. To jeden z podstawowych mechanizmów uczenia się. Jeżeli określone zachowanie wielokrotnie przynosi pożądany rezultat, wzrasta prawdopodobieństwo, że zostanie powtórzone. Dziecko nie musi znać zasad psychologii behawioralnej, by odkryć zależność między własnym płaczem a pojawieniem się telefonu. Wystarczy doświadczenie, które dorośli nieświadomie utrwalają.

Mały człowiek szybko poznaje reguły wielkiej gry

Dr Rowicka przywołuje w wywiadzie przykład dziecka obawiającego się wizyty u dentysty. Po wcześniejszym nieprzyjemnym doświadczeniu maluch reaguje lękiem i płaczem. Rodzic, chcąc pomóc mu przetrwać stresującą sytuację, daje telefon. Uwaga dziecka przenosi się na ekran, napięcie maleje, a wizyta staje się łatwiejsza do zniesienia. Jednorazowo takie działanie może wydawać się rozsądne, szczególnie kiedy dorosły staje przed koniecznością poradzenia sobie z silnymi emocjami kilkulatka. Jednak powtarzanie tego samego schematu może prowadzić do sytuacji, w której telefon stanie się oczekiwaną odpowiedzią na każdy dyskomfort.

Mechanizm ten działa również po stronie rodzica. Dorosły przekonuje się, że ekran stanowi skuteczny sposób zakończenia trudnej sytuacji, dlatego coraz chętniej z niego korzysta. Dziecko odkrywa natomiast, że protest może przyspieszyć pojawienie się urządzenia. Oboje utrwalają więc określony wzorzec zachowania, choć każde z zupełnie innych powodów.

Warto w tym miejscu przypomnieć, że nie każde dziecięce zachowanie jest próbą wymuszenia czegoś na dorosłych. Płacz niemowlęcia czy gwałtowna reakcja przedszkolaka mogą wynikać z autentycznego strachu, przeciążenia bodźcami, zmęczenia, głodu albo zwyczajnej bezradności wobec emocji, których dziecko nie potrafi jeszcze nazwać. Problem nie polega zatem na tym, że dziecko płacze, lecz na tym, jak odpowiadają na ten płacz dorośli i czego uczą je powtarzające się reakcje.

Bo wychowanie nie jest przecież nieustanną walką o ciszę. Jego istotą powinno być stopniowe wyposażanie młodego człowieka w zdolność radzenia sobie z własnymi emocjami. A tej umiejętności nie da się zainstalować razem z kolejną aplikacją.

Od nagrody za warzywa do elektronicznego szantażu

Badania realizowane w ramach projektu „Brzdąc w sieci” ujawniły również, jak często urządzenia elektroniczne wykorzystywane są przez rodziców do sterowania zachowaniem dzieci. Telefon czy tablet przestają być wyłącznie źródłem rozrywki. Stają się rodzajem wychowawczej waluty, którą można przyznać za posłuszeństwo albo odebrać w ramach kary. Zjedzenie obiadu oznacza dodatkowy kwadrans z bajką, posprzątanie pokoju pozwala na dłuższą grę, a odmowa wykonania polecenia grozi całkowitym zakazem korzystania z urządzenia.

Dr Rowicka zwraca uwagę na szczególnie interesujący szczegół: sami rodzice uczestniczący w badaniach określali niekiedy takie postępowanie mianem „szantażu” i „korupcji”. Są to słowa mocne, ale dobrze oddające mechanizm, w którym cyfrowa przyjemność staje się podstawowym argumentem w rozmowie między dorosłym a dzieckiem.

Nie oznacza to, że każdy system nagród jest wychowawczo niewłaściwy. Problem pojawia się wtedy, gdy nagroda ekranowa zaczyna dominować nad innymi motywacjami, a dziecko wykonuje określone czynności przede wszystkim po to, by otrzymać dostęp do urządzenia. Zamiast odkrywać satysfakcję wynikającą z samodzielnego wykonania zadania, nauczenia się czegoś nowego czy wspólnego działania, zaczyna koncentrować się na elektronicznej gratyfikacji.

Łatwo dostrzec tu pewien paradoks. Dorośli oczekują od dzieci cierpliwości, samodzielności, odpowiedzialności i umiejętności odraczania przyjemności, ale jednocześnie sami proponują system, w którym niemal każda codzienna czynność może zostać natychmiast wynagrodzona dostępem do kolejnej porcji cyfrowej rozrywki. Chcemy wychowywać ludzi potrafiących panować nad swoimi potrzebami, a równocześnie pokazujemy im świat zorganizowany wokół szybkich nagród.

Zanim dziecko nauczy się mówić, już poznaje ekran

Skala zjawiska jest znacznie większa, niż mogłoby się wydawać. Jak wyjaśnia dr Rowicka, już pierwsza edycja projektu „Brzdąc w sieci” pokazała, że około co dziesiąte dziecko przed ukończeniem pierwszego roku życia było eksponowane na urządzenia ekranowe. W przypadku dzieci w trzecim i czwartym roku życia odsetek przekraczał 50 procent, natomiast wśród starszych przedszkolaków wynosił około trzech czwartych.

Oznacza to, że kontakt z technologią cyfrową zaczyna się dziś często jeszcze zanim dziecko nauczy się sprawnie mówić, samodzielnie jeść czy rozumieć podstawowe zasady otaczającego świata. Smartfon staje się elementem dziecięcego krajobrazu równie naturalnym jak zabawki, książeczki, klocki czy pluszowe zwierzęta. Różnica polega jednak na tym, że urządzenie elektroniczne jest w stanie nieustannie dostarczać nowych bodźców, zmieniających się obrazów i dźwięków, które przyciągają uwagę w sposób trudny do porównania z tradycyjną zabawą.

Badacze zwrócili uwagę także na samotne korzystanie z urządzeń. Według przywoływanych przez ekspertkę ustaleń ponad 60 procent dzieci bardzo często korzystało z ekranów bez towarzystwa rodzica, a wśród starszych przedszkolaków zjawisko to obejmowało niemal wszystkich badanych użytkowników urządzeń.

Powody takiego postępowania są zrozumiałe. Współcześni rodzice funkcjonują pod ogromną presją czasu, obowiązków zawodowych i domowych. Muszą przygotować posiłki, zrobić zakupy, posprzątać mieszkanie, wykonać pracę, a niekiedy zwyczajnie znaleźć kilkanaście minut na odpoczynek. Smartfon jest wtedy rozwiązaniem wygodnym, dostępnym i skutecznym. Nie wymaga organizowania zajęć ani wymyślania zabaw.

Trudno jednak nie postawić pytania, co dzieje się z rozwojem społecznym dziecka, jeżeli coraz większa część jego codzienności upływa w towarzystwie ekranu, a nie drugiego człowieka. Nie chodzi tu o idealizowanie przeszłości ani twierdzenie, że wcześniejsze pokolenia rodziców zawsze wychowywały dzieci lepiej. Chodzi o dostrzeżenie fundamentalnej różnicy między rozrywką, która angażuje dziecko w relację z drugim człowiekiem, a taką, którą przeżywa ono samotnie.

Czy smartfon rzeczywiście osłabia koncentrację?

Czwarta edycja badania „Brzdąc w sieci 4.0” przyniosła szczególnie interesujące obserwacje dotyczące tzw. funkcji wykonawczych, czyli zdolności odpowiadających między innymi za pamięć operacyjną, kontrolowanie reakcji i dostosowywanie zachowania do zmieniających się okoliczności.

Choć nazwa może kojarzyć się z naukowym laboratorium, funkcje wykonawcze towarzyszą dziecku właściwie przez cały dzień. Dzięki nim przedszkolak potrafi zapamiętać polecenie składające się z kilku elementów, poczekać na swoją kolej podczas zabawy, powstrzymać się od natychmiastowego działania albo zaakceptować konieczność przerwania ulubionej czynności. To również zdolności, które z czasem stają się fundamentem koncentracji, planowania i samodzielnego rozwiązywania problemów.

W badaniach wykorzystano zadania przypominające zabawy. Dzieci zapamiętywały położenie naklejek na rysunkowej postaci, wskazywały kierunek ruchu określonych rybek, reagowały na zmieniające się polecenia i sortowały obrazki według różnych zasad. Część testów przeprowadzano na urządzeniach elektronicznych, część w tradycyjnej formie. Pozwoliło to badaczom zaobserwować, że sposób wykonywania zadania również może wpływać na uzyskiwane wyniki.

Najważniejsze ustalenia wymagają jednak uważnej interpretacji. Kiedy naukowcy porównali ogólnie dzieci korzystające z urządzeń ekranowych z tymi, które z nich nie korzystały, nie stwierdzili różnic w funkcjach wykonawczych. Odmienny obraz pojawił się dopiero po wyodrębnieniu grupy dzieci spędzających przed ekranem wyjątkowo dużo czasu – rano, po powrocie z przedszkola i przed snem, często bez udziału dorosłych. W tej podgrupie wyniki były istotnie gorsze niż wśród dzieci niekorzystających z ekranów.

Nie oznacza to jednak, że badanie dowiodło szkodliwego wpływu smartfonów na rozwój poznawczy. Dr Rowicka wyraźnie podkreśla, że badanie przeprowadzono w jednym momencie, a zatem nie można ustalić, co było przyczyną, a co skutkiem zaobserwowanych zależności. Możliwe przecież, że dzieci o trudniejszym temperamencie, bardziej pobudliwe lub częściej doświadczające niepokoju otrzymują urządzenia częściej właśnie dlatego, że rodzicom trudniej je uspokoić.

To rozróżnienie ma ogromne znaczenie. W czasach, kiedy chwytliwe nagłówki bardzo łatwo zamieniają naukowe zależności w sensacyjne wyroki, uczciwość wymaga oddzielenia obserwacji od dowodu przyczynowości. Wyniki badań stanowią poważny powód do refleksji, ale nie uprawniają do twierdzenia, że każde dziecko korzystające z telefonu będzie miało trudności z koncentracją.

Edukacyjna aplikacja, czyli szkoła szybkiego klikania

Jednym z najbardziej zaskakujących wątków rozmowy z psycholog jest kwestia aplikacji reklamowanych jako edukacyjne. Rodzice chętnie wybierają programy, które mają uczyć liter, cyfr, kolorów czy logicznego myślenia. Wydaje się przecież, że skoro dziecko i tak korzysta z urządzenia, lepiej pozwolić mu rozwiązywać zadania niż oglądać przypadkowe filmiki. Na podobnym przekonaniu opiera się ogromna część rynku cyfrowych produktów kierowanych do najmłodszych.

Tymczasem badacze zaobserwowali, że większa ilość czasu spędzanego w aplikacjach określanych jako edukacyjne wiązała się z gorszym funkcjonowaniem wykonawczym. Zależność taką odnotowano zarówno we wcześniejszych badaniach, jak i w czwartej edycji projektu. Nie oznacza to oczywiście, że wszystkie aplikacje edukacyjne są bezwartościowe. Wskazuje jednak, że sam marketingowy przymiotnik „edukacyjny” nie stanowi gwarancji rzeczywistych korzyści rozwojowych.

Problem może tkwić w konstrukcji wielu takich programów. Dziecko wybiera właściwą odpowiedź, a ekran natychmiast nagradza je feerią barw, muzyką, punktami i animacjami. Po każdym niewielkim sukcesie pojawia się kolejna porcja atrakcyjnych bodźców. W efekcie uwaga malucha może przesuwać się z samego zadania na oczekiwanie nagrody, która nastąpi po jego wykonaniu.

Dr Rowicka zwróciła uwagę, że w drugiej edycji badań dzieci intensywnie korzystające z podobnych aplikacji odpowiadały bardzo szybko, ale jednocześnie popełniały wiele błędów. Badacze rozważali hipotezę, że mogły przenosić do testów sposób działania wyuczony podczas korzystania z programów opartych na szybkim klikaniu i natychmiastowej gratyfikacji. Pozostaje to jednak interpretacją wyników, a nie definitywnie potwierdzonym mechanizmem.

Warto zatem zastanowić się, czego naprawdę chcemy nauczyć dziecko. Czy wystarczy, że błyskawicznie wskaże właściwą literę, czy raczej zależy nam na tym, aby potrafiło pomyśleć, popełnić błąd, poprawić go i samodzielnie dojść do rozwiązania? Edukacja nie powinna być wyłącznie wyścigiem po kolejną cyfrową gwiazdkę. Czasami jej największą wartością jest właśnie konieczność zatrzymania się, skupienia i podjęcia wysiłku.

Dziecko potrzebuje także nudy, ciszy i porażki

Współczesne dzieci dorastają w świecie, który niezwykle szybko odpowiada na ich potrzeby. Gdy nudzi się dorosły, wyciąga telefon i przegląda wiadomości. Gdy musi poczekać w kolejce, uruchamia media społecznościowe. Kiedy czuje niepokój, często odruchowo sprawdza powiadomienia. Trudno zatem dziwić się najmłodszym, że podobnie reagują na własną nudę i frustrację. W dużej mierze obserwują przecież zachowania swoich rodziców.

Tymczasem umiejętność radzenia sobie z nieprzyjemnymi emocjami jest jednym z ważniejszych elementów dojrzewania. Dziecko musi stopniowo odkryć, że nie każda potrzeba może zostać zaspokojona natychmiast, że czasami trzeba poczekać, zaakceptować odmowę, zmierzyć się z trudnym zadaniem albo przeżyć rozczarowanie. Nie oznacza to pozostawiania go samego z problemami. Przeciwnie – właśnie obecność dorosłego, jego cierpliwość i umiejętność nazywania emocji pomagają dziecku rozwijać własne sposoby uspokajania się.

Jeżeli jednak za każdym razem, gdy pojawia się trudność, rozwiązaniem staje się smartfon, istnieje ryzyko, że dziecko będzie coraz częściej oczekiwać zewnętrznego bodźca zamiast stopniowo rozwijać samodzielne strategie regulowania napięcia. Elektroniczna rozrywka może na chwilę odwrócić uwagę od problemu, ale niekoniecznie pomaga zrozumieć, dlaczego pojawiły się złość, strach czy smutek.

Nie sposób nie dostrzec w tym również szerszego społecznego paradoksu. Nigdy wcześniej nie mieliśmy tak łatwego dostępu do wiedzy, rozrywki i komunikacji, a jednocześnie coraz częściej doświadczamy trudności z pozostawaniem przez chwilę bez dodatkowych bodźców. Technologia pozwoliła nam niemal całkowicie wyeliminować nudę z codzienności, choć właśnie chwile pozornej bezczynności mogą stwarzać przestrzeń dla wyobraźni, samodzielnej zabawy i odpoczynku.

Wieczorna bajka może być złym zakończeniem dnia

Szczególną uwagę ekspertka zwraca na korzystanie z urządzeń przed snem. Choć w badaniu nie udało się oddzielić wpływu poszczególnych pór dnia, ponieważ dzieci korzystające z ekranów wieczorem zwykle korzystały z nich intensywnie także wcześniej, dr Rowicka zdecydowanie odradza podawanie dziecku telefonu bezpośrednio przed zaśnięciem.

Wieczór powinien być czasem stopniowego wyciszania organizmu. Tymczasem dynamiczne filmy, gry, głośne dźwięki i szybko zmieniające się obrazy mogą utrudniać osiągnięcie spokoju. Dziecko może wprawdzie zasnąć ze zmęczenia po intensywnej rozrywce, ale – jak podkreśla psycholog – samo zaśnięcie nie oznacza jeszcze dobrej jakości odpoczynku.

Dlatego znaczenie mają codzienne rytuały, które z perspektywy dorosłego mogą wydawać się mało atrakcyjne w porównaniu z możliwościami współczesnej technologii. Wspólne czytanie książki, spokojna rozmowa, opowieść o wydarzeniach minionego dnia czy zwyczajne przytulenie nie dostarczają tak intensywnych wrażeń jak ekran. Dają jednak coś, czego żadna aplikacja nie jest w stanie w pełni zastąpić – bliskość, poczucie bezpieczeństwa i doświadczenie bycia ważnym dla drugiego człowieka.

Nie chodzi przy tym o tworzenie kolejnej listy nierealistycznych wymagań wobec rodziców. Każda rodzina ma trudniejsze dni, każdy dorosły bywa zmęczony, a czasami wspólne obejrzenie bajki może być wartościowym elementem wieczoru. Istotne jest raczej to, aby korzystanie z technologii było świadomym wyborem, a nie automatyczną odpowiedzią na każdą trudną sytuację.

Telefon może łączyć. Pod warunkiem, że nie zastępuje człowieka

Wnioski płynące z badań „Brzdąc w sieci” nie są wezwaniem do całkowitego usunięcia technologii z życia dzieci. Taki postulat byłby zresztą mało realistyczny. Dzisiejsi przedszkolacy będą dorastać w rzeczywistości, w której urządzenia cyfrowe odgrywają coraz większą rolę w nauce, pracy, komunikacji i rozrywce. Zadaniem rodziców nie jest więc wychowanie pokolenia, które nigdy nie dotknie ekranu, lecz nauczenie najmłodszych rozsądnego i świadomego korzystania z technologii.

Dr Rowicka proponuje, aby wybierając aplikacje, zwracać uwagę na ich rzeczywistą wartość. Dobre programy powinny zachęcać do tworzenia, budowania, eksperymentowania i planowania, a nie jedynie nagradzać przypadkowe lub bardzo szybkie kliknięcia. Warto sprawdzić, czy dziecko musi włożyć wysiłek w wykonanie zadania, czy ma możliwość popełnienia błędu i samodzielnego znalezienia rozwiązania. Istotne jest również to, aby cyfrowe nagrody nie dominowały nad samą czynnością.

Jeszcze ważniejsza okazuje się jednak obecność dorosłego. Wspólne obejrzenie bajki, rozmowa o zachowaniu bohaterów, gra wymagająca współpracy czy wykorzystanie urządzenia do poznawania świata mogą stać się okazją do budowania relacji. W takim przypadku telefon nie pełni funkcji elektronicznej niani, lecz jest jednym z wielu narzędzi wspólnego spędzania czasu.

Różnica jest fundamentalna. Nie chodzi przecież o samo światło emitowane przez ekran ani o to, że dziecko trzyma w dłoni nowoczesne urządzenie. Znaczenie mają okoliczności, czas korzystania, rodzaj treści oraz rola, jaką technologia odgrywa w życiu rodziny.

Największym luksusem współczesnego dziecka może być uwaga rodzica

Kiedy Marshall McLuhan opisywał media jako przedłużenia ludzkich możliwości, świat cyfrowych urządzeń mieścił się jeszcze przede wszystkim w wyobraźni. Dzisiaj smartfon stał się przedłużeniem naszej pamięci, narzędziem komunikacji, źródłem wiedzy, a niekiedy także sposobem regulowania własnych emocji. Zmienił nie tylko sposób, w jaki pracujemy i odpoczywamy, ale również to, jak wychowujemy dzieci.

Nie ma sensu udawać, że technologię da się zatrzymać. Można jednak zdecydować, jakiego miejsca udzielimy jej w rodzinnych relacjach. Czy będzie pomocnym narzędziem, po które sięgamy w określonych sytuacjach, czy stanie się nieodłącznym uczestnikiem każdego posiłku, spaceru, podróży i wieczornego odpoczynku? Czy dziecko będzie poznawało świat także poprzez bezpośrednie doświadczenia i relacje z innymi ludźmi, czy coraz częściej za pośrednictwem algorytmów podsuwających następny film, następną grę i następną nagrodę?

Badania dr Magdy Rowickiej nie pozwalają postawić znaku równości między korzystaniem ze smartfona a problemami rozwojowymi. Pokazują jednak, że znaczenie ma nie tylko obecność ekranu, lecz przede wszystkim sposób, w jaki zostaje on wprowadzony do dziecięcej codzienności. Szczególnej uwagi wymaga intensywne, samotne korzystanie z urządzeń oraz wykorzystywanie ich jako podstawowego sposobu uspokajania dziecka.

Może więc najważniejsze pytanie nie brzmi, ile minut dziennie dziecko powinno spędzać ze smartfonem. Być może warto częściej pytać, ile czasu spędza z nami – bez telefonu, bez rozpraszających powiadomień, bez konieczności konkurowania o naszą uwagę z cyfrowym światem.

Bo dziecko, które płacze, nie zawsze potrzebuje kolejnej bajki. Czasami potrzebuje, żeby ktoś usiadł obok, wysłuchał go, przytulił albo po prostu pozwolił mu spokojnie przeżyć trudną chwilę.

A kiedy już nauczy się, że na każde niepowodzenie nie musi odpowiadać natychmiastowym poszukiwaniem elektronicznej pociechy, zdobędzie umiejętność, której nie zastąpi nawet najbardziej zaawansowana technologia.

Umiejętność radzenia sobie z rzeczywistym światem – także wtedy, kiedy nie wszystko układa się po jego myśli.

Źródło: Polska Agencja Prasowa – wywiad Miry Suchodolskiej z dr Magdą Rowicką, psycholog z Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, dotyczący projektu „Brzdąc w sieci 4.0”. Badania realizowano na zlecenie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych.

Jednym z tematów będzie chustonoszenie. Zajęcia poprowadzi Marta Gayczak, specjalistka w tej dziedzinie, która pokaże przyszłym rodzicom, jak prawidłowe noszenie dziecka w chuście może wspierać jego poczucie bezpieczeństwa, wyciszenie oraz budowanie bliskości.

O tym, jak wyglądają pierwsze chwile mamy i dziecka po porodzie, opowiedzą natomiast położne Marta Magierska i Renata Mariańska. Ważnym elementem spotkania będzie kwestia kontaktu „skóra do skóry” – zarówno po porodzie naturalnym, jak i po cięciu cesarskim – oraz rozwiązania stosowane w Tomaszowskim Centrum Zdrowia.

Nie zabraknie również rozmowy o karmieniu piersią. Wiedzą i doświadczeniem podzieli się doradczyni laktacyjna Dorota Michalak, która opowie między innymi o pierwszych dniach laktacji i sposobach wspierania mamy po porodzie.

Październik jest miesiącem, w którym szczególnie wiele mówi się o prawach kobiet rodzących, godnym porodzie i znaczeniu pierwszego kontaktu rodzica z noworodkiem. Spotkanie w TCZ ma być okazją nie tylko do zdobycia praktycznej wiedzy, ale również do zadania pytań osobom, które na co dzień towarzyszą kobietom podczas porodu i pierwszych chwil macierzyństwa.

Zapisy ruszyły 19 października. Można ich dokonywać podczas zajęć Szkoły Rodzenia oraz za pośrednictwem Messengera Tomaszowskiego Centrum Zdrowia. Dla każdej uczestniczki przygotowano również drobny upominek.

Nasz artykuł w skrócie

• Milionowa inwestycja w lokalną ochronę zdrowia – budowa nowoczesnego ośrodka zdrowia w Czerniewicach pochłonęła łącznie 7,4 mln zł, z czego blisko 5,1 mln zł pokryło dofinansowanie z programu Polski Ład.
• Nowoczesna i przestronna infrastruktura medyczna – w nowo powstałym obiekcie o powierzchni użytkowej około 640 m² przygotowano gabinety Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ), stomatologiczne, specjalistyczne oraz przestrzeń rehabilitacyjną.
• Zapowiedzi specjalistów bez konkretnych terminów – choć w planach wymienia się uruchomienie poradni kardiologicznej oraz ginekologicznej, dotychczas nie ma oficjalnego potwierdzenia terminów rozpoczęcia przyjęć ani finansowania świadczeń przez NFZ.
• Dotychczasowy operator opieki medycznej – od lipca 2025 roku świadczenia w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej w Czerniewicach realizuje Przychodnia Rodzinna Mariusz Kuśmierski, Michał Szymański sp.j.
• Najważniejsze kwestie do wyjaśnienia – z punktu widzenia mieszkańców kluczowe pozostaje ustalenie, jakie usługi będą ostatecznie dostępne w nowym obiekcie i na jakich zasadach.

16 października 2026 roku Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego poinformował o otwarciu nowego ośrodka zdrowia w Czerniewicach. W uroczystości uczestniczyli między innymi marszałek województwa łódzkiego Joanna Skrzydlewska oraz członek zarządu województwa Artur Bagieński.

– O sile województwa decydują silne gminy. Jestem pełna uznania dla pana wójta i pracowników urzędu gminy, którzy tak skutecznie pozyskują środki zewnętrzne i inwestują je w to, czego oczekują mieszkańcy Czerniewic – podkreślała Joanna Skrzydlewska.

Trudno odmówić samorządowi inwestycyjnego sukcesu. Powstał nowy obiekt, przygotowany do świadczenia usług medycznych w znacznie lepszych warunkach. Tyle że w ochronie zdrowia najważniejszą miarą powodzenia nie są ani metry kwadratowe, ani nawet miliony złotych.

Jest nią dostępność lekarza, termin wizyty i możliwość uzyskania pomocy wtedy, gdy jest rzeczywiście potrzebna.

Nowoczesny ośrodek zdrowia w Czerniewicach. Co przygotowano dla pacjentów?

Nowy budynek ma około 640 metrów kwadratowych powierzchni. Znalazły się w nim gabinety podstawowej opieki zdrowotnej, pomieszczenia przeznaczone dla lekarzy specjalistów, dwa gabinety stomatologiczne oraz przestrzeń rehabilitacyjna.

To istotna zmiana, szczególnie z perspektywy osób starszych, przewlekle chorych i mieszkańców okolicznych miejscowości. Dla wielu z nich wyjazd na konsultację do Tomaszowa Mazowieckiego, Rawy Mazowieckiej czy Łodzi oznacza konieczność zorganizowania transportu, poświęcenia kilku godzin, a niekiedy również skorzystania z pomocy bliskich.

Nowy ośrodek może ograniczyć te niedogodności. Warunek jest jednak podstawowy: przygotowane pomieszczenia muszą zostać wykorzystane do rzeczywistego udzielania świadczeń.

Jak wynika z komunikatu Urzędu Marszałkowskiego, w planach znajduje się poszerzenie oferty o konsultacje ginekologiczne i kardiologiczne. Nie wskazano jednak konkretnych terminów ich uruchomienia ani zasad finansowania.

To rozróżnienie ma znaczenie. Gabinet kardiologiczny nie oznacza jeszcze dostępności kardiologa, podobnie jak przygotowanie pomieszczenia do rehabilitacji nie przesądza o tym, że pacjenci będą mogli zapisywać się na zabiegi finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Kardiolog i ginekolog w Czerniewicach. Kiedy rozpoczną przyjęcia?

To prawdopodobnie najważniejsze pytanie, jakie pojawia się po otwarciu placówki.

W przypadku wielu chorób czas odgrywa kluczową rolę. Osoba wymagająca regularnych kontroli kardiologicznych potrzebuje nie tylko odpowiednio wyposażonego gabinetu, ale przede wszystkim dostępnego lekarza. Podobnie wygląda sytuacja kobiet korzystających z opieki ginekologicznej.

Uruchomienie takich poradni w Czerniewicach byłoby dla mieszkańców rzeczywistym ułatwieniem. Zwłaszcza gdyby wizyty odbywały się regularnie i były finansowane ze środków publicznych.

Na razie pozostaje jednak kilka niewiadomych. Nie wiadomo, którzy lekarze mieliby prowadzić konsultacje, jak często przyjmowaliby pacjentów i czy planowane świadczenia zostaną objęte kontraktami z Łódzkim Oddziałem Wojewódzkim NFZ.

Warto przy tym przypomnieć, że konsultacja ginekologiczna w ramach NFZ nie wymaga skierowania, natomiast do poradni kardiologicznej co do zasady jest ono potrzebne, chyba że pacjent korzysta z przewidzianego przepisami wyjątku.

Samo otwarcie nowego budynku nie rozwiązuje również problemu dostępności specjalistów. Konieczne są odpowiednia kadra, organizacja pracy, spełnienie wymogów dotyczących działalności leczniczej i zapewnienie finansowania świadczeń.

To właśnie od tych czynników będzie zależało, czy zapowiadane poradnie staną się stałym elementem lokalnej opieki zdrowotnej.

W 2025 roku zmieniła się przychodnia. Teraz pojawia się kolejna ważna kwestia

Historia ochrony zdrowia w Czerniewicach ma również swój niedawny, istotny rozdział.

30 czerwca 2025 roku zakończyła się umowa zawarta przez NFZ z Centrum Medycznym Czerniewice sp. z o.o. na realizację świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej. Jak informował wówczas Łódzki Oddział Wojewódzki NFZ, rozwiązanie umowy nastąpiło na wniosek dotychczasowego świadczeniodawcy.

Od 1 lipca 2025 roku opiekę nad pacjentami przejęła Przychodnia Rodzinna Mariusz Kuśmierski, Michał Szymański spółka jawna.

Zmiana obejmowała świadczenia lekarza rodzinnego, pielęgniarki, położnej oraz medycyny szkolnej. Fundusz zapewniał, że pacjenci będą nadal przyjmowani w dotychczasowej lokalizacji przy ul. Mazowieckiej 34 w Czerniewicach.

Teraz, wraz z otwarciem nowego obiektu, pojawiają się kolejne pytania.

Czy dotychczasowy świadczeniodawca przeniesie działalność do nowego budynku? Czy wszystkie świadczenia POZ będą realizowane w nowej lokalizacji? Czy pojawią się dodatkowe podmioty medyczne?

To informacje ważne nie tylko organizacyjnie. Pacjenci muszą wiedzieć, gdzie zgłaszać się do lekarza, gdzie odbierać dokumentację i pod jakim adresem realizowane są świadczenia.

Należy również wyraźnie oddzielić kontynuację podstawowej opieki zdrowotnej od uruchomienia nowych poradni specjalistycznych. Jedno nie oznacza automatycznie drugiego.

Dlaczego zbudowano nowy ośrodek, zamiast remontować stary?

Okazuje się, że za decyzją o budowie nowej placówki stoi również interesująca historia finansowa.

W wydawanej przez Gminę Czerniewice gazecie „Wieści znad Krzemionki” pod koniec 2025 roku wójt Andrzej Bednarek wyjaśniał, dlaczego samorząd zrezygnował z modernizacji dotychczasowego ośrodka.

Według przedstawionych wówczas informacji przebudowa starego budynku miała kosztować około 8,5 mln zł. Problemem były między innymi parametry pomieszczeń, konieczność poważnej ingerencji w konstrukcję obiektu, budowy windy i dostosowania go do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Samorząd uznał więc, że bardziej ekonomicznym rozwiązaniem będzie budowa nowej, parterowej placówki przy ul. Szkolnej.

Co ciekawe, już wówczas przedstawiono dokładną wartość umowy na realizację inwestycji: 7 325 707,80 zł.

Wójt zapowiadał także inne wykorzystanie dotychczasowego budynku. Na parterze planowano umieszczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i placówki pocztowej, natomiast na piętrze rozważano wykorzystanie istniejących mieszkań.

Samorząd szacował, że całość planowanych zmian pozwoli uniknąć wydatków związanych między innymi z modernizacją starego ośrodka oraz rozbudową Urzędu Gminy. Mówiono nawet o łącznych oszczędnościach przekraczających 10 mln zł. Były to jednak prognozy uzależnione od realizacji kolejnych zamierzeń, a nie już osiągnięte oszczędności.

7,4 mln zł na inwestycję. Ile zapłaciła gmina?

Według komunikatu Urzędu Marszałkowskiego całkowity koszt budowy wyniósł około 7,4 mln zł, z czego 5,1 mln zł pochodziło z Rządowego Funduszu Polski Ład.

Oznacza to, że dofinansowanie pokryło w przybliżeniu 69 procent wartości inwestycji, a około 2,3 mln zł stanowiły pozostałe środki finansowania.

Warto jednak ustalić, czy podana kwota obejmuje pełne wyposażenie medyczne obiektu, sprzęt do rehabilitacji i urządzenia stomatologiczne, czy też część tych wydatków została lub zostanie poniesiona oddzielnie.

Kolejną kwestią są koszty eksploatacyjne. Nowoczesny obiekt wymaga ogrzewania, energii elektrycznej, konserwacji urządzeń oraz bieżącego utrzymania.

Znaczenie będzie miało również to, na jakich zasadach gabinety zostaną udostępnione podmiotom medycznym i kto będzie odpowiedzialny za poszczególne wydatki.

Rehabilitacja i stomatologia. Będą usługi na NFZ czy prywatne?

Wśród pomieszczeń nowego ośrodka znalazły się również dwa gabinety stomatologiczne i przestrzeń przeznaczona na rehabilitację.

To ważny element inwestycji, ponieważ zarówno leczenie stomatologiczne, jak i rehabilitacja są usługami, na które istnieje stałe zapotrzebowanie.

Nie wszystkie świadczenia dostępne w placówkach medycznych są jednak finansowane przez NFZ. Różnica pomiędzy gabinetem prywatnym a posiadającym kontrakt z Funduszem może być dla pacjenta zasadnicza.

Dlatego potrzebne jest potwierdzenie, jakie usługi będą realizowane w nowych pomieszczeniach, czy zapewniono już odpowiednią obsadę i czy mieszkańcy będą mogli korzystać z zabiegów oraz leczenia bez ponoszenia dodatkowych opłat.

Samorząd stworzył infrastrukturę. Teraz istotne będzie jej właściwe wykorzystanie.

O sukcesie zdecydują pacjenci, nie uroczyste otwarcie

Otwarcie ośrodka zdrowia w Czerniewicach jest niewątpliwie ważnym wydarzeniem dla lokalnej społeczności. Nowy budynek oznacza lepsze warunki do organizowania opieki medycznej i daje możliwość rozszerzenia zakresu udzielanych świadczeń.

Jednocześnie warto zachować proporcje między inwestycyjnym sukcesem a oczekiwaniami mieszkańców.

Dla seniora zmagającego się z chorobą serca ważniejsze od wartości budynku będzie to, czy umówi wizytę u kardiologa bez konieczności organizowania wyjazdu do innego miasta. Dla osoby po operacji istotne będzie to, czy w Czerniewicach otrzyma potrzebną rehabilitację. Dla rodziców – czy dziecko będzie mogło skorzystać z opieki stomatologicznej.

NaszTomaszow.pl będzie chciał ustalić w Urzędzie Gminy Czerniewice oraz Łódzkim Oddziale Wojewódzkim NFZ, kiedy rozpoczną pracę zapowiadane poradnie, jakie świadczenia zostaną objęte publicznym finansowaniem oraz od kiedy pacjenci będą mogli się rejestrować.

Bo choć symboliczne przecięcie wstęgi kończy etap budowy, w przypadku ochrony zdrowia najważniejszy etap dopiero się zaczyna.

Czerniewice mają nowoczesny ośrodek za 7,4 mln zł. Jeżeli za drzwiami jego gabinetów pojawią się lekarze specjaliści, rehabilitanci i stomatolodzy dostępni również w ramach NFZ, będzie można mówić o sukcesie znacznie większym niż samo oddanie inwestycji do użytkowania.

Ostatecznie nie chodzi przecież o to, ile kosztuje droga do lekarza wybudowana z publicznych pieniędzy. Chodzi o to, żeby pacjent miał do tego lekarza rzeczywiście bliżej.

To wyposażenie, bez którego trudno wyobrazić sobie funkcjonowanie współczesnej ortopedii. Odpowiednio dobrane implanty pozwalają chirurgom odtwarzać uszkodzone struktury kostne, stabilizować złamania i przywracać pacjentom sprawność ruchową.

Termin składania ofert upływa 16 października o godzinie 9.00. Ich otwarcie zaplanowano pół godziny później. Zamówienie podzielono na trzy części, a wykonawcy mogą ubiegać się o realizację wybranych pakietów lub całego zamówienia.

W filmach powrót ze szpitala wygląda zwykle podobnie. Rodzinne powitanie, uśmiechy, kwiaty. Kamera gaśnie, zanim zacznie się prawdziwe życie.

A ono potrafi napisać zupełnie inny scenariusz.

Trzeba pomóc bliskiej osobie usiąść, zmienić pościel, zadbać o higienę, podać posiłek. Niekiedy kilkanaście razy dziennie poprawić jej pozycję. Wszystko w mieszkaniu, które jeszcze wczoraj nie było przygotowane do opieki nad osobą niesamodzielną.

Zwykłe łóżko często okazuje się zbyt niskie i niewygodne. Każde pochylenie się nad chorym obciąża plecy opiekuna. Każda próba podniesienia pacjenta wymaga wysiłku.

Do tego dochodzą koszty leków, środków pielęgnacyjnych, rehabilitacji i dojazdów do specjalistów.

Czy w takiej sytuacji rodzinę stać jeszcze na zakup łóżka rehabilitacyjnego za kilka tysięcy złotych?

Na szczęście nie trzeba go kupować. Można je wypożyczyć.

Taką możliwość oferuje mieszkańcom Tomaszowa Mazowieckiego i okolic Twój Sklep Medyczny, prowadzący wypożyczalnię sprzętu rehabilitacyjnego.

Łóżko rehabilitacyjne to nie luksus. To realna pomoc

Kto nigdy nie opiekował się osobą leżącą, może nie zdawać sobie sprawy, jak wielką różnicę robi odpowiednie łóżko.

W modelach wyposażonych w elektryczną regulację wystarczy nacisnąć przycisk pilota, aby unieść zagłówek, zmienić ustawienie segmentu nóg czy dostosować wysokość łóżka.

Dla chorego oznacza to możliwość wygodniejszego odpoczynku, przyjmowania posiłków i zmiany pozycji. Dla rodziny – łatwiejszą pielęgnację. Dla opiekuna – mniej schylania się i mniejsze obciążenie kręgosłupa.

Odpowiednio dobrane barierki boczne mogą ograniczać ryzyko przypadkowego zsunięcia się z materaca. Regulacja wysokości ułatwia wykonywanie czynności higienicznych, a możliwość zmiany ułożenia poszczególnych części łóżka poprawia komfort pacjenta.

Takie rozwiązania bywają szczególnie przydatne w opiece nad osobami po udarach, poważnych operacjach, złamaniach szyjki kości udowej, a także seniorami mającymi trudności z samodzielnym poruszaniem się.

Oczywiście łóżko nie zastąpi leczenia ani rehabilitacji. Nie chroni też samo w sobie przed odleżynami. Może jednak znacząco ułatwić codzienne funkcjonowanie chorego i jego opiekunów.

Pięć złotych dziennie. Tyle kosztuje wypożyczenie łóżka w Tomaszowie

Zakup specjalistycznego łóżka rehabilitacyjnego może oznaczać wydatek liczony w tysiącach złotych. Tymczasem nie każda rodzina potrzebuje takiego sprzętu na stałe.

Czasami wystarczą trzy tygodnie, czasami dwa miesiące. Bywa, że rehabilitacja trwa znacznie dłużej, a jej efekty trudno przewidzieć.

Dlaczego więc od razu inwestować dużą kwotę?

Twój Sklep Medyczny w Tomaszowie Mazowieckim proponuje wypożyczenie łóżka rehabilitacyjnego za zaledwie 5 zł za dobę.

Oznacza to, że tygodniowy wynajem kosztuje tylko 35 zł, dwa tygodnie – 70 zł, a 30 dni – 150 zł.

Wymagana jest również kaucja zwrotna w wysokości 200 zł, rozliczana zgodnie z warunkami umowy.

To rozwiązanie pozwalające korzystać ze specjalistycznego sprzętu bez konieczności ponoszenia wysokiego jednorazowego kosztu jego zakupu.

Przy podpisywaniu umowy warto ustalić także warunki transportu, montażu oraz ewentualnych dodatkowych opłat.

Co ważne, po zakończeniu okresu wynajmu rodzina nie musi zastanawiać się, gdzie przechowywać duże łóżko ani jak znaleźć na nie kupca.

Przy wieloletnim użytkowaniu zakup może być bardziej opłacalny. Jednak w przypadku czasowej rekonwalescencji możliwość wypożyczenia sprzętu jest alternatywą, którą zdecydowanie warto rozważyć.

Nie tylko pacjent potrzebuje pomocy. Opiekun również

O chorobie najczęściej rozmawiamy z perspektywy pacjenta. To naturalne. Ale jest jeszcze ktoś, o kim zbyt łatwo zapominamy.

Córka, która przed pracą pomaga mamie wstać z łóżka. Mąż, który kilka razy w nocy poprawia poduszki chorej żonie. Syn, który próbuje pogodzić obowiązki zawodowe, wychowanie dzieci i opiekę nad ojcem.

Miłość i poczucie obowiązku potrafią dawać ogromną siłę. Nie sprawiają jednak, że ludzki kręgosłup staje się niezniszczalny.

Dlatego odpowiednio dobrane łóżko rehabilitacyjne jest nie tylko udogodnieniem dla chorego. To także praktyczne wsparcie dla wszystkich, którzy pomagają mu każdego dnia.

Regulacja wysokości ułatwia pielęgnację bez konieczności ciągłego schylania się. Podnoszony zagłówek pomaga wygodniej ułożyć pacjenta podczas posiłków, a odpowiednia konstrukcja łóżka zapewnia opiekunowi lepszy dostęp do osoby leżącej.

Czasami niewielka zmiana wyposażenia mieszkania oznacza ogromną zmianę w codziennym życiu całej rodziny.

Jak przygotować mieszkanie na powrót chorego?

Samo ustawienie specjalistycznego łóżka to dopiero początek.

Warto wcześniej zastanowić się, czy wokół niego będzie wystarczająco dużo miejsca, czy opiekun będzie miał swobodny dostęp do pacjenta oraz czy w pobliżu znajduje się odpowiednie gniazdko elektryczne.

Należy również usunąć przeszkody utrudniające poruszanie się po pokoju. W przypadku osób korzystających z wózka inwalidzkiego lub balkonika szczególnego znaczenia nabiera odpowiednie ustawienie mebli.

Czasami potrzebny będzie również materac przeciwodleżynowy, podnośnik pacjenta czy dodatkowy sprzęt ułatwiający przemieszczanie się.

Twój Sklep Medyczny oferuje także wyroby rehabilitacyjne, ortopedyczne i sprzęt wspomagający opiekę domową, między innymi koncentratory tlenu, wózki inwalidzkie, balkoniki oraz podnośniki. Dostępność poszczególnych urządzeń i zasady ich wypożyczania warto potwierdzić bezpośrednio w sklepie.

Najważniejsze jest odpowiednie dobranie sprzętu do stanu zdrowia pacjenta i warunków mieszkaniowych.

Lokalna wypożyczalnia – blisko ludzi i ich problemów

Choroba nie pyta o kod pocztowy. Dotyka rodzin mieszkających w centrum Tomaszowa, ale także w Smardzewicach, Ujeździe, Inowłodzu, Lubochni, Czerniewicach, Rzeczycy czy Żelechlinku.

Wszędzie pojawiają się podobne pytania, obawy i problemy.

Dlatego możliwość skorzystania z usług lokalnej wypożyczalni ma duże znaczenie. Zamiast kupować sprzęt w ciemno, można skontaktować się z placówką, przedstawić sytuację chorego i omówić dostępne rozwiązania.

Warto również zapytać o sposób dostarczenia łóżka, jego montaż, obsługę oraz zasady zwrotu.

Rodzina zyskuje w ten sposób możliwość lepszego zaplanowania opieki, zanim pacjent przekroczy próg domu.

Bo dom powinien pozostać domem

Wróćmy do tego pierwszego telefonu ze szpitala.

Do chwili, kiedy ktoś bliski słyszy, że mama może wrócić do domu. Radość miesza się z niepewnością, a w głowie pojawia się długa lista spraw do załatwienia.

Nie na wszystko mamy wpływ. Nie potrafimy przewidzieć przebiegu choroby ani tempa powrotu do sprawności. Możemy jednak zadbać o to, by codzienna opieka była lepiej zorganizowana.

Dom nie musi przypominać szpitalnej sali, ale powinien być miejscem, w którym chory ma zapewnione odpowiednie warunki, a jego bliscy nie zostają sami z organizacyjnymi trudnościami.

Wypożyczenie łóżka rehabilitacyjnego za 5 zł dziennie to niewielki wydatek, który może przynieść dużą ulgę w codziennym życiu.

Bo czasem najważniejsze nie jest to, ile pieniędzy wydamy, ale jak mądrze przygotujemy się do opieki nad kimś, kogo kochamy.

Bliska osoba wraca ze szpitala? Zanim kupisz kosztowne łóżko rehabilitacyjne, zapytaj o możliwość wypożyczenia w Twoim Sklepie Medycznym w Tomaszowie Mazowieckim.

Zapraszamy 

informacje tel: 535 99 16 33

W tym artykule chcę podzielić się z Tobą zarówno wiedzą opartą na dowodach, jak i moimi własnymi obserwacjami z gabinetu – a właściwie z przestrzeni, którą tworzę przed kamerą. Postaram się odpowiedzieć na najważniejsze pytania, które słyszę niemal codziennie: jak technicznie wygląda terapia przez Internet, czy naprawdę może być równie skuteczna co tradycyjne spotkania twarzą w twarz, i dla kogo ta forma pracy będzie najlepszym wyborem.

Jak wygląda psychoterapia online w praktyce?

Zacznijmy od konkretów, bo to właśnie niejasność wokół przebiegu sesji online budzi najwięcej obaw. Psychoterapia przez Internet to nie czat z botem, nie wymiana wiadomości mailowych ani rozmowa telefoniczna „przy okazji". To pełnoprawna sesja terapeutyczna, która różni się od spotkania w gabinecie wyłącznie medium, za pośrednictwem którego się komunikujemy.

W praktyce wygląda to następująco. Umawiamy się na konkretny termin – tak samo jak w przypadku wizyty stacjonarnej. Na kilka minut przed sesją łączysz się ze mną przez bezpieczną platformę do wideorozmów. Może to być dedykowane narzędzie medyczne, Zoom, Teams lub inna aplikacja z szyfrowaniem end-to-end. Widzimy się nawzajem na ekranie, słyszymy się wyraźnie i rozmawiamy przez standardowe 50 minut. Ja siedzę w swoim gabinecie, Ty – w miejscu, w którym czujesz się bezpiecznie i komfortowo.

To, co pozostaje niezmienne, to struktura procesu terapeutycznego. Nadal pracujemy nad Twoimi celami, nadal eksplorujemy trudne emocje, nadal korzystam z tych samych metod i nurtów terapeutycznych – czy to terapia poznawczo-behawioralna (CBT), terapia schematów, podejście psychodynamiczne czy inne. Ramy terapeutyczne, czyli regularność spotkań, ich czas trwania, zasady dotyczące odwoływania sesji czy poufności, obowiązują dokładnie tak samo.

Jedyna realna różnica to brak fizycznej obecności w jednym pomieszczeniu. I właśnie wokół tej różnicy narosło najwięcej mitów, które warto teraz rozwiać.

Skuteczność psychoterapii online – co mówią badania?

To pytanie, które zadają mi nie tylko pacjenci, ale również koledzy i koleżanki po fachu, którzy rozważają rozszerzenie swojej praktyki o pracę zdalną. Odpowiedź jest jednoznaczna i poparta solidną bazą dowodową.

W 2018 roku w prestiżowym czasopiśmie „Journal of Anxiety Disorders" opublikowano metaanalizę obejmującą ponad 20 randomizowanych badań kontrolowanych. Jej wnioski były jasne: terapia poznawczo-behawioralna prowadzona przez internet wykazuje porównywalną skuteczność do terapii stacjonarnej w leczeniu zaburzeń lękowych, depresji i zaburzeń stresu pourazowego. Różnice w wynikach między grupami były statystycznie nieistotne.

Kolejny przełomowy przegląd systematyczny, opublikowany w 2020 roku w „World Psychiatry", potwierdził te ustalenia na jeszcze szerszej próbie badań. Autorzy podkreślili, że psychoterapia online jest skuteczna nie tylko w krótkim, ale również w długoterminowym follow-up – pacjenci utrzymywali poprawę nawet rok po zakończeniu terapii.

Warto również wspomnieć o badaniach przeprowadzonych w czasie pandemii COVID-19, kiedy to miliony ludzi na całym świecie przeszły na terapię zdalną z konieczności. Wielu terapeutów – w tym ja sam – miało wówczas okazję porównać postępy pacjentów sprzed i po przejściu na format online. Zaskoczenie było powszechne: u zdecydowanej większości osób proces terapeutyczny nie tylko nie zwolnił, ale w niektórych przypadkach wręcz przyspieszył. Dlaczego? O tym za chwilę.

Oczywiście badania mają swoje ograniczenia. Większość z nich dotyczyła terapii poznawczo-behawioralnej, która ze swojej natury jest ustrukturyzowana i dobrze poddaje się standaryzacji. Mniej danych mamy na temat skuteczności terapii online w nurtach bardziej relacyjnych czy psychodynamicznych, choć pierwsze wyniki również są obiecujące. Jako praktyk mogę jednak potwierdzić, że również w pracy z głębszymi wzorcami emocjonalnymi sesje online przynoszą wymierne rezultaty.

Dlaczego terapia online może być nawet lepsza w niektórych sytuacjach?

To stwierdzenie może brzmieć kontrowersyjnie, ale pozwól, że wyjaśnię. Istnieje kilka mechanizmów, dzięki którym praca przez ekran potrafi przynieść unikalne korzyści.

Poczucie bezpieczeństwa we własnej przestrzeni. Wielu pacjentów mówi mi, że w domu łatwiej im się otworzyć. Siedzą na własnej kanapie, w swoim pokoju, z kubkiem herbaty w ręku. Nie muszą pokonywać bariery wejścia do obcego gabinetu, siadania na obcej kanapie i konfrontowania się z przestrzenią, która – choć profesjonalna – wciąż jest dla nich nowa i nieco onieśmielająca. To poczucie kontroli nad otoczeniem potrafi znacząco obniżyć poziom lęku na początku terapii.

Łatwiejszy dostęp do emocji. Paradoksalnie, niektórzy pacjenci płaczą łatwiej przed kamerą niż w gabinecie. Dlaczego? Ponieważ ekran tworzy pewien rodzaj „bezpiecznego dystansu". Nie ma fizycznej obecności drugiej osoby, która mogłaby – nawet nieświadomie – wywoływać poczucie bycia ocenianym. To zjawisko dobrze znane w psychologii mediów i potwierdzone przez wielu praktyków.

Eliminacja barier logistycznych. Dojazd do gabinetu, szukanie parkingu, czekanie w poczekalni – to wszystko kosztuje czas i energię, których osoby zmagające się z depresją czy wypaleniem często po prostu nie mają. Terapia online usuwa te przeszkody. Wystarczy laptop i stabilne łącze internetowe. Dla osób mieszkających w małych miejscowościach, gdzie nie ma żadnego psychologa, to często jedyna szansa na profesjonalną pomoc.

Elastyczność i regularność. W mojej praktyce zauważyłem, że pacjenci pracujący online rzadziej odwołują sesje. Brak konieczności fizycznego przemieszczania się sprawia, że łatwiej jest utrzymać regularność spotkań, a regularność – jak wie każdy terapeuta – jest fundamentem skutecznego procesu terapeutycznego.

Ograniczenia i wyzwania terapii online – bądźmy uczciwi

Jako psycholog nie byłbym wiarygodny, gdybym mówił wyłącznie o zaletach. Terapia online ma swoje ograniczenia i uważam, że każdy pacjent powinien je znać przed podjęciem decyzji.

Utrata części komunikacji niewerbalnej. Przez kamerę widzę Twoją twarz, ramiona i dłonie, ale nie widzę całej postawy ciała, nie czuję atmosfery w pomieszczeniu, nie zauważę drżenia nogi pod biurkiem. To pewna strata informacyjna, choć z doświadczenia wiem, że wprawny terapeuta potrafi ją zrekompensować uważnością na inne sygnały – ton głosu, tempo mówienia, mikroekspresje twarzy.

Problemy techniczne. Zerwane połączenie, zacinający się dźwięk, słabe oświetlenie – to realne przeszkody, które potrafią przerwać ważny moment w sesji. Z czasem uczymy się z tym radzić, ale na początku bywa to frustrujące.

Brak fizycznej obecności w kryzysie. W sytuacjach głębokiego kryzysu, myśli samobójczych czy stanów dysocjacyjnych obecność fizyczna terapeuty może mieć znaczenie stabilizujące, którego ekran nie zastąpi. Dlatego u pacjentów w ostrym kryzysie zawsze rozważam, czy terapia online jest wystarczającym wsparciem, czy konieczne jest skierowanie do placówki stacjonarnej.

Wymagania dotyczące prywatności. Terapia online wymaga, abyś miał w domu przestrzeń, w której nikt Ci nie przeszkodzi i nikt nie będzie podsłuchiwał. Dla osób mieszkających w zatłoczonych mieszkaniach, z dziećmi czy współlokatorami, może to być poważne wyzwanie.

Dla kogo terapia online, a dla kogo gabinet?

Nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi, ale na podstawie mojego doświadczenia mogę nakreślić pewne wytyczne.

Terapia online sprawdzi się szczególnie dobrze, jeśli: mieszkasz daleko od gabinetu psychologa, masz ograniczoną mobilność, pracujesz w nieregularnych godzinach, zmagasz się z lękiem społecznym, który utrudnia Ci wyjście z domu, lub po prostu czujesz się bardziej komfortowo we własnej przestrzeni. Jest również doskonałym rozwiązaniem dla osób, które wyjechały za granicę i chcą kontynuować terapię w języku polskim.

Terapia stacjonarna może być lepszym wyborem, jeśli: przeżywasz ostry kryzys psychiczny, masz tendencje do dysocjacji, potrzebujesz fizycznego poczucia bezpieczeństwa, które daje gabinet, lub po prostu wolisz tradycyjną formę kontaktu i czujesz, że ekran Cię ogranicza. Nie ma w tym nic złego – wybór formy terapii to Twoja decyzja i powinna wynikać z Twoich potrzeb.

Warto też pamiętać, że te formy nie muszą się wykluczać. Wielu moich pacjentów łączy sesje online z okazjonalnymi wizytami w gabinecie, co daje im elastyczność i jednocześnie możliwość głębszego kontaktu w kluczowych momentach procesu.

Jak wybrać dobrego terapeutę online?

Jeśli zdecydowałeś się na terapię przez Internet, zwróć uwagę na kilka kluczowych kwestii. Po pierwsze, upewnij się, że terapeuta ma odpowiednie wykształcenie i jest w trakcie lub po ukończeniu certyfikowanego szkolenia psychoterapeutycznego – tak samo jak w przypadku terapii stacjonarnej. Dyplom psychologa to za mało; psychoterapeuta powinien mieć specjalizację w konkretnym nurcie terapeutycznym.

Po drugie, zapytaj o kwestie techniczne i poufności. Dobry terapeuta online korzysta z szyfrowanych platform, nie nagrywa sesji bez Twojej zgody i dba o to, aby po jego stronie również nikt nie miał dostępu do rozmowy.

Po trzecie, umów się na konsultację wstępną. Większość terapeutów, w tym ja, oferuje pierwsze spotkanie, podczas którego możecie sprawdzić, czy nadajecie na tych samych falach – i czy forma online Wam odpowiada. Nie bój się pytać o doświadczenie w prowadzeniu terapii zdalnej, bo to kompetencja, której trzeba się nauczyć, a nie coś, co przychodzi automatycznie.

Jak przygotować się do pierwszej sesji online?

Aby spotkanie przez Internet przyniosło Ci jak najwięcej korzyści, zadbaj o kilka prostych elementów:

1. Wyciszona przestrzeń: Wybierz pokój, w którym możesz zamknąć drzwi. Poinformuj domowników, że przez najbliższą godzinę potrzebujesz spokoju.
2. Słuchawki z mikrofonem: Zapewniają znacznie lepszą jakość dźwięku niż głośniki laptopa i gwarantują, że nikt poza Tobą nie usłyszy głosu terapeuty.
3. Stabilne łącze: Jeśli to możliwe, usiądź blisko routera Wi-Fi.
4. Wygodne miejsce i woda: Przygotuj sobie szklankę wody i chusteczki. Usiądź tak, aby kamera obejmowała Twoją twarz i klatkę piersiową.
5. Chwila dla siebie po sesji: Nie planuj ważnych telefonów ani spotkań biznesowych na minutę po zakończeniu terapii. Daj sobie 10–15 minut na „wyciszenie” i poukładanie myśli.

Szukasz profesjonalnego wsparcia? Zapraszam na konsultację – psycholog Jolanta Szczepaniak

Jeśli czujesz, że nadszedł moment, aby zadbać o swoje zdrowie psychiczne, uporządkować relacje, poradzić sobie z lękiem, stresem lub kryzysem życiowym – zapraszam Cię do bezpiecznej przestrzeni terapeutycznej.

Nazywam się Jolanta Szczepaniak i jestem psychologiem. W swojej codziennej pracy łączę rzetelną wiedzę akademicką, empatię i sprawdzone metody psychologiczne. Prowadzę konsultacje oraz regularną psychoterapię w dwóch wygodnych formach:

• Psychoterapia online – dla osób z całej Polski oraz z zagranicy, które cenią komfort, elastyczność i możliwość pracy z domu.
• Psychoterapia stacjonarna w Warszawie – w gabinecie zlokalizowanym w dogodnym punkcie: Warszawa Śródmieście, gdzie spotkamy się osobiście w spokojnej, kameralnej atmosferze.

Niezależnie od tego, czy wybierzesz spotkanie przed ekranem, czy w gabinecie w centrum Warszawy, otrzymasz pełne zaangażowanie, poufność oraz plan pracy dopasowany do Twoich indywidualnych potrzeb.

Szczegółowe informacje o moim wykształceniu, doświadczeniu, metodach pracy oraz możliwościach rezerwacji terminów znajdziesz na mojej stronie internetowej:
 

https://szczepaniak-psychology.eu/

Podsumowanie

Psychoterapia online to nie „gorsza wersja" terapii stacjonarnej. To inna forma tego samego procesu – opartego na relacji, zaufaniu i profesjonalnych metodach pracy. Badania naukowe jednoznacznie potwierdzają jej skuteczność, a moje wieloletnie doświadczenie jako psychologa prowadzącego sesje przez wideorozmowę tylko te wnioski umacnia.

Czy jest identyczna z terapią w gabinecie? Nie. Czy jest równie skuteczna? W większości przypadków – tak. Czy jest dla każdego? Nie, i to jest w porządku. Najważniejsze, abyś wybrał taką formę pomocy, która odpowiada Twoim potrzebom, możliwościom i poczuciu komfortu. Bo ostatecznie to nie ekran ani kanapa w gabinecie leczą – leczy relacja, która powstaje między Tobą a terapeutą. A tę relację można zbudować również przez kamerę. Wiem to, bo widzę to każdego dnia w swojej praktyce.

Jeśli zastanawiasz się nad rozpoczęciem terapii online, zachęcam Cię do zrobienia pierwszego kroku. Umów się na konsultację, porozmawiaj, sprawdź, jak to działa w praktyce. Najgorsze, co możesz zrobić, to pozostać ze swoimi trudnościami samemu tylko dlatego, że forma pomocy wydaje Ci się nietypowa. Żyjemy w czasach, w których profesjonalne wsparcie psychologiczne jest dostępne na wyciągnięcie ręki – a właściwie na wyciągnięcie kliknięcia. Skorzystaj z tego.

Ma prawo do informacji, intymności, poszanowania godności i świadomego podejmowania decyzji dotyczących udzielanych jej świadczeń zdrowotnych. A przede wszystkim do tego, by była traktowana podmiotowo, nie jak kolejny przypadek medyczny.

Właśnie tym zagadnieniom poświęcone będzie spotkanie organizowane w Tomaszowie Mazowieckim w ramach VI Tygodnia Godnego Porodu. Ogólnopolską inicjatywę Fundacji Rodzić po Ludzku zaplanowano od 19 do 25 października. W Tomaszowie wydarzenie współtworzy Stowarzyszenie „Absolutna Bliskość”.

Dwie godziny, których nie da się powtórzyć

Jednym z najważniejszych tematów spotkania będzie kontakt „skóra do skóry”, czyli bezpośrednia bliskość noworodka i matki tuż po narodzinach.

To znacznie więcej niż wzruszający obrazek do rodzinnego albumu. Taki kontakt pomaga dziecku przystosować się do życia poza organizmem matki, sprzyja stabilizacji temperatury ciała, rozpoczęciu karmienia piersią i budowaniu więzi.

O jego znaczeniu opowie Edyta Dębiec, prezeska Stowarzyszenia „Absolutna Bliskość” i mama trojga dzieci. Uczestnicy dowiedzą się również, czym kontakt „skóra do skóry” różni się od kangurowania oraz jak może wyglądać po porodzie naturalnym i cesarskim cięciu.

Od 7 maja 2026 roku obowiązują zmienione standardy organizacyjne opieki okołoporodowej. Przewidują one co najmniej dwie godziny nieprzerwanego kontaktu matki z noworodkiem, jeżeli pozwala na to ich stan zdrowia. Dotyczy to także porodów zakończonych cesarskim cięciem, gdy warunki medyczne umożliwiają taki kontakt na sali operacyjnej lub pooperacyjnej.

Nie jest to zatem wyłącznie kwestia dobrej woli personelu czy dodatkowa usługa dla wybranych pacjentek. To element obowiązującego standardu.

Poród domowy. Świadomy wybór czy niepotrzebne ryzyko?

Drugą część spotkania poprowadzi położna Aleksandra Krzysztofik, zajmująca się porodami domowymi, doradztwem laktacyjnym oraz wspieraniem rodziców w opiece nad dziećmi.

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu narodziny w domu nie były niczym niezwykłym. Dziś zdecydowana większość dzieci przychodzi na świat w szpitalach, ale porody domowe wciąż budzą zainteresowanie części przyszłych rodziców.

Dla jednych oznaczają większą intymność, spokój i poczucie sprawczości. Dla innych stanowią trudne do zaakceptowania ryzyko związane z odległością od szpitala.

Prawda nie mieści się w prostych hasłach.

Poród domowy może być rozważany w przypadku odpowiednio zakwalifikowanej ciąży niskiego ryzyka, pod opieką wykwalifikowanej położnej. Wymaga jednak przygotowania, oceny przeciwwskazań i planu szybkiego transportu do szpitala w przypadku komplikacji. Nie jest rozwiązaniem odpowiednim dla każdej kobiety.

Podczas tomaszowskiego spotkania będzie można poznać tę formę porodu z perspektywy położnej, która nie tylko przyjmuje porody domowe, ale sama urodziła w domu swoje drugie dziecko.

Kobieta ma prawa. A jak realizowane są one w Tomaszowie?

Nowe standardy opieki okołoporodowej, wprowadzone rozporządzeniem Ministra Zdrowia, wzmacniają podmiotowe traktowanie rodzących.

Przewidują między innymi ograniczanie niepotrzebnych interwencji medycznych, lepszy dostęp do informacji o metodach łagodzenia bólu porodowego, rozszerzenie wsparcia laktacyjnego oraz możliwość spożywania lekkostrawnych posiłków podczas porodu po konsultacji z osobą sprawującą opiekę.

To przepisy, które powinny mieć praktyczne znaczenie także dla kobiet rodzących w Tomaszowskim Centrum Zdrowia.

Warto więc pytać: jak wygląda kontakt „skóra do skóry” po cesarskim cięciu w tomaszowskim szpitalu? Jakie metody łagodzenia bólu są rzeczywiście dostępne? Czy każda przyszła matka wie, z jakiego wsparcia laktacyjnego może skorzystać?

Nie są to zarzuty wobec placówki, lecz pytania o realizację obowiązujących standardów. Odpowiedzi powinny opierać się na aktualnych informacjach szpitala i doświadczeniach pacjentek.

Dyskusja jest tym bardziej potrzebna, że Fundacja Rodzić po Ludzku od 30 lat działa na rzecz poprawy warunków porodu w Polsce. Tegoroczny Tydzień Godnego Porodu przypada na jubileusz działalności organizacji.

Tomaszowskie spotkanie będzie okazją do zdobycia wiedzy także dla przyszłych ojców i innych bliskich kobiet ciężarnych. Bo obecność drugiej osoby podczas narodzin to nie tylko trzymanie za rękę. To również wsparcie w chwilach niepewności, zrozumienie potrzeb rodzącej i umiejętność wspólnego podejmowania decyzji.

Spotkanie odbędzie się we wtorek, 20 października 2026 roku, w godzinach 17.00–19.30, w siedzibie organizacji pozarządowych przy ul. Farbiarskiej 20/24 w Tomaszowie Mazowieckim. Wstęp jest bezpłatny.

Bo narodziny dziecka to nie scena filmowa, w której najważniejsza jest dramaturgia. To jedna z najważniejszych chwil w życiu rodziny. I właśnie dlatego warto wiedzieć, jak powinna wyglądać — nie tylko z medycznego punktu widzenia, ale również z perspektywy godności, bezpieczeństwa i prawa do własnych decyzji.

Źródła: Fundacja Rodzić po Ludzku, pacjent.gov.pl; rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz. 1140).

Kierownik Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie dr hab. Barbara Remberk powiedziała PAP, że ostatnie wydarzenia pokazują, jak ważne jest udzielenie pomocy dzieciom na czas.

- Kryzys narasta powoli. Jego objawy też powoli narastają i takiemu dziecku można udzielić wsparcia. Jest duże prawdopodobieństwo, że w szczególności młodsze dzieci z zachowaniami agresywnymi nie miały pełnej świadomości tego, co oznaczają ich działania. Pomoc udzielona na czas mogłaby naprawdę wiele zmienić — powiedziała psychiatra.

Remberk wskazała, że na dziecko wpływa szereg czynników, zaczynając od sytuacji domowej — czy dziecko dorasta w poczuciu bezpieczeństwa i czy jego podstawowe potrzeby są zaspokojone — przez relacje rówieśnicze i sieć wsparcia, po szkołę.

Wiele jest także ścieżek i rodzajów pomocy. - Nie każde dziecko, którego zachowanie czy stan nas niepokoi, musi natychmiast zostać zapisane do psychiatry. Jednocześnie problem stanowi długi czas oczekiwania na wizytę. Dlatego, także podczas wielomiesięcznego oczekiwania do psychiatry, warto skorzystać z innych możliwości. Jest psycholog szkolny, są psychologowie w poradniach, mniej lub bardziej przyjazne szkoły, świetlice środowiskowe — wymieniła psychiatra. 

Remberk zauważyła, że w związku z ostatnimi wydarzeniami w szkołach, zespół pod jej przewodnictwem z Instytutu Psychiatrii i Neurologii przygotował wykład, w którym będą omawiane możliwości w zakresie szukania wsparcia dla dzieci i młodzieży. 

- Chcemy uczulić rodziców, że o pomoc można ubiegać się w różnych miejscach. Od strony organizacyjnej wyjaśnimy, gdzie można szukać informacji, jakie są rodzaje placówek itp. - wskazała szefowa Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży.

Podczas wykładu specjaliści będą także wyjaśniać, co się dzieje z młodymi osobami w kryzysie i na co zwracać uwagę, by ów kryzys zauważyć na wczesnym etapie. 

Wykład jest zaplanowany na środę w godz. 17-18. Odbędzie się w Warszawie przy ul. Powsińskiej 61/63, będzie też dostępny on-line. 

Po wykładzie, w godz. 18-20, zaplanowane są warsztaty, tylko dla osób obecnych na miejscu.   

Instytut Psychiatrii i Neurologii przypomina także, że w ramach programu FERS współfinansowanego z funduszy unijnych w Instytucie zostały uruchomione szybkie ścieżki diagnostyczne i terapeutyczne. 

- Oznacza to, że po zgłoszeniu do programu i przejściu wstępnej kwalifikacji dziecko może przejść profesjonalną diagnostykę w ciągu trzech miesięcy. Wsparcie otrzymują także rodzice lub opiekunowie prawni — powiedział PAP kierownik administracyjny projektu FERS w IPiN Paweł Trzciński. 

Wsparcie oferowane jest ambulatoryjnie i skierowane między innymi do osób z zaburzeniami afektywnymi, lękowymi, odżywiania, uzależnieniami czy schorzeniami neurorozwojowymi takimi jak autyzm i ADHD.

Zgłoszenia są przyjmowane osobiście w punkcie konsultacyjno – koordynującym, który działa od poniedziałku do piątku w godz. 8 - 18 przy ul. Powsińskiej 61/63 w Warszawie, telefonicznie pod nr. 22 218 23 90 lub przez e-mail: poradnia.fers@ipin.edu.pl.

Projekt jest prowadzony w partnerstwie ze Specjalistycznym Psychiatrycznym Zespołem Opieki Zdrowotnej w Łodzi i jest zaplanowany do końca lipca 2028 r. (PAP)

Tymczasem za kulisami współczesnej medycyny toczy się również inna gra. Gra o miliardowe przychody, udziały w rynku i decyzje ludzi, którzy mają prawo wypisywać recepty.

Jej mechanizmy postanowił przeanalizować międzynarodowy zespół naukowców. Wyniki opublikowano 9 października 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie „Cochrane Database of Systematic Reviews”.

93 badania i miliony lekarzy. Co odkryli naukowcy?

Badacze przeanalizowali 93 prace naukowe dotyczące relacji między przemysłem farmaceutycznym a osobami przepisującymi leki. Aż 82 badania pochodziły ze Stanów Zjednoczonych, pozostałe z Wielkiej Brytanii i innych krajów europejskich.

Naukowców interesowało przede wszystkim, czy kontakty z przedstawicielami koncernów zmieniają liczbę przepisywanych leków, koszty leczenia oraz trafność podejmowanych decyzji terapeutycznych.

Szczególną uwagę poświęcono wynagrodzeniom za konsultacje, udziałowi w radach doradczych, sponsorowanym konferencjom, prezentom, posiłkom oraz bezpłatnym próbkom produktów leczniczych.

Najliczniejsza grupa, obejmująca 62 badania, dotyczyła bezpośrednich płatności i prezentów.

Wnioski okazały się jednoznaczne co do występowania zależności: lekarze przyjmujący takie świadczenia częściej przepisywali leki, w tym preparaty, których stosowanie oceniono jako nieodpowiednie. Koszt przepisywanych terapii był również zazwyczaj wyższy.

Co istotne, zaobserwowano związek pomiędzy intensywnością kontaktów z przemysłem farmaceutycznym a zachowaniami lekarzy. Im więcej takich relacji, tym częstsze przepisywanie leków i mniej odpowiednie decyzje terapeutyczne.

Należy jednak podkreślić ważne zastrzeżenie: większość analizowanych badań miała charakter obserwacyjny. Wyniki pokazują silne zależności, ale nie dowodzą, że każdy prezent czy posiłek bezpośrednio powoduje wypisanie konkretnej recepty.

Obiad za kilkadziesiąt dolarów. Recepta za znacznie więcej?

Współautorka przeglądu, prof. Quinn Grundy z Uniwersytetu w Toronto, zwraca uwagę na skalę kontaktów między lekarzami a przemysłem farmaceutycznym.

Jak wskazała w wypowiedzi przytoczonej przez PAP, w Stanach Zjednoczonych nieco ponad połowa licencjonowanych lekarzy przyjęła jakąś formę świadczenia od firmy farmaceutycznej, wliczając w to bezpłatne posiłki.

Dlaczego koncernom opłaca się zapraszać lekarzy na kolacje, finansować ich udział w wydarzeniach czy wynagradzać za działalność doradczą?

Odpowiedź kryje się w mechanizmach marketingu. Firmy inwestują w promocję swoich produktów, licząc na zwiększenie sprzedaży. Nie oznacza to, że każda współpraca lekarza z przemysłem farmaceutycznym jest niewłaściwa. Konsultacje naukowe, badania kliniczne i wymiana wiedzy mogą przynosić pacjentom rzeczywiste korzyści.

Problem pojawia się wtedy, gdy interes handlowy zaczyna konkurować z interesem chorego.

Bo pacjent nie powinien płacić za skuteczność marketingu koncernu farmaceutycznego. Powinien płacić za leczenie, którego naprawdę potrzebuje.

Polska również zna ten mechanizm

W Polsce współpraca firm farmaceutycznych z lekarzami nie jest zjawiskiem ukrytym ani z zasady nielegalnym. Koncerny finansują wydarzenia naukowe, wykłady, konsultacje oraz udział specjalistów w konferencjach.

Funkcjonuje także system ujawniania takich świadczeń, oparty na branżowym Kodeksie Dobrych Praktyk INFARMA. Od 1 września 2026 roku obowiązuje jego zaktualizowana wersja.

Firmy uczestniczące w systemie publikują informacje o przekazywanych świadczeniach. Nie wszystkie dane dotyczące konkretnych lekarzy są jednak ujawniane indywidualnie — część prezentowana jest zbiorczo, zgodnie z zasadami kodeksu i przepisami dotyczącymi danych osobowych.

Dostępne są również raporty dotyczące wartości współpracy przemysłu farmaceutycznego ze środowiskiem medycznym, w tym raport za 2025 rok opublikowany w lipcu 2026 roku.

Warto przy tym pamiętać, że omawiany przegląd Cochrane nie pozwala automatycznie przenosić skali zjawiska ze Stanów Zjednoczonych na polskich lekarzy.

Czy zakaz prezentów może zmienić sposób leczenia?

Naukowcy sprawdzili także, co dzieje się w placówkach medycznych, które wprowadzają ograniczenia dotyczące kontaktów z firmami farmaceutycznymi.

Osiem badań poświęcono politykom zarządzania konfliktami interesów, obejmującym między innymi ograniczanie wizyt przedstawicieli handlowych oraz przyjmowania prezentów.

Wyniki sugerują, że takie rozwiązania sprzyjają bardziej odpowiedniemu przepisywaniu leków, a także mogą ograniczać liczbę wystawianych recept.

Autorzy przeglądu podkreślają, że odpowiedzialności za niezależność decyzji terapeutycznych nie należy pozostawiać wyłącznie pojedynczym lekarzom. Potrzebne są rozwiązania wprowadzane przez placówki, uczelnie, organizacje zawodowe i całe systemy ochrony zdrowia.

Co z tego wynika dla pacjenta?

Nie chodzi o to, aby po przeczytaniu wyników badań pacjenci przestali ufać lekarzom. Tym bardziej nie należy samodzielnie odstawiać przepisanych preparatów.

Chodzi o świadome uczestnictwo w leczeniu.

Pacjent ma prawo zapytać, dlaczego otrzymał konkretny lek, czy dostępne są równie skuteczne, tańsze odpowiedniki, jak długo powinien przyjmować preparat i jakie ryzyko wiąże się z jego stosowaniem.

Warto też podczas każdej wizyty informować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach. Dotyczy to szczególnie seniorów, którzy często leczą jednocześnie kilka chorób przewlekłych i korzystają z pomocy różnych specjalistów.

Nie każda dodatkowa recepta oznacza lepsze leczenie. Czasami najlepszą decyzją medyczną może być niewłączanie kolejnego preparatu.

Zaufanie jest fundamentem medycyny

Przegląd Cochrane nie jest oskarżeniem przeciwko całemu środowisku lekarskiemu. Wielu lekarzy zachowuje niezależność od przemysłu farmaceutycznego, a współpraca nauki z producentami leków pozostaje ważnym elementem rozwoju medycyny.

Badanie pokazuje jednak, że nawet legalne i pozornie niewinne działania marketingowe mogą wiązać się z decyzjami mającymi konsekwencje dla zdrowia i pieniędzy pacjentów.

W gabinecie spotykają się dwie osoby: lekarz i pacjent. Ta druga często przychodzi z bólem, lękiem, nadzieją. Powierza specjaliście coś znacznie cenniejszego niż pieniądze — własne zdrowie.

Dlatego najważniejsze pytanie nie brzmi, czy lekarz może zjeść obiad opłacony przez firmę farmaceutyczną. Brzmi: czy pacjent może mieć pewność, że na decyzję o jego leczeniu nie wpłynęło nic poza wiedzą medyczną i jego rzeczywistymi potrzebami?

Źródła: PAP – Katarzyna Czechowicz; Cochrane Database of Systematic Reviews, „Pharmaceutical industry information and promotional strategies aimed at prescribers”, 9 października 2026 r.; INFARMA.

Wokół krwiodawstwa przez lata narosło wiele przekonań, które nie zawsze odpowiadają aktualnej wiedzy medycznej. Jedno z najczęstszych brzmi: kto przyjmuje leki na stałe, nie może oddawać krwi.

Janusz Sibiński, członek zarządu Polskiego Czerwonego Krzyża i honorowy krwiodawca z ponad 40-letnim doświadczeniem, w rozmowie z Polską Agencją Prasową zwraca uwagę, że rzeczywistość jest bardziej skomplikowana.

– Przeciwwskazania w krwiodawstwie mają chronić zarówno biorcę, jak i dawcę, przy czym w pierwszej kolejności chodzi o zdrowie osoby oddającej krew – podkreśla.

Kluczowe znaczenie ma nie tylko rozpoznanie choroby, lecz także jej przebieg, sposób leczenia, przyjmowane preparaty oraz ewentualne powikłania.

Cukrzyca typu 2. Kiedy można oddać krew?

To jeden z tematów budzących największe wątpliwości.

W przypadku cukrzycy typu 1 oraz cukrzycy leczonej insuliną istnieją przeciwwskazania do honorowego oddawania krwi. Inaczej może wyglądać sytuacja osoby z cukrzycą typu 2, której stan zdrowia jest stabilny.

Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent przyjmujący tabletki przeciwcukrzycowe może zostać dawcą.

Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi wskazuje, że cukrzyca typu 2 leczona doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi innymi niż metformina stanowi przeciwwskazanie. Osoby leczone wyłącznie dietą albo metforminą mogą być rozpatrywane indywidualnie, po ocenie stanu zdrowia i ewentualnych powikłań.

W rozmowie z PAP Janusz Sibiński zaznacza również, że u odpowiednio zakwalifikowanych osób z cukrzycą typu 2 możliwość donacji może być ograniczona do krwi pełnej, bez oddawania samego osocza.

Dlatego przed wizytą w punkcie krwiodawstwa warto skontaktować się z jego personelem i podać dokładne nazwy przyjmowanych leków. Nie wolno odstawiać leczenia na własną rękę tylko po to, by móc oddać krew.

Nadciśnienie i choroby tarczycy. Dawne zakazy nie zawsze obowiązują

Jeszcze kilkanaście lat temu diagnoza nadciśnienia tętniczego często przekreślała możliwość zostania krwiodawcą. Obecnie samo rozpoznanie nie musi oznaczać dyskwalifikacji.

Jeżeli ciśnienie jest prawidłowo kontrolowane, a zastosowane leczenie nie stwarza zagrożenia, osoba może zostać dopuszczona do donacji. Łódzkie RCKiK wskazuje, że podczas kwalifikacji ciśnienie nie powinno przekraczać 160/100 mmHg.

Podobnie jest z niektórymi chorobami tarczycy. Jak wyjaśnia Janusz Sibiński, pacjent ze stabilną chorobą, przyjmujący niezmienioną od co najmniej trzech miesięcy dawkę leków, może ubiegać się o kwalifikację na podstawie odpowiedniego zaświadczenia lekarskiego.

Nie jest to jednak reguła dotycząca wszystkich schorzeń tarczycy. Znaczenie mają rozpoznanie, wyrównanie hormonalne i rodzaj terapii.

Kwestionariusz, który może uratować dwa życia

Droga do fotela krwiodawcy nie zaczyna się od igły, lecz od pytań.

Kandydat musi poinformować personel o przebytych chorobach, przyjmowanych lekach, zabiegach medycznych, podróżach oraz innych okolicznościach mogących wpływać na bezpieczeństwo pobrania.

– Bardzo często kandydaci odpadają właśnie na tym etapie – jeszcze przed badaniem poziomu hemoglobiny – wyjaśnia Sibiński.

Dyskwalifikacja nie zawsze oznacza definitywną odmowę. Czasami wystarczy odczekać określony okres po zakończeniu leczenia, infekcji, zabiegu stomatologicznym czy wykonaniu tatuażu.

Według aktualnych informacji RCKiK w Łodzi po tatuażu oraz niektórych zabiegach endoskopowych obowiązuje czteromiesięczny okres odroczenia. Po zakończeniu antybiotykoterapii zazwyczaj trzeba odczekać 14 dni.

Zatajenie informacji o stanie zdrowia nie jest więc drobnym przemilczeniem. Może zagrozić bezpieczeństwu dawcy albo pacjenta, który otrzyma jego krew.

Oddawanie krwi jest bezpieczne. Ale organizm ma swoje granice

Prof. Krzysztof Giannopoulos, prezes Polskiego Towarzystwa Hematologicznego i Transfuzjologicznego, podkreśla, że oddawanie krwi przez zdrowe, prawidłowo zakwalifikowane osoby wiąże się z bardzo małym ryzykiem poważnych powikłań hematologicznych.

Nie oznacza to jednak, że organizm nie odczuwa utraty krwi.

– Oczywiście możliwe jest przejściowe obniżenie zasobów żelaza, zwłaszcza u osób regularnie oddających krew, dlatego tak istotna jest właściwa kwalifikacja i kontrola stanu zdrowia dawców – zaznacza profesor.

Przed donacją kontrolowane jest stężenie hemoglobiny, a u regularnych dawców okresowo wykonuje się szersze badania morfologiczne. W przypadku ryzyka niedoboru żelaza mogą być potrzebne dodatkowe badania, na przykład ferrytyny.

Warto przy tym pamiętać, że krwiodawstwo nie zastępuje standardowej profilaktyki zdrowotnej ani regularnych wizyt u lekarza.

Krew, której nie da się zastąpić. Medycyna szuka sposobów, by potrzebować jej mniej

Szczególnie dramatycznym przykładem zapotrzebowania na transfuzje są chorzy na nowotwory mielodysplastyczne, określane skrótem MDS.

Nieprawidłowa praca szpiku kostnego powoduje u części pacjentów przewlekłą niedokrwistość. Dla niektórych regularne przetoczenia koncentratu krwinek czerwonych stają się elementem codziennej walki o zdrowie.

Prof. Giannopoulos wskazuje jednak, że rozwój nowoczesnych terapii pozwala ograniczać zapotrzebowanie na transfuzje. Przykładem są leki stymulujące wytwarzanie krwinek czerwonych oraz luspatercept, który u odpowiednio dobranych chorych może prowadzić do długotrwałej niezależności od przetoczeń.

– Krew jest zasobem ograniczonym, zależnym od solidarności społecznej i gotowości zdrowych osób do jej oddawania – podkreśla hematolog.

To ważna perspektywa. Medycyna nie tylko potrzebuje kolejnych dawców, lecz także musi racjonalnie gospodarować tym, co dzięki ich bezinteresowności trafia do szpitali.

Gdzie oddać krew w Tomaszowie Mazowieckim?

Mieszkańcy Tomaszowa Mazowieckiego i powiatu tomaszowskiego nie muszą jechać do Łodzi. W mieście działa terenowy oddział Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa.

Terenowy Oddział RCKiK – Tomaszów Mazowiecki

ul. Przeskok 3, 97-200 Tomaszów Mazowiecki

Wtorek–piątek: 7:30–15:05

Rejestracja dawców do godziny 11:30. Poniedziałek – nieczynne.

667 953 966

Jak przygotować się do pierwszego oddania krwi?

Najważniejsza zasada jest prosta: do punktu krwiodawstwa przychodzimy wypoczęci, nawodnieni i po lekkim posiłku. Nie należy zgłaszać się na czczo.

Dawcą może być zasadniczo zdrowa osoba w wieku 18–65 lat, ważąca co najmniej 50 kilogramów. Przy pierwszym oddaniu krwi po ukończeniu 60 lat obowiązuje dodatkowa ostrożność kwalifikacyjna.

Standardowo pobiera się 450 ml krwi pełnej, a sam zabieg trwa około 8–10 minut. Cała wizyta, wraz z rejestracją i badaniami, zajmuje zwykle około godziny.

Trzeba zabrać dokument tożsamości i przygotować informacje o przyjmowanych lekach oraz przebytych chorobach.

Mały gest o znaczeniu większym niż tysiąc deklaracji

Krew nie pyta o poglądy polityczne, zasobność portfela ani miejsce zamieszkania. Nie rozróżnia ludzi według stanowisk czy społecznej pozycji. Łączy obcych sobie ludzi w najbardziej dosłowny sposób – pozwalając jednemu uratować drugiego.

W czasach, gdy solidarność bywa przede wszystkim hasłem z przemówień, honorowi krwiodawcy nadają jej konkretny wymiar.

Nie każdy może zostać dawcą. Nie każda choroba pozwala bezpiecznie oddać krew. Ale czasem wystarczy zapytać lekarza, zamiast samemu uznać, że nie ma już takiej możliwości.

Bo za drzwiami szpitalnej sali może właśnie czekać ktoś, dla kogo te 450 mililitrów oznacza kolejne jutro.

Opracowanie redakcyjne na podstawie materiału Alicji Kublickiej (PAP), wypowiedzi Janusza Sibińskiego i prof. Krzysztofa Giannopoulosa oraz informacji Narodowego Centrum Krwi i RCKiK w Łodzi. O kwalifikacji do oddania krwi każdorazowo decyduje uprawniony personel medyczny

Nasz artykuł w skrócie

• Złożona choroba neurologiczna – migrena to poważne schorzenie układu nerwowego. Choć silny stres potrafi wywołać nagłe napady, nie należy uznawać go za jedyną przyczynę tej dolegliwości.
• Paraliżujący wpływ na codzienne życie – intensywne ataki migrenowe mogą utrzymywać się przez kilka dni, całkowicie uniemożliwiając pacjentom pracę zawodową oraz wykonywanie najprostszych rutynowych czynności.
• Pułapka nadużywania leków – niekontrolowane przyjmowanie ogólnodostępnych środków przeciwbólowych paradoksalnie nasila objawy. Szczególnie niebezpieczne jest zażywanie preparatów z kodeiną, co stwarza wysokie ryzyko uzależnienia.
• Konieczność profesjonalnej profilaktyki – skuteczne radzenie sobie z chorobą jest możliwe. Częste lub wyjątkowo silne napady zawsze wymagają konsultacji lekarskiej w celu wdrożenia indywidualnie dobranego leczenia profilaktycznego.

Migrena to nie stres. Jeden z najbardziej krzywdzących mitów

„Przestań się denerwować”, „zmień pracę”, „wyjedź na urlop”. Takie rady słyszą tysiące osób cierpiących na migrenę. Problem w tym, że nie tylko nie rozwiązują one problemu, ale często pogłębiają poczucie niezrozumienia i osamotnienia chorych.

– Migrena nie jest chorobą psychologiczną ani psychiatryczną – podkreśla prof. Marta Waliszewska-Prosół, neurolog i wiceprezes Polskiego Towarzystwa Bólów Głowy, cytowana przez Polską Agencję Prasową.

Podczas XXV konferencji „Polka w Europie” specjalistka zwróciła uwagę, że błędne rozpoznania zdarzają się nawet w gabinetach lekarskich. Z jej doświadczeń wynika, że połowa zgłaszających się pacjentów wcześniej usłyszała, iż ich dolegliwości wynikają ze stresu.

Tymczasem migrena jest chorobą neurologiczną o istotnym podłożu genetycznym. Stres może prowokować napad, podobnie jak niedobór snu czy zmiany hormonalne, ale nie oznacza to, że stanowi przyczynę samej choroby.

Kiedy nawet światło boli

Migrena nie jest zwykłym bólem głowy. Napad może trwać od kilku godzin do trzech dób, a jego następstwa utrzymywać się jeszcze dłużej.

Ból bywa pulsujący, jednostronny i tak intensywny, że nawet niewielki wysiłek fizyczny nasila cierpienie. Towarzyszą mu nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło, dźwięki oraz zapachy.

U części pacjentów pojawia się aura migrenowa, czyli przemijające zaburzenia neurologiczne. Mogą to być błyski, zygzaki przed oczami, ubytki pola widzenia, a niekiedy zaburzenia czucia lub mowy.

– Nawet woda pod prysznicem może powodować ból. Pacjent nie jest wtedy w stanie ugotować obiadu, bo każdy zapach podczas przygotowywania posiłku powoduje nasilenie się objawów – opisuje prof. Waliszewska-Prosół.

Największe nasilenie choroby przypada często na okres między 30. a 40. rokiem życia. Właśnie wtedy, gdy aktywność zawodowa i obowiązki rodzinne wymagają od człowieka szczególnie wiele.

Migrena nie pyta jednak o wiek. Chorują również nastolatkowie, a każdy kolejny napad może oznaczać nieobecność w szkole, pracy czy życiu rodzinnym.

Ból, który odbiera normalne życie

Szczególnie dramatyczna jest sytuacja osób z migreną przewlekłą. Według danych przywołanych przez ekspertkę problem może dotyczyć około 750 tysięcy Polaków.

Zgodnie z międzynarodową klasyfikacją migrenę przewlekłą rozpoznaje się, gdy ból głowy występuje co najmniej 15 dni w miesiącu przez ponad trzy miesiące, a przynajmniej osiem dni miesięcznie ma cechy migreny.

To nie oznacza już kilku trudnych dni. To życie podporządkowane chorobie, planowanie obowiązków między kolejnymi napadami i nieustanne pytanie, czy jutro uda się normalnie funkcjonować.

– Taki człowiek żyje w ciągłym cierpieniu i nie jest w stanie funkcjonować społecznie – zauważa neurolog.

Migrena ma również swoją społeczną cenę. To absencje zawodowe, ograniczona aktywność, utracone spotkania i poczucie winy wobec bliskich. Niezrozumienie otoczenia potrafi być dodatkowym ciężarem.

Tabletka za tabletką. Niebezpieczna pułapka

Jeszcze bardziej niepokojące są konsekwencje niewłaściwego leczenia. Pacjenci, którzy nie otrzymują skutecznej pomocy, coraz częściej sięgają po ogólnodostępne środki przeciwbólowe.

Profesor przywołuje przypadki osób zażywających nawet kilkaset tabletek miesięcznie. Szczególne zagrożenie stanowią preparaty zawierające kodeinę, czyli substancję opioidową mogącą prowadzić do uzależnienia.

– Opioidy nie są lekami, którymi leczymy napady migreny – ostrzega specjalistka.

Paradoks polega na tym, że nadmierne przyjmowanie środków przeciwbólowych może samo prowadzić do kolejnych bólów głowy. Powstaje błędne koło: pacjent bierze leki, ponieważ cierpi, a ich nadużywanie przyczynia się do podtrzymywania dolegliwości.

W przypadku niektórych preparatów regularne przyjmowanie przez co najmniej 10 dni w miesiącu może już stwarzać ryzyko bólu głowy związanego z nadużywaniem leków.

Kiedy należy zgłosić się do neurologa?

Nie trzeba czekać, aż ból stanie się codziennością.

Jeżeli napady powracają, utrudniają pracę, naukę lub normalne funkcjonowanie, warto rozpocząć diagnostykę u lekarza rodzinnego albo neurologa. Szczególnie ważna jest konsultacja, gdy bóle stają się częstsze, zmieniają charakter lub wymagają coraz większych ilości leków.

Pomocne może być prowadzenie dzienniczka migrenowego. Należy zapisywać daty napadów, ich czas trwania, nasilenie, objawy towarzyszące oraz przyjmowane leki. Takie informacje ułatwiają rozpoznanie i dobór terapii.

Współczesna medycyna dysponuje znacznie szerszymi możliwościami niż zwykłe tabletki przeciwbólowe. W leczeniu napadów stosuje się między innymi tryptany i inne leki przeciwmigrenowe. Przy częstych lub szczególnie uciążliwych atakach lekarz może zaproponować leczenie profilaktyczne, w tym nowoczesne terapie ukierunkowane na szlak CGRP, a w odpowiednich przypadkach także toksynę botulinową.

Dobór terapii zależy od rodzaju migreny, chorób współistniejących i przeciwwskazań.

Uwaga: nagły, wyjątkowo silny ból głowy, zaburzenia mowy, niedowład lub nagła utrata widzenia wymagają pilnej pomocy medycznej. Nie wolno automatycznie przypisywać takich objawów migrenie.

Choroby nie widać. Cierpienia nie wolno lekceważyć

Migrena jest jedną z tych chorób, których często nie widać. Nie ma gipsu, opatrunku ani innych oczywistych oznak cierpienia. Jest człowiek, który kolejny raz odwołuje spotkanie, nie przychodzi do pracy albo zamyka drzwi sypialni.

Dlatego słowa „to tylko ból głowy” potrafią być równie dotkliwe jak brak właściwej diagnozy.

Najważniejsze przesłanie prof. Waliszewskiej-Prosół jest proste: migrenę trzeba rozpoznawać i leczyć, zamiast tłumaczyć ją wyłącznie stresem.

Bo kiedy ktoś mówi, że z powodu migreny nie może wstać z łóżka, być może nie potrzebuje kolejnej rady, żeby się odprężyć. Potrzebuje lekarza, skutecznej terapii i odrobiny zrozumienia.

Źródło: PAP, wypowiedzi prof. Marty Waliszewskiej-Prosół podczas XXV konferencji „Polka w Europie”; międzynarodowa klasyfikacja bólów głowy ICHD-3.

W programie wydarzenia przewidziano spotkania z ekspertami, rozmowy z dietetykiem oraz cenne wskazówki dotyczące profilaktyki raka piersi. Nie zabraknie również chwili na poczęstunek, drobnych upominków i atrakcji przygotowanych z myślą o uczestnikach.

Na miejscu będzie można odwiedzić także Strefę Avon, w której dostępne będą porady oraz próbki kosmetyków.

Chcemy przypominać, jak ważne są regularna profilaktyka, świadome dbanie o siebie i reagowanie na potrzeby własnego organizmu. To również okazja, by pokazać, że rozmowa o zdrowiu jest ważna, potrzebna i może być początkiem pozytywnych zmian.

Aktywność fizyczna w różowym wydaniu

Wydarzeniu towarzyszyć będą zajęcia fitness, które połączą ruch, dobrą energię i troskę o zdrowie.

W programie:

• Godz. 17:00 i 18:00 – „Zdrowy kręgosłup” – trening z różowym dotykiem zdrowia, który poprowadzi Justyna Trela.
• Godz. 19:00 – „Power Women” – różowa strona mocy, czyli zajęcia z Sebastianem Kowalskim.

Udział w zajęciach fitness będzie zgodny z obowiązującym cennikiem.

To świetna okazja, aby zadbać o aktywność fizyczną, oderwać się od codziennych obowiązków i przekonać się, że ruch może być źródłem radości oraz motywacji do dalszego dbania o siebie.

Razem możemy więcej!

Wydarzenie odbędzie się w Akademii Sportu, Osiedle Niewiadów 42, 97-225 Ujazd.

Spotkanie organizowane jest dzięki zaangażowaniu partnerów, którym bliska jest idea promocji zdrowia, profilaktyki i aktywnego stylu życia.

Serdecznie zapraszamy wszystkich, którym zależy na zdrowiu, dobrym samopoczuciu i zdobywaniu wiedzy, która może mieć realne znaczenie w codziennym życiu.

Przyjdź, skorzystaj z porad specjalistów, weź udział w zajęciach i spędź z nami czas w atmosferze życzliwości i wzajemnego wsparcia.

Pamiętajmy – troska o zdrowie zaczyna się od małych kroków, a razem możemy zrobić znacznie więcej!

Do zobaczenia w Akademii Sportu w Niewiadowie!

Profesjonalne odtruwanie alkoholowe w placówce specjalistycznej rozpoczyna się od oceny stanu zdrowia pacjenta. Kluczowe jest monitorowanie funkcji życiowych oraz łagodzenie objawów zespołu abstynencyjnego pod nadzorem personelu medycznego. Wszelkie działania farmakologiczne i terapeutyczne są dobierane indywidualnie po konsultacji z lekarzem. Proces ten ma na celu stabilizację organizmu i przygotowanie do dalszych etapów terapii.

Etapy detoksu alkoholowego

Pierwszym krokiem jest ocena medyczna. Następnie, w zależności od zaleceń lekarza, wdraża się farmakoterapię wspomagającą oraz odpowiednie nawodnienie i suplementację. Ważnym elementem bywa również wsparcie psychologiczne, które pomaga radzić sobie z trudnościami psychicznymi pojawiającymi się w trakcie odstawienia alkoholu.

Czas trwania odtrucia alkoholowego

Długość procesu detoksykacji jest kwestią indywidualną, zależną od stanu zdrowia i stopnia uzależnienia. Zazwyczaj trwa od kilku do kilkunastu dni. Ostateczną decyzję o zakończeniu odtruwania zawsze podejmuje lekarz prowadzący na podstawie obserwacji pacjenta. Każdy przypadek wymaga odrębnego podejścia i oceny specjalisty.

Jakie objawy fizyczne mogą wystąpić podczas odtruwania?

Odtruwanie organizmu po odstawieniu alkoholu wiąże się z wystąpieniem zespołu abstynencyjnego, którego nasilenie jest kwestią indywidualną. Dolegliwości mogą być zróżnicowane i zależą od wielu czynników, takich jak długość ciągu alkoholowego czy ogólny stan zdrowia. Wszelkie niepokojące symptomy powinny być konsultowane ze specjalistą.

Pierwsze objawy detoksu alkoholowego

Początkowa faza odtruwania często objawia się drżeniem mięśni, wzmożoną potliwością, nudnościami oraz bólami głowy. Mogą również pojawić się problemy ze snem, przyspieszone bicie serca oraz ogólne uczucie niepokoju.

Zaawansowany detoks alkoholowy a objawy somatyczne

W miarę postępu detoksu dolegliwości mogą się nasilać, obejmując wymioty, biegunkę czy skoki ciśnienia tętniczego. Stan ten wymaga nadzoru, ponieważ w niektórych przypadkach może prowadzić do poważniejszych powikłań.

Ile zazwyczaj trwa całkowite oczyszczanie organizmu z toksyn?

Czas trwania domowego detoksu alkoholowego

Proces odtruwania organizmu jest kwestią indywidualną, zależną od wielu czynników, takich jak ogólny stan zdrowia, czas trwania ciągu alkoholowego oraz ilość spożywanego alkoholu. Zazwyczaj pierwsze objawy odstawienne mogą pojawić się już po kilku godzinach od ostatniej dawki.

Przebieg pierwszych dni detoksu alkoholowego

Kluczowy okres w procesie odtruwania to zazwyczaj pierwsze 72 godziny, kiedy symptomy mogą być najbardziej nasilone. Łagodzenie objawów odstawienia i stabilizacja stanu pacjenta mogą trwać od kilku dni do ponad tygodnia, zależnie od przebiegu zespołu abstynencyjnego. Pełne oczyszczenie organizmu z toksyn poalkoholowych i stabilizacja stanu pacjenta to proces, który może trwać od kilku dni do nawet ponad tygodnia. W każdym przypadku o sposobie i czasie trwania detoksu powinien decydować lekarz po ocenie stanu zdrowia pacjenta.

Dlaczego wsparcie farmakologiczne jest ważne w detoksykacji?

Bezpieczeństwo podczas detoksu alkoholowego

Nagłe odstawienie alkoholu u osoby uzależnionej może prowadzić do wystąpienia groźnych dla zdrowia i życia objawów zespołu abstynencyjnego. Wsparcie farmakologiczne, prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarską, ma na celu łagodzenie tych dolegliwości, takich jak drgawki, zaburzenia świadomości czy silny lęk. Tylko lekarz może podjąć decyzję o wdrożeniu odpowiedniego leczenia farmakologicznego, dostosowanego do stanu pacjenta.

Jakie środki farmakologiczne mogą być stosowane w detoksie alkoholowym?

W procesie odtruwania alkoholowego bywają stosowane leki uspokajające, przeciwdrgawkowe oraz preparaty uzupełniające niedobory witamin i elektrolitów. Ich zadaniem jest stabilizacja funkcji życiowych organizmu oraz minimalizowanie ryzyka powikłań. Stosowanie jakichkolwiek środków bez konsultacji ze specjalistą jest niedopuszczalne i może być niebezpieczne.

Czy detoks alkoholowy to pierwszy etap leczenia uzależnienia?

Etapy profesjonalnego detoksu alkoholowego

Odtruwanie organizmu jest często postrzegane jako kluczowy, wstępny krok na drodze do trzeźwości. Proces ten polega na bezpiecznym przerwaniu ciągu alkoholowego pod nadzorem specjalistów i złagodzeniu objawów zespołu abstynencyjnego. Detoksykacja sama w sobie nie jest metodą leczenia uzależnienia, lecz przygotowaniem organizmu do dalszych działań terapeutycznych. To właśnie profesjonalnie przeprowadzony detoks alkoholowy ma za zadanie umożliwić pacjentowi bezpieczne rozpoczęcie pracy nad przyczynami nałogu.

Jak długo trwa detoks alkoholowy?

Czas trwania odtruwania jest zróżnicowany i zależy od indywidualnych uwarunkowań pacjenta, takich jak stopień uzależnienia czy ogólny stan zdrowia. Zazwyczaj proces ten trwa od kilku do kilkunastu dni. Decyzję o zakończeniu detoksykacji i dalszych krokach terapeutycznych zawsze podejmuje lekarz prowadzący. Jego celem jest ustabilizowanie funkcji życiowych i przygotowanie pacjenta do rozpoczęcia właściwej terapii.

Jakie znaczenie ma regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu?

Proces detoksu alkoholowego a odnowa organizmu

Odstawienie substancji psychoaktywnych uruchamia intensywne procesy naprawcze w organizmie. Regeneracja po przerwaniu ciągu alkoholowego ma kluczowe znaczenie dla przywrócenia równowagi metabolicznej oraz prawidłowego funkcjonowania narządów wewnętrznych, takich jak wątroba i trzustka. Proces ten jest złożony i wymaga czasu, a jego przebieg zależy od indywidualnych uwarunkowań.

Wspomaganie regeneracji podczas detoksu alkoholowego

Odpowiednie wsparcie organizmu w trakcie odtruwania może przyczynić się do złagodzenia objawów zespołu abstynencyjnego. Kluczowe bywa uzupełnienie niedoborów elektrolitów, witamin i minerałów. Każdą formę wspomagania regeneracji należy konsultować ze specjalistą, który oceni stan zdrowia pacjenta i dobierze odpowiednie metody postępowania.

Daniel Dziewit, terapeuta uzależnień: Naśladownictwo jest stare jak świat. Trudno przypuszczać, żeby rodzic powiedział dziecku: „weź nóż do szkoły” albo „napisz w mediach społecznościowych, że zrobisz komuś krzywdę”. Takie inspiracje przychodzą z sieci – tam młody człowiek spotyka ludzi, o których jego rodzice nie mają pojęcia, i może zostać przez nich nakłoniony do różnych zachowań.

Kilka lat temu w moim gabinecie usiedli rodzice piętnastolatka. Rozmowę rozpoczęli od pytania: „czy my jesteśmy złymi rodzicami?”. Okazało się, że ustalili PIN do telefonu syna i zajrzeli do środka. Mieli poczucie winy, że naruszyli jego prywatność.

Zapytałem, co znaleźli. Chłopiec nagrał siebie w intymnej sytuacji, zmontował film i wysłał go obcym ludziom przez Discord. Z korespondencji wynikało, że to oni go do tego nakłonili. Rodzice odkryli coś, co mogło wskazywać na zagrożenie dla ich dziecka, ale najbardziej zajmowało ich pytanie, czy wolno im było zajrzeć do telefonu.

PAP: A pan co im odpowiedział?

D.D.: Zapytałem: „dlaczego uważacie państwo, że jesteście złymi rodzicami?”. Przecież ustalili coś ważnego dla bezpieczeństwa i zdrowia psychicznego syna. To nie była sytuacja, którą można było sprowadzić do nadmiernego korzystania z gier czy mediów społecznościowych. W mojej ocenie wymagała przyjrzenia się temu, co dzieje się z chłopcem, być może także diagnozy psychiatrycznej.

Ten przykład pokazał mi, jak łatwo rodzice odbierają sobie prawo do opieki nad dzieckiem w świecie cyfrowym. Uważają, że nie powinni sprawdzać, z kim ono rozmawia, na jakich platformach przebywa i do czego ktoś je namawia – bo to jego prywatność.

Prawo do prywatności, również korespondencji, jest oczywiście ważne. Ale musimy rozmawiać także o obowiązku chronienia dziecka. Jeżeli rodzic nie wie, jakie wiadomości do niego przychodzą i co ono samo wysyła w świat, może nie dostrzec zagrożenia.

PAP: W domu dziecko jest spokojne, siedzi przy komputerze, nie wraca późno w nocy. Rodzic myśli: przynajmniej wiem, gdzie jest.

D.D.: I wydaje mu się, że nic złego się nie wydarzy. Że to tylko niewinne filmiki, że jego dziecko nikt do niczego nie zwerbuje, a kontrola rodzicielska świetnie działa. To nie zawsze wynika z wygody czy z tego, że dorosłemu nie chce się interesować – czasem naprawdę jest przekonany, że jego rodziny problem nie dotyczy.

Tymczasem dziecko może być aktywne na forum ekstremistycznym albo uczestniczyć w grupie, która krzywdzi innych. Sam fakt, że siedzi w swoim pokoju, nie mówi nam, z kim ma kontakt i co za chwilę może się wydarzyć.

Jestem zdecydowanie za tym, żeby rodzice interesowali się także interakcjami: wiadomościami, rozmowami, grupami. Urządzenie wręczone dziecku w prezencie nie zwalnia dorosłego z odpowiedzialności za jego bezpieczeństwo.

PAP: W piątek policja poinformowała, że rodzice dwóch 15-latków zgłosili się z nimi na komendę w Ciechanowie i poinformowali, że ich synowie wrzucili do sieci filmik, na którym grozili przemocą. To dobrze, że „donieśli” na swoje potomstwo?

D.D.: Bardzo dobrze, brawo, dali wyraz swojej troski. Jeżeli będziemy chronili dzieci przed każdą konsekwencją ich zachowania, to czego je nauczymy? Czyny w sieci mają skutki, tak samo jak czyny poza nią. Nie możemy udawać, że zamieszczona groźba albo upokorzenie drugiego człowieka przestają mieć znaczenie, bo „wydarzyły się na ekranie”.

Znam przypadek grupy hejterskiej założonej przez uczniów szóstej klasy. Najpierw wyzywali chłopca w internecie, później przemoc przeniosła się do szkoły, pojawiły się także groźby przemocy seksualnej.

Jedno z dzieci powiedziało o tym rodzicom. Szkoła poprosiła o zrzuty ekranu, ale rodzice odmówili ich udostępnienia, zasłaniając się prywatnością. Skupili się na ochronie własnych dzieci przed konsekwencjami. A co z chłopcem, który był zaszczuwany? Co z jego krzywdą psychiczną?

Gdyby dorośli przekazali te materiały i zostały wyciągnięte konsekwencje, dzieci mogłyby się czegoś nauczyć. Tymczasem osoba, która założyła grupę, na koniec roku dostała wzorową ocenę zachowania.

PAP: Czy szkoła widzi w ogóle to, co dzieje się między uczniami po lekcjach?

D.D.: Czasem widzi skutki bardzo szybko. Niedawno prowadziłem warsztaty offline z pierwszoklasistami w szkole średniej. Znali się od około półtora miesiąca, a pedagog już mówił o potwornej wojnie na grupach: szydzeniu, wyśmiewaniu, obgadywaniu. Klasa była pokłócona, zanim ci młodzi ludzie zdążyli się dobrze poznać, a pierwsze wrażenie zostało zepsute.

Dlatego uważam, że trzeba przyjrzeć się klasowym grupom w komunikatorach. Powstają pod hasłem wymiany informacji o lekcjach czy zadaniach i zazwyczaj nie mają dorosłego administratora, a pojawia się na nich przemoc: słowna, obrazkowa, poprzez filmy i memy. Rodzice nie mają o tym bladego pojęcia.

PAP: Przecież taką grupę nieraz pomagają założyć właśnie dorośli.

D.D.: To jest nieszczęście, bo często robią to nauczyciele, którzy zachęcają dzieci, nawet z młodszych klas, które jeszcze nie osiągnęły wymaganego przez prawo „wieku dojrzałości cyfrowej”, czyli 13 lat, do zakładania takich grup np. na WhatsAppie i w ten sposób przyzwyczajają dzieci do platform, na których nie powinny jeszcze mieć kont. Sami wpychają dzieciaki w paszczę cyfrowych molochów, a później mają pretensje, że nie mogą się one oderwać od telefonu.

Mówię mocno: przestańmy być naganiaczami wielkich firm technologicznych. Nie namawiajmy dzieci do omijania regulaminów w imię tego, że łatwiej będzie przesłać informację o pracy domowej. Na początek sami respektujmy zasady.

Postuluję likwidację takich grup na WhatsAppie i powrót do relacji twarzą w twarz. Grupa, która miała służyć szkole, może jeszcze mocniej przykleić ucznia do smartfona, a dorosły nie wie, do jakiej następnej grupy dziecko trafi.

PAP: Rodzice boją się stawiać granice. Niekiedy mówią wprost, że boją się własnych dzieci.

D.D.: Słyszę to w swojej pracy. Rodzic boi się syna, który po ograniczeniu internetu reaguje agresją, albo córki, która grozi, że się samookaleczy czy targnie na własne życie. Zdarzają się rzucanie przedmiotami, ucieczki z domu, trzaskanie drzwiami, a także podniesienie ręki na rodzica.

Dowiedziałem się niedawno o matce, która śpi z routerem pod poduszką, żeby ograniczyć dzieciom niekontrolowany dostęp internetu nocą – sam zakaz nie wystarczy. To pokazuje, w jakiej sytuacji się znajdujemy.

Oczekujemy, że dziecko samo zapanuje nad korzystaniem z platform zaprojektowanych tak, aby jak najdłużej zatrzymywać jego uwagę. Przecież także dorosłym trudno się oderwać. Sięgają po telefon, scrollują, bo to ich odstresowuje, pozwala na chwilę przestać myśleć. Jeśli potrafią nad tym panować, nie ma problemu. Ale dlaczego zakładamy, że nastolatek zawsze będzie potrafił?

PAP: Czy sam zakaz wystarczy, żeby naprawić sytuację?

D.D.: Potrzebna jest edukacja dorosłych i trzeba traktować ją poważnie. Na jednym z moich niedawnych szkoleń było trzydziestu nauczycieli i jeden rodzic. Jeden. Tymczasem bez rodziców trudno cokolwiek zmienić.

Dorośli też są przebodźcowani, informacje im uciekają. Nie każdy wie, czym jest Discord, nie każdy śledzi zjawiska związane z patostreamingiem czy przemocą w sieci. Ale jeżeli mamy chronić dzieci, musimy poznać świat, w którym one spędzają tyle czasu.

Edukacja cyfrowa nie może kończyć się na kilku spotkaniach po tragedii. Warsztaty powinny odbywać się częściej, a szkoła przeznaczać więcej miejsca na te sprawy.

PAP: Czego, pana zdaniem, brakuje młodym ludziom poza ekranem?

D.D.: Ruchu, wysiłku fizycznego, wymagań, podniesionej poprzeczki.  Jak i docenienia w realnym świecie. Żeby ktoś powiedział: „lubię cię”, „doceniam to, co zrobiłeś”, „wystartowałeś w olimpiadzie z polskiego, fantastycznie”. „Pojechałeś na zawody? Pięknie. Nawet jeśli nie zająłeś miejsca na podium, podjąłeś wysiłek”.

Ekran jest atrakcyjny, daje wiele emocji. Tymczasem młody człowiek potrzebuje także powodów, żeby wyjść z domu, zaangażować się, zrobić coś dla innych. A zdarza się, że ludzie, którzy robią coś dobrego i mogliby stać się autorytetami, są w sieci miażdżeni hejtem, zazdrością, zawiścią.

Nie chodzi mi o powiedzenie, że dzieci są złe albo głupie, a wszyscy dorośli zawiedli. Chodzi o powrót do podstaw: zainteresowania dzieckiem, stawiania mu granic, wymagań i szacunku dla drugiego człowieka.

PAP: Mówi pan o potrzebie docenienia i zaangażowania. A czego brakuje młodemu człowiekowi, który szuka uznania w grupie fascynującej się zabijaniem? Dlaczego mordercze, nihilistyczne treści mogą być dla niego atrakcyjne?

D.D.: Moim zdaniem brakuje mu także wartości, poczucia sensu, autorytetów i granic. Potrzebuje drogowskazów: co jest dobre, co jest krzywdą, dlaczego życie drugiego człowieka zasługuje na szacunek. Jeżeli słyszy od dorosłych, że wszyscy są głupi, zakłamani albo nic niewarci, to na kim ma się oprzeć? Samo powiedzenie „myśl samodzielnie” nie wystarczy, żeby nastolatek potrafił ocenić wszystko, co podsuwa mu internet.

Autorytetem może być rodzic, nauczyciel, trener – ktoś, kto ma dla niego czas, dotrzymuje słowa i sam przestrzega zasad, których wymaga. Kto potrafi zarówno docenić, jak i powiedzieć: „nie zgadzam się, żebyś krzywdził innych”. Granice pokazują dziecku, że dorosły interesuje się jego życiem i nie zostawi go samego z trudnymi decyzjami.

Jeżeli młody człowiek nie czuje się ważny w domu czy w szkole, może szukać uznania gdzie indziej. Trafia do grupy, w której ktoś go zauważa, daje mu poczucie przynależności, a potem podnosi poprzeczkę: pokaż, że się nie boisz, zrób coś mocniejszego. To nie znaczy, że brak uwagi musi prowadzić do przemocy, jednak warto zapytać, kto i za co docenia nasze dziecko, zanim zacznie ono zdobywać uznanie cudzą krzywdą.

PAP: Przywołam przykład Chin: tam ograniczono nieletnim czas grania w sieci do jednej godziny dziennie i to tylko w soboty niedziele i święta, a przestrzeganie tych ograniczeń podlega kontroli. Tylko jak daleko możemy się posunąć? Chcemy, żeby rodzice pilnowali dzieci, ale chyba nie chcemy totalnej kontroli nad społeczeństwem?

D.D.: Patrzę na te rozwiązania przede wszystkim z perspektywy problemu uzależnień. Chińczycy dostrzegli, że młodzi ludzie tracą motywację do nauki, pracy, budowania relacji, i uznali, że trzeba zareagować. W mojej ocenie ograniczanie czasu grania służy ochronie zdrowia psychicznego. Gra jest rozrywką, więc nie traktowałbym takich ograniczeń tak samo, jak kontrolowania aktywności politycznej czy cenzurowania poglądów.

PAP: Ale kontrola tego, kto, kiedy i na jakim koncie gra, nadal jest kontrolą. Jak wyegzekwować odpowiedzialność rodziców, nie wchodząc zbyt głęboko w życie rodziny?

D.D.: Nie mam gotowego projektu przepisów. Uważam jednak, że rodzice powinni ponosić także odpowiedzialność karną za zaniedbania w świecie cyfrowym. Jeśli dorosły ignoruje zagrożenie, nie interesuje się tym, co robi dziecko, lekceważy ograniczenia wieku na platformach, a później dochodzi do krzywdy, nie możemy pomijać jego odpowiedzialności.

Ponosimy konsekwencje różnych zaniedbań. Jeśli ktoś nie dopilnuje psa i ten pogryzie człowieka, odpowiada za to. Tym bardziej powinniśmy rozmawiać o konsekwencjach zaniedbania obowiązków wobec dziecka, które zmanipulowane w sieci krzywdzi drugiego człowieka.

Wierzę, że można opracować rozwiązania, które będą chroniły dzieci i dorosłych, uwzględniając również prawo do prywatności. Moim zdaniem bez konsekwencji za zaniedbania sama rozmowa i apelowanie o empatię nie wystarczą. Natomiast wiem, jak nazwałbym zbiór norm prawnych temu poświęconych – lex Daria, ku upamiętnieniu 37-letniej kobiety, matki dwojga dzieci, zabitej w szkole w Leszczydole-Nowinach przez piętnastolatka.

PAP: Co powinno być najważniejsze, kiedy rozmawiamy o nieletnim sprawcy przemocy?

D.D.: Nie możemy zgubić osoby, którą skrzywdzono. W debacie pojawia się współczucie dla sprawcy, bo jest młody, mówi się o jego emocjach i problemach. A przecież są także ofiary i ich bliscy. Jak wytłumaczyć dzieciom, które straciły matkę, to, co się wydarzyło?

Trzeba wrócić do poszanowania drugiego człowieka i wartości ludzkiego życia. Dziecko musi wiedzieć, że jego zachowanie ma konsekwencje. Dorosły musi wiedzieć, że ma wobec niego obowiązki. Jeśli nauczyciele boją się iść do szkoły, uczniowie boją się iść do szkoły, a rodzice boją się własnych dzieci, to trzeba zacząć tę sytuację odwracać.

Nie jest za późno. Jednak odpowiedzialności za wychowanie nie możemy zostawić sieci.

Rozmawiała Mira Suchodolska (PAP)

Nasz artykuł w dużym skrócie

Kryzys w psychiatrii i bilans pacjentów 2026 – Oficjalne statystyki medyczne za pierwsze siedem miesięcy 2026 roku pokazują potężną skalę zapotrzebowania na publiczną pomoc psychiatryczną przy jednoczesnym ubytku kadry specjalistycznej.

Jeszcze nie tak dawno wizyta u psychiatry była tematem, o którym mówiło się szeptem. Depresję mylono ze smutkiem, zaburzenia lękowe ze słabością charakteru, a człowiekowi, który nie radził sobie z codziennością, radzono po prostu „wziąć się w garść”. Dziś wiemy, jak bardzo krzywdzące potrafią być takie słowa.

Dane przekazane Polskiej Agencji Prasowej przez NFZ nie pozostawiają wątpliwości: potrzeby w zakresie ochrony zdrowia psychicznego są ogromne. I wcale nie dotyczą wyłącznie mieszkańców wielkich metropolii. Problemy psychiczne nie znają granic administracyjnych. Dotykają również mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego, okolicznych gmin i niewielkich miejscowości, gdzie dostęp do specjalistycznej pomocy bywa szczególnie ważnym wyzwaniem.

Lęk na pierwszym miejscu. Depresja tuż za nim

Największą grupę pacjentów publicznej opieki psychiatrycznej stanowią osoby z rozpoznaniami należącymi do kategorii zaburzeń nerwicowych, związanych ze stresem i pod postacią somatyczną. W pierwszych siedmiu miesiącach 2026 roku było ich około 600 tysięcy. Rok wcześniej – 572,3 tysiąca.

W tej kategorii mieszczą się między innymi zaburzenia lękowe oraz reakcje na silny stres.

Drugą najliczniejszą grupę tworzą pacjenci z zaburzeniami nastroju, do których należy depresja. Ich liczba wzrosła z 298,8 tysiąca do 306,4 tysiąca.

To jednak nie jest pełny obraz problemu.

– Dane nie obejmują leczenia prywatnego ani osób, które pomocy nie uzyskały – zwraca uwagę prof. Piotr Gałecki, konsultant krajowy w dziedzinie psychiatrii.

Oznacza to, że statystyki NFZ opisują jedynie osoby, które znalazły się w publicznym systemie leczenia. Nie pokazują wszystkich, którzy zmagają się z chorobą w samotności, czekają na wizytę albo korzystają wyłącznie z prywatnych gabinetów.

ADHD i zaburzenia emocjonalne. Liczby rosną jeszcze szybciej

Szczególną uwagę zwraca dynamika wzrostu liczby pacjentów z niektórymi rozpoznaniami.

W grupie zaburzeń zachowania i emocji liczba leczonych wzrosła o niemal 18 procent – z 82,4 do 97,2 tysiąca osób. W przypadku zaburzeń rozwoju psychologicznego wzrost przekroczył 16 procent.

Jeszcze wyraźniej zmieniły się statystyki dotyczące ADHD. W ciągu roku liczba pacjentów z takim rozpoznaniem zwiększyła się z 36,5 do 49,7 tysiąca, czyli o około 36 procent.

Czy oznacza to epidemię ADHD?

Niekoniecznie.

– Może to odzwierciedlać większą świadomość i rozpoznawanie wcześniej przeoczonych trudności. Nie dowodzi, że ADHD występuje o tyle częściej – wyjaśnia prof. Gałecki.

Ekspert podkreśla również, że zestawienie obejmuje zarówno dzieci, jak i dorosłych. Nie można więc całego wzrostu przypisywać najmłodszym pacjentom.

Coraz częstsze rozpoznawanie zaburzeń może świadczyć również o tym, że problemy przez lata bagatelizowane zaczynają być właściwie diagnozowane.

Więcej pacjentów, ale mniej psychiatrów w centrach zdrowia psychicznego

Rosnąca liczba potrzebujących pomocy rodzi pytanie o możliwości publicznej ochrony zdrowia.

Według danych NFZ w 2026 roku w systemie pracowało 5427 psychiatrów zajmujących się leczeniem dorosłych, w tym 2050 lekarzy w trakcie specjalizacji. Rok wcześniej było ich 5393.

Niepokojąco wygląda natomiast zestawienie dotyczące Centrów Zdrowia Psychicznego. Liczba pracujących w nich psychiatrów spadła z 2870 do 2593, a więc o 277.

Trzeba zaznaczyć, że dane dotyczące obsady mogą obejmować lekarzy pracujących w więcej niż jednej placówce i nie muszą oznaczać liczby odrębnych osób zatrudnionych na pełnych etatach. Sam spadek wymaga jednak wyjaśnienia.

To właśnie centra zdrowia psychicznego mają umożliwiać pacjentom uzyskanie pomocy możliwie blisko domu, bez konieczności rozpoczynania leczenia od pobytu w szpitalu.

Prof. Gałecki wskazuje, że rozwój lokalnego wsparcia, współpracy ze szkołami i lekarzami rodzinnymi powinien należeć do najważniejszych kierunków zmian.

Z punktu widzenia mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego i powiatu tomaszowskiego kluczowe pozostaje nie tylko to, czy specjalista formalnie przyjmuje w danej placówce, ale przede wszystkim, jak długo trzeba czekać na pomoc i czy możliwe jest zachowanie ciągłości leczenia.

Zdrowie psychiczne nie powinno być luksusem

10 października obchodziliśmy Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. To okazja, by przypomnieć, że zaburzenia psychiczne nie są powodem do wstydu, a zwrócenie się o pomoc nie świadczy o słabości.

– Tegoroczny Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego przypomina również, że pacjenci powinni współdecydować o kształcie opieki. Oceniając system, trzeba pytać także o czas oczekiwania i skuteczność leczenia – podkreśla prof. Piotr Gałecki.

Te słowa powinny wybrzmieć szczególnie mocno.

Bo o jakości psychiatrii nie świadczy wyłącznie liczba porad wykazanych w statystykach. Świadczy o niej również to, czy człowiek znajdujący się w kryzysie otrzyma pomoc wtedy, kiedy naprawdę jej potrzebuje.

Depresja nie zawsze oznacza płacz. Czasem jest poranną niemożnością wstania z łóżka. Lęk nie zawsze przybiera postać ataku paniki. Bywa nieustannym napięciem, z którym ktoś chodzi do pracy, robi zakupy i wychowuje dzieci. Z zewnątrz wszystko może wyglądać zupełnie zwyczajnie.

Dlatego najważniejsze pytanie nie brzmi dziś wyłącznie: dlaczego coraz więcej Polaków trafia do psychiatrów?

Warto zapytać również o tych, którzy do gabinetów jeszcze nie dotarli.

Bo najgroźniejszy kryzys psychiczny to często ten, którego otoczenie nie dostrzega. A najważniejszą pomocą może okazać się rozmowa, która nie kończy się słowami: „Weź się w garść”.

Źródło: Polska Agencja Prasowa, Aneta Pawłowska-Krać; dane Narodowego Funduszu Zdrowia za styczeń–lipiec 2025 i 2026 roku.

Z danych NFZ prezentowanych we wrześniu 2026 roku wynika, że mediana oczekiwania na świadczenia z zakresu neurologii w skali kraju wynosi około 2,7 miesiąca. W poszczególnych placówkach liczby różnią się jednak wyraźnie. Dla mieszkańców Tomaszowa naturalnym kierunkiem poszukiwań jest sąsiedni Piotrków Trybunalski, gdzie można porównać kilka poradni.

Krok 1: porównaj terminy w Piotrkowie Trybunalskim

Poradnie neurologiczne z terminami, odległościami i czasem oczekiwania zestawione są tutaj: https://gdzie-termin.pl/terminy/piotrkow-trybunalski/swiadczenia-z-zakresu-neurologii Listę można sortować od najszybszego terminu albo najbliższej placówki, a dane pochodzą z publicznego API NFZ i są aktualizowane raz w miesiącu. Przed wizytą zawsze potwierdź termin telefonicznie.

Krok 2: sprawdź rozkład w Piotrkowie

Po dotarciu na miejsce przyda się sprawdzony rozkład komunikacji miejskiej. W Piotrkowie Trybunalskim kursuje kilkanaście linii autobusowych obsługujących prawie sto pięćdziesiąt przystanków. Rozkłady jazdy, bez logowania i bez reklam, znajdziesz tutaj: https://rozkladjazdy.net/piotrkow/ Sprawdź przystanek najbliższy poradni i zaplanuj powrót do Tomaszowa z zapasem czasu.

O co zapytać w rejestracji

Zanim zapiszesz się na wizytę, warto zadać kilka prostych pytań. Czy potrzebne jest skierowanie, a jeśli tak, to czy musi być z konkretnego typu poradni? Jakie badania lub dokumenty warto zabrać? Czy placówka przyjmuje pacjentów spoza miasta? Co do zasady ubezpieczony pacjent może leczyć się na NFZ w placówce w dowolnym miejscu w kraju, więc wyjazd do sąsiedniego miasta nie jest przeszkodą. Dobrze też dopytać o możliwość wpisu na listę rezerwową, bo odwołane wizyty zwalniają terminy z krótkim wyprzedzeniem.

Tomaszów i Piotrków – jeden plan dnia

Jeśli wizyta wypada w innym mieście, warto zaplanować cały dzień. Sprawdź godzinę rejestracji, zostaw zapas czasu na ewentualne opóźnienie i zaplanuj powrót tak, żeby nie biec na autobus. Po wizycie neurologicznej bywa się zmęczonym, zwłaszcza gdy wcześniej były badania, więc warto mieć prosty plan powrotu. Dobrze też połączyć wyjazd z innymi sprawami do załatwienia w mieście, żeby nie jeździć dwa razy. Zapisz sobie adres poradni i numer rejestracji w telefonie, na wypadek gdyby termin się przesunął.

Lista kontrolna przed wizytą

• Zadbaj o aktualne skierowanie, jeśli poradnia go wymaga.
• Zabierz wyniki badań, opisy tomografii lub rezonansu i listę przyjmowanych leków.
• Zapisz, jak często występują objawy i co je wywołuje.
• Ustal wcześniej godzinę wizyty z rejestracją i sprawdź ewentualne wymagania.
• Zaplanuj dojazd do Piotrkowa i powrót, z zapasem na opóźnienia.

Podsumowanie

Zamiast czekać w jednej kolejce, możesz porównać kilka placówek i wybrać tę, w której termin jest najbliższy. Zestawienie kolejek NFZ i serwis z rozkładami jazdy to dwa proste narzędzia, które ułatwiają dotarcie do specjalisty. Dużo zdrowia!

Po ostatnich atakach w szkołach na Mazowszu w internecie zaczęły krążyć tzw. hoaxy, czyli fałszywe komunikaty rozpowszechniane w formie łańcuszków. Mechanizm ich działania wyjaśnia w rozmowie z Polską Agencją Prasową dr Agnieszka Skruczaj-Olejnik, psycholożka z Uniwersytetu SWPS.

Chcemy chronić dzieci. I właśnie dlatego łatwo nas oszukać

– Mechanizm ten uruchamia się najczęściej wtedy, gdy chcemy ostrzec innych przed rzekomym niebezpieczeństwem – wyjaśnia ekspertka.

Fałszywe ostrzeżenia mają jedną wspólną cechę: domagają się natychmiastowej reakcji. Sugerują, że nadawca posiada wyjątkową wiedzę, którą trzeba błyskawicznie przekazać dalej.

Wystarczy wiadomość sugerująca zagrożenie w konkretnej szkole. Bez źródła, bez oficjalnego potwierdzenia, czasem nawet bez daty. Trafia do rodzicielskiej grupy na komunikatorze, a stamtąd do kolejnych odbiorców.

Nadawca często nie ma złych intencji. Przeciwnie. Jest przekonany, że postępuje odpowiedzialnie.

I właśnie w tym tkwi największy paradoks.

Dezinformacja nie zawsze potrzebuje człowieka, który świadomie kłamie. Czasem wystarczy wielu ludzi przekonanych, że robią coś dobrego.

Kłamstwo powtórzone sto razy zaczyna przypominać prawdę

Psycholożka zwraca uwagę na zjawisko nazywane efektem iluzji prawdy. Im częściej spotykamy określoną informację, tym bardziej jesteśmy skłonni uznać ją za wiarygodną.

Nie oznacza to, że wielokrotnie powtarzana wiadomość zyskuje jakiekolwiek potwierdzenie. Zmienia się jedynie nasze przekonanie o jej prawdziwości.

Sytuację komplikuje sposób funkcjonowania ludzkiej pamięci. Możemy doskonale pamiętać treść ostrzeżenia, a jednocześnie zapomnieć, kto je opublikował i czy informacja pochodziła z wiarygodnego źródła.

To trochę jak w zabawie w głuchy telefon, z tą różnicą, że stawką nie jest śmiech uczestników, lecz poczucie bezpieczeństwa całych rodzin.

Szczególnie niebezpieczne okazują się wiadomości wykorzystujące fragmenty rzeczywistych zdarzeń. Prawdziwa tragedia staje się punktem wyjścia do dopisywania kolejnych, niepotwierdzonych scenariuszy.

Tragedie są prawdziwe. Internetowe ostrzeżenia już niekoniecznie

W środę, 7 października, w Ostrołęce 19-latek zaatakował nożem dziewięć osób, w tym pięcioro uczniów, dwoje nauczycieli i dwie osoby postronne.

Tego samego dnia w Sierpcu policjanci zatrzymali 17-latka podejrzewanego o planowanie ataku na szkołę. Nastolatek usłyszał zarzuty i został tymczasowo aresztowany.

Dzień później, 8 października, doszło do tragedii w Leszczydole-Nowinach w powiecie wyszkowskim. Według informacji PAP 15-letni były uczeń szkoły podstawowej zaatakował ostrym narzędziem trzy osoby. Pracowniczka placówki zmarła mimo podjętej reanimacji. Ranni zostali także dyrektor szkoły i nauczycielka.

To wydarzenia, których powagi nie sposób kwestionować. Nie oznacza to jednak, że każde internetowe ostrzeżenie o kolejnym zagrożeniu jest prawdziwe.

Przeciwnie. Atmosfera niepokoju sprzyja rozpowszechnianiu informacji, których nikt wcześniej nie sprawdził.

Dziecko zaczyna bać się szkoły. Rodzic każdego powiadomienia

Konsekwencje dezinformacji nie kończą się na internetowym zamieszaniu.

Jak tłumaczy dr Skruczaj-Olejnik, powtarzające się alarmujące komunikaty mogą podważać dziecięce poczucie bezpieczeństwa. Szkoła, która powinna kojarzyć się z nauką, spotkaniami z rówieśnikami i codzienną rutyną, zaczyna być postrzegana jako miejsce zagrożenia.

U dzieci mogą pojawić się problemy z koncentracją, snem oraz lęk przed wychodzeniem na lekcje.

Dorośli reagują inaczej, ale mechanizm pozostaje podobny. Instynkt ochrony własnego dziecka podpowiada, że lepiej ostrzec niepotrzebnie, niż zlekceważyć prawdziwe niebezpieczeństwo.

Problem polega na tym, że masowe przekazywanie niepotwierdzonych informacji wcale nie musi zwiększać bezpieczeństwa. Może natomiast wywołać chaos, niepotrzebny niepokój i utrudnić odróżnienie rzeczywistych zagrożeń od wymyślonych.

Tomaszowscy rodzice również powinni zachować czujność. Ale nie ulegać panice

Ten mechanizm nie ma granic administracyjnych. Może pojawić się w każdej społeczności, także w Tomaszowie Mazowieckim i miejscowościach powiatu tomaszowskiego.

Rodzicielskie grupy na komunikatorach pełnią ważną funkcję. Pozwalają szybko wymieniać informacje i reagować na problemy. Trzeba jednak odróżnić wzajemną pomoc od bezrefleksyjnego rozpowszechniania alarmujących wiadomości.

Jeśli pojawia się informacja o zagrożeniu w szkole, warto przede wszystkim sprawdzić komunikaty dyrekcji, policji lub innych właściwych służb. Można skontaktować się bezpośrednio z placówką.

Jeżeli natomiast istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, należy zawiadomić służby pod numerem 112, zamiast ograniczać się do publikowania ostrzeżeń w internecie.

Nie każde ostrzeżenie jest fałszywe. Ale żadne nie staje się prawdziwe wyłącznie dlatego, że otrzymaliśmy je od znajomego.

Najważniejszy przycisk? Ten, którego nie naciśniemy

Ekspertka przekonuje, że przerwanie spirali dezinformacji wymaga świadomego powstrzymania automatycznej reakcji.

Zamiast przekazywać dalej emocjonalną wiadomość, należy ustalić jej pierwotne źródło i sprawdzić, czy zawarte w niej informacje mają potwierdzenie.

To prosta zasada, choć w sytuacji silnego lęku niezwykle trudna do zastosowania.

Internet nie zapomina łatwo. Nawet zdementowana plotka może przez długi czas krążyć w kolejnych grupach, na zrzutach ekranu i w prywatnych wiadomościach.

Dlatego w czasach, gdy strach potrafi rozprzestrzeniać się z prędkością światłowodu, odpowiedzialność zaczyna się od jednej decyzji.

Zanim wyślesz ostrzeżenie do kolejnych dziesięciu osób, sprawdź, czy rzeczywiście jest przed czym ostrzegać.

Źródło: Polska Agencja Prasowa (PAP), wypowiedzi dr Agnieszki Skruczaj-Olejnik z Uniwersytetu SWPS. Opracowanie redakcyjne NaszTomaszow.pl.

Środa, 7 października. Ostrołęka. Dziewiętnastolatek atakuje nożem uczniów, nauczycieli i przypadkowe osoby. Według informacji przekazanych PAP rannych zostaje dziewięć osób.

Czwartek, 8 października. Leszczydół-Nowiny w powiecie wyszkowskim. Piętnastoletni były uczeń szkoły podstawowej atakuje pracowników placówki. Ranne zostają trzy osoby. Pomimo reanimacji umiera 37-letnia pracownica szkoły. Obrażenia odnoszą również dyrektor i nauczycielka.

W Sierpcu policjanci zatrzymują natomiast siedemnastolatka podejrzewanego o przygotowywanie ataku na terenie szkoły. Tym razem tragedii udaje się zapobiec.

Trzy zdarzenia. Trzy różne historie. I pytanie, którego nie wolno zagłuszyć kolejną medialną sensacją: co dzieje się z młodym człowiekiem, zanim przemoc stanie się dla niego sposobem działania?

W rozmowie z Polską Agencją Prasową odpowiada na nie dr Marta Kutniewska-Kubik, specjalistka psychologii klinicznej i psychoterapeutka poznawczo-behawioralna.

– Decyzja może być podjęta impulsywnie, ale kryzys, który ją wywołał, toczył się już długo i narastał – wyjaśnia ekspertka.

To nie jest diagnoza sprawców ostatnich ataków. Ich indywidualne motywy wymagają ustalenia. To jednak ważne przypomnienie, że o bezpieczeństwie dzieci nie można zacząć myśleć dopiero wtedy, gdy do szkoły przyjeżdża policja.

Przemoc nie zaczyna się od noża. Czasem zaczyna się od śmiechu na szkolnym korytarzu

Wyśmiewanie. Upokarzanie. Wykluczanie z grupy. Rozpowszechnianie kompromitujących zdjęć. Przemoc psychiczna, która nie pozostawia siniaków, ale potrafi zostawić ślady na całe życie.

Zdaniem Marty Kutniewskiej-Kubik właśnie na takich wczesnych etapach dorośli często zawodzą.

– Dorośli często bagatelizują trudne sytuacje na wczesnych etapach rozwoju dziecka w szkole podstawowej – mówi psycholog.

Zwraca uwagę, że brak reakcji może zostać odczytany jako przyzwolenie na agresję. Dziecko, które wielokrotnie zgłasza krzywdę i nie otrzymuje pomocy, traci zaufanie do dorosłych. Może doświadczać lęku, depresji i narastającego poczucia bezradności. Niekiedy samo zaczyna stosować przemoc, uznając ją za skuteczny sposób osiągania celów.

Nie oznacza to jednak, że dziecko wykluczone lub doświadczające kryzysu stanie się sprawcą ataku. Zdecydowana większość takich osób nigdy nie dopuszcza się poważnej przemocy. Nie wolno stygmatyzować młodych ludzi potrzebujących pomocy ani usprawiedliwiać agresji wcześniejszymi krzywdami.

Kiedy sprawca staje się bohaterem internetu

Ekspertka zwraca uwagę na kolejne niebezpieczeństwo: medialny rozgłos.

Informacje o spektakularnych aktach przemocy mogą oddziaływać na osoby, które wcześniej rozważały podobne działania. Szczególnie niebezpieczne jest przedstawianie sprawcy jako postaci wyjątkowej, budzącej podziw czy zainteresowanie.

To również odpowiedzialność mediów. Pokazywanie drastycznych nagrań, drobiazgowe odtwarzanie przebiegu ataku i budowanie sensacyjnej opowieści wokół napastnika nie pomaga zrozumieć tragedii.

Pomaga natomiast rozmawianie o jej przyczynach, ofiarach, profilaktyce i możliwościach uzyskania wsparcia.

Policja przed szkołami. Premier zarządził działania

Na wydarzenia z 7 i 8 października zareagował rząd.

Premier Donald Tusk zwołał pilną naradę ministrów i przedstawicieli służb. Zapowiedziano zwiększenie liczby patroli policyjnych w rejonach szkół oraz kontroli bezpieczeństwa w placówkach.

– Zadaniem rządu jest zrobić wszystko, żeby zatrzymać lub ograniczyć ryzyko wynikające z fali przemocy w szkołach – powiedział premier.

Zalecono również zapewnienie uczniom łatwego dostępu do numerów alarmowych i telefonów wsparcia psychologicznego.

Ale policyjny patrol nie zastąpi rozmowy z wychowawcą. Kontrola wejścia do budynku nie rozwiąże problemu wielomiesięcznego wykluczenia dziecka.

Bezpieczeństwo ma bowiem dwa wymiary: fizyczny i psychiczny. Zaniedbanie któregokolwiek z nich może mieć poważne konsekwencje.

Szkoła ma obowiązek reagować. To nie kwestia dobrej woli

Warto przypomnieć, że polskie prawo nie pozostawia przeciwdziałania przemocy wyłącznie uznaniu dyrektora.

Art. 22b i 22c ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich nakładają na placówki oświatowe obowiązek wprowadzenia standardów ochrony małoletnich. Muszą one obejmować między innymi zasady bezpiecznych relacji między uczniami, procedury interwencji i sposoby dokumentowania zgłaszanych zdarzeń.

Z kolei przepisy o organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej przewidują rozpoznawanie trudności emocjonalnych, kryzysów i problemów w funkcjonowaniu uczniów oraz udzielanie im wsparcia.

Same dokumenty nie wystarczą.

Można mieć perfekcyjnie opracowane procedury, podpisane oświadczenia i kolorowe plakaty. Jeżeli jednak dziecko słyszy, że ma nie przesadzać, nie skarżyć albo samo rozwiązać konflikt, system ochrony zawodzi.

A jak jest w Tomaszowie Mazowieckim?

Tragedie na Mazowszu powinny stać się impulsem do sprawdzenia bezpieczeństwa również w szkołach Tomaszowa Mazowieckiego i powiatu tomaszowskiego.

Nie chodzi o wywoływanie paniki ani sugerowanie, że podobne zagrożenie występuje w konkretnych placówkach.

Warto natomiast zapytać, czy każda szkoła ma rzeczywiście dostępnego psychologa, jak szybko reaguje na zgłoszenia przemocy, czy prowadzi działania wobec sprawców i czy uczniowie wiedzą, komu mogą bezpiecznie powiedzieć o swoich problemach.

Rodzice, którzy potrzebują pomocy, mogą skontaktować się z Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną w Tomaszowie Mazowieckim przy ul. Majowej 1/13, tel. 44 723 34 86. W mieście działa również ośrodek środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży przy ul. Ogrodowej 53, tel. 784 225 166.

W bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia należy dzwonić pod 112. Dzieci i młodzież mogą korzystać także z bezpłatnego, całodobowego telefonu zaufania 116 111 oraz numeru Rzecznika Praw Dziecka 800 12 12 12.

Najgroźniejsza jest obojętność

Nie istnieje metoda pozwalająca przewidzieć każdy akt przemocy. Nie da się też sprowadzić wszystkich takich tragedii do jednej przyczyny.

Można jednak reagować wcześniej. Traktować poważnie groźby, zgłoszenia krzywdzenia i niepokojące zachowania. Zapewniać pomoc, zanim kryzys osiągnie punkt krytyczny.

Szkoła nie może być wyłącznie miejscem przekazywania wiedzy. Musi pozostawać miejscem, w którym młody człowiek ma prawo czuć się bezpieczny, wysłuchany i traktowany z szacunkiem.

Bo najważniejsze pytanie po tragedii nie brzmi wyłącznie: kto zaatakował?

Brzmi również: co możemy zrobić, żeby następne dziecko w kryzysie otrzymało pomoc, zanim wydarzy się coś nieodwracalnego?

Opracowanie: NaszTomaszow.pl na podstawie materiału PAP, komunikatów Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz informacji lokalnych placówek pomocowych.

W Tomaszowie Mazowieckim Różowy Październik przybierze tym razem formę wspólnego spotkania. Bez wielkich scen i oficjalnych przemówień. Będą ćwiczenia, rozmowy ze specjalistkami i możliwość wsparcia osób przechodzących przez chorobę nowotworową.

Zamiast siedzieć w domu, porozmawiają o zdrowiu

„Różową Sobotę” organizuje Aleksandra Kołkiewicz, założycielka Szkoły Tańca i Ruchu ZOla. Spotkanie rozpocznie się 10 października o godzinie 13.00 w siedzibie szkoły przy ul. Polnej 6.

Program wykracza daleko poza tradycyjne zajęcia fitness.

Psycholożka Aleksandra Cabała porozmawia z uczestniczkami o stresie, śnie i odpoczynku. To zagadnienia istotne zarówno dla osób żyjących w codziennym pośpiechu, jak i kobiet przechodzących przez trudne doświadczenia zdrowotne.

Fizjoterapeutka uroginekologiczna Joanna Pietrzak przybliży zagadnienia związane ze zdrowiem dna miednicy. Z kolei dietetyczka kliniczna Kinga Gołaszewska opowie o znaczeniu odżywiania i jego roli w profilaktyce raka piersi.

Nie zabraknie także ruchu. Zaplanowano zajęcia Zumba Gold oraz trening prozdrowotny na macie. Organizatorzy przewidzieli również poczęstunek i losowanie upominków, wśród których znajdą się vouchery na zabiegi, badania i różne aktywności.

Jak podkreśla Aleksandra Kołkiewicz na łamach „Tomaszowskiego Informatora Tygodniowego”, chodzi również o pokazanie, że „ruch może być przyjemnością”.

Proteza, peruka, rehabilitacja. Pomoc ma konkretny wymiar

Najważniejszy jest jednak charytatywny cel spotkania.

Dochód z odpłatnego wydarzenia zostanie przekazany Fundacji Affidea Nu-Med, która wspiera osoby chore na nowotwory oraz ich bliskich.

Choroba onkologiczna nie kończy się przecież w chwili opuszczenia szpitala. Po mastektomii może pojawić się potrzeba zakupu protezy piersi i odpowiedniej bielizny. Chemioterapia bywa związana z utratą włosów. Dochodzą koszty rehabilitacji, trudności w powrocie do pracy, a niekiedy również konieczność korzystania ze wsparcia psychologicznego.

Fundacja pomaga między innymi w dofinansowaniu zakupu peruk i protez piersi oraz organizacji warsztatów terapeutycznych. Nie chodzi wyłącznie o wygląd. Chodzi także o komfort życia, samodzielność i odzyskiwanie poczucia bezpieczeństwa.

Co ważne, działalność fundacji ma bardzo konkretny tomaszowski wymiar.

Organizacja uczestniczyła w tworzeniu gabinetu rehabilitacji onkologicznej w Specjalistycznym Szpitalu Onkologicznym Nu-Med w Tomaszowie Mazowieckim. Wyremontowano pomieszczenia i zakupiono sprzęt umożliwiający prowadzenie zabiegów dostosowanych do potrzeb pacjentów. Fundacja była również inicjatorem zagospodarowania zielonej przestrzeni przed szpitalem.

To pokazuje, że pomoc nie musi kończyć się na jednorazowej zbiórce. Może pozostawić po sobie coś trwałego.

Różowa wstążka nie zastąpi mammografii

Październik jest miesiącem świadomości raka piersi. W tym czasie znacznie częściej mówi się o profilaktyce, badaniach i znaczeniu wczesnego wykrywania zmian nowotworowych.

Rak piersi jest najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym u kobiet w Polsce. W początkowym stadium może nie powodować żadnych zauważalnych objawów. Dlatego tak istotne są regularne badania i szybka konsultacja lekarska w przypadku niepokojących zmian.

W ramach programu NFZ kobiety w wieku od 45 do 74 lat mogą korzystać z bezpłatnej mammografii, zasadniczo raz na dwa lata, bez skierowania. Dla niektórych pacjentek po leczeniu raka piersi przewidziano możliwość badań co 12 miesięcy.

Mammografię można wykonać w placówce stacjonarnej lub mammobusie. Rejestracja jest możliwa między innymi przez Internetowe Konto Pacjenta i aplikację mojeIKP.

Warto wyraźnie zaznaczyć, że podczas tomaszowskiej „Różowej Soboty” nie zapowiedziano badań mammograficznych. To wydarzenie edukacyjne, ruchowe i charytatywne, a nie akcja diagnostyczna.

Zdrowa dieta, aktywność fizyczna i odpowiednia regeneracja mają znaczenie dla zdrowia, lecz nie zastąpią diagnostyki ani leczenia onkologicznego.

Tomaszów potrafi pomagać

W mieście, w którym funkcjonuje specjalistyczny ośrodek leczenia nowotworów, rozmowa o chorobach onkologicznych nabiera szczególnego znaczenia.

Za drzwiami gabinetów są konkretni ludzie. Pacjenci, ich rodziny, osoby wspierające bliskich podczas leczenia. Dla wielu z nich diagnoza oznacza nie tylko zmianę planów na najbliższe miesiące, lecz także całej codzienności.

Dlatego podobne inicjatywy są potrzebne. Pozwalają połączyć edukację z działaniem, a społeczną solidarność zamienić w rzeczywistą pomoc.

Nie trzeba mieć wielkich możliwości, aby włączyć się w taki gest. Czasem wystarczy kilka godzin wspólnej aktywności.

Kiedy, gdzie i jak się zapisać?

„Różowa Sobota” odbędzie się w sobotę, 10 października 2026 roku, od godz. 13.00, w Szkole Tańca i Ruchu ZOla przy ul. Polnej 6, na drugim piętrze, w Tomaszowie Mazowieckim.

Udział jest odpłatny. Obowiązują wcześniejsze zapisy, przyjmowane w recepcji szkoły lub telefonicznie pod numerem 501 472 913. W dostępnej zapowiedzi nie podano wysokości opłaty.

Dochód zostanie przekazany na działalność Fundacji Affidea Nu-Med.

Różowa wstążka przypięta do ubrania jest ważnym symbolem. Jeszcze ważniejsze jest jednak to, co za nim stoi: wykonane na czas badanie, rozmowa z kimś potrzebującym wsparcia i pomoc, która nie kończy się wraz z październikiem.

Nasz artykuł w skrócie

• Wsparcie w terapii otyłości u najmłodszych – nowoczesne leki z grupy GLP-1 wykazują skuteczność w leczeniu otyłości u dzieci i młodzieży, jednak ich wdrożenie bezwzględnie wymaga specjalistycznej kwalifikacji oraz stałego nadzoru lekarskiego.
• Farmakoterapia to nie droga na skróty – stosowanie preparatów nie zastępuje fundamentalnych filarów zdrowia, takich jak zbilansowane żywienie, regularna aktywność fizyczna czy profesjonalne wsparcie psychologiczne.
• Ryzyko nawrotu i nadrzędny cel leczenia – otyłość to choroba przewlekła, dlatego odstawienie leków może skutkować ponownym przyrostem masy ciała. Eksperci podkreślają, że kluczowym celem terapii jest ogólne zdrowie i rozwój dziecka, a nie jedynie wynik na wadze.

Co trzecie dziecko z nadmierną masą ciała. Polska ma poważny problem

Jeszcze niedawno otyłość u dzieci bywała bagatelizowana. Mówiono, że dziecko „wyrośnie”, że „dobrze wygląda”, że wystarczy mniej jeść i więcej się ruszać. Dziś wiemy, że rzeczywistość jest znacznie bardziej skomplikowana.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia z badań COSI, prowadzonych w latach 2022–2024, nadwaga lub otyłość dotyczyła 25 proc. dzieci w wieku 7–9 lat w badanych państwach europejskich, a 11 proc. chorowało na otyłość.

Polskie wyniki są jeszcze bardziej niepokojące. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej wskazuje, że nadmierna masa ciała dotyczy około 33 proc. dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Otyłość stwierdzono u 15 proc. polskich ośmiolatków.

Za tymi statystykami kryją się konkretne problemy zdrowotne: zaburzenia metaboliczne, nadciśnienie, zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2, ale również trudności emocjonalne i społeczne.

Otyłość nie jest kwestią wyglądu ani wyłącznie konsekwencją braku silnej woli. To choroba przewlekła, na której rozwój wpływają czynniki genetyczne, biologiczne, środowiskowe i behawioralne.

Leki GLP-1. Nowa szansa, ale nie droga na skróty

W ostatnich latach ogromne zainteresowanie wzbudzają leki z grupy agonistów receptora GLP-1, w tym semaglutyd i liraglutyd. Substancje te wpływają na mechanizmy regulujące apetyt i uczucie sytości. Dzięki temu pacjent może odczuwać mniejszy głód i spożywać mniej jedzenia.

U części młodych pacjentów terapia pozwala uzyskać istotną poprawę parametrów zdrowotnych.

Jednak prof. Małgorzata Wójcik z Polskiego Towarzystwa Otyłości Dziecięcej przestrzega przed traktowaniem farmakoterapii jako łatwego rozwiązania.

– Analogi GLP-1 mogą być skutecznym, a w niektórych przypadkach niezbędnym elementem leczenia, ale nie zastąpią odpowiedniego żywienia, aktywności fizycznej czy wsparcia psychologicznego. U dzieci szczególnie ważne jest, aby leczenie prowadził doświadczony zespół – wyjaśnia ekspertka.

Nie wszystkie preparaty są przeznaczone dla dzieci w tym samym wieku. W Unii Europejskiej semaglutyd w preparacie Wegovy, w postaci zastrzyków, jest dopuszczony do leczenia otyłości u określonych pacjentów od 12. roku życia. Liraglutyd w preparacie Saxenda może być stosowany w odpowiednio zakwalifikowanych przypadkach również u dzieci od 6. roku życia. Obowiązują przy tym dodatkowe kryteria dotyczące masy ciała i rozpoznania otyłości.

Samo przekroczenie określonej wagi nie oznacza więc automatycznej kwalifikacji do leczenia.

Lek może zmniejszyć wagę. Ale co stanie się z mięśniami?

Jednym z zagadnień, na które zwracają uwagę specjaliści, jest ryzyko utraty masy mięśniowej.

Podczas odchudzania organizm może tracić nie tylko tkankę tłuszczową, ale także część masy beztłuszczowej, w tym mięśni. U dzieci, których organizmy wciąż się rozwijają, ma to szczególne znaczenie.

Dlatego odpowiednio zbilansowana dieta, właściwa ilość białka oraz dostosowany do wieku wysiłek fizyczny powinny towarzyszyć farmakoterapii.

Równie ważne jest monitorowanie działań niepożądanych. W przypadku semaglutydu i liraglutydu najczęściej dotyczą one układu pokarmowego. Mogą występować nudności, wymioty, biegunki i bóle brzucha.

Leczenie wymaga zatem regularnej oceny skuteczności, bezpieczeństwa i tolerancji preparatu.

Leczymy dziecko, a nie wynik na wadze

To być może najważniejsze przesłanie płynące z wypowiedzi profesor Wójcik.

– Nie możemy oczekiwać, że jeden lek da identyczny efekt u wszystkich pacjentów. Leczymy dziecko, a nie wynik na wadze. Musimy uwzględniać skuteczność i tolerancję terapii, choroby towarzyszące, sposób żywienia, aktywność oraz sytuację psychologiczną pacjenta – podkreśla ekspertka.

U dziecka sukcesem terapeutycznym nie zawsze musi być szybka utrata kilogramów. Niekiedy wystarczy zahamowanie nadmiernego przyrostu masy ciała, podczas gdy młody organizm nadal rośnie.

Otyłość może też prowadzić do problemów z samooceną, wycofania z kontaktów społecznych czy doświadczenia stygmatyzacji ze strony rówieśników. Dlatego wsparcie psychologiczne nie powinno być traktowane jako mniej istotny dodatek do leczenia.

Dziecko potrzebuje nie tylko pomocy medycznej, lecz także poczucia bezpieczeństwa i akceptacji.

Co po zakończeniu leczenia?

Farmakoterapia nie zawsze oznacza trwałe rozwiązanie problemu. Po odstawieniu leków z grupy GLP-1 może dochodzić do ponownego zwiększenia masy ciała.

To jeden z powodów, dla których specjaliści podkreślają konieczność długoterminowego podejścia do leczenia otyłości. Wciąż prowadzone są badania dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności wieloletniej farmakoterapii u najmłodszych pacjentów.

Nie można więc zakładać, że kilkumiesięczna kuracja definitywnie zakończy chorobę.

Co mogą zrobić rodzice w Tomaszowie i powiecie tomaszowskim?

Problem nie omija żadnego regionu Polski. Dotyczy również rodzin z Tomaszowa Mazowieckiego i okolic, choć przytoczone dane krajowe nie pozwalają określić skali otyłości w samym powiecie.

Pierwszym krokiem powinna być konsultacja z pediatrą lub lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej. Ocena masy ciała dziecka wymaga uwzględnienia jego wieku, płci i tempa rozwoju, a nie prostego zastosowania norm przeznaczonych dla dorosłych.

W zależności od potrzeb lekarz może zalecić dalszą diagnostykę i opiekę specjalistyczną.

Nie mniej istotne jest środowisko domowe i szkolne. Regularne posiłki, dostępność wartościowego jedzenia, odpowiednia ilość snu i codzienny ruch pomagają wspierać leczenie. Aktywność fizyczna nie musi oznaczać wyczynowego sportu. Ważne, aby była dostosowana do możliwości dziecka i sprawiała mu przyjemność.

Przede wszystkim jednak należy unikać zawstydzania, porównywania z innymi i sprowadzania całego problemu do wyglądu.

Bo w walce z otyłością dziecko nie powinno zostawać samo.

– W leczeniu otyłości dziecka nie możemy koncentrować się wyłącznie na kilogramach. Liczą się także rozwój, zdrowie metaboliczne, mięśnie, sposób odżywiania, aktywność i zdrowie psychiczne – podsumowuje prof. Małgorzata Wójcik.

I właśnie w tym tkwi istota nowoczesnego leczenia. Leki mogą być ważnym narzędziem medycyny. Nie zastąpią jednak kompleksowej opieki i wsparcia, których potrzebuje rozwijający się człowiek.

Opracowanie: NaszTomaszow.pl na podstawie informacji PAP oraz danych WHO, NCEŻ i Europejskiej Agencji Leków.

RSV nie jest problemem dotyczącym wyłącznie wcześniaków czy dzieci z chorobami przewlekłymi. Dane z ogólnopolskiego rejestru hospitalizacji pokazują, że ciężki przebieg zakażenia często dotyczy dzieci urodzonych o czasie i wcześniej zdrowych. Właśnie dlatego eksperci chcą przesunięcia środka ciężkości profilaktyki z ochrony wyłącznie grup ryzyka na zabezpieczanie wszystkich niemowląt przed ich pierwszym sezonem RSV.

Prawie 15 tys. hospitalizacji i 105 mln zł

Najbardziej aktualne dane pochodzą z rejestru hospitalizacji programu PREVENT RSV, który działa od sezonu 2022 i obejmuje obecnie 21 oddziałów pediatrycznych. Koordynatorem badania jest prof. dr hab. n. med. Jan Mazela. Rejestr pokazuje, że mimo przesuwania się początku kolejnych sezonów liczba hospitalizacji dzieci nie maleje. W kolejnych sezonach hospitalizowanych jest około tysiąca dzieci do 5. roku życia. 87 proc. hospitalizowanych stanowią dzieci poniżej 2. roku życia, a najczęstszym rozpoznaniem w tej grupie jest zapalenie oskrzelików - 67 proc. przypadków. Najdłużej przebywają w szpitalu dzieci zakażone w pierwszym miesiącu życia - mediana hospitalizacji wynosi w ich przypadku osiem dni.

Szczególnie istotny jest profil dzieci trafiających do szpitali. Aż 87 proc. z nich urodziło się o czasie. Dzieci urodzone po 32. tygodniu ciąży stanowią 10 proc., natomiast te z historią znacznego wcześniactwa - zaledwie 2,3 proc. Eksperci wiążą ten ostatni wynik z tym, że wcześniaki są objęte istniejącym programem profilaktyki.

„Dzisiaj mamy wszystko na stole. Wiemy dokładnie, co do jedności, ile mamy hospitalizacji - 14 962 wiemy dokładnie, ile to kosztuje - siedem tysięcy to jest średni koszt jednej hospitalizacji dziecka z powodu RSV. Wiemy, jaki mamy globalny koszt hospitalizacji - to jest 105 milionów złotych” - mówił prof. dr hab. n. med. Marcin Czech, prezes Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego.

Jak podkreślał, sytuacja jest dziś zupełnie inna niż w czasie, gdy podejmowano decyzje dotyczące profilaktyki paliwizumabem. Wówczas brakowało dokładnych danych dotyczących skali zakażeń i kosztów leczenia. Obecnie, jak zaznacza prof. Czech, epidemiologia RSV w Polsce jest monitorowana rok po roku, wiadomo, w jakim wieku są hospitalizowani pacjenci i jaki efekt przynosi profilaktyka w grupie wcześniaków. Dlatego - w jego ocenie - większą uwagę należy skierować na dzieci urodzone o czasie.

Wspomniane 105 mln zł dotyczy kosztów hospitalizacji dzieci poniżej 2. roku życia w 2025 r. i stanowiło ponad 60 proc. wszystkich kosztów leczenia szpitalnego RSV. Z kolei od stycznia 2024 r. do stycznia 2026 r. hospitalizowano 27 370 dzieci do 2. roku życia, a łączna wartość refundacji ich leczenia wyniosła 195,5 mln zł.

Prof. Czech zwracał też uwagę na wskaźnik określający liczbę dzieci, które trzeba objąć profilaktyką, aby zapobiec jednej hospitalizacji. „Jeśli obejmiemy 48 [dzieci profilaktyką], to jednej hospitalizacji unikniemy” - mówił.

RSV dotyka przede wszystkim najmłodszych, ale nie tylko dzieci z grup ryzyka

Prof. Teresa Jackowska, prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego i ordynator oddziału pediatrycznego Szpitala Bielańskiego w Warszawie, podkreśla, że większość hospitalizowanych dzieci z RSV nie ma wcześniejszych czynników ryzyka.

„Większość dzieci do piątego roku życia, które chorują ciężko, to są dzieci, które nie miały czynników ryzyka - mówiła. W jej ocenie w praktyce najważniejszym czynnikiem ciężkiego zachorowania pozostaje po prostu wiek. - Mogę na dzień dzisiejszy powiedzieć, że jedynym czynnikiem ryzyka zachorowania RSV to jest wiek. Bo wiemy, że chorują dzieci”.

Prof. Jackowska przedstawiła również dane z jednego oddziału pediatrycznego w Warszawie obejmujące pięć sezonów. W tym czasie hospitalizowano 614 dzieci z potwierdzonym RSV. Oznaczało to ponad 100 hospitalizacji rocznie, a średnia długość pobytu wynosiła około siedmiu dni. 70 proc. pacjentów stanowiły dzieci w pierwszym roku życia, a ponad połowa - niemowlęta w pierwszym półroczu życia. Ciężkie przypadki wymagały tlenoterapii, a jedno dziecko zostało przekazane na oddział intensywnej terapii.

Ekspertka zwracała uwagę, że przebieg choroby u najmłodszych może gwałtownie się pogarszać. Szczególnie istotny jest trzeci dzień infekcji. Wcześniej dziecko może wyglądać na stosunkowo mało chore, podczas gdy później jego stan może się znacząco pogorszyć. Jednym z niepozornych objawów, z jakimi niemowlę może trafić do szpitala, jest bezdech.

Problemem jest także leczenie następstw zakażenia. Profesor wskazywała na zapalenie ucha środkowego i zapalenie płuc, które mogą prowadzić do stosowania antybiotyków. Jednocześnie podkreślała, że w infekcjach wirusowych antybiotyk powinien być stosowany przede wszystkim wtedy, gdy doszło do powikłań bakteryjnych. Jej zdaniem dobra diagnostyka laboratoryjna pozwala ograniczyć niepotrzebne leczenie antybiotykami.

W rejestrze hospitalizacji antybiotyki otrzymywało około 50 proc. dzieci, leki z grupy beta-mimetyków stosowano u około 80 proc., a sterydy u około 40 proc. hospitalizowanych. Dane pokazują więc nie tylko obciążenie szpitali, ale również skalę interwencji medycznych podejmowanych u małych dzieci.

Skuteczność profilaktyki wśród wcześniaków

Według prof. Ewy Helwich doświadczenia z paliwizumabem pokazują, że profilaktyka rzeczywiście może ograniczać liczbę hospitalizacji. Paliwizumab wymaga jednak wielokrotnego podawania - nawet pięciu dawek w jednym sezonie.

„Kilka czy kilkanaście lat temu paliwizumab, był bardzo nowoczesną profilaktyką. W tej chwili mamy nowoczesne przeciwciało monoklonalne, które daje się tylko jeden raz w sezonie, a nie co miesiąc, czyli pięć iniekcji. To powoduje zdecydowanie lepszą realizację takiej profilaktyki” - mówiła.

Jak dodała, bardzo niewiele dzieci objętych profilaktyką paliwizumabem trafia później z RSV do szpitala. Jednocześnie, biorąc pod uwagę liczbę urodzeń, bezpłatną profilaktyką objętych jest obecnie jedynie kilka procent dzieci. W 2025 r. z programu skorzystało 3278 dzieci. Ekspertka zwracała także uwagę na koszty pośrednie ponoszone przez rodziny - wcześniaki muszą często dojeżdżać na kolejne podania leku.

Wyniki ogólnopolskiego rejestru są dla ekspertów dodatkowym argumentem przemawiającym za rozszerzeniem profilaktyki. Prof. Jan Mazela, koordynator badania, podkreślał, że jest ono efektem pracy wielu zespołów i wielu szpitali, a dane pozwalają coraz dokładniej analizować epidemiologię, sezonowość i charakter hospitalizacji. W 17 z 21 oddziałów objętych rejestrem liczba hospitalizacji dzieci do 5. roku życia w kolejnych sezonach pozostawała na poziomie około tysiąca.

Jak wynika z jego raportu, ostatni sezon rozpoczął się później niż wcześniejsze, ale hospitalizacji wcale nie było mniej. Dodatkowo rejestr ma być rozwijany tak, aby dane można było analizować na bieżąco, co w przyszłości może ułatwiać podejmowanie decyzji dotyczących momentu rozpoczęcia profilaktyki.

Bezpłatne szczepienia dla kobiet w ciąży to ochrona dla dziecka

W Polsce od 1 kwietnia 2025 r. refundowane są szczepienia przeciw RSV dla kobiet w ciąży. W poprzednim sezonie skorzystało z nich około 30 proc. ciężarnych. Prof. Maria Katarzyna Borszewska-Kornacka zwracała uwagę, że odsetek ten odpowiada wartościom obserwowanym także w innych krajach. 

Należy pamiętać, że sezon trwa od października do kwietnia, a przeciwciała po szczepieniu mamy najlepiej chronią dziecko przez pół roku po urodzeniu. Może się więc zdarzyć, że jeżeli mama zaszczepi się na długo przed sezonem, poród nastąpi krótko po szczepieniu lub mama w ogóle się nie zaszczepi to dziecko nie będzie miało wystarczającej liczby przeciwciał, które ochronią je przed RSV. Dlatego towarzystwa naukowe rekomendują, aby w takich sytuacjach zastosować przeciwciało monoklonalne.

Według ekspertów szczepienie w ciąży i bierna immunizacja niemowlęcia nie powinny być traktowane jako konkurencyjne sposoby ochrony, ale uzupełniające się. 

Rodzice chcą obu metod ochrony

Do podobnych wniosków prowadzi badanie Fundacji Koalicja dla Wcześniaka przeprowadzone w lipcu 2026 r. W ankiecie wzięło udział 588 rodziców. Prawie 60 proc. deklarowało, że ich dziecko przeszło jesienią lub zimą infekcję, przy czym RSV zostało potwierdzone testem u 52,2 proc. dzieci, a u 6,5 proc. rodzice uznali je za prawdopodobną przyczynę infekcji na podstawie objawów.

Choroba dziecka wpływała również na funkcjonowanie rodziny. 74% proc. rodziców musiało zrezygnować z pracy lub skorzystać ze zwolnienia, w 10 proc. przypadków dotyczyło to obojga rodziców, a 30 proc. respondentów mówiło o zdecydowanej dezorganizacji życia rodzinnego.

Jednocześnie 95,2 proc. badanych uważało, że małe dzieci powinny być objęte profilaktyką RSV. W pytaniu o finansowanie aż 99,3 proc. respondentów odpowiedziało, że profilaktyka najmłodszych powinna być refundowana ze środków publicznych.

Prof. Borszewska-Kornacka zwracała uwagę, że szczególnie istotne było pytanie o połączenie obu sposobów ochrony.

„95 proc. rodziców odpowiedziało twierdząco na pytanie, czy wszystkie niemowlęta powinny być objęte profilaktyką RSV. 81 proc. uznało, że powinni mieć możliwość korzystania z obu form ochrony, a więc ze szczepień kobiet w ciąży i przeciwciał monoklonalnych dla noworodków. Pokazuje to, że rodzice nie postrzegają tych metod jako konkurencyjnych, lecz wzajemnie się uzupełniających. Właściwie wszyscy rodzice, 99,3 proc., uważają, że profilaktyka powinna być finansowana ze środków publicznych” - mówiła.

Ekspertka podkreślała także, że ciężkie zakażenie RSV nie musi oznaczać problemu kończącego się wraz z wypisem ze szpitala:„Im młodsze dziecko, tym większe ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia RSV, które może prowadzić do zapalenia oskrzelików lub płuc, duszności, zaburzeń przyjmowania pokarmów, odwodnienia, a u najmłodszych niemowląt również bezdechów - mówiła. - W ciężkich przypadkach konieczne może być leczenie tlenem, nawodnienie dożylne, a nawet wentylacja mechaniczna. Zwracała również uwagę na możliwość późniejszych problemów oddechowych, w tym nawracających świstów i związek ciężkich zakażeń we wczesnym okresie życia z większym ryzykiem astmy i zaburzeń funkcji płuc”.

Nirsewimab czeka na decyzję refundacyjną

Polska ma już dostęp do długodziałającego przeciwciała monoklonalnego - nirsewimabu. Preparat jest dostępny komercyjnie, a pod koniec lipca 2026 r. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji wydała pozytywną rekomendację dotyczącą jego finansowania.

Na decyzję refundacyjną czekają dwa wnioski. Jeden dotyczy dzieci urodzonych w sezonie zakażeń RSV w ramach programu lekowego B.40, drugi - dzieci urodzonych poza sezonem i możliwości finansowania ochrony w refundacji aptecznej. Oba zostały pozytywnie zaopiniowane przez Radę Przejrzystości i prezesa AOTMiT.

„Jako środowisko lekarzy mamy nadzieję na pozytywne rozstrzygnięcie umożliwiające jak najszybszy dostęp do ochrony przed RSV dla całej populacji noworodków i niemowląt” - mówi prof. dr hab. n. med. Tomasz Szczapa, konsultant krajowy w dziedzinie neonatologii.

W jego ocenie dalszy rozwój profilaktyki jest szczególnie ważny także dlatego, że możliwości leczenia ciężkiego RSV pozostają ograniczone. Podczas konferencji prasowej prof. Szczapa zwracał uwagę, że w ciągu ostatnich kilkunastu lat postęp terapeutyczny był niewielki, a jednym z ważniejszych osiągnięć stało się szersze stosowanie nieinwazyjnych metod wsparcia oddychania. Jak podkreślał, szybka diagnostyka również ma znaczenie praktyczne, ponieważ pozwala ograniczać niepotrzebne stosowanie antybiotyków.

Obecny na spotkaniu Marek Augustyn, zastępca prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia podkreślił, że środki finansowe muszą być wydawane racjonalnie, a przeznaczenie ich na ochronę najmłodszych dzieci to bardzo ważny kierunek, bo może przynieść korzyści nie tylko zdrowotne, ale także finansowe.

Profilaktyka zamiast hospitalizacji

Dla ekspertów najważniejszym argumentem za szerszą profilaktyką nie jest samo ograniczenie wydatków na leczenie, lecz uniknięcie ciężkiego przebiegu choroby i pobytu dziecka w szpitalu. Prof. Borszewska-Kornacka podczas konferencji mówiła wprost: Najważniejszy cel profilaktyki to zapobieganie hospitalizacji dzieci, a nie jedynie redukowanie kosztów leczenia.

Rada Naukowa Koalicji RSV postuluje zatem o wprowadzenie powszechnego, finansowanego ze środków publicznych modelu profilaktyki, łączącego bezpłatne szczepienia kobiet w ciąży z bierną immunizacją niemowląt długodziałającymi przeciwciałami. W rekomendacjach wskazuje też na potrzebę zwiększenia odsetka szczepionych ciężarnych, sfinalizowania powszechnego programu immunizacji niemowląt, zapewnienia ochrony dzieciom z grup ryzyka oraz stworzenia zintegrowanego systemu monitorowania RSV.

Źródło informacji: PAP MediaRoom 

Zakres robót jest szeroki. Budynek ma zostać docieplony, wymieniona ma być stolarka, zmodernizowane instalacje centralnego ogrzewania i ciepłej wody, a wentylacja grawitacyjna zastąpiona mechaniczną z odzyskiem ciepła. Projekt obejmuje również energooszczędne oświetlenie, instalację fotowoltaiczną oraz magazyn energii. Oficjalna karta miejskiego projektu wskazuje, że celem jest zmniejszenie zużycia energii oraz kosztów eksploatacji Ośrodka

Nie tylko termomodernizacja

Znacznie ciekawsza jest jednak druga część zamówienia. ORDN ma zostać rozbudowany od strony południowej. W nowym skrzydle przewidziano salę kinezyterapii i gimnastyki korekcyjnej, dwa gabinety lekarskie, dodatkowy gabinet medyczno-terapeutyczny oraz sanitariaty dostosowane do potrzeb pacjentów. Nowa część zostanie połączona z istniejącym budynkiem, a roboty obejmą również instalacje, chodniki, rampy i infrastrukturę zewnętrzną.

Ma to znaczenie nie tylko budowlane. ORDN prowadzi ambulatoryjną rehabilitację zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. W placówce funkcjonują m.in. poradnia rehabilitacyjna, pracownie fizjoterapii, fizykoterapii i kinezyterapii, gabinety lekarskie oraz terapia ręki. 

Nowe pomieszczenia mogą więc realnie zwiększyć możliwości prowadzenia rehabilitacji. Na razie nie wiadomo jednak, o ile wzrośnie liczba świadczeń ani ilu dodatkowych pacjentów będzie można przyjmować.

Dwie kwoty, jedno ważne pytanie

Najciekawszy fragment tej inwestycji kryje się w finansach.

Oficjalna strona miasta podaje, że projekt pod nazwą „Termomodernizacja wraz z wentylacją mechaniczną w Ośrodku Rehabilitacji Dzieci Niepełnosprawnych” ma wartość 3 030 263,88 zł, z czego wkład Funduszy Europejskich wynosi 2 406 010,63 zł. 

Jednocześnie późniejsza lista podpisanych umów Funduszy Europejskich dla Łódzkiego wskazuje dla projektu FELD.02.01-IZ.00-0042/24 tę samą wartość całkowitą — 3 030 263,88 zł — ale już 2 350 700,05 zł wkładu UE.

To różnica ponad 55 tys. zł. Wcześniejsze dokumenty z etapu oceny projektu wskazywały jeszcze kwotę 2 406 010,63 zł, co może oznaczać zmianę warunków pomiędzy oceną a podpisaniem umowy.

Jeszcze większe pytanie dotyczy jednak zestawienia 3,03 mln zł wartości projektu unijnego z 4,37 mln zł szacunkowej wartości obecnego zamówienia.

Nie można automatycznie uznać, że około 1,34 mln zł różnicy to wyłącznie koszt nowego skrzydła. Obecny przetarg łączy bowiem w jednym postępowaniu zakres energetyczny i rozbudowę funkcjonalną obiektu. Trzeba dopiero ustalić, które elementy są kosztami kwalifikowanymi projektu UE, a które finansowane będą z innych źródeł.

Nasz artykuł w skrócie

Pomyślne rozliczenie kontraktu IT – Tomaszowskie Centrum Zdrowia (TCZ) sfinalizowało i w pełni opłaciło umowę z łódzką firmą Nexone sp. z o.o. S.K.A. Szpital potwierdził, że wielomilionowe zadanie zostało wykonane należycie.

• Zaawansowany zakres technologiczny – podpisana 17 lutego 2026 roku umowa obejmowała dostawę nowoczesnego sprzętu serwerowo-macierzowego, dedykowanych aplikacji medycznych oraz specjalistycznych usług rozbudowy systemów informatycznych.
• Ponad połowa budżetu cyfryzacji – sfinalizowany kontrakt z firmą Nexone okazał się kluczowym elementem modernizacji TCZ, odpowiadając za nieco ponad 50 proc. łącznej wartości całego unijnego projektu transformacji cyfrowej.

5,5 mln zł – ponad połowa całej cyfrowej transformacji

Kiedy w kwietniu Tomaszowskie Centrum Zdrowia przedstawiało projekt, liczby robiły wrażenie. Całość wyceniono na 10 974 826 zł, z czego 9 mln zł miało pochodzić z dofinansowania. Zapowiadano rozbudowę systemów informatycznych, digitalizację dokumentacji medycznej, poprawę cyberbezpieczeństwa, wykorzystanie sztucznej inteligencji oraz połączenie z Platformą Usług Inteligentnych.

NaszTomaszow.pl opisywał projekt już 9 kwietnia, wskazując przede wszystkim na obietnicę lepszego dostępu do danych, sprawniejszej obsługi pacjentów i bezpieczniejszego funkcjonowania szpitala.

Teraz mamy pierwszy moment, kiedy można przestać mówić o przyszłości. Jedna z największych umów została bowiem formalnie wykonana i rozliczona. Jej wartość – 5 528 235 zł – stanowi około 50,4 proc. wartości całego przedsięwzięcia. To już nie jest niewielki moduł ani zakup kilku urządzeń. To finansowy rdzeń projektu.

Co kupiono za 5 528 235 zł?

Sam tytuł zamówienia brzmi technicznie: „integracja i rozbudowa systemów informatycznych świadczeniodawcy”. Opis postępowania precyzuje jednak, że chodziło o zakup sprzętu serwerowo-macierzowego, aplikacji oraz usług wpływających na rozbudowę systemów informatycznych szpitala. Lista kodów CPV pozwala zobaczyć skalę zadania. Obejmuje ona: sprzęt służący do przechowywania i odczytu danych, serwery, jednostki pamięci taśmowej, urządzenia sieciowe, pakiety oprogramowania oraz usługi związane z oprogramowaniem i szeroko rozumianą obsługą informatyczną.

Ten konkretny kontrakt nie jest tożsamy z całym projektem cyfryzacji TCZ. W ramach tej samej transformacji funkcjonują również inne zamówienia. Przykładowo osobny kontrakt dotyczący elementów sieciowych i cyberbezpieczeństwa otrzymała również firma Nexone – jego wartość wyniosła 1 527 660 zł. Oddzielnie realizowano też zamówienie dotyczące rozwiązań AI i centralnego repozytorium danych medycznych za 1,15 mln zł oraz rozbudowę systemu o elektroniczne podpisy i czytniki e-dowodów za ponad 904 tys. zł.

„Wykonano należycie”. Co to znaczy przy systemie informatycznym?

W przypadku dostawy krzeseł czy łóżek odbiór jest stosunkowo prosty: można policzyć sztuki, sprawdzić parametry i podpisać protokół.

Przy systemie informatycznym za ponad 5 mln zł sprawa jest dużo bardziej skomplikowana. Sprzęt musi nie tylko stać w serwerowni. Oprogramowanie powinno działać. Dane muszą zostać prawidłowo obsłużone. Moduły powinny komunikować się między sobą. System musi zachować ciągłość pracy, a zabezpieczenia odpowiadać wymaganiom zamówienia.

Dlatego określenie „wykonano należycie” ma znacznie większy ciężar niż samo potwierdzenie dostawy sprzętu.

W kwietniu były obietnice. Co działa w październiku?

TCZ zapowiadało wiosną, że cyfrowa transformacja ma przynieść konkretne efekty. Szpital pisał o sprawniejszej organizacji pracy, lepszej opiece nad pacjentem oraz łatwiejszym dostępie do informacji o stanie zdrowia. Prezes TCZ Konrad Borowski podkreślał wówczas, że nowe rozwiązania mają pozwolić personelowi pracować „sprawniej, bezpieczniej i skuteczniej”.

AI to osobne zamówienie. Warto nie mieszać projektów

W kwietniowych zapowiedziach mocno eksponowano również sztuczną inteligencję. Trzeba jednak zachować precyzję. Rozliczona właśnie umowa za 5,528 mln zł dotyczy integracji i rozbudowy systemów informatycznych oraz sprzętu serwerowo-macierzowego.

Rozwiązania AI były przedmiotem oddzielnego zamówienia, którego wykonawcą została firma Pixel Technology, a wartość wskazywana w danych przetargowych wyniosła 1,15 mln zł.  To ważne, ponieważ w artykule nie należy przypisywać całej cyfrowej transformacji jednemu kontraktowi.

Cyberbezpieczeństwo nie jest dodatkiem

TCZ już w kwietniu wskazywało cyberbezpieczeństwo jako jeden z najważniejszych powodów realizacji przedsięwzięcia. I trudno się temu dziwić. Szpital przechowuje jedne z najbardziej wrażliwych danych: dokumentację medyczną, informacje o diagnozach, wynikach badań, lekach i historii leczenia.

Dlatego przy inwestycji tej skali warto zapytać nie o techniczne szczegóły zabezpieczeń – których publikowanie byłoby wręcz niewskazane – ale o procedury. Czy przeprowadzono testy bezpieczeństwa? Czy system został odebrany po audycie? Czy sprawdzono możliwość odtworzenia danych? Czy pracownicy zostali przeszkoleni? Czy przygotowano rozwiązania na wypadek awarii głównego środowiska informatycznego?

5,5 mln zł może być początkiem kolejnych kosztów

Każdy duży system informatyczny ma dwa życia. Pierwsze zaczyna się zakupem. Drugie – utrzymaniem.

Po okresie gwarancji pojawiają się koszty aktualizacji, licencji, wsparcia producenta, serwisu, rozbudowy przestrzeni dyskowej, bezpieczeństwa i dostosowywania oprogramowania do kolejnych zmian prawnych. Dlatego ważne jest pytanie: czy 5 528 235 zł zamyka koszt eksploatacji zakupionych rozwiązań, czy też z wdrożeniem wiążą się wieloletnie opłaty?

To jedna z tych wiadomości, które nie dotyczą głośnej inwestycji ani politycznego sporu, a mimo to mają ogromne znaczenie dla mieszkańców. Hospicjum w Tomaszowie Mazowieckim poinformowało, że 11 pielęgniarek z placówki zdało w ostatnim czasie specjalizację w dziedzinie pielęgniarstwa medycyny paliatywnej.

Jak przekazano w opublikowanej informacji, to dla zespołu moment szczególny. Za tym wynikiem stoją osoby, które współtworzyły hospicjum od początku i podjęły trudną drogę pracy z pacjentami wymagającymi szczególnej opieki, wiedzy oraz codziennej uważności.

Więcej niż formalny tytuł

W komunikacie podkreślono, że pielęgniarki od lat są blisko pacjentów nie tylko z profesjonalizmem, ale także z troską, cierpliwością i sercem. Zdana specjalizacja jest więc nie tylko kolejnym etapem zawodowego rozwoju, lecz także formalnym potwierdzeniem kompetencji, które personel wykorzystuje każdego dnia przy łóżkach chorych.

W opiece paliatywnej doświadczenie i przygotowanie mają szczególne znaczenie. To obszar medycyny, w którym liczy się nie tylko znajomość procedur, ale również umiejętność towarzyszenia pacjentowi i jego bliskim w wyjątkowo trudnym czasie. Dlatego taki sukces zespołu można odczytywać szerzej niż tylko jako dobrą wiadomość z życia jednej placówki.

Dlaczego to ważne dla mieszkańców

Dla mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego i okolic to sygnał, że lokalna opieka hospicyjna wzmacnia swoje zaplecze kadrowe i merytoryczne. W praktyce oznacza to większe bezpieczeństwo pacjentów oraz potwierdzenie, że osoby niosące pomoc w najtrudniejszych momentach dysponują zarówno doświadczeniem, jak i specjalistyczną wiedzą.

Znaczenie ma również sam wymiar społeczny tej informacji. O pracy hospicjum najczęściej mówi się wtedy, gdy potrzebna jest pomoc, wsparcie albo zrozumienie dla rodzin chorych. Tym razem uwagę zwraca rozwój zespołu, który na co dzień wykonuje jedną z najbardziej wymagających i odpowiedzialnych prac w ochronie zdrowia.

Słowa uznania i reakcje

Placówka nie kryła dumy ze swojego personelu i podziękowała pielęgniarkom za codzienną obecność przy pacjentach. W reakcji na opublikowaną wiadomość pojawiło się wiele gratulacji oraz słów uznania od obserwatorów i osób związanych z hospicjum.

To pokazuje, że za informacją o zdanej specjalizacji stoi coś więcej niż zawodowy awans. W lokalnej społeczności to także wyraz szacunku dla ludzi, którzy każdego dnia łączą medyczne przygotowanie z empatią i spokojem tak potrzebnym pacjentom oraz ich rodzinom.

Jeszcze niedawno w tym miejscu znajdował się szpitalny magazyn zużytego sprzętu. Dziś stoi tutaj zupełnie nowy, parterowy pawilon, który ma być jednym z ważniejszych elementów opieki nad osobami przewlekle chorymi w Tomaszowie Mazowieckim.

Budynek jest wolnostojący, jednokondygnacyjny i niepodpiwniczony. Ma 775,13 m² powierzchni użytkowej i 898,07 m² powierzchni zabudowy.

Wewnątrz przygotowano 26 łóżek dla pacjentów, pokój zabiegowy, pomieszczenia rehabilitacyjne oraz sale wypoczynku.

Zmieniło się także otoczenie szpitalnego pawilonu. Powstały parkingi i podjazdy wykonane z kostki brukowej, urządzono miejsce do odpoczynku na świeżym powietrzu i wykonano nowe nasadzenia zieleni.

Inwestycja za blisko 9 milionów złotych

Przetarg na budowę „Bezpiecznej Przystani” rozstrzygnięto w lipcu 2025 roku. Wykonawcą została firma JMP Ekobudowa Piotra Gwadery z Opoczna. Wartość zadania wyniosła 8 918 449,60 zł.

Tomaszowskie Centrum Zdrowia otrzymało na inwestycję ponad 7 mln zł dofinansowania z Ministerstwa Zdrowia.

Droga od podpisania umowy do zakończenia robót nie była jednak prosta.

Początkowo wykonawca miał 11 miesięcy na realizację inwestycji. Problem pojawił się jeszcze przed rozpoczęciem właściwych prac. Szpital nie posiadał decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, a bez niej Urząd Miasta nie mógł wydać pozwolenia na budowę.

Mijały kolejne tygodnie, a kalendarz działał na niekorzyść inwestora. Pojawiła się nawet obawa, że opóźnienia mogą zagrozić wykorzystaniu ministerialnej dotacji.

Terminy przesuwano, budowa w końcu ruszyła

Sytuacja zaczęła się zmieniać na początku 2026 roku. Prezes TCZ Konrad Borowski, który objął kierowanie spółką pod koniec stycznia, rozpoczął działania związane z uporządkowaniem formalności i terminów inwestycji.

Ministerstwo Zdrowia zgodziło się najpierw na przesunięcie daty oddania nowego oddziału do końca lipca. Równolegle trwały procedury w Starostwie Powiatowym i Urzędzie Miasta.

Pozwolenie na budowę uprawomocniło się na początku marca i dopiero wtedy roboty mogły ruszyć pełną parą.

Sam pawilon powstał stosunkowo szybko. Znacznie więcej czasu zajęły prace instalacyjne i wykończeniowe. W efekcie potrzebna była kolejna zmiana harmonogramu. Ostatecznie wykonawca otrzymał dodatkowe dwa miesiące na zakończenie zadania.

Zostały poprawki i rozliczenie inwestycji

Przy odbiorze robót stwierdzono błędy i niedoróbki wymagające usunięcia. Według informacji przedstawionych w materiale wykonawca szybko przystąpił do poprawek i zasadnicza część prac została już zakończona.

Szpital zakupił także sprzęt i wyposażenie potrzebne do funkcjonowania nowego oddziału. Trwa końcowe urządzanie pomieszczeń oraz finansowe rozliczanie całego przedsięwzięcia.

TCZ oczekuje jeszcze na ostatnią transzę ministerialnego dofinansowania, wynoszącą ponad 2 mln zł.

Kiedy pojawią się pierwsi pacjenci?

Samo zakończenie budowy nie oznacza jeszcze otwarcia drzwi dla chorych. Kluczowy jest kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia.

NFZ ogłosił postępowanie dotyczące świadczeń z zakresu opieki długoterminowej w regionie. Od jego rozstrzygnięcia zależeć będzie możliwość rozpoczęcia finansowania leczenia pacjentów w nowym oddziale.

Obecny plan zakłada, że pierwsi pacjenci trafią do „Bezpiecznej Przystani” w listopadzie.

Równolegle kompletowany jest personel. Do obsadzenia jest ponad 15 etatów. Organizacją zespołu zajmuje się Zakład Pielęgnacyjno-Opiekuńczy. Nowym oddziałem ma kierować dr Jacek Zaborowski.

Dla pacjentów, którzy nie mogą jeszcze wrócić do samodzielnego życia

Opieka długoterminowa znajduje się gdzieś pomiędzy klasycznym oddziałem szpitalnym a powrotem chorego do własnego domu. Trafiają do niej osoby, które nie wymagają już intensywnego leczenia szpitalnego, ale nadal potrzebują całodobowej opieki medycznej i pielęgnacyjnej.

To często pacjenci po ciężkich chorobach, operacjach, z dużą niepełnosprawnością czy przewlekłymi schorzeniami, którzy nie są jeszcze w stanie funkcjonować samodzielnie.

W starzejącym się społeczeństwie takich miejsc potrzeba coraz więcej. Dlatego dla Tomaszowa i całego powiatu uruchomienie 26 nowych łóżek nie będzie tylko kolejnym przecięciem wstęgi. Dla wielu rodzin może oznaczać przede wszystkim odpowiedź na bardzo konkretny i często dramatyczny problem: co zrobić z bliską osobą, która może opuścić szpital, ale nie może jeszcze wrócić do normalnego życia w domu.

Nasz artykuł w skrócie

• Interpelacja w sprawie wsparcia psychologicznego – Powiat Tomaszowski zarządza siedmioma głównymi szkołami ponadpodstawowymi, jednak w przestrzeni publicznej brakuje jeszcze szczegółowych danych pozwalających rzetelnie porównać realną dostępność psychologów i pedagogów dla młodzieży.
• Zbieranie twardych danych na koniec września – radny Cezary Żegota złożył oficjalne zapytanie mające na celu zgromadzenie precyzyjnych statystyk według stanu na dzień 30 września. Wyniki te posłużą autorowi m.in. jako fundament do sformułowania poprawek i wniosków do budżetu powiatu na nadchodzący 2027 rok.
• Liczba etatów kontra realne godziny dla uczniów – kluczowym aspektem zapowiedzianej analizy nie będzie wyłącznie to, czy dana placówka oświatowa formalnie posiada na liście specjalistę, ale ile konkretnych godzin jego pracy przypada w rzeczywistości na jednego ucznia.

Interpelacja BRP.0003.31.2026 została datowana na 1 października i dzień później opublikowana w eSesji. Cezary Żegota zwraca się w niej o obraz sytuacji według stanu na 30 września 2026 roku. Chodzi o warunki ilościowe i jakościowe udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, zasoby kadrowe i materialne szkół oraz problemy, które mogą utrudniać udzielanie wsparcia uczniom. Radny zaznacza również, że zebrane dane mają być podstawą do rekomendacji, także dotyczących budżetu Powiatu na 2027 rok.

To ważne rozróżnienie: interpelacja nie dowodzi dziś, że w tomaszowskich szkołach brakuje psychologów. Dopiero ma pozwolić ustalić, jak system działa w praktyce.

Psycholog jest. Pytanie: jak często?

Powiat Tomaszowski prowadzi siedem głównych szkół i zespołów szkół ponadpodstawowych: I i II Liceum Ogólnokształcące oraz Zespoły Szkół Ponadpodstawowych nr 1, 2, 3, 6 i 8. Osobnymi jednostkami są Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy oraz Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna.

Na dziś w publicznie dostępnej odpowiedzi na interpelację nie ma jeszcze tabeli, która pozwoliłaby uczciwie napisać: w tej szkole na jeden etat psychologa przypada tylu uczniów, w innej tylu, a gdzie indziej jest wakat. Nie są również publicznie potwierdzone aktualne czasy oczekiwania, godziny dostępności specjalistów ani wydatki każdej placówki na ten obszar.

A właśnie te liczby będą najciekawsze.

Bo 0,25 czy 0,5 etatu psychologa w dużej szkole to zupełnie inna rzeczywistość niż pełny etat. Formalne zdanie „szkoła zatrudnia psychologa” może być prawdziwe, a jednocześnie niewiele mówić rodzicowi lub uczniowi o tym, czy specjalista jest dostępny w poniedziałek rano, w czwartek po lekcjach albo właśnie wtedy, gdy wydarzyło się coś, czego nie da się odłożyć do przyszłego tygodnia.

Prawo określa minimum. Nie określa jednak potrzeb konkretnej szkoły

Obowiązujące przepisy Karty Nauczyciela ustalają minimalną łączną liczbę etatów specjalistów: pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów, logopedów i terapeutów pedagogicznych. Przy szkołach liczących ponad 100 uczniów minimum zaczyna się od dwóch etatów i wzrasta o 0,2 etatu na każde kolejne 100 uczniów. Dla placówek mających od 51 do 100 uczniów jest to 1,5 etatu.

Jednocześnie w szkołach, w których jest więcej niż 50 uczniów, liczba etatów psychologów nie może być niższa niż 25 proc. ustawowego minimum. Taki sam próg przewidziano osobno dla pedagogów specjalnych. 

Ale tu kończy się matematyka, a zaczyna szkolny korytarz.

Spełnienie ustawowego minimum nie odpowiada jeszcze na pytanie, ilu uczniów faktycznie korzysta ze wsparcia, ile jest sytuacji kryzysowych, jak duża jest szkoła, jakie potrzeby mają klasy integracyjne czy uczniowie z orzeczeniami i czy zatrudniony specjalista ma czas na pracę indywidualną.

Przepisy mówią zresztą wprost, że to dyrektor organizuje pomoc psychologiczno-pedagogiczną, która ma odpowiadać na rozpoznane potrzeby ucznia. Szkoła powinna współpracować w tym zakresie m.in. z poradnią psychologiczno-pedagogiczną.

Poradnia jest drugim elementem tej samej układanki

To prowadzi do Powiatowej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej przy ul. Majowej.

We wrześniu w eSesji pojawiło się wcześniejsze zapytanie dotyczące wyników kontroli wewnętrznej przeprowadzonej w poradni. Pytania obejmowały m.in. ustalenia kontroli, ewentualne nieprawidłowości, zalecenia, działania naprawcze i możliwość kontroli sprawdzającej

Nie należy tych dwóch spraw automatycznie łączyć. Zatrudnienie psychologa w szkole i organizacja pracy poradni to różne kwestie. Są jednak częściami tego samego lokalnego systemu: szkoła ma udzielać bieżącej pomocy i rozpoznawać potrzeby ucznia, natomiast poradnia zapewnia specjalistyczną diagnozę, wydaje określone opinie i orzeczenia oraz wspiera szkoły i nauczycieli. 

Dlatego odpowiedź na najnowszą interpelację powinna pokazać coś więcej niż wykaz nazwisk. Cenna będzie informacja, jak wygląda droga ucznia od pierwszej rozmowy w szkole do pomocy poradni, gdy taka pomoc jest potrzebna.

Budżet 2027 jest już bardzo blisko

Moment złożenia interpelacji ma znaczenie.

Zgodnie z ustawą o finansach publicznych Zarząd Powiatu musi przedłożyć Radzie Powiatu i Regionalnej Izbie Obrachunkowej projekt budżetu na następny rok do 15 listopada.

Do tej daty pozostało więc niewiele ponad miesiąc.

W publicznych materiałach, które sprawdziliśmy, nie znaleźliśmy jeszcze projektu budżetu Powiatu Tomaszowskiego na 2027 rok ani danych pozwalających stwierdzić, czy dyrektorzy szkół zawnioskowali już o zwiększenie liczby etatów specjalistów. Nie ma więc podstaw, by dziś przesądzać ani że pieniędzy zabraknie, ani że obecne finansowanie jest wystarczające.

Odpowiedź na interpelację może jednak pojawić się w momencie, kiedy na zmiany w projekcie budżetu będzie jeszcze czas.

Problem jest ogólnopolski, ale Tomaszów trzeba policzyć osobno

Ministerstwo Edukacji, przedstawiając w marcu „Diagnozę Młodzieży 2026”, wskazało m.in., że 60 proc. nastolatków doświadcza chronicznego stresu i przemęczenia, a 40 proc. wykazuje objawy depresyjne. Dokument jest syntezą ponad 200 badań z lat 2020–2025.

Tych danych nie można przenieść jeden do jednego na uczniów z Tomaszowa Mazowieckiego. Pokazują jedynie szersze tło, w którym pytanie o dostępność szkolnych psychologów przestało być dodatkiem do debaty o oświacie.

MEN wskazywało jednocześnie, że między 2021 a połową 2026 roku liczba etatów psychologów szkolnych w Polsce wyraźnie wzrosła. To kolejny argument, by w Tomaszowie nie pytać już tylko: „czy psycholog jest?”, lecz również: w jakim wymiarze pracuje i ilu uczniów rzeczywiście może objąć pomocą. 

Teraz potrzebne są liczby

Najbardziej wartościowa część tej historii dopiero powstanie, kiedy Starostwo odpowie na interpelację.

Wtedy będzie można porównać siedem szkół, policzyć liczbę uczniów przypadających na pełny etat psychologa i pedagoga, wskazać wakaty, zestawić godziny dostępności oraz sprawdzić, czy dyrektorzy zgłaszają potrzebę dodatkowych etatów.

Ustawa daje staroście lub osobie przez niego wyznaczonej 14 dni od otrzymania interpelacji na pisemną odpowiedź. Sama data publikacji w eSesji — 2 października — nie przesądza, kiedy ten termin upływa, bo decyduje dzień faktycznego otrzymania pisma. Odpowiedź powinna następnie zostać niezwłocznie podana do publicznej wiadomości.

I dopiero wówczas zobaczymy, czy szkolny system wsparcia w Powiecie Tomaszowskim przypomina dobrze działającą sieć, czy raczej mapę, na której pomiędzy jednym punktem pomocy a drugim pozostają białe plamy

Nasz artykuł w skrócie

• Start nowego programu onkologicznego – ogólnopolski program profilaktyki raka płuca ma oficjalnie wystartować w drugiej połowie października 2026 roku. Głównym narzędziem diagnostycznym będzie bezpieczna, niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (NDTK).
• Bez skierowania, dla palaczy – pacjenci nie będą potrzebowali skierowania od lekarza POZ. Inicjatywa została przygotowana z myślą o osobach z wieloletnią historią nałogu tytoniowego, gdzie kluczowym kryterium kwalifikacji będzie wskaźnik co najmniej 20 paczkolat.
• Szeroka dostępność w całym kraju – Narodowy Fundusz Zdrowia planuje podpisać kontrakty z przynajmniej 32 specjalistycznymi placówkami medycznymi na terenie całej Polski, co ma ułatwić dostęp do szybkich badań.

Rak płuca przez długi czas potrafi rozwijać się niemal bezobjawowo. Kiedy pojawia się uporczywy kaszel, duszność, krwioplucie czy ból w klatce piersiowej, choroba może być już zaawansowana. Dlatego nowy program NFZ ma przenieść ciężar diagnostyki znacznie wcześniej – na etap, na którym zmianę można jeszcze wykryć podczas badania przesiewowego.

Pierwsze umowy już podpisane

Narodowy Fundusz Zdrowia poinformował w piątek, że we wrześniu rozpoczęto konkursy dla placówek zainteresowanych realizacją nowego programu.

Pierwsze umowy zawarto już w województwach świętokrzyskim, małopolskim i wielkopolskim. Kolejne postępowania są jeszcze rozstrzygane.

– Dążymy do zabezpieczenia tych świadczeń we wszystkich województwach. Chcemy zakontraktować co najmniej 32 placówki, ale nie wykluczamy, że będzie ich więcej – przekazał Paweł Florek z NFZ.

Dla mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego i powiatu tomaszowskiego najważniejsza będzie informacja, kiedy odpowiednie świadczenia zostaną zakontraktowane również w województwie łódzkim.

Lista placówek ma pojawiać się na bieżąco w wyszukiwarce NFZ „Gdzie się leczyć”.

Bez skierowania i bez limitu badań

Pierwsi pacjenci mają móc korzystać z programu w drugiej połowie października 2026 roku.

Co istotne, do programu nie będzie potrzebne skierowanie od lekarza rodzinnego czy specjalisty.

NFZ zapowiada również, że świadczenia będą nielimitowane. Oznacza to, że Fundusz ma finansować każde prawidłowo zakwalifikowane i wykonane badanie, a liczba badań nie będzie ograniczona odgórnie określoną pulą.

Kto będzie mógł skorzystać?

Program nie jest przeznaczony dla całej populacji. Ma być skierowany przede wszystkim do osób szczególnie narażonych na zachorowanie na raka płuca.

Do programu będą mogły zgłosić się m.in.:

osoby w wieku 55–74 lat, które mają wieloletnią historię palenia tytoniu,

osoby w wieku 50–54 lat, które spełniają kryterium dotyczące palenia i mają dodatkowe czynniki ryzyka, takie jak narażenie zawodowe na azbest czy rodzinne występowanie raka płuca,

a także niektóre osoby w wieku 55–74 lat, które wcześniej zakończyły leczenie raka płuca i jednocześnie spełniają wymagania dotyczące historii palenia.

Podstawowym kryterium jest obciążenie wynoszące przynajmniej 20 paczkolat oraz okres od zaprzestania palenia nieprzekraczający 15 lat.

Co to jest „paczkolato”?

To określenie może brzmieć dość urzędowo, ale sposób obliczania jest prosty.

Liczbę paczek papierosów wypalanych dziennie mnoży się przez liczbę lat palenia.

Jeśli ktoś palił:

jedną paczkę dziennie przez 20 lat – ma 20 paczkolat,

a jeśli palił:

dwie paczki dziennie przez 10 lat – również ma 20 paczkolat.

Takie obciążenie będzie jednym z podstawowych warunków kwalifikacji do programu.

Dlaczego niskodawkowa tomografia?

Niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej pozwala wykryć bardzo małe zmiany w płucach, również wtedy, gdy nie dają one jeszcze żadnych wyraźnych objawów.

Właśnie to jest największą wartością badania przesiewowego. Rak płuca należy bowiem do nowotworów, które często są rozpoznawane późno.

Wczesne wykrycie choroby może znacząco zwiększyć możliwości skutecznego leczenia i poprawić rokowanie pacjenta.

Rak płuca wciąż zabija tysiące Polaków

Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów przywołanych przez NFZ w Polsce odnotowuje się około 20,7 tys. nowych zachorowań na raka płuca rocznie.

Z powodu tego nowotworu umiera około 26 tys. osób rocznie. Rak płuca pozostaje jedną z najczęstszych przyczyn zgonów nowotworowych w Polsce.

Prognozy wskazują, że w 2029 roku liczba zachorowań może sięgnąć około 32,5 tys.

NFZ przypomina również, że zdecydowana większość zachorowań na raka płuca związana jest z paleniem tytoniu.

Nowy program ma więc działać trochę jak radar ustawiony przed zakrętem, a nie za nim – wykrywać problem, zanim pojawi się w pełnej sile.

Dla mieszkańców Tomaszowa i regionu kluczową informacją będzie teraz ogłoszenie placówek z województwa łódzkiego, które wejdą do programu.

Źródło: PAP, Narodowy Fundusz Zdrowia

Z najnowszego raportu „Zdrowie z AI”, przygotowanego przez agencję On Board Think Kong we współpracy z SW Research, wynika, że w ciągu ostatnich 12 miesięcy aż 58 proc. dorosłych Polaków korzystało ze sztucznej inteligencji w sprawach dotyczących zdrowia swojego lub bliskich. W przeliczeniu na populację oznacza to około 17 mln osób.

Co więcej, 27 proc. badanych robiło to wielokrotnie.

Badanie przeprowadzono w dniach 8–10 września 2026 roku na ogólnopolskiej próbie 1000 dorosłych Polaków. Próba była reprezentatywna pod względem płci, wieku oraz miejsca zamieszkania. Autorzy zastrzegają jednak, że przeliczenia procentów na miliony osób należy traktować jako wartości szacunkowe.

Najpierw objawy. Potem leki i wyniki badań

Najczęściej pytamy sztuczną inteligencję o objawy chorobowe. Tak robi 50,7 proc. korzystających z AI w sprawach zdrowotnych.

36 proc. pyta o leki i suplementy, ich działanie, interakcje oraz możliwe skutki uboczne, a jedna trzecia wykorzystuje AI do interpretowania wyników badań.

To właśnie tutaj zaczyna się obszar szczególnie interesujący z punktu widzenia lekarzy i pacjentów. Aż 27 proc. użytkowników wgrało do rozmowy z AI własne wyniki badań jeszcze zanim omówiło je z lekarzem.

Kobiety korzystają z takiej możliwości częściej niż mężczyźni — odpowiednio 40 i 26 proc. W grupie osób po 50. roku życia robi to aż 42 proc. badanych.

Cyfrowy asystent przestał więc być tylko elektroniczną encyklopedią. Dostaje wyniki morfologii, poziomy hormonów, opisy badań obrazowych i listy przyjmowanych leków. Pacjent może otrzymać wyjaśnienie w kilka sekund — bez kolejki, bez rejestracji i bez wychodzenia z domu.

Tyle że szybkość odpowiedzi nie jest tym samym co pewność diagnozy.

Co dwunasty zmienił dawkowanie albo odstawił lek

Najważniejsza część raportu dotyczy nie tego, o co pytamy AI, lecz tego, co później robimy z otrzymaną odpowiedzią.

Blisko 19 proc. użytkowników kupiło lek dostępny bez recepty lub suplement diety zgodnie z sugestią sztucznej inteligencji.

Jeszcze poważniejsze konsekwencje może mieć zachowanie 8,3 proc. badanych, którzy na podstawie wskazówek AI zmienili dawkowanie leku albo całkowicie go odstawili bez wcześniejszego skonsultowania decyzji z lekarzem.

Natomiast 14,9 proc. potraktowało odpowiedź wygenerowaną przez sztuczną inteligencję jak diagnozę.

Granica pomiędzy „chcę się czegoś dowiedzieć” a „sam podejmuję decyzję dotyczącą leczenia” okazuje się więc wyjątkowo cienka.

Młodzi pytają najczęściej

Najintensywniej ze sztucznej inteligencji w sprawach zdrowotnych korzystają najmłodsi.

W grupie osób do 24. roku życia robi to 74,5 proc. badanych, a wśród osób w wieku 25–34 lata — 72,3 proc.

W grupie 35–49 lat odsetek wynosi blisko 66 proc. To właśnie tutaj szczególnie dużo osób wraca do AI z kolejnymi pytaniami.

Wśród osób powyżej 50. roku życia ze sztucznej inteligencji w sprawach zdrowotnych korzysta 43,7 proc.

Co ciekawe, dochód, poziom wykształcenia czy wielkość miejscowości mają według autorów raportu stosunkowo niewielkie znaczenie. AI przekroczyła więc granice dużych miast i środowisk szczególnie zainteresowanych nowymi technologiami.

Jak zauważa Piotr Zimolzak z SW Research, konsultowanie zdrowia ze sztuczną inteligencją stało się zjawiskiem powszechnym i w coraz mniejszym stopniu zależy od miejsca zamieszkania czy poziomu wykształcenia.

AI może też wysłać do lekarza

Obraz nie jest jednak jednoznacznie negatywny.

13,6 proc. użytkowników — szacunkowo około 2 mln osób — po rozmowie z AI zdecydowało się umówić wizytę lekarską, na którą bez takiej konsultacji prawdopodobnie by się nie zgłosiło.

Wśród najmłodszych było to aż 27 proc.

Można więc powiedzieć, że w części przypadków sztuczna inteligencja pełni funkcję swoistego elektronicznego sygnału alarmowego: „tego nie ignoruj, idź do lekarza”.

Jest jednak również druga strona medalu.

7,4 proc. użytkowników po konsultacji z AI zrezygnowało z wcześniej planowanej wizyty lekarskiej. W najmłodszej grupie było to 8 proc.

Co dziewiąty badany pytał natomiast AI o wybór konkretnego lekarza, przychodni albo szpitala.

Największy problem? Brak weryfikacji

Raport pokazuje jeszcze jeden niepokojący mechanizm.

Około 70 proc. użytkowników sprawdza informacje uzyskane od AI przynajmniej czasami, ale regularnie robi to tylko 39 proc.

25,4 proc. nie weryfikuje ich wcale.

W grupie osób po 50. roku życia odsetek ten rośnie do 33,4 proc.

To właśnie tutaj może kryć się największe niebezpieczeństwo. Model sztucznej inteligencji potrafi przygotować odpowiedź brzmiącą niezwykle profesjonalnie, uporządkować wyniki badań, wyjaśnić niezrozumiałe pojęcia medyczne czy wskazać pytania, które warto zadać lekarzowi. Jednocześnie może się pomylić, nie znać całego obrazu klinicznego pacjenta albo niewłaściwie ocenić znaczenie pojedynczego wyniku.

A w medycynie jeden pominięty szczegół czasem zmienia wszystko.

Nowy pacjent przychodzi już z „diagnozą”

Raport pokazuje zmianę, której ochronie zdrowia raczej nie uda się już odwrócić.

Pacjent coraz częściej przychodzi do gabinetu nie tylko z objawami i wynikami badań. Przychodzi również z telefonem i gotową odpowiedzią otrzymaną od sztucznej inteligencji.

Dla lekarzy, farmaceutów i placówek medycznych oznacza to nowe wyzwanie. Ignorowanie tego zjawiska nie sprawi, że ono zniknie. Przeciwnie — skoro miliony Polaków zaczynają poszukiwanie informacji właśnie od rozmowy z AI, kluczowe staje się uczenie użytkowników, gdzie przebiega granica pomiędzy pomocą w zrozumieniu informacji medycznej a podejmowaniem decyzji o leczeniu.

Sztuczna inteligencja może pomóc przygotować pytania do lekarza, uporządkować informacje czy wyjaśnić znaczenie medycznych terminów. Nie powinna jednak samodzielnie decydować o rozpoczęciu, zmianie dawkowania czy odstawieniu przepisanych leków.

Bo choć ekran odpowiada natychmiast, organizm człowieka nadal nie działa według prostego promptu.

Nasz artykuł w skrócie

• Wysoki poziom GlycA a ryzyko kardiologiczne – pacjenci znajdujący się w grupie 20 proc. osób z najwyższym stężeniem markera zapalnego GlycA wykazują o 43 proc. wyższe ryzyko wystąpienia poważnych incydentów sercowo-naczyniowych.
• Zmiany w budowie i pracy serca – zaawansowane obrazowanie medyczne wykazało, że wyższe wartości tego wskaźnika korelują z mniejszymi objętościami komór serca, nieprawidłową grubością jego ścian oraz gorszym napełnianiem lewej komory.
• Główne źródła przewlekłego stanu zapalnego – czynniki najsilniej stymulujące podwyższenie poziomu markera to nadmiar tkanki tłuszczowej w obrębie tułowia, palenie tytoniu, przewlekłe problemy psychiczne oraz niesprzyjająca sytuacja społeczno-ekonomiczna.

Badanie opublikowano 18 września 2026 roku w prestiżowym „European Journal of Preventive Cardiology”. Naukowcy z Imperial College London i współpracujących ośrodków wykorzystali dane 488 079 uczestników UK Biobank. To jedna z największych dotychczas analiz próbujących jednocześnie połączyć przewlekły stan zapalny, obraz serca, genetykę, styl życia i późniejsze zdarzenia sercowo-naczyniowe.

Cichy ogień zamiast ostrej infekcji

Stan zapalny zwykle kojarzymy z czymś gwałtownym: infekcją, gorączką, bólem czy obrzękiem. To jednak tylko jedna jego postać.

Przewlekły stan zapalny przypomina raczej żarzący się pod powierzchnią ogień. Układ odpornościowy pozostaje przez długi czas w stanie niewielkiego pobudzenia. Człowiek może normalnie pracować, spacerować, robić zakupy i nie mieć pojęcia, że w organizmie zachodzą procesy, które w perspektywie wielu lat mogą mieć znaczenie dla układu krążenia.

Badacze oceniali stan zapalny za pomocą GlycA, czyli sygnału związanego z kilkoma krążącymi we krwi białkami uczestniczącymi w odpowiedzi zapalnej. Jest on oznaczany metodą spektroskopii magnetycznego rezonansu jądrowego i traktowany jako względnie stabilny marker przewlekłego zapalenia. Nie jest jednak obecnie standardowym badaniem wykonywanym w zwykłej praktyce lekarskiej.

43 procent więcej. Co naprawdę oznacza ta liczba?

Najczęściej cytowanym wynikiem publikacji jest właśnie 43 proc.

Osoby z najwyższego kwintyla, czyli 20 proc. uczestników mających największe wartości GlycA, miały w analizie skorygowanej o inne czynniki 43 proc. wyższe ryzyko wystąpienia złożonego zdarzenia sercowo-naczyniowego niż osoby należące do 20 proc. z najniższym poziomem tego markera. Współczynnik ryzyka wyniósł 1,43.

Warto jednak zachować precyzję. Badacze określili ten punkt końcowy jako MACE. Obejmował on nie tylko zawał i udar, ale także m.in. niewydolność serca, zatrzymanie krążenia, inne zdarzenia mózgowo-naczyniowe i śmierć z przyczyn sercowo-naczyniowych.

Dlatego nie należy odczytywać wyniku jako prostego stwierdzenia, że wysoki GlycA oznacza dokładnie „43 proc. większe ryzyko zawału”. Obraz jest szerszy.

Serce zmienia się, zanim zacznie chorować?

Szczególnie interesująca część badania dotyczyła rezonansu magnetycznego serca. Szczegółowe dane obrazowe były dostępne dla ponad 70 tysięcy uczestników.

U osób z wyższym poziomem przewlekłego stanu zapalnego naukowcy obserwowali m.in. mniejszą objętość lewej komory pod koniec rozkurczu i mniejszą objętość wyrzutową. Autorzy opisują też model przebudowy serca obejmujący mniejsze jamy, grubsze ściany oraz zaburzenia jego napełniania. Towarzyszyć temu mogło kompensacyjne przyspieszenie pracy serca.

To ważne, bo takie zmiany mogą powstawać stopniowo i długo nie dawać symptomów, które zmusiłyby człowieka do wizyty u lekarza.

Serce nie zawsze wysyła telegram z ostrzeżeniem. Czasami przez lata pisze drobnym drukiem.

Papierosy i otyłość. Ale nie tylko

Naukowcy sprawdzili również 169 czynników środowiskowych oraz osiem parametrów składu ciała, aby ustalić, które z nich najsilniej wiążą się z podwyższonym poziomem GlycA.

Na pierwszym planie znalazły się dobrze znane czynniki: ilość tłuszczu zgromadzonego w obrębie tułowia oraz palenie papierosów.

Ale obok nich pojawiły się również problemy ze zdrowiem psychicznym i niski status społeczno-ekonomiczny. Objawy depresyjne również wykazywały silny związek z przewlekłym stanem zapalnym. Z kolei większa aktywność fizyczna, zdrowszy sposób żywienia i wskaźniki wyższego statusu społeczno-ekonomicznego wiązały się z niższymi wartościami GlycA.

To jeden z ciekawszych aspektów publikacji. Choroby układu krążenia nie zaczynają się bowiem dopiero w tętnicach. Biologia człowieka pozostaje połączona z tym, jak żyje, pracuje, śpi, odżywia się i jakiego doświadcza obciążenia psychicznego.

Geny też mają coś do powiedzenia

Do układanki dochodzi jeszcze genetyka.

Autorzy stwierdzili, że genetyczna podatność na choroby układu krążenia może wpływać na to, jak organizm reaguje stanem zapalnym na czynniki środowiskowe. Oznacza to, że podobne obciążenie — np. nadwaga czy palenie — nie musi wywoływać identycznej odpowiedzi biologicznej u wszystkich ludzi.

Badacze analizowali także dziesiątki białek związanych z procesami zapalnymi. Szczególnie interesujące okazały się szlaki związane z rodzinami interleukiny 1, interleukiny 6 i TNF. Część tych mechanizmów już dziś jest przedmiotem badań nad lekami przeciwzapalnymi, dlatego autorzy wskazują je jako potencjalny kierunek dalszych badań dotyczących zapobiegania chorobom sercowo-naczyniowym.

Nie oznacza to jednak, że przewlekły stan zapalny należy obecnie rutynowo leczyć lekami przeciwzapalnymi u zdrowych osób.

Do takiego wniosku droga jest jeszcze daleka.

Ważne zastrzeżenie: związek to jeszcze nie dowód przyczyny

Choć liczba uczestników robi wrażenie, sami autorzy podkreślają ograniczenia badania.

UK Biobank obejmuje przede wszystkim osoby białego europejskiego pochodzenia, a jego uczestnicy są przeciętnie zdrowsi i znajdują się w korzystniejszej sytuacji społecznej niż cała populacja Wielkiej Brytanii. Badana grupa osób poddanych rezonansowi była dodatkowo wyselekcjonowana.

Najważniejsze jest jednak coś jeszcze: badanie pokazuje związki statystyczne, ale część analiz nie pozwala dowieść zależności przyczynowo-skutkowej. Autorzy wprost zaznaczają, że nie można całkowicie wykluczyć wpływu innych czynników ani odwrotnej zależności — sytuacji, w której rozwijająca się choroba sama zwiększa stan zapalny. Wyniki wymagają również niezależnego potwierdzenia.

Serce pamięta sposób, w jaki żyjemy

Najważniejsza wiadomość płynąca z tej pracy nie brzmi więc: „zbadaj GlycA”.

Tego markera nie oznacza się rutynowo w podstawowej diagnostyce.

Znacznie istotniejsze jest potwierdzenie obrazu znanego już z wielu innych badań: serce pozostaje w ścisłym związku z metabolizmem, paleniem tytoniu, masą ciała, aktywnością fizyczną, kondycją psychiczną i warunkami, w których żyjemy.

Przewlekły stan zapalny może być jednym z biologicznych pomostów łączących te czynniki z chorobami układu krążenia.

I właśnie dlatego profilaktyka zaczyna się dużo wcześniej niż na oddziale kardiologicznym — często wtedy, kiedy człowiek uważa jeszcze, że z jego sercem wszystko jest w porządku.

Rak szyjki macicy należy do tych chorób, w których czas ma ogromne znaczenie. Zmiany mogą rozwijać się długo, zanim pojawią się objawy skłaniające kobietę do wizyty u lekarza.

Według informacji Rzecznika Praw Pacjenta w Polsce rak szyjki macicy rozpoznawany jest u ponad 2200 kobiet rocznie, a około 1400 umiera z jego powodu. Jednocześnie nowotwór wykryty na wczesnym etapie jest wyleczalny w ponad 99 proc. przypadków.

Dlatego październikowa akcja w Tomaszowie nie jest jedynie kolejną kampanią informacyjną. Za hasłem profilaktyki stoi konkret: możliwość wykonania badania.

– W profilaktyce najważniejsze jest działanie, zanim pojawią się objawy. Regularne badania pozwalają wykryć chorobę na wczesnym etapie, kiedy możliwości skutecznego leczenia są największe. Dlatego zachęcam wszystkie Panie, aby nie odkładały badań na później – mówi Agnieszka Piechna Stępnicka, prezes Fundacji Affidea NU-MED.

Jak podkreśla, warto również przypomnieć o profilaktyce kobietom z najbliższego otoczenia – mamie, córce, siostrze czy przyjaciółce.

Czym jest cytologia płynna?

LBC, czyli Liquid-Based Cytology, różni się sposobem zabezpieczenia i przygotowania pobranego materiału od klasycznej cytologii. Wymaz z szyjki macicy trafia do specjalnego pojemnika z płynem, co pozwala odpowiednio zabezpieczyć komórki i przygotować próbkę do oceny.

Metoda ma jeszcze jedną ważną zaletę – materiał pobrany na podłoże płynne może być wykorzystany również do badania HPV.

W obowiązującym ogólnopolskim programie profilaktyki raka szyjki macicy podstawowym elementem nowego schematu jest obecnie test HPV HR z genotypowaniem. Jeżeli jego wynik jest dodatni, z tego samego materiału wykonuje się cytologię płynną LBC – pacjentka nie musi mieć ponownie pobieranego wymazu. Program obejmuje kobiety w wieku 25–64 lat.

Warto zaznaczyć, że październikowa bezpłatna akcja Fundacji Affidea NU-MED jest odrębną inicjatywą, dlatego przy rejestracji należy kierować się zasadami podanymi przez jej organizatora.

Cztery terminy w październiku

Badania w Affidea NU-MED Specjalistycznym Szpitalu Onkologicznym w Tomaszowie Mazowieckim zaplanowano na:

3 października, 10 października, 17 października oraz 24 października.

Akcja przeznaczona jest dla kobiet w wieku 25–64 lat, a liczba dostępnych miejsc jest ograniczona.

Jak przygotować się do cytologii?

Fundacja zaleca, aby badanie wykonywać po zakończeniu miesiączki, optymalnie między 10. a 20. dniem cyklu. Przez 48 godzin przed pobraniem materiału nie powinno się stosować leków dopochwowych, globulek, kremów ani wykonywać irygacji, chyba że lekarz zaleci inaczej. Badania najlepiej również nie wykonywać w czasie infekcji intymnej lub krwawienia.

Przy umawianiu wizyty warto upewnić się co do wszystkich zasad przygotowania do konkretnego badania.

Jeden telefon może wystarczyć

W przypadku profilaktyki łatwo znaleźć powód, żeby przełożyć badanie. Praca, dom, dzieci, obowiązki. „Pójdę później” potrafi zamienić się w miesiące, a czasem lata.

Październikowa akcja w Tomaszowie Mazowieckim daje możliwość zamiany tego „kiedyś” na konkretną datę.

Rejestracja na bezpłatną cytologię płynną: 44 786 81 00.

Liczba miejsc jest ograniczona

Nasz artykuł w skrócie

• Kluczowe wskazania do stosowania – łóżko rehabilitacyjne jest niezastąpionym wsparciem, gdy chory spędza większość czasu w pozycji leżącej, ma poważne trudności z samodzielnym wstawaniem lub wymaga stałej pomocy przy codziennej pielęgnacji.
• Ułatwienie dla pacjenta i komfort opiekuna – wbudowana elektryczna regulacja wysokości oraz kąta nachylenia poszczególnych części leża pozwala na sprawną zmianę pozycji ciała, znacząco odciążając kręgosłup osoby opiekującej się chorym.
• Wynajem jako alternatywa dla zakupu – w sytuacjach, gdy trudno precyzyjnie określić, jak długo sprzęt medyczny będzie niezbędny, ekonomicznym i praktycznym rozwiązaniem jest skorzystanie z opcji krótko- lub długoterminowego wynajmu zamiast zakupu na własność.

Powrót bliskiej osoby ze szpitala po udarze, złamaniu, operacji czy ciężkiej chorobie często oznacza konieczność szybkiego przeorganizowania domu. Jednym z pierwszych problemów może być łóżko. Zwykłe, które dla zdrowej osoby jest zupełnie wystarczające, w przypadku pacjenta z mocno ograniczoną sprawnością potrafi bardzo utrudnić zarówno życie chorego, jak i pracę opiekuna.

Łóżko to nie tylko miejsce do spania

Różnica między zwykłym tapczanem a łóżkiem rehabilitacyjnym staje się widoczna zwykle przy pierwszych czynnościach pielęgnacyjnych.

Elektryczne łóżko pozwala podnieść część plecową, unieść nogi, a przede wszystkim zmienić wysokość całego leża. Chory może więc znaleźć się wyżej podczas mycia, przebierania czy zmiany środków higienicznych.

To ważne także dla opiekuna. Kilkanaście razy dziennie pochylanie się nad niskim łóżkiem i podnoszenie osoby, która nie jest w stanie pomagać przy zmianie pozycji, może być ogromnym obciążeniem.

Przydatne mogą być również barierki boczne, kółka z hamulcami czy wysięgnik z uchwytem, dzięki któremu niektórzy pacjenci mogą aktywniej uczestniczyć w zmianie pozycji.

Łóżko rehabilitacyjne nie jest przy tym sprzętem wyłącznie dla osób przewlekle chorych. Czasami potrzebne jest przez kilka tygodni po operacji ortopedycznej czy złamaniu. W innych przypadkach – przez wiele miesięcy.

Materac przeciwodleżynowy? Sam zakup nie rozwiązuje problemu

Przy pacjentach długo pozostających w jednej pozycji pojawia się również pytanie o odleżyny.

Warto tutaj uważać na proste hasło: „kupimy materac przeciwodleżynowy i problem zniknie”. Tak to nie działa.

Wytyczne NICE dotyczące zapobiegania odleżynom wskazują m.in. na ocenę ryzyka, obserwację skóry, regularną zmianę pozycji oraz stosowanie odpowiednich powierzchni redukujących ucisk. Dobór rozwiązania powinien zależeć od sytuacji konkretnego pacjenta.

Samo łóżko rehabilitacyjne również nie zapobiega powstawaniu odleżyn. Może natomiast ułatwiać opiekunowi wykonywanie wielu czynności związanych ze zmianą ułożenia chorego.

Kupić czy wynająć?

To pytanie szczególnie ważne po nagłym wypisie ze szpitala.

Rodzina często po prostu nie wie, jak długo łóżko będzie potrzebne. Rehabilitacja może potrwać miesiąc, pół roku albo znacznie dłużej.

Przy krótszym lub trudnym do przewidzenia okresie użytkowania wynajem ma jedną podstawową zaletę: nie trzeba od razu kupować sprzętu, który po zakończeniu rehabilitacji trzeba będzie sprzedać albo gdzieś przechowywać.

Jeżeli jednak pacjent będzie korzystał z łóżka przez bardzo długi czas, warto porównać łączny koszt wynajmu z ceną zakupu.

Ważne jest też rozróżnienie dwóch rzeczy: wynajmu oraz refundowanego albo dofinansowanego zakupu sprzętu.

NFZ refunduje określone wyroby medyczne wydawane na zlecenie, m.in. wózki, kule, balkoniki, ortezy czy środki pomocnicze. Nie oznacza to jednak automatycznie finansowania prywatnego wynajmu łóżka rehabilitacyjnego.

Osoby z niepełnosprawnością mogą natomiast sprawdzać możliwości dofinansowania zakupu sprzętu rehabilitacyjnego ze środków PFRON. Wnioski dotyczące m.in. sprzętu rehabilitacyjnego można składać również przez system SOW.

Co ciekawe, w poprzednich latach Powiat Tomaszowski przewidywał możliwość dofinansowania zakupu łóżka rehabilitacyjnego ze środków PFRON. Warunki takich programów i dostępność środków mogą się jednak zmieniać, dlatego przed zakupem trzeba sprawdzić aktualne zasady w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie.

Chory wychodzi ze szpitala w poniedziałek. Kiedy szukać łóżka?

Najlepiej nie w poniedziałek rano.

Jeżeli jeszcze podczas hospitalizacji wiadomo, że pacjent nie będzie samodzielnie wstawał albo jego poruszanie będzie znacznie ograniczone, warto przygotowywać mieszkanie przed wypisem.

Łóżka rehabilitacyjne są zwykle konstrukcjami przystosowanymi do transportu w elementach i montażu w miejscu użytkowania, ale warunki dostawy zależą od konkretnej wypożyczalni. Dlatego już podczas pierwszej rozmowy warto powiedzieć, czy sprzęt trzeba wnieść na piętro, czy w budynku jest winda i w jakim pomieszczeniu ma stanąć.

5 rzeczy, które sprawdź przed wynajęciem łóżka

1. Waga i wzrost pacjenta – pozwalają dobrać sprzęt o odpowiednich parametrach.
2. Wymiary pokoju i dojście do niego – zmierz drzwi, korytarze i ewentualną windę.
3. Zakres regulacji łóżka – przede wszystkim wysokości oraz części plecowej i nożnej.
4. Co obejmuje cena – zapytaj o transport, wniesienie, montaż, materac oraz późniejszy odbiór.
5. Warunki umowy – sprawdź minimalny okres najmu, kaucję, sposób przedłużania oraz zasady zwrotu sprzętu.

Najważniejsze jest to, kto będzie opiekował się chorym

Przy wyborze łóżka łatwo skupić się na silnikach, barierkach i pilotach. Tymczasem warto zadać prostsze pytanie: jak będzie wyglądał zwykły dzień tej osoby i jej opiekuna?

Czy pacjent sam usiądzie? Czy będzie w stanie wstać? Czy trzeba będzie go myć i przebierać w łóżku? Czy opiekująca się nim żona, mąż albo dzieci są fizycznie w stanie kilka razy dziennie podnosić dorosłego człowieka?

Dopiero odpowiedzi na te pytania pokazują, czy specjalistyczne łóżko jest wygodnym dodatkiem, czy staje się jednym z podstawowych elementów domowej opieki.

W Tomaszowie Mazowieckim i okolicach można korzystać z wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, dlatego nie w każdej sytuacji konieczny jest natychmiastowy zakup. Szczególnie wtedy, gdy rodzina dopiero zaczyna opiekę i nie wie, jak będzie wyglądało najbliższych kilka miesięcy, wynajem może dać czas na spokojną ocenę sytuacji.

Bo po wypisie ze szpitala najdroższy nie zawsze okazuje się sprzęt. Często największym kosztem jest nieprzygotowanie się na to, jak naprawdę wygląda codzienna opieka nad osobą, która nagle przestała być samodzielna.

Podczas webinaru przygotowanego w ramach kampanii Ministerstwa Zdrowia „Profilaktyka – podaj dalej” prof. dr hab. n. med. Piotr Jankowski, kierujący Kliniką Chorób Wewnętrznych i Gerontokardiologii CMKP w Warszawie, mówił o czynnikach prowadzących do zawału serca. Sama kampania obejmuje we wrześniu ponad 500 wydarzeń i akcji zdrowotnych w całej Polsce. 

Kardiolog przywołał badanie INTERHEART, jedno z najważniejszych badań dotyczących przyczyn zawałów. Objęło ono ponad 29 tys. osób z 52 krajów. Badacze ustalili, że dziewięć badanych czynników odpowiadało statystycznie za około 90 proc. ryzyka populacyjnego zawału u mężczyzn i 94 proc. u kobiet. Wśród czynników zwiększających ryzyko znalazły się m.in. palenie, nadciśnienie, cukrzyca, otyłość brzuszna i zaburzenia lipidowe. 

To właśnie na podstawie takich danych prof. Jankowski mówi o możliwości nawet dziesięciokrotnego ograniczenia liczby zawałów.

Trzeba jednak dodać ważne zastrzeżenie: nie oznacza to, że odstawienie papierosów, zdrowa dieta i ruch automatycznie zmniejszą liczbę zawałów dokładnie dziesięć razy. Dane INTERHEART pokazują skalę związku między czynnikami ryzyka a zawałem w populacji. W praktyce nie wszystkie czynniki można całkowicie wyeliminować, a znaczenie mają również wiek, predyspozycje genetyczne i choroby współistniejące.

Serce psuje się po cichu

Jednym z największych problemów jest to, że nadciśnienie czy podwyższony cholesterol przez lata mogą nie dawać żadnych wyraźnych sygnałów ostrzegawczych.

Miażdżyca prowadzi do odkładania się blaszek w ścianach tętnic. Ich pęknięcie lub uszkodzenie może doprowadzić do powstania zakrzepu, zamknięcia tętnicy wieńcowej i zawału. Z tego powodu czekanie na pierwsze objawy nie jest profilaktyką.

WHO wskazuje jako najważniejsze modyfikowalne czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych palenie tytoniu, niezdrową dietę, brak aktywności fizycznej i szkodliwe spożywanie alkoholu. Ich konsekwencjami są m.in. nadciśnienie, podwyższona glukoza, zaburzenia lipidowe oraz nadwaga i otyłość. 

70 tysięcy zawałów w ciągu roku

Skala problemu w Polsce jest ogromna. W 2023 roku odnotowano około 70,4 tys. zawałów serca. Choroby układu krążenia odpowiadały w tym samym roku za 36,9 proc. wszystkich zgonów. 

Prof. Jankowski zwraca uwagę również na rolę domu rodzinnego. Dzieci przejmują nie tylko geny, ale również sposób odżywiania, stosunek do aktywności fizycznej czy palenia papierosów. To, co przez lata wydaje się jedynie rodzinnym zwyczajem, po kilkudziesięciu latach może mieć znaczenie dla zdrowia tętnic i serca.

Tomaszów także w kampanii

Do ogólnopolskiej akcji „Profilaktyka – podaj dalej” włączył się również Powiat Tomaszowski, zachęcając mieszkańców do korzystania z badań oraz aplikacji mojeIKP. Informację w tej sprawie samorząd opublikował 9 września.  

Nie jest to pierwszy lokalny akcent związany z profilaktyką kardiologiczną. Jesienią 2025 roku w Powiatowym Centrum Animacji Społecznej odbyło się spotkanie poświęcone zdrowiu serca. Dr Michał Całus, kardiolog Tomaszowskiego Centrum Zdrowia, przypominał wówczas między innymi o znaczeniu codziennego ruchu, odpowiedniej diety i rezygnacji z używek. 

Badania można zrobić bezpłatnie

Najprostszy początek? Pomiar ciśnienia, lipidogram i poziom glukozy. Te trzy elementy potrafią ujawnić zagrożenie, którego człowiek jeszcze nie czuje.

Osoby ubezpieczone w NFZ, które ukończyły 20 lat, mogą obecnie skorzystać z programu „Moje Zdrowie”. Dla osób między 20. a 49. rokiem życia bilans jest dostępny co pięć lat, a po ukończeniu 50 lat – co trzy lata. Ankietę można wypełnić m.in. poprzez mojeIKP, a następnie POZ kieruje pacjenta na odpowiednie badania i wizytę podsumowującą 

Bo z sercem problem polega na tym, że długo potrafi milczeć. A kiedy alarm wreszcie zabrzmi, czas liczony jest już nie w latach czy miesiącach, lecz w minutach.

.

Nasz artykuł w skrócie

Wpływ samotności na zdrowie – Analiza gigantycznej bazy danych 277 489 uczestników projektu UK Biobank wykazała, że osoby doświadczające jednocześnie samotności i izolacji społecznej żyły znacznie krócej bez poważnych schorzeń fizycznych oraz psychicznych.

Interpretacja statystyczna – Publikacja naukowa wyraźnie dowodzi korelacji między izolacją a kondycją organizmu, jednak uzyskane wyniki mają charakter statystyczny. Nie oznacza to automatycznego przekładania tych liczb na indywidualną długość życia każdego człowieka.

Samotność to nie to samo co bycie samemu

To rozróżnienie jest kluczowe.

Izolacja społeczna jest czymś, co można w pewnym stopniu zmierzyć: człowiek mieszka sam, rzadko spotyka rodzinę i znajomych, nie uczestniczy w życiu towarzyskim.

Samotność jest natomiast odczuciem. Można mieć rodzinę, pracować, spotykać ludzi, a mimo wszystko czuć, że relacje są powierzchowne i nie dają poczucia bliskości.

Dlatego osoba mieszkająca sama nie musi być samotna. I odwrotnie – samotnym można być również w wieloosobowym domu.

To ważne także dlatego, że najnowsze badania coraz wyraźniej wskazują na szczególne znaczenie właśnie subiektywnego poczucia osamotnienia dla zdrowia psychicznego i dobrostanu. Inna analiza opublikowana w 2026 roku w „Nature Communications”, wykorzystująca m.in. dane UK Biobank, również wykazała mocniejsze związki samotności ze zdrowiem psychicznym i ogólnym niż z poszczególnymi chorobami fizycznymi.

Prawie sześć lat różnicy

Badacze kierowani przez prof. Lu Qi z Tulane University przeanalizowali dane osób w wieku od 40 do 69 lat, które na początku obserwacji nie miały siedmiu badanych grup chorób: cukrzycy typu 2, chorób układu sercowo-naczyniowego, przewlekłych chorób układu oddechowego, chorób neurodegeneracyjnych, nowotworów, depresji ani zaburzeń lękowych.

Największe różnice pojawiły się w zdrowiu psychicznym.

W wieku 50 lat mężczyźni, których jednocześnie dotyczyły samotność i izolacja społeczna, mogli oczekiwać przeciętnie 5,8 roku mniej życia bez depresji i zaburzeń lękowych niż mężczyźni, których nie dotyczył żaden z tych problemów.

U kobiet różnica wynosiła 3,7 roku.

W przypadku analizowanych chorób fizycznych różnice były mniejsze: 2,4 roku u kobiet i 1,7 roku u mężczyzn.

To właśnie dlatego precyzyjniej mówić nie o „sześciu latach życia mniej”, lecz o krótszej oczekiwanej długości życia bez określonych chorób.

Spacer pomoże. Ale rozmowy nie zawsze zastąpi

Wyniki przynoszą jeszcze jeden interesujący wniosek.

Zdrowszy styl życia – aktywność fizyczna, prawidłowe odżywianie, odpowiednia ilość snu i niepalenie – częściowo łagodził niekorzystny związek izolacji społecznej z liczbą lat przeżytych bez chorób.

W przypadku poczucia samotności podobna zależność nie była statystycznie istotna.

Można więc wyjść na spacer, dbać o dietę i regularnie ćwiczyć, a nadal pozostawać samotnym.

I być może właśnie tutaj znajduje się najważniejszy społeczny wymiar badania: człowiek potrzebuje nie tylko ruchu i zdrowej żywności. Potrzebuje również drugiego człowieka.

Polska coraz częściej mieszka sama

Problem będzie nabierał znaczenia także w Polsce.

Według danych GUS w 2024 roku 26,5 proc. badanych gospodarstw domowych stanowiły gospodarstwa jednoosobowe. Dla porównania w 2015 roku było to 20,1 proc. Jednocześnie przeciętna liczba osób tworzących gospodarstwo domowe spadła do 2,41.

Nie wolno oczywiście stawiać znaku równości pomiędzy mieszkaniem samemu a samotnością. Dane pokazują jednak zmianę społeczną, która szczególnego znaczenia nabiera w przypadku seniorów.

GUS zwraca uwagę, że wzrost liczby małych, jedno- i dwuosobowych gospodarstw wiąże się między innymi z gospodarstwami tworzonymi przez osoby starsze.

Tomaszów ma miejsca, w których można wyjść z czterech ścian

W Tomaszowie Mazowieckim od lat działają organizacje i kluby skupiające starszych mieszkańców. To między innymi Tomaszowski Uniwersytet Trzeciego Wieku, Powiatowe Stowarzyszenie Emerytów, Rencistów i Inwalidów, Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów, stowarzyszenie „Pasja” oraz kluby senioralne.

W miejskim raporcie za 2023 rok wykazano działalność sześciu stowarzyszeń senioralnych i czterech klubów seniora, w tym Klubu Seniora przy MCK, „Niezapominajek”, „Słonecznej Jedynki” i Klubu Seniora 50+. Ich działalność obejmowała integrację, zajęcia oraz aktywność fizyczną i społeczną.

Klub Seniora działający przy filii MCK Za Pilicą przy ul. Gminnej funkcjonuje już od ponad dekady. Spotkania, warsztaty czy zwykła rozmowa przy wspólnym stole mogą wyglądać jak drobiazg, ale w świetle badań znaczenie takich miejsc staje się znacznie poważniejsze.

Bo czasami zdrowie zaczyna się nie w gabinecie lekarskim, ale przy stole, przy którym ktoś na nas czeka.

Ważne zastrzeżenie: to nie jest prosty wyrok

Badanie opublikowane 20 sierpnia 2026 roku w „Nature Communications” ma dużą skalę, ale jego wyników nie należy interpretować w ten sposób, że samotność automatycznie „zabiera” każdej osobie dokładnie kilka lat zdrowego życia.

To analiza statystycznych zależności w dużej grupie ludzi. Na stan zdrowia wpływają również wiek, sytuacja ekonomiczna, choroby, styl życia, uwarunkowania biologiczne i wiele innych czynników.

Autorzy pokazują jednak coś istotnego: relacje społeczne nie są jedynie dodatkiem do dobrego życia.

Coraz więcej danych wskazuje, że mogą być również jednym z jego zdrowotnych fundamentów.

Źródło: Nature Communications, UK Biobank, GUS, Urząd Miasta Tomaszowa Mazowieckiego.

Nasz artykuł w skrócie

• Nowe restrykcje NFZ od 2027 roku – od 1 stycznia Narodowy Fundusz Zdrowia ograniczy rozliczanie części specjalistycznych operacji (m.in. artroskopii, zabiegów kręgosłupa i urologicznych) na oddziałach chirurgii ogólnej.
• Właściwa specjalizacja oddziałów w TCZ – zmiany wymuszają przeniesienie procedur na dedykowane oddziały. Tomaszowski szpital jest w dobrej sytuacji, ponieważ posiada osobne oddziały Urologiczny oraz Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej z kontraktami ważnymi do 30 czerwca 2027 roku.
• Sprzęt i kadra decydują o przyszłości zabiegów – samo istnienie placówki nie wystarczy. O utrzymaniu procedur w Tomaszowie przesądzi to, czy TCZ spełni restrykcyjne i szczegółowe wymagania NFZ dotyczące personelu oraz wyposażenia medycznego.

NFZ chce skończyć z „lekarzem przyjeżdżającym na operację”

Narodowy Fundusz Zdrowia ogłosił 24 września, że od początku przyszłego roku wybrane świadczenia będą wykonywane wyłącznie w specjalistycznych oddziałach. Chodzi między innymi o artroskopie i zabiegi rekonstrukcyjne z wykorzystaniem implantów, część operacji kończyny dolnej, chirurgię kręgosłupa oraz niektóre zabiegi dotyczące moczowodu i pęcherza moczowego.

Fundusz nie ukrywa, że jednym z powodów zmian jest praktyka występująca w części szpitali powiatowych. Specjalista przyjeżdżał do placówki na określony dzień, wykonywał operacje, a następnie opuszczał szpital. NFZ określa takich specjalistów mianem „lekarzy walizkowych”.

Problem pojawia się wtedy, kiedy po operacji występuje powikłanie, a lekarza posiadającego odpowiednią specjalizację nie ma już na miejscu.

Dlatego od 2027 roku zasada ma być prosta: specjalistyczny zabieg powinien być wykonywany tam, gdzie przez cały pobyt chorego istnieje odpowiednie zaplecze diagnostyczne, sprzętowe oraz kadrowe.

A jak wygląda sytuacja w Tomaszowie?

Tutaj sytuacja jest bardziej złożona niż w przypadku niewielkiego szpitala posiadającego jedynie oddział chirurgii ogólnej.

Tomaszowskie Centrum Zdrowia ma własny Oddział Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej. Publiczny rejestr podmiotów medycznych wskazuje dla niego okres umowy z NFZ od 1 stycznia 2023 do 30 czerwca 2027 roku. W dokumentacji dotyczącej systemu podstawowego szpitalnego zabezpieczenia TCZ figuruje również profil ortopedia i traumatologia narządu ruchu.

Sam szpital informuje, że oddział posiada aparat RTG z możliwością skopii oraz artroskop z wyposażeniem pozwalającym wykonywać zarówno zabiegi związane ze świeżymi urazami, jak i rekonstrukcje wewnątrzstawowe. TCZ deklaruje również możliwości wykonywania protezoplastyk stawów biodrowych i kolanowych.

To istotna informacja, ponieważ artroskopie znajdują się dokładnie wśród procedur wymienionych przez NFZ.

Nie oznacza to jednak, że od stycznia wszystko pozostanie automatycznie bez zmian. Ostatecznie liczyć się będzie spełnienie szczegółowych wymagań określonych dla konkretnych świadczeń, w tym dostępność odpowiedniej kadry.

Urologia? Tomaszów ma własny specjalistyczny oddział

Jeszcze wyraźniej wygląda sytuacja w przypadku urologii.

W TCZ funkcjonuje samodzielny Oddział Urologiczny, którego okres umowy z NFZ również wskazany jest do 30 czerwca 2027 roku.

Co więcej, katalog zabiegów podawany przez sam szpital częściowo pokrywa się z procedurami, o których mówi obecnie Fundusz.

W Tomaszowie wykonywane są m.in. endoskopowe zabiegi kruszenia kamieni w moczowodzie oraz pęcherzu, przezcewkowe resekcje guzów pęcherza, zabiegi dotyczące gruczołu krokowego, a także zabiegi laparoskopowe i klasyczne operacje urologiczne. Według informacji TCZ oddział hospitalizuje około 1200 pacjentów rocznie i wykonuje około 450 operacji.

To właśnie urologia pokazuje, dlaczego zmian NFZ nie można sprowadzić do hasła: „szpitale powiatowe tracą operacje”.

Jeżeli świadczenie wykonywane jest przez pełnoprawny oddział urologiczny posiadający wymagany personel i wyposażenie, nowe przepisy mają właśnie taki model premiować.

Największy znak zapytania: operacje kręgosłupa

Inaczej wygląda kwestia chirurgii kręgosłupa.

NFZ wskazuje ją wprost jako jeden z zakresów, które mają być kierowane do odpowiednich oddziałów specjalistycznych. Fundusz wymienia m.in. oddziały ortopedyczne i neurochirurgiczne.

W publicznie dostępnych informacjach o TCZ widoczny jest profil ortopedii i traumatologii, natomiast nie znaleźliśmy potwierdzenia funkcjonowania w szpitalu oddziału neurochirurgii.

To jednak nie pozwala jeszcze stwierdzić, że operacje kręgosłupa wykonywane obecnie w Tomaszowie zostaną przeniesione do innego miasta. Część takich procedur może bowiem należeć do zakresu ortopedii. Potrzebne jest ustalenie, jakie konkretnie grupy JGP dotyczące kręgosłupa TCZ obecnie wykonuje i rozlicza oraz na jakim oddziale.

Co rzeczywiście może się zmienić dla mieszkańców?

Na podstawie dostępnych danych można powiedzieć jedno: reforma NFZ nie oznacza obecnie automatycznej utraty przez TCZ zabiegów ortopedycznych czy urologicznych.

Przeciwnie – posiadanie dwóch specjalistycznych oddziałów stawia Tomaszowski szpital w zdecydowanie innej sytuacji niż placówki, które wykonywały podobne operacje na chirurgii ogólnej dzięki okresowo przyjeżdżającym specjalistom.

Otwarte pozostają jednak trzy pytania: jakie procedury TCZ rozlicza dziś poza oddziałami specjalistycznymi, czy każda z nich spełni nowe wymagania kadrowe i sprzętowe oraz czy zmieni się zakres wykonywanych w Tomaszowie operacji kręgosłupa.

To właśnie odpowiedzi na te pytania pokażą, czy od 1 stycznia 2027 roku którykolwiek z pacjentów, którzy dzisiaj mogą być operowani przy Jana Pawła II 35, będzie musiał szukać pomocy w Łodzi, Piotrkowie Trybunalskim lub innym ośrodku.

NFZ dał szpitalom dodatkowe miesiące na dostosowanie się do nowych zasad. Pierwotnie reforma miała obowiązywać już od 1 października 2026 roku. Po konsultacjach wejście najważniejszych zmian przesunięto na 1 stycznia 2027 roku.

Nasz artykuł w dużym skrócie

• Nowy lokalny program partnerski – Twój Sklep Medyczny startuje z autorską inicjatywą prozdrowotną, skupioną wokół tematów szeroko pojętej rehabilitacji, zdrowia oraz aktywności fizycznej.
• Współpraca z sekcjami Lechii Tomaszów – jednym z filarów i pierwszych dużych kroków programu ma być nawiązanie bezpośredniej współpracy z drużynami lokalnego klubu Lechia Tomaszów Mazowiecki.
• Wsparcie rzeczowe zamiast finansowego – partnerstwo opiera się na innowacyjnej formule; zamiast tradycyjnych dotacji pieniężnych, klub otrzyma bezpośrednie zaopatrzenie w niezbędne artykuły oraz specjalistyczny sprzęt medyczny.
• Szeroka propozycja dla innych organizacji – program partnerski pozostaje otwarty; do współpracy mogą zgłaszać się również pozostałe lokalne kluby sportowe, stowarzyszenia, fundacje oraz organizacje pożytku publicznego.

Nie kolejny sponsor na banerze. Twój Sklep Medyczny uruchamia „Lokalnego Partnera Zdrowia”

Logo na koszulce czy baner przy boisku to najbardziej rozpoznawalny symbol sportowego sponsoringu. Twój Sklep Medyczny chce jednak pójść krok dalej. W programie „Lokalny Partner Zdrowia 2026/2027” punktem wyjścia ma być nie reklama, lecz konkretna potrzeba: uraz zawodnika, rehabilitacja, pomoc seniorowi czy wsparcie organizacji pracującej z osobami z niepełnosprawnościami. Jednym z pierwszych dużych projektów będzie współpraca z Lechią Tomaszów Mazowiecki.

Zamiast pytania o pieniądze – pytanie o problem

Mechanizm klasycznego sponsoringu jest prosty: klub lub organizacja potrzebuje środków, przedsiębiorca przekazuje pieniądze, a jego marka pojawia się na koszulce, plakacie albo obiekcie sportowym.

Program „Twój Sklep Medyczny – Lokalny Partner Zdrowia 2026/2027” ma być zbudowany inaczej.

Pytanie rozpoczynające współpracę brzmi: jaki realny problem możemy wspólnie rozwiązać?

Dlatego pomoc nie musi oznaczać przelewu na konto. Może przyjąć formę przekazania produktów, czasowego użyczenia sprzętu medycznego lub rehabilitacyjnego, voucherów, nagród, warsztatów czy wspólnych działań edukacyjnych.

Pierwszym dużym polem, na którym ten model ma zostać sprawdzony, będzie lokalny sport.

Lechia Tomaszów: zdrowie przed wynikiem

Jednym z pierwszych projektów programu jest współpraca z sekcjami Lechii Tomaszów Mazowiecki prowadzonymi przez Tomaszowskie Centrum Sportu.

Według danych TCS w sekcjach aktywnie trenuje ponad 550 zawodników, a ponad 300 z nich pochodzi z Tomaszowa Mazowieckiego i powiatu tomaszowskiego.

Projekt otrzymał nazwę „My się kontuzjom nie damy – Twój Sklep Medyczny z wzajemnością wspieramy” i ma objąć około 500 osób, głównie sportowców oraz dzieci i młodzież.

W tym przypadku współpraca ma mieć przede wszystkim wymiar rzeczowy. Zawodnicy będą mogli korzystać m.in. ze stabilizatorów i ortez, taśm do kinesiotapingu, wyposażenia pierwszej pomocy oraz artykułów potrzebnych przy urazach i podczas powrotu do treningów. W uzasadnionych przypadkach możliwe będzie również czasowe udostępnienie sprzętu medycznego lub rehabilitacyjnego.

Taki model najlepiej pokazuje swoją wartość wtedy, gdy wydarzy się coś, czego w sporcie uniknąć nie sposób.

Skręcona kostka. Uraz kolana. Przerwa w treningach. Rehabilitacja.

W tabeli wyników takich rzeczy nie widać. Dla zawodnika mogą jednak oznaczać tygodnie albo miesiące pracy, zanim znów założy buty i wróci na boisko.

Dlatego Twój Sklep Medyczny ma przy Lechii funkcjonować jako „Partner Zdrowia i Powrotu do Gry Lechii Tomaszów Mazowiecki”.

Lechia ma być początkiem

Sport jest naturalnym miejscem dla programu zdrowotnego, ale jego formuła nie będzie ograniczona wyłącznie do klubów i zawodników.

Do współpracy mogą zgłaszać się również stowarzyszenia, fundacje i inne lokalne organizacje prowadzące działania związane ze zdrowiem, rehabilitacją, aktywnością, samodzielnością i jakością życia mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego oraz okolic.

Projekt może dotyczyć seniorów, osób z niepełnosprawnościami, rodzin opiekujących się osobami niesamodzielnymi, dzieci wymagających rehabilitacji czy profilaktyki zdrowotnej.

Nie musi też oznaczać dużej akcji. Czasem o powodzeniu lokalnej inicjatywy decyduje kilka potrzebnych urządzeń, wyposażenie grupy albo możliwość przeprowadzenia warsztatów dla kilkunastu osób.

I właśnie takich projektów ma szukać program.

Liczy się efekt

Organizacje zainteresowane współpracą będą mogły zgłaszać własne pomysły. Każdy ma być oceniany pod kątem celu, grupy odbiorców, rzeczywistych potrzeb oraz możliwości wspólnego działania.

Najważniejsze pytania są proste: komu chcemy pomóc, czego ta grupa naprawdę potrzebuje i co zmieni realizacja projektu?

Lechia będzie pierwszym dużym testem nowej formuły. O jej powodzeniu zdecydują jednak kolejne inicjatywy – sportowe, społeczne i zdrowotne.

Bo lokalne partnerstwo można opisać dużo prościej niż językiem umów sponsorskich:

potrzeba, wspólny pomysł, pomoc i efekt, który rzeczywiście widać.

Najpierw podjęto próbę całkowitego zdjęcia punktu z porządku obrad. Za takim rozwiązaniem opowiedziało się 10 radnych, jednak zabrakło wymaganej większości ustawowego składu Rady. Punkt pozostał więc w porządku, odbyła się dyskusja i doszło do właściwego głosowania nad aportem.

Tu wynik był jednoznaczny: 5 głosów za, 10 przeciw, 4 wstrzymujące się, jedna osoba nie oddała głosu, a 3 radnych było nieobecnych. Projekt nie został przyjęty. Sesję zakończono o godz. 13.38.

Nie chodziło tylko o 747 metrów ziemi

Przedmiotem uchwały była działka nr 785/22, obręb 23, o powierzchni 747 m² przy ul. Jana Pawła II 35.

Powiat nie zamierzał jej sprzedawać prywatnej firmie. Nieruchomość miała zostać wniesiona aportem do Tomaszowskiego Centrum Zdrowia. Powiat nadal pozostawałby właścicielem spółki, ale właścicielem samego gruntu stałoby się TCZ.

Znaczenie projektu kryło się jednak nie w operacie szacunkowym czy konstrukcji kapitału zakładowego, lecz w jego uzasadnieniu.

Na działce planowano dwukondygnacyjny obiekt medyczny z pracownią pozytonowej tomografii emisyjnej PET-CT oraz apteką szpitalną TCZ. Wcześniejsze materiały wskazywały też, że przeniesienie własności nieruchomości miało nastąpić dopiero po spełnieniu określonych warunków, m.in. związanych z uzyskaniem decyzji o warunkach zabudowy i wykonaniem wyceny.

I właśnie dlatego konsekwencja wtorkowego głosowania jest znacznie większa niż zwykłe odrzucenie uchwały majątkowej.

Aktualnie przygotowana ścieżka prowadząca do PET-CT została zatrzymana.

PET-CT – brakujący element onkologicznej układanki

PET/CT łączy pozytonową tomografię emisyjną z tomografią komputerową. Pozwala zestawić obraz procesów metabolicznych zachodzących w organizmie z dokładną lokalizacją anatomiczną zmian. Metoda znajduje szerokie zastosowanie m.in. w diagnostyce onkologicznej, określaniu zaawansowania choroby oraz ocenie efektów leczenia.

Dla Tomaszowa znaczenie projektu było szczególne.

Przy ul. Jana Pawła II funkcjonuje już ośrodek onkologiczny Affidea NU-MED. Sama Affidea wskazuje, że w swoich centrach zapewnia m.in. diagnostykę onkologiczną, radioterapię i chemioterapię, a Tomaszów znajduje się na mapie jej ośrodków leczenia onkologicznego.

PET-CT miałby dołożyć do tego systemu kolejny bardzo istotny element zaawansowanej diagnostyki.

Dziś Tomaszów na mapie Affidea figuruje jako ośrodek leczenia onkologicznego, nie jako pracownia PET/CT. Dla porównania, taka pracownia Affidea NU-MED działa już w Zamościu.

Affidea chciała inwestować. Ale model zdążył się zmienić

Historia PET-CT nie zaczęła się we wrześniu.

Już w lutym 2026 roku opisywaliśmy wcześniejszą koncepcję NU-MED, obecnie należącego do Affidea. Affidea sfinalizowała przejęcie Grupy NU-MED w 2024 roku.

W przedstawianym wówczas modelu operator miał finansować wyposażenie pracowni, a po stronie samorządu nie miał znajdować się zakup urządzenia. Pojawiała się wartość sprzętu rzędu około 15 mln zł, a także możliwość wieloletniej przedpłaty czynszu – według ówczesnych informacji nawet około 10–12 mln zł za dziesięć lat. Mowa była również o pokrywaniu kosztów mediów, serwisu i materiałów oraz zapewnieniu personelu.

Nie ma jednak podstaw, by dziś przedstawiać te warunki jako treść aktualnej, podpisanej umowy.

Co więcej, wrześniowy projekt uchwały przewidywał już inny mechanizm: aport 747 m² do TCZ i budowę obiektu z PET-CT oraz apteką szpitalną. Jeszcze przed sesją nie było publicznie jasne, w jaki dokładnie sposób nowy model łączy się z wcześniejszą propozycją NU-MED/Affidea i kto w ostatecznym układzie miał finansować budowę, a kto urządzenie i działalność pracowni.

To nie jest szczegół techniczny. To sedno całej sprawy.

Czy winni są radni? To tylko część odpowiedzi

Radni, którzy głosowali przeciwko uchwale albo wstrzymali się od głosu, odpowiadają politycznie za swoją decyzję i jej bezpośredni skutek: aport nie został przyjęty, a przygotowana ścieżka inwestycji została zatrzymana.

Na tym jednak odpowiedzialność za przebieg procesu się nie kończy.

To Zarząd Powiatu przygotowywał projekt i przedstawiał go Radzie. Jego zadaniem było nie tylko przedłożenie uchwały, ale również takie wyjaśnienie modelu finansowego, majątkowego i organizacyjnego, aby radni wiedzieli, co właściwie zatwierdzają.

A pytań jeszcze przed sesją było sporo.

17 września radna Paulina Socha formalnie pytała starostę m.in. o to, czy dla działki nr 785/22 istnieje decyzja o warunkach zabudowy, kto o nią wystąpił i na jakim etapie znajduje się ewentualne postępowanie. Odpowiedzi oczekiwała przed sesją właśnie dlatego, że uznawała te informacje za istotne dla oceny planowanego aportu.

W publicznie dostępnych materiałach pozostawały także pytania o wzajemne role TCZ i Affidea, finansowanie budynku, sposób korzystania z przyszłego obiektu przez operatora PET-CT czy szczegóły ekonomiczne przedsięwzięcia.

Można więc mówić o dwóch równoległych faktach.

Rada podjęła decyzję, która oddala PET-CT od Tomaszowa. Jednocześnie Zarząd nie zdołał przygotowanym projektem i przedstawionymi argumentami zbudować dla tej inwestycji wymaganej większości.

Pełna odpowiedź na pytanie, dlaczego tak się stało, wymaga jednak osobnej analizy.

Co teraz?

Odrzucenie uchwały nie oznacza, że PET-CT w Tomaszowie nigdy nie powstanie.

Zarząd może wrócić do Rady z nowym projektem. Może uzupełnić dokumentację, zmienić warunki aportu albo ponownie rozważyć dzierżawę. Możliwa jest także inna konstrukcja współpracy pomiędzy TCZ a Affidea.

Na dziś żadna z tych dróg nie została jednak przesądzona.

Dlatego po wtorkowej sesji najważniejsze pytanie brzmi już nie: czy Rada zgodziła się na aport?

Odpowiedź znamy.

Pytanie brzmi: czy Zarząd zdoła szybko odbudować projekt PET-CT i przedstawić go w sposób pozwalający zdobyć większość, czy Tomaszów straci kolejne miesiące, a być może znacznie więcej?

W przypadku prywatnego operatora medycznego czas i pewność lokalizacji mają znaczenie. Nie ma dziś informacji, że Affidea po wtorkowym głosowaniu podjęła decyzję o przeniesieniu planowanej inwestycji do innego miasta. Nie można jednak również zakładać, że inwestor będzie czekał bezterminowo.

Do tego właśnie punktu doszliśmy 22 września.

PET-CT nie zniknął z mapy planów. Ale stał się planem znacznie mniej pewnym niż jeszcze dzień wcześniej.

Do sprawy wrócimy. Osobno przeanalizujemy, jak przygotowano projekt uchwały, jakie dokumenty otrzymali radni, dlaczego wcześniejszy model dzierżawy zmienił się w aport, jak dokładnie miała wyglądać relacja TCZ–Affidea, kto miał finansować budynek oraz czy można było przygotować całe przedsięwzięcie w sposób, który dawał większą szansę na jego przyjęcie.

Nasz artykuł w dużym skrócie

• Alzheimer to nie jest naturalny etap starości – choć podeszły wiek stanowi główny czynnik ryzyka zachorowania, choroba ta nie jest nieuchronną konsekwencją procesu starzenia się organizmu.
• Czynniki, na które mamy realny wpływ – profilaktyka odgrywa ogromną rolę. Kluczowe znaczenie ma dbanie o układ krążenia, kontrolowanie cukrzycy i masy ciała, korekcja wad wzroku i słuchu, regularny ruch oraz utrzymywanie bliskich kontaktów społecznych.
• Sygnały ostrzegawcze a zwykłe zapominanie – chwilowe zapomnienie nazwiska czy zgubienie kluczy zdarza się każdemu. Niepokój powinny wzbudzić dopiero narastające trudności z wykonywaniem codziennych, rutynowych czynności, które wcześniej nie sprawiały pacjentowi żadnego kłopotu.

Pamięć nie gaśnie jednego dnia

Choroba Alzheimera kojarzona jest najczęściej z utratą pamięci. W rzeczywistości jej obraz jest znacznie szerszy. Stopniowo mogą pojawiać się problemy z orientacją, rozumieniem, liczeniem, mową, planowaniem czy właściwą oceną sytuacji.

Prof. Joanna Siuda, kierownik Katedry i Kliniki Neurologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, zwraca uwagę, że jednym z sygnałów ostrzegawczych może być utrata umiejętności wykonywania wcześniej dobrze opanowanych, złożonych czynności.

Nie chodzi więc o sytuację, w której ktoś raz zapomni hasła do bankowości elektronicznej. Niepokój powinny wzbudzić narastające i powtarzające się trudności z obsługą konta, płaceniem rachunków, przygotowaniem znanego posiłku, odnalezieniem drogi czy organizacją codziennych obowiązków.

Granica między naturalnym starzeniem się a chorobą przebiega przede wszystkim tam, gdzie problemy poznawcze zaczynają odbierać człowiekowi samodzielność.

Czterdziestka? To właśnie wtedy warto zacząć

Wiek jest czynnikiem, którego zmienić się nie da. Jednak lista czynników potencjalnie modyfikowalnych jest długa.

Raport Komisji „The Lancet” z 2024 roku wymienia 14 czynników ryzyka otępienia, wśród nich nadciśnienie, otyłość, cukrzycę, palenie tytoniu, brak aktywności fizycznej, depresję, izolację społeczną, niedosłuch, urazy głowy, nadmierne spożywanie alkoholu i zanieczyszczenie powietrza. Do listy dołączono także wysoki poziom cholesterolu LDL w wieku średnim oraz nieleczone zaburzenia wzroku.

Autorzy raportu oszacowali, że modyfikacja tych czynników mogłaby potencjalnie zapobiec lub opóźnić nawet około 45 proc. przypadków otępienia. Nie oznacza to oczywiście gwarancji uniknięcia choroby. Pokazuje jednak, że profilaktyka neurologiczna zaczyna się dużo wcześniej niż w gabinecie neurologa.

Prof. Siuda podkreśla, że właśnie około 40. roku życia warto szczególnie zainteresować się ciśnieniem tętniczym, poziomem cukru, cholesterolem i masą ciała. To inwestycja, której wynik zobaczymy czasem dopiero po kilkudziesięciu latach.

Słuch, wzrok i samotność. Łańcuch, który może prowadzić do wycofania

Znaczenie niedosłuchu długo było niedoceniane. Człowiek gorzej słyszy, więc coraz mniej uczestniczy w rozmowach. Spotkania stają się męczące, telewizor gra coraz głośniej, a rodzinne dyskusje zaczynają toczyć się obok niego.

Podobnie może działać pogarszający się wzrok. Ogranicza czytanie, poruszanie się poza domem i samodzielność.

Kolejnym ogniwem staje się izolacja społeczna, również wskazywana jako jeden z czynników związanych z większym ryzykiem demencji.

Dlatego aparat słuchowy, właściwie dobrane okulary, leczenie chorób oczu czy zwykłe utrzymywanie kontaktu z innymi ludźmi mogą mieć znacznie większe znaczenie, niż wydaje się na pierwszy rzut oka.

Ilu chorych jest w Polsce?

Skala problemu będzie rosła wraz ze starzeniem się społeczeństwa.

Najnowszy raport Alzheimer Europe dotyczący rozpowszechnienia demencji szacuje, że w 2025 roku w Polsce mogło żyć około 618 tys. osób z różnymi postaciami otępienia. To model epidemiologiczny, dlatego liczby tej nie należy utożsamiać z liczbą osób mających oficjalne rozpoznanie w systemie ochrony zdrowia.

Choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną otępienia.

Geny to nie wyrok dla większości rodzin

Istnieją rzadkie, dziedziczne postacie choroby związane m.in. z mutacjami w genach APP, PSEN1 i PSEN2. W takich przypadkach znaczenie genetyki jest ogromne.

Stanowią one jednak niewielką część zachorowań. Zdecydowana większość przypadków choroby Alzheimera ma charakter sporadyczny i jest wynikiem skomplikowanego połączenia wieku, predyspozycji oraz wielu czynników środowiskowych i zdrowotnych.

Szczególną uwagę lekarzy zwracają zachorowania bardzo wczesne. Pojawienie się objawów np. około 45. roku życia może znacznie silniej sugerować konieczność rozważenia tła genetycznego niż rozpoznanie postawione u osoby 75-letniej.

Chorobę można wykrywać wcześniej

W diagnostyce coraz większe znaczenie mają biomarkery wskazujące na procesy charakterystyczne dla choroby Alzheimera.

Od lat oznaczało to przede wszystkim badania płynu mózgowo-rdzeniowego. Obecnie rozwijają się również badania krwi oceniające m.in. określone postaci białka tau.

To ważna zmiana, ale wynik laboratoryjny nie powinien być interpretowany w oderwaniu od objawów pacjenta. Rozpoznanie wymaga całościowej oceny klinicznej i wykluczenia innych przyczyn pogorszenia funkcji poznawczych.

Ma to ogromne znaczenie również dlatego, że pojawiły się terapie ukierunkowane na amyloid.

Lecanemab, sprzedawany pod nazwą Leqembi, uzyskał pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w Unii Europejskiej 15 kwietnia 2025 roku. Donanemab, czyli Kisunla, otrzymał unijną autoryzację we wrześniu 2025 roku. Leki przeznaczone są dla ściśle określonych grup chorych we wczesnej fazie choroby, a terapia wymaga specjalistycznej kwalifikacji i monitorowania ze względu m.in. na ryzyko zmian ARIA, czyli obrzęków i krwawień w mózgu.

W Polsce kwestia finansowania nowych terapii nadal się rozwija. W sierpniu 2026 roku Ministerstwo Zdrowia skierowało do AOTMiT wniosek dotyczący oceny refundacyjnej preparatu Kisunla.

Choruje jedna osoba. Życie zmienia się całej rodzinie

Alzheimer jest jedną z tych chorób, które przekraczają granice jednego organizmu.

Zmienia rytm całego domu.

Bliski człowiek może pytać kilka razy o to samo. Nie rozpoznawać miejsca, w którym mieszka od pół wieku. Oskarżać rodzinę o zabranie rzeczy, których sam nie pamięta, gdzie położył.

Nie jest to zła wola.

Dlatego ogromne znaczenie ma sposób zachowania opiekunów: spokojny ton głosu, przewidywalność, znane otoczenie i unikanie niepotrzebnej konfrontacji.

Jednocześnie opiekun nie może stać się człowiekiem dyżurującym przez 24 godziny na dobę przez siedem dni w tygodniu. Bez wsparcia sam może po pewnym czasie wymagać pomocy.

Właśnie pomoc rodzinom, rozwój diagnostyki i zwiększanie wiedzy o profilaktyce znalazły się w Krajowym Programie Działań wobec Chorób Otępiennych, polityce publicznej do roku 2030, przyjętym uchwałą Rady Ministrów 11 grudnia 2025 roku. Program zakłada także rozwijanie wsparcia środowiskowego i opieki wytchnieniowej.

Gdzie zacząć w Tomaszowie?

Jeżeli problemy z pamięcią zaczynają się powtarzać i wpływać na codzienne życie, pierwszym krokiem może być rozmowa z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej.

W Tomaszowie Mazowieckim działa również Poradnia Neurologiczna Tomaszowskiego Centrum Zdrowia przy ul. Jana Pawła II 35. Do poradni wymagane jest skierowanie od lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Rejestracja prowadzona jest pod numerem 44 725 71 57.

Nie każde zapomniane nazwisko oznacza chorobę Alzheimera. Nie każdy moment roztargnienia powinien prowadzić do strachu.

Ale jeśli ktoś, kto przez trzydzieści lat prowadził domowy budżet, nagle nie potrafi zapłacić rachunku, jeśli zaczyna gubić się w dobrze znanym miejscu albo regularnie traci umiejętności, które wcześniej były dla niego oczywiste — nie warto czekać.

W chorobie Alzheimera czas coraz częściej staje się częścią leczenia. A profilaktyka zaczyna się na długo przed pierwszym zapomnianym słowem.

Zakres kontroli zależy od organu, który ją przeprowadza. Podmioty lecznicze mogą podlegać między innymi czynnościom związanym z przestrzeganiem przepisów dotyczących działalności leczniczej, praw pacjenta czy wykonywaniem umów o udzielanie świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Przepisy ustawy o działalności leczniczej przewidują możliwość kontroli między innymi pod kątem zgodności działalności z prawem oraz kwestii medycznych.

W przypadku kontroli dotyczącej świadczeń finansowanych ze środków publicznych analizie mogą podlegać dokumenty związane z zakresem kontroli, w tym dokumentacja medyczna oraz finansowo-księgowa. Dlatego placówka powinna potrafić szybko ustalić, gdzie znajdują się określone dokumenty oraz kto odpowiada za kontakt z kontrolującymi.

Dlaczego dokumentacja medyczna jest jednym z najważniejszych obszarów?

Dokumentacja powinna pozwalać odtworzyć proces udzielania świadczeń, a jednocześnie być odpowiednio chroniona. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych ma obowiązek prowadzenia, przechowywania i udostępniania dokumentacji oraz zabezpieczenia zawartych w niej danych.

Ryzyko pojawia się nie tylko wtedy, gdy wpisu brakuje. Problematyczne mogą być również niespójności pomiędzy dokumentami, niewłaściwe procedury udostępniania czy niedostateczna ochrona przed dostępem osób nieuprawnionych. Rzecznik Praw Pacjenta przypomina, że odpowiedzialność za właściwe warunki przechowywania dokumentacji spoczywa na podmiocie leczniczym. 

Jak przygotować placówkę do kontroli jeszcze przed jej rozpoczęciem?

Dobrym punktem wyjścia jest wewnętrzny przegląd dokumentów i procedur. Należy sprawdzić, czy regulamin organizacyjny odpowiada rzeczywistemu funkcjonowaniu placówki, umowy z personelem są aktualne, a zasady prowadzenia i udostępniania dokumentacji są znane pracownikom. Szczególną uwagę warto poświęcić miejscom, w których praktyka odbiega od tego, co zapisano w procedurach.

W większych placówkach przydatna jest również okresowa analiza prawna sposobu działania organizacji. Kompleksowa obsługa prawna podmiotów leczniczych może obejmować zarówno ocenę dokumentacji i umów, jak również bieżące wsparcie w relacjach z personelem, pacjentami, NFZ oraz organami prowadzącymi postępowania kontrolne.

BE LAW – wsparcie prawne podmiotów leczniczych przed kontrolą i w bieżącej działalności

BE LAW świadczy pomoc prawną dla branży medycznej, obejmującą między innymi działalność podmiotów leczniczych, zakładanie placówek, kontrakty medyczne, zagadnienia związane z NFZ, dokumentację oraz ochronę danych pacjentów. Zakres usług obejmuje także przygotowywanie i opiniowanie umów z personelem medycznym oraz reprezentację w postępowaniach przed właściwymi organami. 

BE LAW łączy zagadnienia prawa medycznego z obsługą przedsiębiorstw, prawem pracy oraz prowadzeniem sporów. Jest to istotne z perspektywy placówki medycznej, ponieważ kontrola może ujawnić problem, który jednocześnie dotyczy organizacji działalności, relacji kontraktowej z lekarzem, praw pacjenta albo odpowiedzialności podmiotu leczniczego. 

Jak zachować się już w trakcie kontroli?

Po rozpoczęciu kontroli należy przede wszystkim ustalić jej podstawę i zakres. Dokumenty powinny być przekazywane w sposób uporządkowany, a osoba wyznaczona do kontaktu z kontrolującymi powinna mieć możliwość sprawnego uzyskiwania informacji od administracji, personelu medycznego oraz kierownictwa.

Nie warto udzielać odpowiedzi opartych na domysłach ani tworzyć dokumentacji dopiero na potrzeby kontroli. Jeżeli określone zagadnienie wymaga sprawdzenia, bezpieczniej zweryfikować stan faktyczny i dokumenty przed przedstawieniem stanowiska. Szczególnej ostrożności wymagają sytuacje, w których kontrola może prowadzić do konsekwencji finansowych, administracyjnych lub sporu dotyczącego praw pacjenta.

Co sprawdzić po zakończeniu czynności kontrolnych?

Otrzymane ustalenia należy przeanalizować nie tylko pod kątem ewentualnych zastrzeżeń, lecz również przyczyn wykrytych problemów. Jeżeli uchybienie powstało wskutek niejasnej procedury, pojedyncze poprawienie dokumentu nie rozwiąże problemu. Konieczna może być zmiana sposobu pracy i przeszkolenie osób odpowiedzialnych za dany proces.

Warto również porównać ustalenia kontroli z innymi obszarami działalności. Problem dotyczący dokumentacji jednego rodzaju świadczeń może występować również w innych częściach placówki. Dzięki temu kontrola staje się impulsem do uporządkowania organizacji, zamiast kończyć się jedynie doraźnym usunięciem wskazanych nieprawidłowości.

FAQ

Czy podmiot leczniczy powinien przygotować się do kontroli jeszcze przed otrzymaniem zawiadomienia?

Tak. Stałe uporządkowanie dokumentacji, umów i procedur ogranicza ryzyko sytuacji, w której po wszczęciu kontroli trzeba w krótkim czasie wyjaśniać wieloletnie nieścisłości organizacyjne.

Czy kontrolujący mogą analizować dokumentację medyczną?

W zależności od podstawy i zakresu kontroli odpowiednio uprawnione organy mogą badać dokumentację medyczną. Muszą przy tym działać w granicach przysługujących im kompetencji.

Czy dokumentację pacjenta trzeba udostępniać bez zbędnej zwłoki?

Tak. Rzecznik Praw Pacjenta wskazuje, że dokumentacja powinna być udostępniana bez zbędnej zwłoki, a podmiot powinien jednocześnie chronić znajdujące się w niej informacje przed osobami nieuprawnionymi. 

Czy podczas kontroli warto korzystać ze wsparcia prawnika?

Może być to szczególnie przydatne, gdy kontrola dotyczy skomplikowanych umów, rozliczeń, praw pacjenta, odpowiedzialności placówki albo może skutkować sankcjami. Prawnik może również pomóc ocenić dokumenty pokontrolne i dalsze możliwości działania.

Czy samo posiadanie procedur wystarcza do zapewnienia zgodności działania placówki?

Nie. Dokumenty powinny odpowiadać faktycznemu sposobowi funkcjonowania placówki, a personel musi znać obowiązki wynikające z przyjętych zasad. Procedura, której nikt w praktyce nie stosuje, nie usuwa ryzyka organizacyjnego.

Kontrola jest znacznie łatwiejsza do przeprowadzenia, gdy zgodność działania placówki z dokumentacją jest elementem codziennego zarządzania, a nie jednorazowym przygotowaniem wykonywanym po otrzymaniu pisma od organu. Regularny przegląd procesów pozwala wcześniej wychwycić nieścisłości i ograniczyć ich konsekwencje.

Nasz artykuł w dużym skrócie

• Rezonans w TCZ ponownie sprawny – aparat diagnostyczny w Tomaszowskim Centrum Zdrowia został pomyślnie naprawiony i po okresie wymuszonego przestoju znów przyjmuje pacjentów.
• Skomplikowana awaria i podzespół z Japonii – powodem wstrzymania badań było uszkodzenie wzmacniacza RF. Usunięcie usterki wymagało sprowadzenia specjalistycznej części zamiennej bezpośrednio z Japonii.
• Rozwiązania pomostowe w czasie naprawy – na czas awarii pacjenci hospitalizowani byli transportowani na diagnostykę do Piotrkowa Trybunalskiego, natomiast osoby ze skierowaniami ambulatoryjnymi musiały poczekać na wyznaczenie nowych terminów.
• Odrabianie powstałych zaległości – szpital zapowiedział sukcesywny kontakt telefoniczny ze wszystkimi oczekującymi pacjentami w celu sprawnego rozładowania kolejki i nadrobienia opóźnień.

Rezonans magnetyczny w Tomaszowskim Centrum Zdrowia ponownie działa. Przez czas awarii wykonywanie badań było niemożliwe, a pacjenci zapisani na rezonans musieli czekać na nowe terminy albo szukać możliwości wykonania diagnostyki w innych placówkach.

Problem okazał się poważniejszy niż zwykła usterka techniczna. Awarii uległ wzmacniacz wielkiej częstotliwości RF (Radio Frequency), czyli element odpowiedzialny za prawidłowe działanie systemu wykorzystującego fale radiowe podczas badania.

Urządzenie bez sprawnego podzespołu nie mogło wykonywać diagnostyki.

Część trzeba było sprowadzić z Japonii

Naprawa nie mogła zostać przeprowadzona od ręki. Odpowiedniego podzespołu nie było dostępnego w Polsce i konieczne było jego sprowadzenie z Japonii.

Po dostarczeniu części została ona zamontowana w urządzeniu. Rezonans przeszedł naprawę i ponownie może wykonywać badania pacjentów.

To szczególnie istotne dla szpitala, ponieważ rezonans magnetyczny jest jednym z podstawowych narzędzi nowoczesnej diagnostyki. Wykorzystuje się go m.in. w neurologii, ortopedii, onkologii oraz przy diagnostyce zmian dotyczących kręgosłupa, mózgu, stawów i narządów wewnętrznych.

Pacjentów trzeba było kierować poza Tomaszów

Awaria najbardziej odczuwalna była dla osób, które miały już wyznaczone terminy badań.

W przypadku pacjentów hospitalizowanych w Tomaszowie, jeżeli wykonanie rezonansu było konieczne, organizowano diagnostykę poza szpitalem, między innymi w Piotrkowie Trybunalskim.

Znacznie trudniejsza była sytuacja pacjentów ambulatoryjnych. Osoby, które wcześniej czekały w kolejce na badanie, po awarii urządzenia musiały oczekiwać na wyznaczenie kolejnego terminu lub próbować znaleźć pracownię rezonansu w innym mieście.

Dla chorego przesunięcie badania nie jest wyłącznie zmianą daty w kalendarzu. Rezonans często jest jednym z najważniejszych etapów prowadzących do rozpoznania choroby i rozpoczęcia właściwego leczenia.

Rezonans działa, kolejkę trzeba teraz nadrobić

Po naprawie urządzenia badania zostały wznowione. Tomaszowskie Centrum Zdrowia informuje, że pracownicy Centrum Diagnostyki Obrazowej będą sukcesywnie kontaktować się z osobami, których terminy zostały przełożone.

Pacjenci mogą również kontaktować się z pracownią telefonicznie pod numerem 44 725 71 21, aby uzyskać informacje dotyczące nowych terminów.

Uruchomienie aparatu nie oznacza jednak, że powstałe podczas awarii zaległości znikną natychmiast. Każdy dzień przestoju oznacza kolejne niewykonane badania, które trzeba teraz ponownie umieścić w grafiku, równolegle przyjmując nowych pacjentów.

Najważniejsza informacja jest jednak taka, że rezonans magnetyczny w tomaszowskim szpitalu ponownie działa, a diagnostyka została wznowiona.

Macierzyństwo przedstawiane jest najczęściej jak obraz skąpany w miękkim świetle: spokojne niemowlę, szczęśliwa matka, nowy początek. Tymczasem za drzwiami wielu domów rozgrywa się historia znacznie trudniejsza. Pojawiają się bezsenność, lęk, przytłaczające poczucie winy, utrata radości i przekonanie, że nie jest się „wystarczająco dobrą matką”.

Nowe badanie opublikowane w „JAMA Network Open” pokazuje, że kondycja psychiczna kobiety po porodzie może być również ważnym sygnałem dotyczącym zdrowia i bezpieczeństwa jej dziecka.

Ponad 414 tysięcy porodów pod lupą

Badacze z Rutgers School of Public Health przeanalizowali informacje o ponad 414 tys. porodów w stanie New Jersey w latach 2016–2020. Dane połączono z rejestrem zgonów dzieci przed ukończeniem pierwszego roku życia.

W szpitalach w New Jersey kobiety przed wypisem są poddawane badaniu przesiewowemu przy użyciu Edynburskiej Skali Depresji Poporodowej. To kwestionariusz pomagający rozpoznać niepokojące objawy, ale jego wynik nie jest jeszcze diagnozą lekarską.

Wśród dzieci kobiet zgłaszających objawy depresyjne wskaźnik śmiertelności wynosił 7,2 zgonu na 1000 urodzeń. W grupie matek bez takich objawów odnotowano dwa zgony na 1000 urodzeń.

Po uwzględnieniu różnic demograficznych, społecznych i ekonomicznych ryzyko śmierci dziecka przed pierwszymi urodzinami pozostawało niemal trzykrotnie wyższe w grupie kobiet z dodatnim wynikiem badania przesiewowego. Zależność utrzymywała się także po uwzględnieniu wykształcenia i ubezpieczenia matki oraz tego, czy dziecko urodziło się o czasie, czy przedwcześnie. Szczegóły opublikowano w oryginalnej pracy naukowej w „JAMA Network Open”.

Związek to jeszcze nie przyczyna

Autorzy badania zachowują ostrożność. Wyniki nie oznaczają, że depresja matki bezpośrednio powoduje śmierć niemowlęcia. Analiza obserwacyjna pozwala wykazać współwystępowanie zjawisk, ale nie rozstrzyga, co było przyczyną, a co skutkiem.

Objawy depresji u matek wiązały się z większym ryzykiem śmierci dzieci wskutek wcześniactwa, chorób okresu okołoporodowego, wad wrodzonych, nieprawidłowości chromosomalnych oraz zespołu nagłej śmierci niemowlęcia.

Możliwych wyjaśnień jest wiele. Depresja może utrudniać codzienne funkcjonowanie, budowanie więzi z dzieckiem i korzystanie z opieki medycznej. Jednocześnie zarówno problemy psychiczne matki, jak i gorsze wyniki zdrowotne dziecka mogą mieć wspólne źródła: trudną sytuację materialną, brak wsparcia, przemoc, komplikacje ciąży lub ograniczony dostęp do leczenia.

Zależność może też przebiegać w odwrotnym kierunku. Informacja o ciężkiej chorobie lub wadzie rozwojowej noworodka sama może wywołać u matki głęboki kryzys psychiczny.

– Odkryliśmy związek między objawami depresji u matek a śmiertelnością niemowląt w wielu różnych grupach kobiet i dzieci. Wyniki nie oznaczają, że depresja matki jest przyczyną zgonu niemowlęcia – podkreśla główna autorka badania Rebecca Woofter.

Kwestionariusz nie może zastąpić leczenia

Najważniejszy wniosek dotyczy nie samego badania przesiewowego, lecz tego, co dzieje się później. Wykrycie objawów nie zawsze prowadzi do diagnozy, skierowania do specjalisty i rozpoczęcia leczenia.

– Rozpoznanie objawów to dopiero pierwszy krok. Samo badanie przesiewowe nie wystarczy – zaznacza współautorka publikacji Slawa Rokicki.

To różnica między formularzem a systemem opieki. Między zapisanym wynikiem a telefonem wykonanym do pacjentki. Między wręczeniem ulotki a rzeczywistym zapewnieniem konsultacji psychologicznej lub psychiatrycznej.

To choroba, a nie wina matki

Depresji poporodowej nie wolno mylić z krótkotrwałym „baby blues”. Przejściowe obniżenie nastroju po porodzie jest częste, jednak utrzymujący się smutek, lęk, bezradność, utrata zainteresowań, zaburzenia snu niezwiązane wyłącznie z rytmem dziecka, poczucie winy czy trudność w nawiązaniu więzi wymagają konsultacji.

Depresja poporodowa nie świadczy o braku miłości do dziecka ani o tym, że kobieta jest złą matką. Jest zaburzeniem wymagającym pomocy, a nie moralnej oceny. Informacje o objawach i możliwościach leczenia publikuje również Akademia NFZ.

Pomocy można szukać u lekarza rodzinnego, psychiatry, psychologa, położnej albo w najbliższym Centrum Zdrowia Psychicznego. Ministerstwo Zdrowia udostępnia również wyszukiwarkę placówek udzielających pomocy psychiatrycznej.

Jeżeli pojawiają się myśli o odebraniu życia sobie lub dziecku, utrata kontaktu z rzeczywistością, urojenia albo gwałtowne pogorszenie stanu psychicznego, potrzebna jest natychmiastowa pomoc – pod numerem alarmowym 112 albo w najbliższej izbie przyjęć czy SOR.

Bo zdrowia matki i zdrowia dziecka nie można rozdzielić administracyjną kreską. Są jak dwa naczynia połączone – jeśli jedno zaczyna tonąć, ratunku potrzebują oboje.

Nasz artykuł w dużym skrócie

Osoby z ADHD miały w analizowanych badaniach o około 48 proc. większe szanse występowania problemów żołądkowo-jelitowych. W przypadku zaparć różnica wynosiła aż 97 proc., zespołu jelita drażliwego – 58 proc., a enkoprezy, czyli problemów z kontrolowaniem oddawania stolca, ponad czterokrotnie więcej. Badanie pokazuje jednak związek statystyczny, a nie dowód, że ADHD bezpośrednio powoduje choroby jelit.

Prawie dwa razy częstsze zaparcia

Badacze przeszukali bazy MEDLINE, Embase oraz APA PsycInfo, analizując badania dotyczące zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. Do ostatecznej analizy zakwalifikowano 23 prace spośród ponad 9,6 tys. odnalezionych publikacji. Badania pochodziły m.in. ze Stanów Zjednoczonych, Szwecji, Niemiec, Korei Południowej, Hiszpanii, Izraela, Chin i innych krajów. 

Wyniki były wyraźne.

U osób z ADHD ogólne prawdopodobieństwo występowania objawów ze strony układu pokarmowego było około 48 proc. większe niż w grupach kontrolnych.

Jeszcze większe różnice dotyczyły konkretnych dolegliwości.

W przypadku zaparć iloraz szans wyniósł 1,97, czyli osoby z ADHD miały niemal dwukrotnie większe szanse występowania tego problemu.

Dla zespołu jelita drażliwego – IBS – było to 1,58, co odpowiada wzrostowi o około 58 proc.

Największą różnicę stwierdzono przy enkoprezie. Osoby z ADHD miały ponad czterokrotnie większe szanse występowania tego problemu niż osoby bez ADHD.

Także niestrawność występowała częściej – różnica wynosiła około 52 proc.

Mózg i jelita nie żyją osobno

Skąd taki związek?

Tu nauka dopiero próbuje ułożyć puzzle. Autorzy analizy wskazują kilka możliwych mechanizmów.

Pierwszy jest dość prozaiczny. ADHD może wpływać na codzienne zachowania związane z jedzeniem. Nieregularne posiłki, impulsywne wybory żywieniowe, stres czy trudności w utrzymywaniu rutyny mogą odbijać się na funkcjonowaniu przewodu pokarmowego.

Drugim elementem są leki. Część preparatów stosowanych w terapii ADHD może powodować działania niepożądane dotyczące układu pokarmowego. Autorzy podkreślają więc, że w przyszłych badaniach trzeba dokładniej oddzielić wpływ samego ADHD od wpływu farmakoterapii.

Jest jednak również trzeci bohater tej historii – mikrobiota jelitowa.

W ostatnich latach coraz więcej uwagi poświęca się tzw. osi jelito–mózg. To dwukierunkowy system komunikacji między przewodem pokarmowym a centralnym układem nerwowym. Jedną z jego ważnych dróg jest nerw błędny.

Bakterie zamieszkujące jelita uczestniczą m.in. w procesach metabolicznych i immunologicznych, a zaburzenia ich składu są badane w kontekście wielu chorób i zaburzeń neurologicznych oraz psychiatrycznych.

Autorzy najnowszej metaanalizy wskazują zmiany mikrobiomu, zaburzenia regulacji nerwu błędnego oraz czynniki behawioralne jako możliwe elementy pomagające wyjaśnić obserwowany związek. Na obecnym etapie nie wiadomo jednak, jak duże znaczenie ma każdy z nich. 

To nie znaczy, że ADHD powoduje choroby jelit

I tu znajduje się najważniejsze zastrzeżenie.

Badanie nie wykazało, że ADHD powoduje zaparcia, IBS czy inne problemy żołądkowo-jelitowe.

Pokazało jedynie, że u osób z ADHD występują one statystycznie częściej.

To zasadnicza różnica.

Większość analizowanych prac miała charakter obserwacyjny. Mogą więc istnieć dodatkowe czynniki wpływające jednocześnie na ADHD i funkcjonowanie przewodu pokarmowego. Sami autorzy podkreślają, że konieczne są dalsze badania pozwalające oddzielić wpływ biologii, zachowania, stylu życia i farmakoterapii.

Co ciekawe, wcześniejsza metaanaliza dotycząca ADHD i chorób jelit również wskazywała na związek z zespołem jelita drażliwego. W tamtej analizie szanse występowania IBS były około 63 proc. wyższe u osób z ADHD

Dwa niezależne przeglądy prowadzą więc w tym przypadku w podobnym kierunku.

ADHD to nie tylko koncentracja

Nowe wyniki mogą mieć także znaczenie praktyczne.

Jeżeli pacjent z ADHD miesiącami zmaga się z zaparciami, bólami brzucha, biegunką, niestrawnością czy objawami odpowiadającymi zespołowi jelita drażliwego, nie powinno się automatycznie traktować ich jako całkowicie niezależnego problemu.

Autorzy badania sugerują, że lekarze zajmujący się pacjentami z ADHD powinni częściej pytać również o funkcjonowanie przewodu pokarmowego. University of Warwick zwraca uwagę, że dolegliwości te mogą realnie pogarszać codzienne funkcjonowanie i jakość życia, a łatwo pozostają na drugim planie, gdy uwaga pacjenta i lekarza skupia się przede wszystkim na objawach ADHD. 

Nie oznacza to oczywiście, że każdą niestrawność należy tłumaczyć ADHD. Przewlekłe lub nasilające się dolegliwości jelitowe wymagają normalnej diagnostyki medycznej. W zależności od objawów może być potrzebna konsultacja lekarza rodzinnego, gastroenterologa lub dietetyka.

Najnowsze badanie pokazuje natomiast coś jeszcze: granica między „głową” a „resztą organizmu” jest znacznie mniej wyraźna, niż przez lata przyjmowaliśmy. Mózg i jelita prowadzą nieustanny dialog. Nauka dopiero zaczyna dokładnie rozumieć jego język.

Artykuł w skrócie

• Kluczowa wysokość mebli po operacji – w pierwszych tygodniach po endoprotezie biodra niezwykle ważna jest właściwa wysokość łóżka, krzeseł i toalety, aby nie przeciążać stawu.
• Akcesoria ułatwiające codzienne życie – pacjent w okresie rekonwalescencji może potrzebować kul, balkonika, specjalnego podwyższenia toalety czy chwytaka do przedmiotów.
• Zagrożenia płynące ze zbyt niskich siedzisk – zbyt niska kanapa lub standardowe łóżko domowe mogą drastycznie utrudniać bezpieczne siadanie oraz wstawanie.
• Wynajem łóżka medycznego jako alternatywa – dla osób potrzebujących czasowej, pełnej regulacji ułożenia ciała praktycznym i ekonomicznym rozwiązaniem bywa wynajem elektrycznego łóżka rehabilitacyjnego.
• Nadrzędna rola zaleceń lekarskich – proces powrotu do zdrowia zawsze opiera się na indywidualnych wytycznych lekarza i fizjoterapeuty; nie ma jednego, uniwersalnego szablonu postępowania.

Powrót do domu po endoprotezie biodra nie oznacza zwykle pełnej niesamodzielności. Często oznacza natomiast kilka tygodni funkcjonowania według nowych zasad, z pomocą kul lub balkonika, ograniczeniem niektórych ruchów i koniecznością takiego zorganizowania domu, by pacjent nie musiał niepotrzebnie się schylać, skręcać czy wykonywać gwałtownych ruchów. Zalecenia pooperacyjne zawsze powinny wynikać z instrukcji operatora i fizjoterapeuty, ponieważ zależą m.in. od rodzaju zabiegu i stanu chorego.

Ze szpitala do domu. Nagle każdy centymetr ma znaczenie

Przed operacją mało kto zastanawia się, czy jego łóżko ma 40, 50 czy 60 centymetrów wysokości.

Po endoprotezie biodra może to zacząć mieć znaczenie.

Pacjent, który korzysta z kul i musi ostrożnie usiąść albo wstać, może mieć problem z bardzo niskim łóżkiem lub głęboką, miękką kanapą. W wielu zaleceniach pooperacyjnych podkreśla się, że meble powinny mieć odpowiednią wysokość, a pacjent powinien unikać zbyt niskich siedzisk i nadmiernego zginania biodra. Konkretne ograniczenia powinien jednak wskazać prowadzący zespół medyczny.

Dlatego przygotowania do powrotu najlepiej zacząć jeszcze przed operacją albo przed wypisem.

Warto przejść trasę: łóżko – łazienka – kuchnia – fotel.

Usuńmy luźne dywaniki i przedmioty, o które można zahaczyć kulą. Najczęściej używane rzeczy powinny znaleźć się na wysokości, która nie zmusza pacjenta do głębokiego schylania. Takie przygotowanie domu jest zalecane również w poradnikach pooperacyjnych.

Kanapa? Niekoniecznie dobry pomysł

W pierwszych dniach po powrocie chory często wybiera miejsce, które zna najlepiej.

„Położymy tatę na kanapie, przecież zawsze tam odpoczywał”.

Tyle że kanapa może być niska, miękka i głęboka. Wstanie z niej wymaga większego wysiłku i mocniejszego zgięcia biodra. Jeszcze trudniejsze może być podniesienie się bez stabilnych podłokietników.

Dlatego często lepsze jest twarde, stabilne krzesło z oparciem i podłokietnikami oraz odpowiednio wysokie łóżko. Royal National Orthopaedic Hospital wskazuje w swoich zaleceniach, że po endoprotezie warto unikać niskich, miękkich sof i foteli, a wysokość mebli powinna być dostosowana do pacjenta.

Po co łóżko rehabilitacyjne po endoprotezie?

Nie każdy pacjent po operacji biodra potrzebuje łóżka rehabilitacyjnego.

To trzeba powiedzieć jasno.

Młodsza, sprawna osoba, która szybko zaczyna samodzielnie chodzić o kulach i ma w domu wysokie, stabilne łóżko, może w ogóle go nie potrzebować.

Inaczej wygląda sytuacja u osoby starszej, osłabionej, z chorobami współistniejącymi albo u pacjenta, który przed operacją miał już problemy z poruszaniem.

Wtedy elektryczna regulacja wysokości może być bardzo praktyczna.

Łóżko można ustawić tak, aby pacjentowi łatwiej było usiąść na brzegu i przygotować się do wstania. Nie trzeba dokładać kolejnego materaca ani prowizorycznie podnosić mebla.

Regulacja oparcia może ułatwiać zmianę pozycji czy odpoczynek. Nie oznacza to jednak, że pacjent powinien pozostawać w łóżku przez większość dnia. Po endoprotezie bardzo ważne jest uruchamianie i wykonywanie ćwiczeń zaleconych przez fizjoterapeutę. NHS podkreśla znaczenie regularnego chodzenia i kontynuowania zaleconych ćwiczeń po powrocie do domu.

Najtrudniejszy bywa moment wstawania

Leżenie samo w sobie często nie jest największym problemem.

Problem zaczyna się wtedy, kiedy trzeba usiąść, wstać i zrobić pierwszy krok.

Pacjent przesuwa się do brzegu łóżka, opuszcza nogi, szuka kul i próbuje ustabilizować pozycję.

Jeżeli powierzchnia znajduje się bardzo nisko, zadanie staje się trudniejsze.

Odpowiednia wysokość łóżka nie zastępuje nauki prawidłowego transferu. Jeszcze w szpitalu pacjent powinien zostać nauczony przez fizjoterapeutę, jak wstawać, siadać i korzystać z kul.

Sprzęt ma tę technikę ułatwiać, a nie zastępować.

Łazienka – tu najczęściej zaczynają się problemy

Sypialnia to tylko część wyzwania.

Drugim newralgicznym miejscem jest łazienka.

Niska toaleta może utrudniać siadanie i wstawanie. Dlatego u niektórych pacjentów stosuje się podwyższenie sedesu lub odpowiednią nakładkę. Może przydać się także uchwyt, krzesło prysznicowe czy długa gąbka pozwalająca ograniczyć schylanie.

Dobór pomocy powinien wynikać z zaleceń fizjoterapeuty lub terapeuty zajęciowego. W poradnikach pooperacyjnych wymienia się m.in. podwyższenia toalet, krzesła o odpowiedniej wysokości oraz pomoce do ubierania i sięgania.

Czasem niewielki sprzęt wart kilkadziesiąt złotych rozwiązuje większy problem niż duże urządzenie.

Opiekun nie powinien wszystkiego robić za pacjenta

To szczególnie ważne po endoprotezie biodra.

Rodzina chce pomagać. Czasem aż za bardzo.

Podaje wszystko do ręki, prowadzi chorego pod ramię, wykonuje za niego czynności, które mógłby zrobić sam.

Tymczasem jednym z celów rehabilitacji jest odzyskiwanie samodzielności.

Pomoc powinna być taka, jaka jest rzeczywiście potrzebna.

Jeżeli pacjent potrafi sam przejść o kulach do łazienki zgodnie z zaleceniami fizjoterapeuty, nie trzeba wozić go tam wózkiem „dla bezpieczeństwa”. Jeśli jednak jest bardzo osłabiony albo ma dodatkowe problemy neurologiczne czy krążeniowe, zakres pomocy będzie inny.

Dlatego w tym przypadku szczególnie ważna jest zasada: sprzęt dobieramy do człowieka, a nie człowieka do sprzętu.

Rehabilitacja może odbywać się także w domu

Po endoprotezoplastyce rehabilitacja jest bardzo ważnym elementem powrotu do sprawności.

NFZ przewiduje rehabilitację również w warunkach domowych dla pacjentów, którzy ze względu na stan zdrowia nie mogą samodzielnie dotrzeć do placówki. Fundusz wymienia m.in. pacjentów po endoprotezoplastyce stawu biodrowego lub kolanowego jako jedną z grup, u których taka forma rehabilitacji może mieć zastosowanie. O kwalifikacji decyduje lekarz i odpowiednie wskazanie na skierowaniu.

Warto zapytać o to jeszcze przed wypisem.

Kupować łóżko czy wynająć?

Po endoprotezie biodra jest to pytanie szczególnie uzasadnione, ponieważ potrzeba specjalistycznego wyposażenia bywa czasowa.

Przez pierwsze tygodnie pacjent może potrzebować wysokiego łóżka, większego wsparcia przy wstawaniu i pomocy bliskich. Później jego sprawność może się znacząco zwiększyć.

Właśnie dlatego w części przypadków bardziej racjonalne może być wynajęcie elektrycznego łóżka rehabilitacyjnego na okres rekonwalescencji.

Zakup ma większy sens wtedy, gdy problemy z mobilnością istniały już wcześniej albo wiadomo, że specjalistyczne łóżko będzie wykorzystywane długoterminowo.

Dla mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego i okolic lokalna wypożyczalnia może być wygodnym rozwiązaniem również dlatego, że sprzęt nie musi być kupowany na kilka tygodni i później magazynowany w mieszkaniu.

Najpierw trzeba jednak odpowiedzieć sobie na podstawowe pytanie:

czy pacjent rzeczywiście go potrzebuje?

Pacjent wraca do domu – o czym warto pomyśleć wcześniej?

Przed wypisem dobrze sprawdzić kilka rzeczy.

Czy łóżko ma odpowiednią wysokość? Czy droga do łazienki jest wolna od dywaników i przeszkód? Czy pacjent ma kule albo balkonik zalecony przez fizjoterapeutę? Czy toaleta nie jest zbyt niska? Czy w łazience potrzebne będzie siedzisko lub uchwyt? Czy najczęściej używane rzeczy znajdują się na wygodnej wysokości?

Warto także przygotować wygodne ubrania i stabilne obuwie oraz ustalić, kto pomoże choremu w pierwszych dniach przy zakupach, gotowaniu czy sprzątaniu.

I jeszcze jedno: nie róbmy z mieszkania magazynu sprzętu rehabilitacyjnego.

Po endoprotezie biodra pacjent zwykle potrzebuje przede wszystkim kilku dobrze dobranych rozwiązań, które pomogą mu bezpiecznie wykonywać codzienne czynności.

Pierwsze tygodnie mają przygotować do samodzielności

Elektryczne łóżko, balkonik, kule czy podwyższenie toalety nie są celem rehabilitacji.

Są narzędziami.

Dobrze dobrane mogą ułatwić pierwsze dni i tygodnie, ale najważniejszym zadaniem pozostaje odzyskanie możliwie największej sprawności zgodnie z zaleceniami lekarza i fizjoterapeuty.

Jeżeli nie wiesz, jakie łóżko i wyposażenie będą potrzebne po powrocie bliskiej osoby ze szpitala, warto ustalić to jeszcze przed wypisem. Pozwala to przygotować mieszkanie zanim pacjent wróci do domu – bez nerwowego szukania sprzętu w dniu powrotu.

Bo po operacji biodra dom nie musi zmienić się w szpital.

Czasem wystarczy zmienić w nim kilka rzeczy, żeby człowiek mógł krok po kroku wracać do swojej codzienności.

Artykuł w skrócie

• Domowa opieka paliatywna jako rozwiązanie – jeśli stan zdrowia chorego oraz warunki mieszkaniowe na to pozwalają, opieka hospicyjna może być z powodzeniem prowadzona w domu.
• Odpowiednie przygotowanie pokoju chorego – przestrzeń powinna być zaaranżowana tak, aby zapewniała swobodny, obustronny dostęp do łóżka i ułatwiała codzienne zabiegi higieniczne.
• Wsparcie elektrycznego łóżka rehabilitacyjnego – przy zaawansowanej niesamodzielności specjalistyczny sprzęt odciąża opiekunów, ułatwiając bezpieczną zmianę pozycji ciała i karmienie.
• Indywidualny dobór materaca i akcesoriów – wyposażenie medyczne oraz materace przeciwodleżynowe należy zawsze dopasowywać do realnych potrzeb chorego i wytycznych personelu medycznego.
• Wypożyczenie zamiast zakupu sprzętu – w sytuacjach, gdy trudno precyzyjnie określić czas trwania opieki, optymalnym i ekonomicznym rozwiązaniem bywa wynajem łóżka rehabilitacyjnego.

To trudny czas. I właśnie dlatego warto pewne rzeczy przygotować wcześniej, zamiast rozwiązywać kolejne problemy dopiero wtedy, gdy się pojawią.

Dom może pozostać domem

Opieka paliatywna nie oznacza rezygnacji z opieki. Jej celem jest przede wszystkim łagodzenie bólu i innych dokuczliwych objawów oraz wspieranie chorego i jego bliskich.

W Polsce może być realizowana między innymi w ramach hospicjum domowego. Pacjent pozostaje w swoim otoczeniu, a opiekę sprawuje nad nim zespół specjalistów. NFZ wskazuje, że w ramach hospicjum domowego pacjent ma całodobowy dostęp do świadczeń przez siedem dni w tygodniu oraz wizyty lekarza i pielęgniarki, a w zależności od potrzeb również fizjoterapeuty i psychologa. Opieka paliatywna i hospicyjna finansowana przez NFZ jest bezpłatna.

To ważne, ponieważ rodzina nie musi mierzyć się ze wszystkim sama.

Jednocześnie między wizytami personelu pozostaje codzienność.

Poranek. Mycie. Zmiana ubrania. Leki. Posiłek. Poprawienie poduszki. Zmiana pozycji. Kolejna noc.

I właśnie z tych pozornie drobnych czynności składa się domowa opieka.

Gdzie ustawić łóżko?

Największy błąd to wybór miejsca wyłącznie według zasady: „tu się zmieści”.

Jeżeli chory większość czasu spędza w łóżku, warto pomyśleć również o jego komforcie psychicznym.

Jeśli warunki mieszkaniowe pozwalają, dobrze, aby nie był całkowicie odizolowany od rodziny. Możliwość rozmowy, zobaczenia bliskich, spojrzenia przez okno czy słuchania radia może mieć znaczenie dla codziennego funkcjonowania.

Jednocześnie potrzebny jest spokój i intymność.

Trzeba także zostawić miejsce dla opiekuna i personelu medycznego. Jeżeli łóżko zostanie wciśnięte pomiędzy ścianę i szafę, każda zmiana pościeli czy czynność pielęgnacyjna może stać się trudniejsza.

W pobliżu powinno znajdować się bezpiecznie dostępne źródło zasilania, jeśli korzystamy z urządzeń elektrycznych.

Zwykłe łóżko może szybko okazać się problemem

Dopóki człowiek sam wstaje, siada i obraca się, rzadko zastanawiamy się nad wysokością łóżka.

Sytuacja zmienia się, kiedy większość tych czynności wykonuje za niego druga osoba.

Wyobraźmy sobie córkę opiekującą się mamą. Rano pomaga jej w toalecie, później poprawia pozycję, zmienia ubranie, pościel czy środki chłonne. Robi to nie raz, ale wielokrotnie.

Jeżeli materac znajduje się nisko, opiekun przez znaczną część tych czynności pracuje w pochyleniu.

Dlatego przy osobie w znacznym stopniu niesamodzielnej warto rozważyć elektryczne łóżko rehabilitacyjne.

Nie dlatego, że wygląda profesjonalnie. Przeciwnie – chodzi o coś bardzo praktycznego.

Jeden przycisk może zmienić sposób wykonywania codziennej opieki

Najważniejszą funkcją dla opiekuna może okazać się regulacja wysokości całego łóżka.

Przed rozpoczęciem toalety chorego można podnieść powierzchnię spania, aby ograniczyć konieczność głębokiego pochylania się. Po zakończeniu czynności łóżko można ponownie opuścić odpowiednio do potrzeb pacjenta.

Regulowane oparcie pozwala zmieniać pozycję górnej części ciała. Może to być przydatne podczas rozmowy, oglądania telewizji czy niektórych czynności wykonywanych przy chorym. Pozycję pacjenta należy jednak zawsze dostosowywać do jego stanu i zaleceń personelu medycznego, szczególnie gdy występują problemy z oddychaniem lub połykaniem.

Podobnie jest z regulacją części znajdującej się pod nogami.

Barierki boczne mogą być przydatne u części pacjentów, ale nie są rozwiązaniem odpowiednim automatycznie dla każdego chorego. Kółka z hamulcami ułatwiają natomiast odsunięcie łóżka podczas sprzątania czy reorganizacji pokoju.

To nie są gadżety.

To funkcje, których znaczenie zaczyna być widoczne dopiero po kilku dniach całodobowej opieki.

Opiekun też ma kręgosłup

Rodzina często myśli przede wszystkim o potrzebach chorego. To naturalne.

Ale córka, która opiekuje się ojcem, albo mąż zajmujący się żoną również mają swoje fizyczne ograniczenia.

Nieprawidłowe podnoszenie i przemieszczanie osoby niesamodzielnej może być dużym obciążeniem. Dlatego nie należy próbować wykonywać trudnych transferów „na siłę”.

W przypadku pacjenta, którego trudno bezpiecznie przenieść z łóżka na wózek czy fotel, warto zapytać fizjoterapeutę lub pielęgniarkę o właściwą technikę, a przy dużej niesamodzielności – o zasadność zastosowania podnośnika.

Sprzęt rehabilitacyjny jest więc nie tylko wyposażeniem chorego. Ma również pomagać rodzinie wykonywać opiekę w sposób bardziej ergonomiczny.

Materac przeciwodleżynowy? Nie kupujmy wszystkiego na wszelki wypadek

Osoba ciężko chora, która przez znaczną część doby pozostaje w jednej pozycji, może być narażona na uszkodzenia skóry i odleżyny.

Nie oznacza to jednak, że istnieje jeden materac odpowiedni dla każdego.

Rodzaj powierzchni, sposób zmiany pozycji, pielęgnacja skóry oraz inne działania powinny wynikać z indywidualnej oceny pacjenta.

Sam materac nie zastępuje opieki ani leczenia.

Jeżeli chory jest objęty hospicjum domowym, warto właśnie z pielęgniarką lub lekarzem omówić ryzyko odleżyn i potrzebne rozwiązania.

Hospicjum domowe może zapewniać sprzęt – zapytaj, zanim wynajmiesz

To bardzo ważne z punktu widzenia portfela rodziny.

Zanim kupimy albo wynajmiemy wyposażenie, warto sprawdzić, co zapewni hospicjum domowe.

Aktualny poradnik NFZ wskazuje, że w ramach hospicjum domowego pacjentowi mogą być zapewniane niezbędne do realizacji opieki wyroby medyczne, m.in. koncentrator tlenu, ssak elektryczny, inhalator, pompa infuzyjna, balkonik, chodzik czy wózek inwalidzki.

Zakres potrzebnego sprzętu trzeba więc najpierw omówić z zespołem hospicjum.

Dopiero jeśli konkretne wyposażenie nie jest zapewniane albo rodzina potrzebuje innego rozwiązania, można rozważyć zakup lub wynajem.

Kupić łóżko czy je wynająć?

W opiece paliatywnej odpowiedź na pytanie „na jak długo?” jest szczególnie trudna.

I nie zawsze warto jej szukać.

Jeżeli rodzina wie, że specjalistyczne wyposażenie będzie potrzebne długoterminowo, może rozważyć zakup.

W wielu przypadkach potrzeba pojawia się jednak nagle. Chory wychodzi ze szpitala za dwa dni, a pokój trzeba przygotować praktycznie od zera.

Wtedy rozwiązaniem może być wynajęcie elektrycznego łóżka rehabilitacyjnego zamiast natychmiastowego zakupu.

Dla mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego i okolic możliwość skorzystania z lokalnej wypożyczalni ma jeszcze jedno praktyczne znaczenie: sprzętu nie trzeba szukać w całej Polsce i organizować samodzielnie transportu z odległego miasta.

Najpierw jednak zawsze warto ustalić, czego rzeczywiście potrzebuje konkretny chory i co może zapewnić hospicjum domowe.

Pacjent wraca do domu – o czym warto pomyśleć wcześniej?

Przed powrotem chorego dobrze odpowiedzieć sobie na kilka prostych pytań.

Czy łóżko zmieści się w wybranym pomieszczeniu i czy można je tam wnieść? Czy opiekun będzie miał wystarczająco dużo miejsca do wykonywania toalety i zmiany pościeli? Czy obok zmieści się stolik przyłóżkowy? Czy potrzebny będzie wózek, chodzik albo podnośnik? Czy zespół hospicjum zaleca specjalistyczny materac? Gdzie będą przechowywane leki, środki higieniczne i materiały opatrunkowe?

Warto również pomyśleć o rzeczach, których nie znajdziemy w żadnym katalogu medycznym.

Ulubiona lampka. Zdjęcia wnuków. Radio. Książki. Koc. Widok za oknem.

Bo przygotowujemy nie stanowisko medyczne.

Przygotowujemy pokój człowieka.

Nie trzeba wszystkiego wiedzieć pierwszego dnia

Opieka paliatywna w domu może być dla rodziny ogromnym wyzwaniem. Nie oznacza jednak, że bliscy muszą zostać lekarzami, pielęgniarkami i fizjoterapeutami jednocześnie.

Od tego jest również zespół hospicjum domowego. NFZ podkreśla, że ta forma opieki obejmuje nie tylko chorego, ale również wsparcie jego rodziny.

Jeżeli wiadomo, że bliska osoba ma wrócić ze szpitala, warto zacząć przygotowania wcześniej.

Jeżeli nie wiesz, jakie łóżko i wyposażenie będą potrzebne po powrocie chorego, najpierw porozmawiaj z personelem medycznym lub zespołem hospicjum. Jeśli potrzebnego wyposażenia nie zapewnia placówka, można sprawdzić możliwość jego wynajęcia w lokalnej wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego.

W tym momencie życia nie chodzi przecież o to, żeby mieć w domu jak najwięcej sprzętu.

Chodzi o to, żeby mieć to, co naprawdę potrzebne – i zostawić jak najwięcej miejsca na obecność drugiego człowieka.

Nasz artykuł w skrócie

• Darmowe badania onkologiczne w Tomaszowie – 21 września 2026 roku szpital Affidea NU-MED organizuje bezpłatną akcję profilaktyczną.
• Kluczowe objawy kwalifikujące do kontroli – konsultacje skierowane są do osób zmagających się dłużej niż 3 tygodnie z nieinfekcyjną chrypką, zmianą głosu, bólem gardła lub problemami z połykaniem.
• Wymagana wcześniejsza rejestracja telefoniczna – zapisy chętnych na badania profilaktyczne prowadzone są pod bezpośrednim numerem telefonu: 44 786 81 00.

Trzy tygodnie to sygnał ostrzegawczy

Akcja organizowana jest z okazji Europejskiego Tygodnia Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi, przypadającego w tym roku w dniach 19–25 września.

Nowotwory tej części organizmu mogą przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych objawów. Dlatego lekarze zwracają uwagę przede wszystkim na sygnały, które nie mijają mimo upływu czasu.

Jednym z nich jest przewlekła chrypka albo utrzymująca się zmiana głosu.

Powodem do konsultacji mogą być także trudności w przełykaniu, przewlekły ból gardła lub ucha, powiększone węzły chłonne szyi, krwawienia z nosa albo jamy ustnej, przewlekły nieżyt nosa oraz owrzodzenia i inne zmiany w jamie ustnej, które nie chcą się goić.

Szczególną uwagę warto zwrócić na objawy utrzymujące się ponad trzy tygodnie, zwłaszcza jeśli nie towarzyszy im typowa infekcja dróg oddechowych.

Do grup wymagających większej czujności należą przede wszystkim osoby po 40. roku życia, palące papierosy, nadużywające alkoholu oraz pracujące w warunkach narażenia na szkodliwe czynniki chemiczne.

„Nie warto odkładać badań na później”

– Profilaktyka i wczesna diagnostyka od lat są ważną częścią działalności naszego szpitala. Realizujemy bezpłatne badania, ponieważ chcemy, aby mieszkańcy Tomaszowa Mazowieckiego i okolic mieli możliwość szybkiego skonsultowania niepokojących objawów i zadbania o swoje zdrowie – mówi Małgorzata Nurkowska, dyrektor Affidea NU-MED Specjalistycznego Szpitala Onkologicznego w Tomaszowie Mazowieckim.

Jak podkreśla, Europejski Tydzień Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi jest kolejną okazją, aby przypomnieć o znaczeniu wczesnej diagnostyki.

– Nie warto odkładać badań na później. Szczególnie w przypadku objawów, które utrzymują się przez kilka tygodni, konsultacja ze specjalistą może być bardzo ważnym krokiem – dodaje.

Kamera pozwala lekarzowi dokładnie obejrzeć gardło i krtań

Badanie wykonywane podczas akcji to nasofiberoskopia – krótkie i małoinwazyjne badanie endoskopowe przeprowadzane przez lekarza laryngologa.

Przez nos wprowadzany jest cienki i giętki nasofiberoskop wyposażony w kamerę. Lekarz może w ten sposób dokładnie obejrzeć wnętrze nosa, nosogardło, gardło oraz krtań, w tym struktury odpowiedzialne za powstawanie głosu.

Obraz wyświetlany jest na monitorze, dzięki czemu specjalista może od razu ocenić wygląd badanych miejsc oraz zauważyć ewentualne nieprawidłowości, które mogą wymagać dalszej diagnostyki.

Samo badanie trwa zwykle kilka minut. Może powodować krótkotrwały dyskomfort, łzawienie albo odruch kichania, ale na ogół jest dobrze tolerowane. W razie potrzeby lekarz może zastosować miejscowy środek znieczulający w sprayu.

Warto przy tym pamiętać, że nasofiberoskopia nie jest sama w sobie rozpoznaniem choroby nowotworowej. Pozwala jednak wychwycić zmiany, które powinny zostać dokładniej zbadane.

Gdzie i kiedy?

Bezpłatne badania odbędą się:

21 września 2026 roku
Affidea NU-MED Specjalistyczny Szpital Onkologiczny w Tomaszowie Mazowieckim

Obowiązują wcześniejsze zapisy pod numerem:

44 786 81 00

Liczba miejsc jest ograniczona.

Chrypka po przeziębieniu zazwyczaj mija. Jeśli jednak głos nie wraca do normy przez kolejne tygodnie, organizm wysyła sygnał, którego lepiej nie zagłuszać. Czasem kilka minut poświęconych na badanie może zdecydować o tym, jak wcześnie uda się wykryć problem.

Artykuł w skrócie

• Ogromna luka w dokumentacji medycznej – badanie naukowców z University of Colorado Anschutz wykazało, że choć menopauzę zadeklarowało ok. 193 tys. kobiet, oficjalne rozpoznanie znalazło się w kartach zaledwie u 14 proc. z nich (ok. 28 tys.).
• Utrudniona profilaktyka groźnych chorób – brak systematycznego odnotowywania menopauzy oraz wieku jej wystąpienia odbiera lekarzom możliwość rzetelnej oceny zdrowotnej pacjentek w późniejszych latach.
• Wyższe ryzyko osteoporozy i chorób serca – precyzyjne dane o klimakterium są kluczowe, ponieważ pozwalają oszacować indywidualne zagrożenie schorzeniami układu krążenia oraz postępującą utratą gęstości kości.

193 tysiące kobiet mówią „tak”. Dokumentacja – tylko 28 tysięcy

Badanie opublikowane w czasopiśmie naukowym „Menopause” pokazuje skalę problemu, który na pierwszy rzut oka może wyglądać jak zwykła luka administracyjna. W rzeczywistości chodzi jednak o informację mogącą mieć znaczenie dla zdrowia kobiety przez kolejne dziesięciolecia.

Naukowcy z University of Colorado Anschutz przeanalizowali dane niemal 400 tys. uczestniczek. Porównali odpowiedzi udzielone przez kobiety w ankietach ze znajdującymi się w systemach medycznych zapisami dotyczącymi menopauzy.

Różnica była ogromna.

Około 193 tys. kobiet informowało, że przeszło menopauzę, podczas gdy odpowiednią informację odnaleziono w elektronicznych kartach zdrowia jedynie około 28 tys. pacjentek.

To zaledwie około 14 proc.

Co więcej, nawet tam, gdzie menopauza została odnotowana, często brakowało jednej z najważniejszych informacji – wieku, w którym wystąpiła.

To nie jest tylko brak jednej rubryki

Menopauza nie jest chorobą. Jest naturalnym etapem życia kobiety. Z punktu widzenia medycyny moment jej wystąpienia może jednak dostarczać ważnych informacji dotyczących późniejszego stanu zdrowia.

Jak zwraca uwagę główna autorka badania prof. Audrey Hendricks, trudno skutecznie badać znaczenie zjawiska, którego systematycznie nie zapisuje się w dokumentacji.

Dane dotyczące menopauzy mogą być istotne między innymi przy analizowaniu zdrowia układu krążenia, metabolizmu czy kondycji kości.

Szczególne znaczenie może mieć wiek wystąpienia menopauzy.

Badania wskazują, że wcześniejsza menopauza – przed 45. rokiem życia – wiąże się z większym ryzykiem m.in. chorób sercowo-naczyniowych oraz osteoporozy.

Lekarz powinien wiedzieć nie tylko „czy”, ale także „kiedy”

Z punktu widzenia pacjentki pytanie o datę ostatniej miesiączki lub wiek wystąpienia menopauzy może wydawać się jednym z wielu elementów wywiadu lekarskiego.

Tymczasem za kilka czy kilkanaście lat właśnie ta informacja może stać się elementem szerszej oceny ryzyka zdrowotnego.

Autorzy analizy podkreślają więc znaczenie systematycznego gromadzenia danych dotyczących zdrowia reprodukcyjnego kobiet.

Problem nie sprowadza się wyłącznie do menopauzy. Podobne znaczenie mogą mieć informacje dotyczące m.in. ciąży, powikłań położniczych czy innych ważnych wydarzeń w historii zdrowia reprodukcyjnego.

Elektroniczna karta pacjenta nie zawsze opowiada całą historię

Wyniki badania pokazują również słabość współczesnych ogromnych baz danych medycznych.

Dziś właśnie elektroniczna dokumentacja zdrowotna staje się podstawą wielu analiz naukowych. Jeżeli jednak określonych informacji w niej brakuje, naukowcy otrzymują obraz niepełny.

Nie musi to oczywiście oznaczać, że lekarz nigdy rozmawiał z pacjentką o menopauzie. Problemem jest przede wszystkim brak usystematyzowanego zapisu, który można później wykorzystać zarówno w leczeniu konkretnej osoby, jak i w badaniach obejmujących setki tysięcy pacjentek.

A medycyna coraz częściej opiera się właśnie na takich danych.

Menopauza nie powinna być tematem „na marginesie”

Przez dziesięciolecia menopauza była tematem, o którym mówiło się znacznie mniej niż o innych etapach życia kobiety. Dziś sytuacja stopniowo się zmienia, ale wyniki amerykańskiego badania pokazują, że w systemach medycznych nadal pozostaje dużo do zrobienia.

Bo menopauza nie kończy historii zdrowia kobiety.

Przeciwnie – może być jednym z punktów, od których lekarz powinien zacząć uważniej patrzeć na to, co może wydarzyć się za pięć, dziesięć czy dwadzieścia lat.

I czasem pierwszym krokiem nie jest nowe badanie ani kolejny lek.

Jest nim po prostu dokładny zapis w dokumentacji medycznej.

Na podstawie PAP; źródło badania: „Menopause”.

Nasz artykuł w skrócie

• Różny stopień samodzielności po udarze – stan pacjenta może wymagać zarówno drobnej asysty, jak i całodobowej, zaawansowanej opieki drugiej osoby.
• Trudności tradycyjnego umeblowania – standardowa kanapa bądź łóżko domowe znacząco utrudniają opiekunom pionizację, zmianę pozycji oraz codzienną toaletę chorego.
• Zalety elektrycznego łóżka rehabilitacyjnego – specjalistyczny sprzęt umożliwia płynną regulację wysokości i kąta ułożenia ciała, dopasowując je do potrzeb zabiegów oraz ćwiczeń.
• Wynajem jako opłacalna alternatywa – w sytuacjach, gdy czas trwania rehabilitacji jest trudny do określenia, wypożyczenie łóżka stanowi korzystną alternatywę dla jego zakupu.
• Przygotowanie domu przed powrotem chorego – aranżację pokoju i dobór akcesoriów medycznych warto zaplanować jeszcze przed wypisem ze szpitala, opierając się na zaleceniach zespołu terapeutycznego.

Powrót pacjenta po udarze do domu jest jednym z tych momentów, w których rodzina często musi bardzo szybko nauczyć się zupełnie nowej codzienności.

Ten sam dom, ale zupełnie inna rzeczywistość

Nie istnieje jeden obraz pacjenta po udarze. Jedna osoba po hospitalizacji chodzi samodzielnie i potrzebuje przede wszystkim dalszej rehabilitacji. Inna korzysta z balkonika albo wózka. Jeszcze inna nie jest w stanie samodzielnie usiąść, obrócić się w łóżku czy wykonać podstawowych czynności higienicznych.

Udar może wpływać m.in. na sprawność ruchową, mowę, równowagę czy możliwość wykonywania codziennych czynności. Rehabilitacja jest istotnym elementem dalszego leczenia, a w przypadku osób, które nie poruszają się samodzielnie, może być w określonych sytuacjach prowadzona także w warunkach domowych.

Dlatego przed powrotem mamy czy taty ze szpitala warto zapytać personel medyczny nie tylko o leki.

Trzeba wiedzieć także: co pacjent potrafi zrobić sam, przy czym potrzebuje asekuracji, a przy czym pełnej pomocy drugiej osoby?

Od odpowiedzi zależy organizacja całego mieszkania.

Kanapa była dobra przed udarem. Teraz może już nie wystarczyć

Pierwszym odruchem wielu rodzin jest przygotowanie choremu dotychczasowego łóżka albo rozłożonej kanapy.

Jeżeli pacjent jest stosunkowo samodzielny, może to być wystarczające. Problem zaczyna się wtedy, gdy trzeba kilka razy dziennie pomagać mu zmienić pozycję, podnieść się, umyć, przebrać, zmienić pieluchomajtki albo pościel.

Niskie łóżko oznacza, że opiekun podczas większości tych czynności pozostaje pochylony. A czynności wykonywane raz czy dwa razy dziennie szybko okazują się pracą wykonywaną dziesiątki razy w ciągu tygodnia.

Właśnie wtedy warto rozważyć łóżko rehabilitacyjne z elektryczną regulacją.

Nie chodzi o to, żeby dom zamienić w salę szpitalną. Chodzi o możliwość dostosowania miejsca, w którym pacjent spędza znaczną część dnia, do jego aktualnej sprawności.

Co daje elektryczna regulacja?

Najłatwiej zobaczyć to na konkretnych przykładach.

Mama ma zostać umyta i przebrana. Zamiast przez kilkanaście minut pochylać się nad niskim materacem, opiekun może podnieść całe łóżko do wysokości wygodniejszej do wykonywania czynności pielęgnacyjnych.

Przychodzi pora posiłku. Jeśli stan chorej i zalecenia personelu na to pozwalają, elektrycznie regulowane oparcie może pomóc w uzyskaniu bardziej pionowej pozycji.

Trzeba zmienić pościel albo ułożenie pacjentki. Dostęp do chorego znajdującego się na odpowiedniej wysokości może być po prostu łatwiejszy.

Regulacja segmentu nóg również może być przydatna, ale sposób ułożenia pacjenta po udarze powinien wynikać z jego stanu zdrowia i zaleceń specjalistów, a nie z samej dostępności określonej funkcji łóżka.

Barierki boczne mogą być elementem organizacji miejsca opieki, jednak nie należy traktować ich jako automatycznej gwarancji bezpieczeństwa. Ich zasadność również warto oceniać indywidualnie.

Kółka z hamulcami pozwalają natomiast przemieścić łóżko podczas sprzątania czy reorganizacji pokoju, a następnie stabilnie ustawić je w wybranym miejscu.

Łóżko jest także dla opiekuna

O tym mówi się zdecydowanie za rzadko.

Sprzęt rehabilitacyjny kupuje się albo wynajmuje dla pacjenta, ale korzysta z niego również żona, mąż, córka czy syn, którzy przejmują codzienną opiekę.

To oni pomagają przy myciu, ubieraniu, zmianie pościeli, posiłkach i przygotowaniu chorego do rehabilitacji. Przy większym stopniu niesamodzielności dochodzi pomoc w zmianie pozycji i przemieszczaniu.

Jednego dnia może wydawać się, że schylenie się nad łóżkiem kilka razy nie stanowi problemu. Po tygodniach takiej opieki sytuacja wygląda zupełnie inaczej.

Dlatego możliwość ustawienia powierzchni łóżka na wysokości odpowiedniej do wykonywanej czynności nie jest luksusem. To przede wszystkim ergonomia codziennej opieki.

A co z materacem?

Nie każdy pacjent po udarze wymaga specjalistycznego materaca przeciwodleżynowego. Nie warto kupować sprzętu „na wszelki wypadek”.

Jeżeli jednak pacjent jest w znacznym stopniu unieruchomiony, kwestia oceny ryzyka powstawania odleżyn staje się ważnym elementem opieki. Sam materac nie zastępuje zmiany pozycji, pielęgnacji skóry, odpowiedniego żywienia ani zaleceń personelu medycznego. Dobór rozwiązania powinien być dostosowany do konkretnego chorego. Zalecenia dotyczące profilaktyki odleżyn podkreślają właśnie potrzebę indywidualnej oceny pacjenta, a nie zastosowania jednego rozwiązania u wszystkich chorych.

Kupić czy wynająć?

I tu pojawia się problem, z którym spotyka się wiele rodzin.

Nikt nie wie, jak długo łóżko będzie potrzebne.

Rehabilitacja może szybko poprawiać sprawność chorego. Czasami specjalistyczne łóżko jest potrzebne tylko przez okres najbardziej intensywnej opieki. W innych przypadkach pacjent korzysta z niego przez wiele miesięcy albo znacznie dłużej.

Jeśli wiadomo, że sprzęt będzie potrzebny przez lata, zakup może mieć sens.

Jeżeli jednak pacjent właśnie wychodzi ze szpitala, a rodzina dopiero przekonuje się, jak będzie wyglądała dalsza opieka, warto rozważyć wynajem łóżka rehabilitacyjnego.

Pozwala to przygotować dom bez konieczności natychmiastowego kupowania sprzętu, którego okres użytkowania trudno jeszcze przewidzieć.

Dla mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego i okolic dodatkowym rozwiązaniem są lokalne wypożyczalnie sprzętu rehabilitacyjnego. Ma to szczególne znaczenie, gdy informacja o wypisie ze szpitala przychodzi szybko i w ciągu kilku dni trzeba przygotować mieszkanie.

Pacjent wraca do domu – o czym warto pomyśleć wcześniej?

Przed wypisem dobrze przejść po mieszkaniu i spojrzeć na nie oczami osoby o ograniczonej sprawności.

Warto ustalić, gdzie stanie łóżko i czy opiekun będzie miał odpowiedni dostęp do chorego. Trzeba sprawdzić szerokość drzwi i możliwość wniesienia elementów wyposażenia. Przyda się dostęp do gniazdka elektrycznego oraz miejsce na podstawowe rzeczy używane podczas pielęgnacji.

Jeżeli pacjent zaczyna chodzić, fizjoterapeuta może zalecić odpowiednią pomoc do poruszania się. W zależności od sprawności może to być balkonik, wózek lub inny sprzęt. Przy znacznej niesamodzielności i problemach z transferem warto zapytać specjalistę, czy potrzebne będą dodatkowe rozwiązania wspomagające przemieszczanie chorego.

Nie należy tworzyć magazynu sprzętu „na zapas”. Wyposażenie powinno wynikać z rzeczywistych potrzeb pacjenta.

Najlepiej pomyśleć o tym przed wypisem

Kiedy mama wraca do domu po udarze, rodzina często skupia się na samym transporcie ze szpitala. Tymczasem warto myśleć o pierwszym wieczorze, pierwszej nocy i następnym poranku.

Czy chora będzie w stanie samodzielnie wstać? Czy opiekun da radę ją przebrać? Gdzie odbędzie się rehabilitacja? Czy można wygodnie podejść do łóżka? Czy potrzebny jest wózek, balkonik albo inne wyposażenie?

Nie na wszystkie pytania trzeba znać odpowiedź samemu.

Jeżeli nie wiesz, jakie łóżko i wyposażenie będą potrzebne po powrocie bliskiej osoby ze szpitala, warto skonsultować wybór jeszcze przed wypisem. Pozwala to przygotować mieszkanie zanim pacjent pojawi się w domu.

Bo powrót ze szpitala powinien być przede wszystkim powrotem do domu – nawet jeśli przez pewien czas ten dom trzeba urządzić trochę inaczej.

Artykuł w skrócie

• Indywidualny dobór worka stomijnego – sprzęt musi być precyzyjnie dopasowany do rodzaju i kształtu stomii, kondycji skóry oraz codziennego trybu życia pacjenta.
• Zdrowa skóra to podstawa – prawidłowo wypielęgnowana skóra wokół stomii nie powinna nosić śladów stałego zaczerwienienia ani podrażnień.
• Przecieki sygnałem do kontroli – regularne podciekanie treści może oznaczać złe dopasowanie płytki, zmiany anatomiczne stomii lub nierówności skórne.
• Umiar w stosowaniu kosmetyków medycznych – pasty, pierścienie czy pudry ochronne dobiera się do konkretnych problemów; nadmiar produktów nie poprawia pielęgnacji.
• Szeroki asortyment w Tomaszowie – Twój Sklep Medyczny oferuje wyroby wiodących marek, w tym ConvaTec, Coloplast, Welland, Dansac oraz Seni.

Stomia zmienia codzienność, ale nie musi jej podporządkować. Dobrze dobrany sprzęt, wypracowana rutyna i uważna obserwacja skóry wokół stomii pozwalają wrócić do pracy, spotkań, podróży i zwyczajnego życia. Czasem wymaga to kilku prób. W stomii nie istnieje bowiem jedno rozwiązanie dobre dla wszystkich.

Kolostomia, ileostomia, urostomia – co to znaczy?

Stomia to chirurgicznie wytworzone połączenie narządu z powierzchnią ciała. W kolostomii na powłoki brzuszne wyprowadzona zostaje część jelita grubego, w ileostomii – jelita cienkiego, a urostomia służy do odprowadzania moczu.

Dla pacjenta najważniejszy jest praktyczny skutek: rodzaj stomii wpływa na charakter wydzieliny, częstotliwość opróżniania worka oraz wymagania wobec sprzętu i skóry. To, co sprawdza się u jednej osoby, nie musi pasować drugiej.

Nie ma „najlepszego worka”. Jest dobrze dobrany

Znaczenie mają wielkość i kształt stomii, jej wysokość ponad skórą, fałdy i blizny na brzuchu, stan skóry, rodzaj wydzieliny, aktywność oraz zmiany masy ciała.

W systemie jednoczęściowym worek i płytka tworzą całość – przy zmianie usuwa się cały zestaw. W systemie dwuczęściowym płytka pozostaje na skórze, a worek można odłączyć i wymienić osobno. Dla jednych wygodniejsza będzie prostota systemu jednoczęściowego, dla innych możliwość zmiany samego worka.

Dostępne są worki zamknięte, odpuszczalne, które można opróżniać, oraz worki urostomijne z odpływem. Nie warto wybierać ich wyłącznie dlatego, że ten sam model poleca ktoś znajomy.

Skóra wokół stomii mówi bardzo dużo

Zdrowa skóra wokół stomii powinna wyglądać podobnie do skóry na pozostałej części brzucha. Utrzymujące się zaczerwienienie, pieczenie, ból czy regularne przecieki nie powinny być uznawane za nieodłączną część życia ze stomią.

Zmianę sprzętu zaczynamy od delikatnego odklejenia zużytej płytki. Następnie skórę trzeba oczyścić, starannie osuszyć i obejrzeć. Nowy sprzęt zakłada się na czystą i suchą skórę.

Bardzo ważne jest dopasowanie otworu w płytce do stomii. Zbyt duży może odsłaniać skórę i zwiększać jej kontakt z treścią jelitową lub moczem. W pierwszych tygodniach po zabiegu rozmiar stomii może się zmieniać, dlatego warto go kontrolować.

Nie zawsze potrzebny jest też cały arsenał preparatów. Jeśli płytka trzyma się dobrze, a skóra pozostaje zdrowa, dokładanie kolejnych produktów może być zbędne.

Pasta, pierścień, puder – po co są akcesoria?

Akcesoria stomijne powinny rozwiązywać konkretny problem. Pasta lub pierścień uszczelniający mogą pomagać w wypełnianiu nierówności wokół stomii. Preparaty ochronne tworzą warstwę pomiędzy skórą a potencjalnie drażniącą treścią, a środki do usuwania przylepca mogą ułatwić delikatną zmianę płytki. Puder stomijny stosuje się przy określonych problemach skóry, najlepiej zgodnie z zaleceniami specjalisty.

Dostępne są również pasy, półpierścienie, dodatkowe elementy mocujące czy preparaty neutralizujące zapach. Więcej akcesoriów nie zawsze znaczy lepiej.

„Worek przecieka”. Co sprawdzić?

Najpierw trzeba poszukać przyczyny. Czy otwór nadal odpowiada wielkości stomii? Czy skóra przed przyklejeniem była całkowicie sucha? Czy pojawiły się fałdy, zagłębienia albo zmiany kształtu brzucha? Czy zastosowany rodzaj płytki jest odpowiedni?

Jeżeli przecieki wracają, warto skonsultować sposób zaopatrzenia z pielęgniarką stomijną. Podciekanie treści pod płytkę może podrażniać skórę, a uszkodzona skóra dodatkowo utrudnia utrzymanie szczelności. Powstaje błędne koło.

„Skóra jest czerwona”. Nie ignoruj tego

Przyczyną może być kontakt z treścią ze stomii, mechaniczne drażnienie przy zmianie sprzętu, wilgoć albo reakcja na stosowany produkt. Nie należy jednak diagnozować problemu wyłącznie na podstawie wyglądu skóry.

Jeżeli zaczerwienienie narasta, utrzymuje się, boli, sączy się albo towarzyszą mu częste przecieki, potrzebna jest konsultacja z pielęgniarką stomijną lub lekarzem.

„Boję się, że inni poczują zapach”

To częsta obawa. Współczesne systemy są projektowane tak, aby po prawidłowym zamknięciu ograniczać wydostawanie się zapachów. Jeżeli zapach jest stale wyczuwalny, warto sprawdzić szczelność, filtr oraz sposób założenia sprzętu.

Prysznic, sen i podróż – zwyczajna codzienność

Z workiem stomijnym można się kąpać i brać prysznic; wiele systemów jest przystosowanych do kontaktu z wodą. Po okresie rekonwalescencji możliwy jest także stopniowy powrót do aktywności zgodnie z zaleceniami zespołu medycznego.

Ubranie nie powinno stale uciskać stomii ani blokować napełniającego się worka. Do snu warto wybrać pozycję wygodną i niepowodującą nadmiernego nacisku na sprzęt.

Poza domem przydaje się „zestaw awaryjny stomika”: zapasowy worek lub płytka, używane na co dzień akcesoria, coś do oczyszczenia i osuszenia skóry oraz woreczek na zużyty sprzęt. W podróż lepiej zabrać zapas większy niż zwykle.

Nie zmieniaj sprzętu tylko dlatego, że ktoś go poleca

Jeśli obecny sprzęt działa dobrze, nie ma powodu zmieniać go dla samej zmiany. Gdy jednak pojawiają się przecieki, dyskomfort lub podrażnienie, możliwość porównania różnych rozwiązań ma duże znaczenie. Organizacje zajmujące się opieką stomijną również wskazują, że problemy z obecnym systemem mogą być powodem do wypróbowania innego rodzaju lub marki sprzętu.

Twój Sklep Medyczny w Tomaszowie Mazowieckim oferuje sprzęt stomijny oraz produkty do pielęgnacji wielu producentów, m.in. ConvaTec, Coloplast, Welland, Dansac, Seni i innych marek. Pacjent nie musi więc ograniczać się do jednego systemu i może zapytać o rozwiązania odpowiadające jego aktualnym potrzebom.

Dobór sprzętu stomijnego nie powinien polegać na zabraniu z półki pierwszego opakowania. To wyrób, który przez wiele godzin pozostaje w kontakcie ze skórą i ma zapewniać możliwie dobre dopasowanie, szczelność i komfort.

Kiedy potrzebna jest pomoc specjalisty?

Konsultacji wymaga nasilające się lub utrzymujące podrażnienie skóry, nawracające przecieki, znaczna zmiana wyglądu lub koloru stomii, obfite albo utrzymujące się krwawienie, nasilony ból, wymioty czy wyraźne zaburzenie pracy stomii. Niewielkie powierzchowne krwawienie może zdarzyć się podczas oczyszczania, ponieważ śluzówka stomii jest delikatna, ale krwawienia obfitego lub nieustępującego nie wolno lekceważyć.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarza ani pielęgniarki stomijnej.

Stomia jest częścią życia pacjenta. Nie powinna jednak przejmować nad nim kontroli. Dobrze dopasowany sprzęt ma sprawić, by przez większą część dnia po prostu nie trzeba było o nim myśleć.

Masz stomię albo opiekujesz się bliską osobą i szukasz odpowiedniego sprzętu? Zapytaj o dostępne rozwiązania.

Twój Sklep Medyczny
ul. Słowackiego 4
Tomaszów Mazowiecki
tel. 570 019 100

Artykuł w skrócie

• Wysoka skala objawów depresyjnych u mężczyzn – badanie psycholożek z Uniwersytetu SWPS wskazuje, że symptomy choroby może wykazywać od 21 do nawet 46 proc. Polaków.
• Nietypowy, „męski” obraz depresji – oprócz klasycznego smutku, u mężczyzn choroba często objawia się drażliwością, agresją, zachowaniami ryzykownymi lub nadużywaniem alkoholu, co utrudnia diagnozę.
• Główne czynniki nasilające symptomy – większe ryzyko wystąpienia objawów wiąże się bezpośrednio z silnym stresem, samotnością, problemami ze snem oraz trudnymi doświadczeniami życiowymi.
• Czynniki chroniące i rola wsparcia – mniejsze nasilenie objawów depresyjnych zaobserwowano u mężczyzn regularnie podejmujących aktywność fizyczną oraz szukających pomocy u bliskich lub specjalistów.

„Depresja jest chorobą kobiet”? Ten obraz zaczyna się rozpadać

Przez lata powtarzano, że kobiety chorują na depresję znacznie częściej od mężczyzn. Problem w tym, że do tego obrazu od dawna nie pasowały statystyki samobójstw.

Dr Ewa Jarczewska-Gerc z Uniwersytetu SWPS zwraca uwagę, że już podczas studiów pod koniec lat 90. uczono ją, iż depresja jest przede wszystkim chorobą kobiet. Jednocześnie dane dotyczące samobójstw wskazywały na zdecydowanie większe zagrożenie wśród mężczyzn.

To rodzi zasadnicze pytanie: czy mężczyźni rzeczywiście chorują rzadziej, czy po prostu ich depresja częściej pozostaje niezauważona?

Psycholożki dr Ewa Jarczewska-Gerc i dr Magdalena Nowicka postanowiły przyjrzeć się temu problemowi dokładniej. W badaniu uczestniczyło 1073 mężczyzn w wieku od 18 do 89 lat, a próba została dobrana pod względem wieku, wykształcenia, miejsca zamieszkania i stanu cywilnego tak, aby odpowiadała strukturze populacji mężczyzn w Polsce.

Cztery testy – cztery różne obrazy

I właśnie tutaj zaczyna się najciekawsza część badania.

Naukowczynie zastosowały cztery kwestionariusze. Dwa klasyczne – PHQ-9 i BDI – koncentrują się przede wszystkim na takich symptomach jak obniżony nastrój, utrata zainteresowań czy brak energii.

Dwa kolejne – MDRS-22 oraz GSDS-26 – zostały skonstruowane tak, aby uchwycić również zachowania, które częściej mogą pojawiać się w depresji u mężczyzn.

Wśród nich są drażliwość, agresja, wycofanie społeczne, podejmowanie ryzyka oraz nadużywanie alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych.

Różnica była ogromna.

W klasycznych testach próg wskazujący na występowanie objawów depresyjnych przekroczyło – zależnie od użytego narzędzia – 21 lub 37 proc. badanych. Gdy zastosowano kwestionariusze uwzględniające także „męski” obraz depresji, było to już 41 oraz 46 proc.

Nie oznacza to oczywiście, że niemal połowa polskich mężczyzn choruje na depresję. Kwestionariusz przesiewowy nie jest diagnozą lekarską. Wynik pokazuje jednak coś równie ważnego: sposób zadawania pytań może decydować o tym, czy człowiek znajdujący się w poważnym kryzysie w ogóle zostanie zauważony.

Zamiast smutku – złość. Zamiast wołania o pomoc – cisza

To jeden z największych problemów związanych ze zdrowiem psychicznym mężczyzn.

Człowiek może chodzić do pracy, zajmować się rodziną, prowadzić samochód, spotykać się ze znajomymi. Z zewnątrz funkcjonować niemal normalnie. Jednocześnie stawać się coraz bardziej nerwowy, pić częściej niż wcześniej, wdawać się w konflikty, odsuwać od bliskich albo podejmować ryzyko, którego wcześniej unikał.

Otoczenie widzi wtedy „trudny charakter”, „kryzys wieku średniego”, problemy w małżeństwie albo alkohol.

Nie zawsze widzi depresję.

Badaczki wskazują, że większe nasilenie symptomów wiązało się między innymi z silnym reagowaniem na stres, długotrwałym przeżywaniem emocji oraz mniejszą odpornością na przeciążenie. Znaczenie miały także trudne wydarzenia życiowe – utrata pracy czy rozpad związku.

Objawy częściej występowały również u mężczyzn mających problemy ze snem.

Z drugiej strony z mniejszym nasileniem symptomów wiązała się regularna aktywność fizyczna.

Alkohol nie rozwiązuje problemu

Szczególnie ważny okazał się sposób radzenia sobie ze stresem.

Mężczyźni, którzy reagowali na problemy wycofaniem, samoobwinianiem lub sięganiem po używki, częściej zgłaszali objawy depresyjne. Mniej symptomów występowało natomiast u osób próbujących aktywnie rozwiązywać problemy i szukających wsparcia.

Znaczenie miał również stan cywilny. Więcej objawów zgłaszali mężczyźni samotni niż pozostający w związkach. Autorki wiążą to między innymi z rolą wsparcia społecznego i samotności.

I być może właśnie tutaj znajduje się jedna z najważniejszych lekcji płynących z tego badania.

Przez pokolenia mężczyzn uczono, że mają „zacisnąć zęby”, poradzić sobie sami i nie okazywać słabości. Tyle że psychika nie jest silnikiem, który można eksploatować do chwili, aż stanie. Proszenie o pomoc nie jest przegraną. Czasem jest najbardziej racjonalnym działaniem, jakie człowiek może podjąć.

Dr Magdalena Nowicka podkreśla, że podczas wsparcia psychologicznego i psychoterapii można rozwijać umiejętności zdrowego regulowania emocji, które pomagają zarówno ograniczać objawy depresji, jak i przeciwdziałać jej w przyszłości.

Pomoc także w Tomaszowie Mazowieckim

Mieszkańcy Tomaszowa Mazowieckiego mogą zgłosić się m.in. do Poradni Zdrowia Psychicznego Tomaszowskiego Centrum Zdrowia przy ul. Granicznej 63. Poradnia przyjmuje osoby dorosłe, a do lekarza psychiatry nie jest potrzebne skierowanie. Rejestracja prowadzona jest pod numerem 44 725 72 16.

Osoby dorosłe znajdujące się w kryzysie psychicznym mogą również przez całą dobę i bezpłatnie korzystać z Centrum Wsparcia – 800 70 2222 oraz telefonu 116 123. Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, należy dzwonić pod 112 lub 999 albo zgłosić się po pilną pomoc medyczną.

Bo depresja nie zawsze mówi: „jestem smutny”.

Czasem krzyczy złością. Czasem ucieka w alkohol. Czasem zamyka drzwi i przestaje odbierać telefon.

A czasem – i to jest najgroźniejsze – milczy.

W skrócie

• Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom – międzynarodowe obchody przypadają na 10 września. Tegoroczne hasło kampanii wzywa: „Start the Conversation” – „Rozpocznij rozmowę”.
• Niepokojące statystyki policyjne za 2025 rok – w Polsce odnotowano aż 10 159 prób samobójczych, z czego 4776 zakończyło się śmiercią.
• Sytuacja w powiecie tomaszowskim – lokalne dane wskazują na 78 zarejestrowanych zachowań samobójczych, w tym 16 ze skutkiem śmiertelnym.
• Pomoc bez skierowania w Tomaszowie – osoby dorosłe przechodzące kryzys psychiczny mogą szukać natychmiastowego wsparcia w Centrum Zdrowia Psychicznego.
• Numery alarmowe w sytuacji zagrożenia życia – w stanach nagłego, bezpośredniego niebezpieczeństwa należy niezwłocznie dzwonić pod numer 112 lub 999.

4776 osób. Za każdą liczbą został pusty fotel

Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom ustanowiono w 2003 roku z inicjatywy International Association for Suicide Prevention we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia. WHO szacuje obecnie, że każdego roku na świecie w wyniku samobójstwa umiera ponad 720 tysięcy osób. Tegoroczna kampania jest ostatnim rokiem trzyletniego cyklu prowadzonego pod hasłem „Changing the Narrative on Suicide” – „Zmieniając narrację o samobójstwie”. Towarzyszy mu wezwanie: „Start the Conversation” – „Rozpocznij rozmowę”.

Nie jest to slogan wymyślony na plakat. W przypadku kryzysu psychicznego rozmowa naprawdę może być początkiem ratunku.

Najnowsze pełne dane za 2025 rok pokazują, że w Polsce odnotowano 10 159 prób samobójczych. 4776 osób zmarło w wyniku samobójstwa. Rok wcześniej takich zgonów było 4845. Spadek jest więc faktem, ale różnica 69 osób nie pozwala mówić o rozwiązaniu problemu. To nadal średnio około trzynastu ludzkich istnień każdego dnia.

Statystyka ma jednak jedną wadę: łatwo pozwala zapomnieć, że za każdą cyfrą stoi czyjeś imię.

Ktoś nie wrócił do pracy. Ktoś nie odebrał dziecka ze szkoły. W czyimś domu został pusty fotel, niedopita kawa, ubrania w szafie i pytanie powracające miesiącami: czy można było coś zauważyć?

Tomaszów nie jest samotną wyspą

Problem nie kończy się na ogólnopolskich tabelach.

Według danych opartych na statystykach GUS i Policji w powiecie tomaszowskim w województwie łódzkim w 2025 roku zarejestrowano 78 zachowań samobójczych, w tym 16 zakończonych zgonem. Dane zostały zaktualizowane w lipcu 2026 roku.

To szesnaście rodzin, dla których statystyczna rubryka stała się życiową katastrofą.

I właśnie dlatego o zdrowiu psychicznym nie można mówić wyłącznie 10 września, przy okazji światowego dnia i grafiki w mediach społecznościowych.

Polskie prawo zresztą mówi o tym bardzo wyraźnie. Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego określa zdrowie psychiczne jako fundamentalne dobro człowieka. Jej art. 1 nakłada obowiązek ochrony zdrowia psychicznego między innymi na administrację rządową i samorządową, a art. 2 wskazuje wprost na potrzebę promocji zdrowia psychicznego, zapobiegania zaburzeniom oraz zapewnienia dostępnej opieki i przeciwdziałania dyskryminacji osób doświadczających problemów psychicznych.

To ważne również z lokalnego punktu widzenia. Profilaktyka nie może zaczynać się dopiero w chwili, gdy pod dom podjeżdża karetka albo radiowóz.

„Weź się w garść” nie jest terapią

Przez dziesięciolecia wokół zdrowia psychicznego wyrosła cała biblioteka szkodliwych zdań.

„Inni mają gorzej”.

„Musisz się czymś zająć”.

„Nie przesadzaj”.

„Weź się w garść”.

Szczególnie mocno dotyka to mężczyzn, których od dzieciństwa często uczy się, że lęk należy ukrywać, łzy są oznaką słabości, a o problemach trzeba milczeć. Tymczasem dane za 2025 rok pokazują, że spośród 4776 osób, które zmarły w Polsce w wyniku samobójstwa, 3975 stanowili mężczyźni.

To jedna z tych statystyk, wobec których stereotyp „twardego faceta” przestaje być niewinnym żartem.

Nie wolno też sprowadzać każdego kryzysu samobójczego wyłącznie do depresji. Przyczyny bywają złożone. Znaczenie mogą mieć zaburzenia psychiczne, uzależnienia, przemoc, doświadczenie traumy, przewlekła choroba i ból, problemy rodzinne, samotność czy gwałtowne życiowe kryzysy. Często kilka czynników nakłada się na siebie.

Człowiek może przez wiele miesięcy funkcjonować pozornie normalnie, podczas gdy jego świat wewnętrzny powoli się rozpada.

Można zapytać wprost

Jednym z najbardziej szkodliwych mitów jest przekonanie, że pytając kogoś o myśli samobójcze, można „podsunąć mu pomysł”.

WHO podkreśla coś dokładnie przeciwnego: bezpośrednie pytanie o myśli samobójcze nie zwiększa ryzyka podjęcia próby. Może natomiast zmniejszyć napięcie i dać człowiekowi poczucie, że ktoś naprawdę zauważył jego cierpienie.

Nie trzeba być psychiatrą, żeby zapytać bliską osobę: „Widzę, że jest z tobą źle. Czy myślisz o zrobieniu sobie krzywdy albo o odebraniu sobie życia?”.

A później trzeba przede wszystkim słuchać.

Bez kazań. Bez oceniania. Bez porównywania z cudzym nieszczęściem.

Jeśli pojawia się realne zagrożenie życia, nie należy zostawiać takiej osoby samej. Potrzebna jest natychmiastowa profesjonalna pomoc.

Pomoc jest także w Tomaszowie

Mieszkańcy Tomaszowa Mazowieckiego i powiatu mogą korzystać z Centrum Zdrowia Psychicznego działającego przy Tomaszowskim Centrum Zdrowia. Co szczególnie ważne, na pierwsze spotkanie w CZP nie jest wymagane skierowanie. Zgłosić może się zarówno osoba znajdująca się w kryzysie, jak również jej bliscy szukający pomocy dla niej.

Punkt Zgłoszeniowo-Koordynacyjny przy ul. Granicznej 63 działa w dni robocze w godz. 8.00–18.00. Kontakt: 42 24 10 106 lub 511 845 415. Poradnia Zdrowia Psychicznego dla Dorosłych: 44 725 72 16. W przypadkach uznanych za pilne PZK zapewnia interwencję medyczną nie później niż w ciągu 72 godzin.

Całodobowo można także korzystać z bezpłatnego Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym – 800 70 2222. Działa również numer 116 123 dla osób dorosłych przeżywających kryzys emocjonalny oraz 116 111 dla dzieci i młodzieży. Linie 800 70 2222 i 116 111 zapewniają pomoc przez całą dobę.

Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia – dzwoń pod numer 112 lub 999 albo jedź do najbliższego SOR-u lub izby przyjęć zapewniającej pomoc psychiatryczną.

Czasem wszystko zaczyna się od jednego zdania

Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom nie powinien być dniem statystyk.

Powinien być dniem uważności.

Może ktoś obok nas od kilku tygodni wycofuje się z życia. Przestał odbierać telefon. Mówi, że jest ciężarem. Żegna się w sposób, który wydaje się dziwny. Albo przeciwnie — nie mówi niczego, ale wiemy, że przeszedł przez coś, co mogło go przerosnąć.

Nie zawsze będziemy potrafili znaleźć właściwe słowa.

Czasem jednak wystarczy jedno:

„Jestem. Powiedz mi, co się dzieje”.

I telefon wykonany razem do specjalisty.

Bo przeciwieństwem rozpaczy nie zawsze jest wielka nadzieja. Czasami na początku jest nim po prostu drugi człowiek, który nie odchodzi.

W skrócie

• Brak jednego idealnego modelu dla każdego – wybór poduszki zależy od indywidualnej budowy ciała, twardości materaca oraz ulubionej pozycji podczas snu.
• Kluczowe parametry techniczne poduszek – przy zakupie ważna jest nie tylko wysokość, ale również odpowiedni profil, elastyczność materiału oraz reakcja na nacisk.
• Nazwa „ortopedyczna” to nie certyfikat medyczny – samo określenie marketingowe nie gwarantuje statusu wyrobu medycznego ani natychmiastowego ustąpienia bólów.
• Profesjonalne doradztwo w Tomaszowie – poduszki ortopedyczne można dobrać stacjonarnie w Twoim Sklepie Medycznym przy ul. Słowackiego 4 (tel. 570 019 100).

 Przez lata poduszka pozostawała jednym z najbardziej niedocenianych elementów sypialni. Materac analizujemy długo: twardy czy miękki, sprężynowy czy piankowy. Łóżko mierzymy niemal co do centymetra. Tymczasem poduszkę potrafimy wrzucić do koszyka dlatego, że „wygląda wygodnie”. A przecież przez wiele godzin każdej nocy to właśnie ona ma kontakt z głową i szyją.

Na rynku coraz większą popularnością cieszą się poduszki określane jako ortopedyczne, ergonomiczne czy profilowane. Znajdziemy je również w ofercie Twojego Sklepu Medycznego przy ul. Słowackiego 4 w Tomaszowie Mazowieckim. Zanim jednak wybierzemy konkretny model, warto wiedzieć, czego właściwie szukamy.

„Ortopedyczna” nie znaczy: cudowna

Najpierw trzeba rozprawić się z jednym słowem. Określenie „ortopedyczna” brzmi poważnie. Niemal jak recepta wypisana przez lekarza. Samo w sobie nie oznacza jednak, że każda tak nazwana poduszka będzie odpowiednia dla każdego człowieka albo że rozwiąże jego problemy zdrowotne.

Nie należy też automatycznie stawiać znaku równości pomiędzy określeniami „profilowana”, „ortopedyczna” i „wyrób medyczny”. Status konkretnego produktu wynika z jego przeznaczenia określonego przez producenta oraz spełnienia odpowiednich wymagań prawnych, a nie wyłącznie z nazwy użytej na opakowaniu czy w sklepie.

W praktyce poduszki tego rodzaju mogą różnić się kształtem, wysokością, sprężystością, materiałem oraz sposobem podpierania głowy i szyi. I właśnie te cechy są znacznie ważniejsze niż najbardziej efektowne hasło na pudełku.

Badania nad różnymi konstrukcjami poduszek wskazują, że ich parametry mogą wpływać na odczuwanie komfortu, ułożenie szyi czy dolegliwości występujące u części osób z przewlekłym bólem szyi. Jednocześnie nauka nie daje nam prostego przepisu w rodzaju: „kup model o wysokości X centymetrów i problem zniknie”.

I dobrze. Człowiek to nie mebel z instrukcją montażu.

Śpisz na boku, plecach czy brzuchu? To ma znaczenie

Wyobraźmy sobie dwie osoby. Jedna ma szerokie barki, śpi głównie na boku i korzysta z dość twardego materaca. Druga jest drobniejszej budowy, większość nocy spędza na plecach i mocniej zapada się w miękkim materacu. Kupienie im identycznej poduszki tylko dlatego, że ma tysiąc pozytywnych opinii w internecie, nie musi być dobrym pomysłem.

Wysokość potrzebna do uzyskania wygodnego podparcia zależy bowiem również od pozycji snu, budowy ciała oraz tego, jak głęboko bark i tułów zagłębiają się w materac.

Przy spaniu na boku przestrzeń pomiędzy głową a materacem jest zwykle większa. Na plecach sytuacja wygląda inaczej. Jeszcze inne wymagania może mieć osoba często śpiąca na brzuchu. Dlatego nie istnieje jedna liczba, którą można wydrukować wielką czcionką i ogłosić: oto idealna wysokość poduszki dla całej Polski.

Znaczenie ma również jej sprężystość. Poduszka, która na półce ma określoną wysokość, po położeniu głowy może mocno się ugiąć. Inna zachowa swój kształt w znacznie większym stopniu. Same centymetry nie opowiadają więc całej historii.

Pianka, lateks, profil – co właściwie kupujemy?

W sklepach możemy spotkać poduszki wykonane z różnych materiałów. Popularne są między innymi produkty wykorzystujące pianki reagujące na nacisk i temperaturę, różnego rodzaju pianki sprężyste czy lateks. Każdy z tych materiałów może zachowywać się inaczej.

Nie oznacza to jednak, że jeden materiał należy ogłosić królem wszystkich sypialni.

Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na to, jak poduszka reaguje pod obciążeniem, czy odpowiada nam jej sprężystość i profil oraz jakie są zalecenia producenta dotyczące użytkowania. Ważny jest również pokrowiec — czy można go zdejmować, w jaki sposób należy go prać i jak dbać o sam wkład.

Charakterystyczne fale, wgłębienia i wałki spotykane w poduszkach profilowanych nie są jedynie designerskim kaprysem. Mają wpływać na sposób podparcia głowy i szyi. Nie oznacza to jednak, że im bardziej skomplikowany kształt, tym lepsza poduszka.

Czasem marketing przypomina kino science fiction: patrzymy na produkt i mamy wrażenie, że właśnie przybył z przyszłości, by naprawić wszystkie nasze problemy. Tymczasem dobry wybór bywa znacznie bardziej przyziemny. Trzeba wiedzieć, czego potrzebujemy.

Najdroższa nie zawsze będzie najlepsza dla ciebie

Jednym z najczęstszych błędów jest zakup poduszki z polecenia: „Mam taką i jest fantastyczna”.

To cenna opinia — ale mówi przede wszystkim o człowieku, który ją wypowiada.

Podobnie jest z ocenami w internecie. Można dzięki nim sprawdzić jakość wykonania produktu czy trwałość, ale nawet setki zachwytów nie powiedzą nam, czy dana wysokość i sprężystość będą odpowiadały właśnie naszej budowie ciała, materacowi i pozycji podczas snu.

Drugą pułapką jest cena. Droższa poduszka może być wykonana z lepszych materiałów albo oferować bardziej zaawansowaną konstrukcję. Nie wynika z tego jednak automatycznie, że będzie dla konkretnego człowieka wygodniejsza.

I właśnie tutaj tradycyjny sklep ma przewagę, której czasem brakuje podczas szybkich zakupów wykonywanych kciukiem na ekranie telefonu. Można obejrzeć różne rozwiązania, porównać ich konstrukcję, zapytać o właściwości i przeczytać informacje producenta przed podjęciem decyzji.

W Twoim Sklepie Medycznym przy ul. Słowackiego 4 w Tomaszowie Mazowieckim wśród oferowanego asortymentu znajdują się także poduszki ortopedyczne. Osoby zainteresowane konkretnymi modelami i ich dostępnością mogą uzyskać informacje również telefonicznie pod numerem 570 019 100.

Poduszka może poprawić komfort. Nie zastąpi jednak diagnozy

Po całym dniu spędzonym przy biurku, za kierownicą samochodu, w pracy fizycznej czy przy domowych obowiązkach chcemy po prostu położyć głowę i odpocząć. Nic dziwnego, że szukamy produktów, które mogą zwiększyć komfort nocnego wypoczynku.

Trzeba jednak postawić wyraźną granicę pomiędzy komfortem a leczeniem.

Poduszka nie jest odpowiedzią na każdą dolegliwość szyi, barków czy głowy. Badania dotyczące konstrukcji poduszek dają interesujące wyniki, także w odniesieniu do części osób z przewlekłym bólem szyi, ale nie pozwalają obiecać każdemu użytkownikowi określonego efektu. Nie ma też podstaw, aby traktować zmianę poduszki jako zamiennik diagnostyki.

Jeżeli ból utrzymuje się, nasila, często wybudza ze snu albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, warto skonsultować problem ze specjalistą zamiast prowadzić wielomiesięczny eksperyment z kolejnymi poduszkami.

Przed zakupem dobrze natomiast wykonać niewielkie „śledztwo” we własnej sypialni. Zastanowić się, czy najczęściej zasypiamy na boku czy na plecach. Sprawdzić, czy materac jest miękki czy twardy. Pomyśleć, co właściwie przeszkadza nam w obecnej poduszce: jest za wysoka, za niska, zapada się, a może przeciwnie — wydaje się zupełnie nieustępliwa?

Z taką wiedzą można przyjść do sklepu przy Słowackiego 4 i zacząć rozmowę nie od pytania: „Która poduszka jest najlepsza?”, lecz od znacznie mądrzejszego: „Która może być odpowiednia dla mnie?”

Bo w tym zakupie nie chodzi o najbardziej kosmiczny profil, najładniejsze pudełko ani największe słowo „ORTHO” wydrukowane na etykiecie.

Chodzi o człowieka, który wieczorem zgasi światło, położy głowę na poduszce i będzie chciał zrobić coś niezwykle zwyczajnego — wygodnie odpocząć.

W skrócie

• Cztery filary zdrowego śniadania – wartościowy zestaw powinien zawierać produkt zbożowy, źródło białka, warzywo lub owoc oraz wodę.
• Wysoki koszt nie jest wymagany – proste i tanie produkty, takie jak jabłko, marchew, jajko czy twaróg, doskonale sprawdzają się jako składniki posiłku.
• Wykorzystanie produktów sezonowych – sięganie po dary danego sezonu oraz właściwe przechowywanie jedzenia pomaga obniżyć koszty i zapobiega marnowaniu żywności.
• Regularność ważniejsza niż perfekcja – warto włączać dziecko w proces planowania posiłków, rezygnując jednocześnie ze słodyczy i słodzonych napojów jako bazy jedzenia do szkoły.

Wrzesień przywraca domom dobrze znany rytm: pobudka, szukanie zeszytu, pakowanie plecaka i pytanie, które potrafi wracać każdego ranka — co dać dziecku do jedzenia? Do tego dochodzą zdjęcia z mediów społecznościowych: idealnie poukładane przekąski, owoce wycięte w gwiazdki, każdego dnia inny zestaw. Łatwo pomylić przygotowanie posiłku z konkursem, w którym rodzic powinien zdobywać kolejne punkty za pomysłowość.

Tymczasem szkolna śniadaniówka nie musi być scenografią do fotografii. Ma przede wszystkim zawierać wartościowy posiłek, który dziecko będzie chciało zjeść.

„Nie potrzebujemy egzotycznych owoców”

Jak podkreśla dr n. o zdrowiu Małgorzata Słoma-Krześlak z Katedry Dietetyki Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, zdrowe żywienie nie wymaga kupowania drogich, modnych produktów.

— Dobra wiadomość jest taka, że wartościowe drugie śniadanie nie musi być ani skomplikowane, ani kosztowne. Nie potrzebujemy egzotycznych owoców, specjalnych produktów „fit”, gotowych batonów proteinowych czy codziennie innego zestawu składników. Znacznie ważniejsze są prostota, regularność i odpowiednie połączenie kilku podstawowych grup produktów — powiedziała dietetyczka.

Podstawą może być pieczywo razowe lub mieszane, bułka grahamka albo tortilla. Do tego warto dołożyć źródło białka: jajko, twarożek, serek naturalny, hummus, pastę z fasoli, pieczone mięso lub ser. Całość uzupełnia warzywo albo owoc, a podstawowym napojem powinna być woda.

To prosty schemat, a nie lista zakupów do sklepu ze specjalistyczną żywnością.

Jabłko nie musi przegrywać z mango

Marchewka, ogórek, pomidor, jabłko czy gruszka nie wyglądają może tak egzotycznie jak produkty z reklam, ale nie jest to powód, by traktować je jako gorszy wybór.

— Marchew, jabłko, gruszka, śliwka, ogórek czy pomidor mogą być równie dobrym wyborem jak borówki, mango czy awokado. Warto pamiętać, że to nie pojedynczy „superprodukt” decyduje o wartości odżywczej posiłku, ale całokształt sposobu żywienia dziecka — zaznaczyła ekspertka SUM.

Dietetyczka zachęca do korzystania z sezonowości. Jesienią jabłka, gruszki i śliwki są zwykle tańsze od owoców sprowadzanych z odległych regionów, a jednocześnie mogą być wartościową częścią codziennego jadłospisu.

Nie trzeba też codziennie wymyślać wszystkiego od nowa. Według specjalistki wystarczającym drugim śniadaniem może być kanapka z jajkiem i warzywami oraz jabłko. Inną propozycją jest bułka z twarożkiem, ogórkiem i gruszką albo tortilla z pastą z fasoli i warzywami.

Wczorajszy obiad może dostać drugie życie

Oszczędność nie musi oznaczać rezygnacji z jakości. Może zaczynać się od rozsądnego wykorzystania tego, co zostało przygotowane dla całej rodziny.

Niewielka porcja pieczonego mięsa, odpowiednio przechowywana po obiedzie, może następnego dnia trafić do kanapki. Ugotowane jajko — do pasty. Fasola lub ciecierzyca — stać się podstawą dodatku do pieczywa.

— Jeżeli poprzedniego dnia na obiad przygotowano pieczonego kurczaka, jego niewielką porcję można następnego dnia wykorzystać do kanapki lub tortilli. Ugotowane jajko może stać się podstawą pasty kanapkowej. Z ugotowanej fasoli lub ciecierzycy można przygotować prostą pastę z dodatkiem jogurtu, oliwy i przypraw — wyjaśniła Słoma-Krześlak.

Takie rozwiązanie, jak wskazuje dietetyczka, może ograniczać zarówno wydatki, jak i marnowanie żywności. Nie wymaga również prowadzenia osobnej kuchni dla szkolnej śniadaniówki.

Woda do plecaka, dziecko do rozmowy

Specjalistka zaleca, by podstawowym napojem zabieranym do szkoły była woda. Soki, napoje owocowe i słodzone herbaty nie powinny zastępować jej na co dzień.

Warto również zaprosić dziecko do współdecydowania o posiłku. Nie chodzi o oddanie mu całego jadłospisu do dowolnego ułożenia, lecz o prosty wybór między wartościowymi propozycjami: jabłko czy gruszka? Kanapka z jajkiem czy z twarożkiem?

W tym podejściu jest miejsce na rozmowę o upodobaniach, zamiast codziennej walki o zawartość pudełka.

Regularność ważniejsza niż perfekcja

Dietetyczka przypomina także, że zdrowy sposób żywienia nie wymaga całkowitego zakazu słodyczy. Problem pojawia się wtedy, gdy słodkie bułki, batoniki, ciastka, słodzone napoje i wysoko przetworzone przekąski stają się podstawą codziennego drugiego śniadania.

Nie chodzi więc o rozliczanie rodzica z każdego odstępstwa ani o przygotowywanie pięciu zupełnie różnych zestawów na pięć dni tygodnia. Najważniejsze, by w większości szkolnych dni wracał prosty układ: produkt zbożowy, źródło białka, warzywo lub owoc i woda.

Śniadaniówka nie musi zdobywać polubień. Ma służyć dziecku — a jej przygotowanie nie musi rujnować ani domowego budżetu, ani poranka.

W skrócie

• Zachowanie to nie złośliwość, lecz objaw – dzieci z FASD mogą znać zasady, ale z powodu problemów z pamięcią i kontrolą impulsów mają trudności z ich zastosowaniem.
• Zaburzenie niewidoczne na pierwszy rzut oka – charakterystyczne rysy twarzy nie występują u każdego dziecka, a problemy ujawniają się często dopiero w wieku szkolnym.
• Dostosowanie wsparcia zamiast kar – pomocne w codziennym funkcjonowaniu są krótkie polecenia, stały plan dnia, wizualne podpowiedzi oraz unikanie nadmiaru bodźców.
• Konieczność wielospecjalistycznej diagnozy – podobne objawy dają m.in. ADHD czy autyzm. FASD nie da się zdiagnozować ani wykluczyć badaniami prenatalnymi.
• Kluczowy rozwój umiejętności życiowych – uszkodzeń układu nerwowego nie da się cofnąć, ale odpowiednia terapia pozwala skutecznie rozwijać samodzielność i regulację emocji.
• Zero alkoholu w ciąży i koniec ze stygmatyzacją – nie ma bezpiecznej dawki alkoholu w ciąży, jednak incydentalne wypicie przed jej wykryciem nie oznacza automatycznie FASD. Ekspertka apeluje o wsparcie dla kobiet zamiast obwiniania.

9 września obchodzony jest Światowy Dzień FASD – Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych. O tym, dlaczego nie ma bezpiecznej dawki alkoholu w ciąży, dlaczego FASD może przez lata pozostawać niewidoczne i czemu zamiast karać dziecko trzeba dostosować do niego otoczenie PAP rozmawiała z dr n. med. Ewą Głuszczak-Idziakowską, pediatrą i neonatolożką z Kliniki Neonatologii i Chorób Rzadkich DSK UCK WUM.

PAP: Według danych światowych około 40 proc. ciąż jest nieplanowanych. Kobieta dowiaduje się o niej w piątym czy szóstym tygodniu, a wcześniej mogła wypić alkohol. Co pani mówi takiej przerażonej pacjentce?

Dr Ewa Głuszczak-Idziakowska: Przede wszystkim, że pojedynczy epizod spożycia alkoholu nie oznacza ani uszkodzenia dziecka, ani rozpoznania FASD. Nie możemy jednak powiedzieć, że ryzyko jest zerowe. Dlatego najważniejsze jest całkowite odstawienie alkoholu od momentu, kiedy kobieta dowiedziała się o ciąży, i prawidłowe jej prowadzenie.

Nie możemy dawać dwóch skrajnych komunikatów: „na pewno nic się nie stało” albo „dziecko na pewno będzie chore”. Ryzyko rośnie wraz z dawką i częstością picia, szczególnie z epizodami upijania się. Ale nawet po znacznej ekspozycji nie można przesądzić, że dziecko na pewno będzie chore.

PAP: Co dzieje się w organizmie zarodka, kiedy alkohol trafia do jego środowiska?

E.G.-I.: Alkohol bardzo szybko dociera do rozwijającego się zarodka. W pierwszych dwóch tygodniach po zapłodnieniu jest on skupiskiem komórek, które nie mają jeszcze ściśle określonego przeznaczenia. Znaczne uszkodzenie wielu z nich może doprowadzić do obumarcia zarodka, braku implantacji albo bardzo wczesnego poronienia.

Stąd bierze się zasada „wszystko albo nic”, ale trzeba ją traktować jako regułę orientacyjną, a nie absolutne prawo. W piątym i szóstym tygodniu ciąży już nie obowiązuje, bo zaczyna się intensywna organogeneza – rozwijają się m.in. mózg, serce i struktury twarzoczaszki. Alkohol może wtedy zaburzać rozwój poszczególnych narządów.

PAP: Czy można później badaniami prenatalnymi sprawdzić, czy dziecko zostało uszkodzone?

E.G.-I.: Nie ma badania prenatalnego, które pozwalałoby rozpoznać albo wykluczyć FASD. Możemy obserwować, czy pojawiły się wady i czy dziecko prawidłowo rośnie. Jeżeli ciąża przebiega prawidłowo, to bardzo dobra wiadomość. Nie możemy jednak zagwarantować, że nie wystąpią później subtelne zaburzenia neurorozwojowe. Pierwsze objawy mogą zostać zauważone dopiero w przedszkolu, a nawet w szkole.

PAP: Wciąż pokutuje przekonanie, że FASD dotyczy przede wszystkim dzieci z tzw. patologicznych rodzin.

E.G.-I.: To jeden z najbardziej szkodliwych mitów. FASD nie ma klasy społecznej, a alkohol działa na zarodek tak samo, niezależnie od tego, czy pochodzi z taniego wina, piwa, prosecco czy drogiej whisky. Liczy się ilość etanolu, tempo i częstość picia, moment ekspozycji oraz indywidualna podatność matki i płodu.

W poradniach rzeczywiście częściej widzimy dzieci z rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, ale to nie jest pełny obraz. Łagodniejsze postaci FASD mogą pozostawać niewidoczne także w tak zwanych dobrych domach.

Stereotyp matki alkoholiczki jest zresztą niebezpieczny medycznie. Lekarz może nie zapytać o alkohol kobiety zadbanej, wykształconej i zamożnej, a ona sama może nie uznać swojego sposobu picia za potencjalnie niebezpieczny.

PAP: Największym problemem nie musi być więc charakterystyczna twarz dziecka, lecz jego mózg?

E.G.-I.: Zdecydowanie. W cięższych postaciach FASD mogą występować charakterystyczne cechy twarzy – m.in. krótkie szpary powiekowe, gładka rynienka podnosowa, czyli filtrum, oraz cienka górna warga. Ale nie każde dziecko z FASD ma taki wygląd.

Alkohol może powodować śmierć części rozwijających się komórek nerwowych, ale także zaburzać ich namnażanie, migrację, różnicowanie czy tworzenie połączeń. Zmiany mogą dotyczyć m.in. kory mózgowej, odpowiedzialnej za uwagę, planowanie, kontrolę impulsów, przewidywanie skutków i uczenie się.

Co ważne, prawidłowy wynik standardowego rezonansu magnetycznego nie wyklucza zaburzeń funkcjonowania mózgu. Badanie może nie wykazać widocznych zmian w jego budowie, mimo że dziecko ma wyraźne trudności poznawcze, emocjonalne i behawioralne.

PAP: Czy FASD zawsze oznacza problemy z rozwojem intelektualnym?

E. G-I.: Nie. Pamiętam wywiad z profesorem historii, który rozpoznał u siebie FASD dopiero w wieku 50 lat – zaczął bowiem dochodzić, skąd wzięły się u niego zaburzenia równowagi. U dzieci trudności mogą być widoczne choćby podczas nauki jazdy na rowerze czy nartach. Przykład tego profesora dobrze pokazuje, że FASD nie musi wiązać się z obniżonym ilorazem inteligencji i może przez wiele lat pozostawać nierozpoznane.

PAP: Dziecko może więc przez wiele lat wyglądać na zupełnie zdrowe?

E.G.-I.: Tak. Może prawidłowo rosnąć, dużo mówić, być pogodne i kontaktowe, a jednocześnie mieć poważne trudności wynikające z odmiennego funkcjonowania mózgu.

U młodszego dziecka sygnałem alarmowym mogą być nadmierna ruchliwość, impulsywność, silne reakcje na hałas, światło czy dotyk, gwałtowne wybuchy emocji, trudności z adaptacją do zmian i ogromna potrzeba stałego planu dnia.

W szkole charakterystyczny może być bardzo nierównomierny profil funkcjonowania. Dziecko jednego dnia wykonuje zadanie, a następnego zachowuje się, jakby nigdy go nie widziało. Zna zasadę, potrafi ją powtórzyć, ale nie stosuje jej w praktyce. Ma trudności z pamięcią, rozumieniem czasu, kolejnością zdarzeń czy wykonywaniem wieloetapowych poleceń.

Na przykład słyszy: „Idź do kuchni, nalej do szklanki wody i przynieś mi ją”. Zapamiętuje tylko: „Idź do kuchni”. To nie jest złośliwość. Ono po prostu nie zapamiętało kolejnych elementów polecenia.

PAP: Takie dziecko często słyszy, że jest niegrzeczne.

E.G.-I.: I właśnie tutaj dochodzimy do sedna. Najważniejszym sygnałem jest sytuacja, w której zwykłe metody wychowawcze konsekwentnie nie działają. Dziecko wielokrotnie popełnia ten sam błąd, mimo że zna regułę i chwilę wcześniej obiecało jej przestrzegać. Wielokrotnie było karane za jakieś zachowanie, ale i tak wciąż robi to samo.

Wtedy warto przestać pytać: „dlaczego ono nie chce?”, a zacząć pytać: „czego jego mózg nie potrafi w tej sytuacji zrobić?”.

Dziecko z FASD może znać zasadę, ale z powodu zaburzeń pamięci roboczej czy funkcji wykonawczych nie potrafi zastosować jej w nowej sytuacji. Jeżeli uznamy, że nie chce, odpowiadamy karą i coraz większą presją. Tymczasem ono potrzebuje krótkich, konkretnych poleceń, stałej struktury, powtarzalności, wizualnych podpowiedzi i wsparcia dorosłego.

PAP: Czy błędne rozpoznanie, np. ADHD, może mu zaszkodzić?

E.G.-I.: ADHD czy zaburzenia ze spektrum autyzmu mogą współwystępować z FASD. Problem pojawia się wtedy, gdy rozpoznanie jednego z tych zaburzeń zamyka diagnostykę i nie dostrzega się prenatalnego uszkodzenia mózgu.

Dziecko przez lata słyszy wtedy, że jest leniwe, złośliwe, niegrzeczne albo agresywne. Traci poczucie własnej wartości, narasta frustracja i poczucie odrzucenia. Dlatego w przypadku FASD nie chodzi o to, żeby za wszelką cenę „wytrenować” dziecko i dostosować je do środowiska. To środowisko trzeba dostosować do możliwości jego mózgu.

PAP: Na przykład w jaki sposób?

E.G.-I.: Pamiętam nastolatka, który wchodził do pomieszczenia z kapturem na głowie, skulony, z zasłoniętą twarzą. Wszyscy uważali, że jest niegrzeczny i źle wychowany. Tymczasem miał ogromną nadwrażliwość na światło. Czuł je tak, jakby ktoś świecił mu prosto w oczy.

Był też nadwrażliwy na dźwięki. Zamiast poszczególnych odgłosów słyszał jeden wielki hałas. Nie można go było „wytrenować”, żeby przestał być nadwrażliwy. Trzeba było zmienić otoczenie: zmniejszyć ilość bodźców, dostosować oświetlenie i warunki, w których funkcjonował.

Każde dziecko z FASD jest inne. Dlatego trzeba dostosować środowisko do konkretnego dziecka.

PAP: Co mogą zrobić rodzice, którzy podejrzewają FASD u dziecka?

E.G.-I.: Żadne pojedyncze zachowanie nie oznacza FASD. Podobny obraz może występować m.in. w ADHD, spektrum autyzmu, zaburzeniach językowych czy po doświadczeniu traumy. „Czerwona lampka” nie jest diagnozą. Jest sygnałem, że dziecko potrzebuje wielospecjalistycznej oceny, szczególnie jeżeli wiadomo lub podejrzewamy prenatalną ekspozycję na alkohol.

Pierwszym krokiem może być pediatra, a następnie poradnia psychologiczno-pedagogiczna. W Polsce istnieją też punkty zajmujące się diagnozą i terapią FASD. Ja pracuję w warszawskim FASD Point, który powstał na zlecenie miasta stołecznego Warszawy.

Nadal nie istnieje natomiast jedna powszechna i finansowana w całym kraju ścieżka diagnostyczna. Potrzebujemy lepszego przygotowania całego systemu – od diagnostyki po edukację i wsparcie rodziny.

PAP: Czy uszkodzony przez alkohol mózg można jakoś „naprawić”?

E.G.-I.: Nie cofniemy prenatalnego uszkodzenia. Nie odtworzymy neuronów, które obumarły, ani nie zmienimy nieprawidłowo ukształtowanych struktur. Ale nie oznacza to, że FASD musi być wyrokiem na całe życie.

Mózg jest plastyczny, więc istniejące połączenia mogą się wzmacniać, a część funkcji może zostać przejęta przez inne sieci. Nie naprawiamy uszkodzonej drogi, ale czasem możemy zbudować objazd.

Możemy poprawiać m.in. rozumienie języka, koordynację ruchową, samoobsługę, organizację zachowania, regulowanie emocji i funkcjonowanie szkolne. Czasem sukcesem jest to, że dziecko potrafi poprosić o przerwę, przygotować się rano do szkoły albo nie reaguje agresją na przeciążenie.

Nie obniżamy wymagań, tylko zmieniamy sposób komunikowania się z dzieckiem i dostosowujemy je do jego wieku funkcjonalnego, a nie wyłącznie metrykalnego.

PAP: Wspomniała pani, że ekspozycja może nastąpić, zanim kobieta w ogóle wie, że jest w ciąży. Zapadł pani w pamięć taki przypadek?

E.G.-I.: Pamiętam pacjentkę, która przez wiele lat bezskutecznie starała się o dziecko. W tym czasie nie piła alkoholu. Kiedy pogodziła się z myślą, że prawdopodobnie nie zostanie matką, podczas świąt Bożego Narodzenia, w Sylwestra i na ślubie przyjaciółki wypiła po kilka kieliszków wina. Niedługo później dowiedziała się, że jest w ciąży — w dniach, w których piła alkohol, był to już 5.–6. tydzień ciąży. Dziecko urodziło się z ciężkimi wadami.

Nie możemy w 100 proc. stwierdzić, że to alkohol był ich przyczyną. Wady mogą mieć wiele przyczyn, a pojedyncza historia nie pozwala ustalić związku przyczynowo skutkowego. Przykład pokazuje jednak, że do ekspozycji na alkohol może dojść w bardzo ważnym okresie rozwoju zarodka, zanim kobieta zorientuje się, że jest w ciąży. Dla niej to było niewyobrażalnie trudne. Płakałyśmy razem.

PAP: Czyli najważniejszy komunikat Światowego Dnia FASD jest prosty: zero alkoholu w ciąży?

E.G.-I.: Tak. Ale obok zasady zero alkoholu potrzebujemy jeszcze jednej: zero stygmatyzacji. Kobieta, która wypiła alkohol, zanim dowiedziała się o ciąży, potrzebuje przede wszystkim rzetelnej informacji i opieki, a nie poczucia winy.

Rozmawiała Mira Suchodolska (PAP)

– Jakie zlecenie? Zawsze kupowaliśmy za gotówkę.

I czasem właśnie od tego jednego pytania zaczyna się oszczędność liczona nie w dziesiątkach, ale w setkach złotych miesięcznie.

Pieluchomajtki można otrzymać na zlecenie NFZ

Pieluchomajtki, pieluchy anatomiczne, majtki chłonne, podkłady, wkłady anatomiczne oraz wkładki urologiczne należą do wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie. Obecnie refundacja obejmuje do 90 sztuk miesięcznie, a wysokość limitu finansowania jednej sztuki – zależnie od rodzaju i wymaganej chłonności – wynosi 1 zł, 1,70 zł albo 2,30 zł. W przypadku osób dorosłych udział własny wynosi 20 proc. limitu, a u dzieci do ukończenia 18. roku życia – 10 proc.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba mająca problem z nietrzymaniem moczu automatycznie otrzyma refundację. Przepisy określają wskazania medyczne. Refundacja może przysługiwać m.in. przy zespołach otępiennych, chorobach i uszkodzeniach układu nerwowego, wadach dróg moczowych, następstwach urazów lub leczenia oraz określonych chorobach nowotworowych. Wyłączone jest m.in. samo wysiłkowe nietrzymanie moczu.

Warto więc zrobić pierwszą, najprostszą rzecz: zapytać lekarza, czy stan zdrowia pacjenta daje prawo do zlecenia.

Nie tylko specjalista. Zlecenie może wystawić lekarz POZ

Wciąż pokutuje przekonanie, że po zlecenie trzeba jechać do specjalisty i miesiącami czekać w kolejce. Tymczasem w przypadku wyrobów chłonnych katalog osób uprawnionych jest szeroki.

Zlecenie może wystawić m.in. lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, lekarz rodzinny, internista, geriatra, neurolog, urolog, chirurg, onkolog, nefrolog, pediatra czy lekarz rehabilitacji medycznej, a w przewidzianych prawem sytuacjach także uprawniona pielęgniarka lub położna.

Co więcej, dziś jest to e-zlecenie, działające podobnie jak e-recepta. Pacjent może otrzymać kod SMS-em lub e-mailem, a w sklepie wystarczy PESEL oraz kod dostępu. Zlecenie na wyroby przysługujące co miesiąc może zostać wystawione nawet na 12 kolejnych miesięcy, jeśli zostanie prawidłowo wystawione i zweryfikowane w systemie.

Nie trzeba więc co miesiąc chodzić do lekarza tylko po kolejną kartkę.

300 zł miesięcznie to 3600 zł rocznie

Problem najlepiej widać nie w tabelach refundacyjnych, lecz w domowym budżecie.

Jeżeli rodzina wydaje na środki chłonne 200 zł miesięcznie, w ciągu roku jest to 2400 zł. Przy 300 zł miesięcznie – 3600 zł. Przy 400 zł – już 4800 zł rocznie.

A przecież pieluchomajtki rzadko są jedynym wydatkiem związanym z chorobą. Dochodzą leki, opatrunki, rehabilitacja, dojazdy do lekarzy, czasem specjalna dieta czy dodatkowe środki pielęgnacyjne.

Dlatego warto korzystać z pieniędzy, które system przewidział właśnie na ten cel.

Jest NFZ. Ale może być jeszcze PFRON

Dla osób posiadających dokument potwierdzający niepełnosprawność istnieje jeszcze druga możliwość – dofinansowanie ze środków PFRON do udziału własnego przy zakupie przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych.

Obowiązuje kryterium dochodowe. Dochód na osobę we wspólnym gospodarstwie domowym nie może przekraczać 50 proc. przeciętnego wynagrodzenia, a w przypadku osoby samotnej – 65 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Liczy się dochód z kwartału poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku.

PFRON może dofinansować do 100 proc. udziału własnego osoby z niepełnosprawnością w limicie NFZ. Jeżeli cena produktu jest wyższa od limitu, przepisy przewidują także możliwość wyższego dofinansowania, w granicach określonych prawem. Przyznanie pieniędzy zależy jednak od spełnienia warunków, decyzji właściwej jednostki i dostępności środków.

I właśnie tutaj może pojawić się sytuacja, w której pacjent faktycznie płaci 0 zł.

Przykład: dorosły pacjent korzysta z 90 sztuk wyrobu objętego limitem 1,70 zł. Wartość limitu to 153 zł. Przy 20-procentowym udziale własnym NFZ finansuje 122,40 zł, a na pacjenta przypada 30,60 zł. Jeżeli produkt mieści się w limicie, a PFRON przyzna dofinansowanie pokrywające ten udział własny, koszt pacjenta może wynieść 0 zł.

To przykład – nie obietnica. Każdy przypadek trzeba policzyć indywidualnie.

W Tomaszowie pomocą zajmuje się PCPR

W powiecie tomaszowskim zadania związane z tym rodzajem wsparcia realizuje Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Tomaszowie Mazowieckim przy ul. św. Antoniego 41. W 2026 roku obowiązują szczegółowe zasady przyjęte przez Zarząd Powiatu uchwałą nr 515/2026 z 31 marca 2026 r.

PCPR przyjmuje wnioski dotyczące dofinansowania ze środków PFRON. Zasadniczo potrzebne są m.in. dokument potwierdzający niepełnosprawność oraz dokumentacja dotycząca zlecenia i zakupu. Przepisy dopuszczają również przedstawienie zlecenia wraz z ofertą określającą cenę wyrobu, a więc procedura nie zawsze musi zaczynać się od wyłożenia przez chorego pełnej kwoty z własnej kieszeni.

Kontakt do PCPR w Tomaszowie Mazowieckim: 44 725 14 60.

I tutaj robimy coś jeszcze

Dla człowieka zdrowego 200 czy 300 zł może być kolejną pozycją w miesięcznych wydatkach. Dla osoby żyjącej z emerytury, renty czy świadczenia i jednocześnie ponoszącej koszty leczenia te same 300 zł mogą oznaczać wybór pomiędzy lekami, rachunkiem a zakupem potrzebnych środków higienicznych.

Dlatego w Twój Sklep Medyczny (Słowackiego 4) stosujemy rozwiązanie, które ma zdejmować ten ciężar z pacjenta.

Jeżeli klient uzyska dofinansowanie PFRON i procedura pozwala na takie rozliczenie, nie musi najpierw wykładać pieniędzy objętych dofinansowaniem i czekać miesiącami na ich zwrot. Kredytujemy tę część zakupu. To nasza firma czeka na pieniądze z PFRON, a nie osoba chora czy z niepełnosprawnością.

Bo pomoc, która zmusza człowieka do wcześniejszego wyłożenia pieniędzy, czasami przestaje być pomocą właśnie wtedy, gdy jest najbardziej potrzebna.

Jak zacząć?

Najprościej – zapytać.

Jeżeli od miesięcy kupujesz pieluchomajtki, majtki chłonne, wkładki urologiczne lub inne wyroby chłonne za gotówkę, przyjdź do naszego sklepu albo skontaktuj się z nami. To samo dotyczy osób opiekujących się rodzicami, dziadkami, współmałżonkiem czy inną chorą osobą.

Sprawdzimy, jakie możliwości daje zlecenie NFZ, wyjaśnimy zasady dofinansowania PFRON i podpowiemy, jakie dokumenty są potrzebne.

Nie trzeba samemu studiować rozporządzeń i przedzierać się przez urzędniczy język.

Jeżeli dziś płacisz za pieluchomajtki z własnej kieszeni, nie zakładaj, że tak musi być. Przyjdź albo zadzwoń i zapytaj. Może się okazać, że pieniądze, które co miesiąc zostawiasz w sklepie, powinny zostać w Twoim domowym budżecie

Nasz artykuł w skrócie

• 6 września obchodzimy Dzień Walki z Prokrastynacją – zjawiskiem polegającym na odkładaniu ważnych zadań mimo świadomości konsekwencji.
• Prokrastynacja nie jest tym samym co lenistwo i nie stanowi odrębnego zaburzenia psychicznego, choć może towarzyszyć m.in. problemom z koncentracją, stresem czy lękiem.
• Współczesnymi „pożeraczami czasu” są przede wszystkim media społecznościowe, komunikatory i telefon, które bardzo łatwo odciągają uwagę od obowiązków.
• Skutecznym sposobem walki jest podzielenie zadań na małe etapy i rozpoczęcie od najprostszej czynności – choćby od pięciu minut pracy.

 W 2026 roku 6 września przypada w niedzielę. W kalendarzu świąt nietypowych właśnie na ten dzień wpisany jest Dzień Walki z Prokrastynacją.  

Samo słowo brzmi trochę jak nazwa przypadłości, którą można złapać w poczekalni u lekarza. Tymczasem zna ją niemal każdy. Prokrastynacja oznacza świadome odkładanie zadania, mimo że wiemy, iż zwłoka może mieć dla nas nieprzyjemne konsekwencje.

Mamy napisać raport – więc nagle niezwykle pilne okazuje się uporządkowanie dokumentów sprzed trzech lat. Trzeba przygotować się do egzaminu – lodówka zaczyna domagać się rozmrożenia. Termin rozliczenia zbliża się wielkimi krokami, ale człowiek właśnie odkrywa dwudziestominutowy film na YouTube o historii rzymskich akweduktów.

I jeszcze jeden. Przecież mamy czas.

To nie jest zwykłe lenistwo

Prokrastynacja często wrzucana jest do jednego worka z lenistwem. Niesłusznie.

Osoba odkładająca zadanie bardzo często chce je wykonać. Myśli o nim, martwi się nim, a nieraz wyrzuca sobie, że znów niczego nie zrobiła. Problemem nie musi być brak ambicji, lecz trudność z rozpoczęciem działania, regulowaniem emocji, koncentracją albo oceną własnych możliwości.

Nie należy jednak przesadzać w drugą stronę. Prokrastynacja nie jest obecnie odrębnym zaburzeniem psychicznym. Badacze opisują ją raczej jako złożone zachowanie, które może występować zarówno u osób zdrowych, jak i towarzyszyć innym problemom. Współczesne przeglądy badań pokazują przy tym wyraźny związek nasilonej prokrastynacji z większym poziomem stresu, lęku i objawów depresyjnych.  

Dlatego jednorazowe odkładanie prasowania czy rozpoczęcia remontu łazienki nie oznacza jeszcze, że dzieje się z nami coś niepokojącego. Problem zaczyna się wtedy, gdy schemat powtarza się miesiącami i zaczyna niszczyć pracę, naukę, relacje albo zwyczajnie odbiera spokój.

„Syndrom studenta” nie dotyczy tylko studentów

Prokrastynację od lat żartobliwie nazywa się „syndromem studenta”. Każdy, kto choć raz rozpoczynał naukę do egzaminu o północy, dzień przed terminem, rozumie dlaczego.

Ale podobny mechanizm działa także w biurach, firmach i domach.

Odkładamy badania lekarskie. Telefon do urzędu. Rozliczenie podatku. Rozmowę z pracownikiem. Naprawę samochodu. Rozpoczęcie diety. Napisanie pracy magisterskiej. Odpowiedź na trudnego maila.

Czasem dlatego, że zadanie jest nudne. Innym razem – właśnie dlatego, że jest bardzo ważne. Im większa odpowiedzialność i lęk przed porażką, tym kuszące może być odsuwanie momentu konfrontacji.

Termin jednak nie znika.

Przeciwnie. Zaczyna tykać jak zegar w filmie Hitchcocka.

Telefon, czyli kieszonkowa fabryka „za chwilę”

Nigdy wcześniej człowiek nie miał też przy sobie urządzenia oferującego tak wiele sposobów na odłożenie obowiązków.

Facebook, TikTok, Instagram, YouTube, wiadomości, poczta, komunikatory. Każda aplikacja obiecuje tylko minutę.

„Sprawdzę jedno powiadomienie”.

Po kilkudziesięciu minutach nie pamiętamy już, po co właściwie sięgnęliśmy po telefon.

Nie oznacza to oczywiście, że winne są wyłącznie media społecznościowe. Telefon jest narzędziem. Problem zaczyna się wtedy, gdy korzystamy z niego po to, żeby uciec od zadania wywołującego napięcie.

Jak pokonać prokrastynację? Zacząć. Choćby od pięciu minut

Dzień Walki z Prokrastynacją może być więc dobrym pretekstem do prostego eksperymentu.

Nie obiecujmy sobie, że od poniedziałku staniemy się wzorem produktywności.

Wybierzmy jedną rzecz, którą odkładamy.

Jeśli trzeba napisać dwudziestostronicowy dokument, nie myślmy od razu o dwudziestu stronach. Otwórzmy plik i napiszmy pierwszy akapit.

Jeżeli mieszkanie wymaga generalnych porządków – zacznijmy od jednego pokoju.

Jeżeli czeka nas godzina nauki – zacznijmy od dziesięciu minut.

Pomaga także usunięcie najprostszych rozpraszaczy: wyciszenie telefonu, zamknięcie niepotrzebnych kart w przeglądarce, przygotowanie miejsca pracy i podzielenie dużego zadania na mniejsze części.

Badania nad psychologicznymi metodami ograniczania prokrastynacji wskazują również, że pomocne mogą być techniki wykorzystywane w terapii poznawczo-behawioralnej, choć ich skuteczność zależy od osoby i charakteru problemu. 

Jeśli natomiast odkładanie obowiązków stało się trwałym problemem, powoduje silny stres albo dezorganizuje codzienne życie, warto porozmawiać ze specjalistą. Czasem za trudnością z rozpoczęciem najprostszych zadań stoją problemy, których sam kalendarz i lista obowiązków nie rozwiążą.

Zróbmy to dzisiaj

Paradoks Dnia Walki z Prokrastynacją polega na tym, że jego obchody najłatwiej… przełożyć na jutro.

Dlatego może nie potrzeba wielkich postanowień.

Jest niedziela, 6 września. Wystarczy przypomnieć sobie jedną rzecz, która od kilku dni chodzi za nami jak natrętna melodia.

Telefon, którego nie wykonaliśmy.

Dokument, którego nie otworzyliśmy.

Półka, której nie przykręciliśmy.

Książka leżąca od miesięcy przy łóżku.

Można zacząć właśnie teraz.

Bo „później” ma pewną paskudną właściwość.

Bardzo często nigdy nie nadchodzi.

Zgodnie z dokumentem centralnie monitorowany ma być harmonogram przyjęć na 15 zabiegów szpitalnych. To koronarografia, wszczepienie oraz wymiana rozrusznika jednojamowego oraz dwujamowego, implantacja wewnątrzczaszkowego neurostymulatora mózgu, wszczepienie oraz wymiana stymulatora nerwu błędnego, artroskopia lecznicza stawu kolanowego, artroskopowa rekonstrukcja więzadeł krzyżowych, plastyka więzadeł pobocznych kolana, usunięcie migdałków, zabiegi na przegrodzie nosowej, termolezja, operacyjne leczenie zespołu cieśni nadgarstka, operacja przepukliny pachwinowej, operacja usunięcia żylaków kończyny dolnej oraz operacja palucha koślawego.

O te świadczenia zostanie rozszerzona aplikacja Kolejki Centralne (AP KOLCE). To narzędzie Narodowego Funduszu Zdrowia do elektronicznego rejestrowania i prowadzenia list oczekujących w skali kraju. Dostęp do niego mają świadczeniodawcy, czyli szpitale i przychodnie. Teraz harmonogramy przyjęć na powyższe zabiegi placówki prowadzą we własnych systemach informatycznych.

W uzasadnieniu napisano, że prowadzenie harmonogramów przyjęć w aplikacji AP KOLCE zapewnia Narodowemu Funduszowi Zdrowia dostęp do aktualnych danych dotyczących czasów oczekiwania oraz liczby osób oczekujących na takie świadczenie w skali kraju. Dzięki temu NFZ uzyska możliwość bieżącego monitorowania prawidłowości prowadzenia list oczekujących, prowadzenie szczegółowych analiz czasów oczekiwania oraz eliminowanie przypadków wielokrotnych zapisów tej samej osoby na to samo świadczenie.

Dla pacjentów oznacza to, że będą otrzymywali od Narodowego Funduszu Zdrowia sms-y przypominające o wyznaczonym terminie zabiegu.

Natomiast 10 kolejnych procedur ma być objętych obowiązkiem prowadzenia przez podmioty medyczne odrębnych harmonogramów. Chodzi m.in. o endoskopię jelit, trzustki, przełyku i żołądka, wszczepienie implantów do kręgosłupa czy wycięcie pęcherzyka żółciowego.

Regulacja dotyczy też personelu medycznego. W rejestrze ma być podawany numer PESEL osoby udzielającej świadczenia, obok identyfikatora związanego z wykonywanym przez nią zawodem, „co pozwoli na jej jednoznaczną identyfikację i uniknięcie sytuacji sprawozdawania udzielania świadczeń przez tę samą osobę w tym samym czasie u różnych świadczeniodawców” - napisano w uzasadnieniu.

Rozporządzenie weszło w życie w sobotę z wyjątkami. Wśród nich jest m.in. termin od którego mają być przekazywane do NFZ dane identyfikujące osoby wykonujące zawody medyczne przekazywanych do NFZ. Ta część przepisów wejdzie w życie 1 listopada 2026 r.

Od 1 października 2026 r. ma zostać poszerzona aplikacja AP KOLCE o wymienione w rozporządzeniu 15 zabiegów szpitalnych, a od 1 stycznia 2027 r. placówki medyczne będą zobowiązane prowadzić swoje odrębne harmonogramy przyjęć m.in. na endoskopię jelit, czy wycięcie pęcherzyka żółciowego.

Rozporządzenie stanowi część pakietu zmian zapowiadanych przez minister zdrowia Jolantę Sobierańska-Grendę 8 lipca, w związku z ujawnianymi nieprawidłowościami w ochronie zdrowia. (PAP)

Indeks glikemiczny (IG) to wskaźnik informujący o tym, jak szybko po spożyciu danego produktu wzrasta poziom glukozy we krwi. Produkty o niskim IG (poniżej 55) są trawione i wchłaniane wolniej, co zapewnia stabilniejszy poziom cukru i insuliny.

Dla osób z insulinoopornością, cukrzycą typu 2, a także dla każdego, kto dba o energię i kontrolę wagi, stosowanie zasad związanych z indeksie glikemicznym pomaga unikać nagłych skoków i spadków energii, które prowadzą do zmęczenia i napadów głodu.

Wprowadzenie dieta ig efekty przynosi długofalowe korzyści, takie jak poprawa wrażliwości na insulinę, redukcja stanów zapalnych w organizmie oraz wsparcie w utrzymaniu prawidłowej masy ciała.

Produkty o niskim IG – konkretne wybory na co dzień

Warzywa i owoce – baza każdego posiłku

Podstawą diety niskiego IG są warzywa nieskrobiowe, takie jak zielone liście (szpinak, jarmuż, sałata), ogórki, pomidory, papryka czy brokuły. Mogą być spożywane bez ograniczeń, dostarczając błonnika i witamin.

Wśród owoców wybieraj te o niskim IG, takie jak jagody, maliny, truskawki, jeżyny, grejpfruty, cytryny czy jabłka. Te owoce o niskim ig dostarczają antyoksydantów i witamin, minimalizując jednocześnie wpływ na poziom glukozy.

Zboża i strączki – stabilne źródło energii

Zamiast przetworzonych produktów zbożowych, sięgaj po pełnoziarniste odpowiedniki. Kasza gryczana, jęczmienna (pęczak), komosa ryżowa (quinoa) czy pieczywo żytnie na zakwasie to źródła złożonych węglowodanów.

Rośliny strączkowe, takie jak soczewica, ciecierzyca czy fasola, stanowią bogate źródło białka i błonnika. To właśnie węglowodany o niskim ig lista tych produktów powinna być podstawą planowania posiłków, zapewniając sytość i stabilną energię.

Nabiał, orzechy i nasiona – zdrowe uzupełnienie

Produkty mleczne, takie jak jogurt naturalny, kefir czy twaróg, charakteryzują się niskim IG. Należy jednak unikać tych z dodatkiem cukru.

Orzechy (włoskie, migdały, nerkowce) oraz nasiona (chia, siemię lniane, pestki dyni) są cennym źródłem zdrowych tłuszczów, białka i błonnika. Wybierając indeks glikemiczny produkty z tej kategorii, zwracajmy uwagę na ich naturalną, nieprzetworzoną formę.

Napoje o niskim IG – nawodnienie bez cukrowych pułapek

Woda, niesłodzone herbaty ziołowe i owocowe oraz kawa bez cukru to podstawa nawodnienia. Unikajmy słodzonych napojów gazowanych i soków owocowych z koncentratów, które często mają wysoki IG.

Zwróć uwagę na naturalne koncentraty owocowe, takie jak sok z aronii indeks glikemiczny, słodzone erytrytolem, które dostarczają antyoksydantów bez podnoszenia poziomu glukozy. Firma Domowe Wariacje oferuje domowe przetwory w sklepie z naturalnym składem. Wybierając produktu o niskim indeksie glikemicznym w formie napoju, zawsze sprawdzajmy skład pod kątem dodanych cukrów i sztucznych słodzików.

Sekrety obniżania IG posiłków – praktyczne triki

Obniżenie ogólnego IG posiłku osiąga się przez odpowiednie łączenie składników. Dodatek białka i zdrowych tłuszczów do węglowodanów spowalnia wchłanianie glukozy. Na przykład, do owsianki dodaj orzechy i nasiona.

Sposób przygotowania ma znaczenie: warzywa spożywane na surowo lub al dente mają niższy IG niż te rozgotowane. Również dodatek octu lub soku z cytryny może nieznacznie obniżyć IG posiłku.

Niektóre porady dotyczą również kolejności spożywania posiłków – rozpoczęcie od białka i warzyw, a dopiero potem spożycie węglowodanów, może pozytywnie wpłynąć na odpowiedź glikemiczną.

Unikaj pułapek – produkty o zaskakująco wysokim IG

Niektóre produkty, choć wydają się zdrowe, mogą mieć wysoki indeks glikemiczny. Należą do nich suszone owoce (zwłaszcza daktyle, rodzynki), które w procesie suszenia tracą wodę, koncentrując cukry. Należy je spożywać z umiarem i w połączeniu z tłuszczami lub białkiem.

Biały ryż, pieczywo pszenne, ziemniaki gotowane bez skórki czy niektóre płatki śniadaniowe to produkty o wysokim indeksie glikemicznym tabela często umieszcza w czołówce. Ich spożycie powinno być ograniczone lub zastąpione alternatywami o niższym IG.

Dieta niskiego IG w praktyce – Twoja codzienna strategia

Zacznij od małych zmian, takich jak zamiana białego pieczywa na pełnoziarniste, a białego ryżu na kaszę gryczaną.

Planuj posiłki z wyprzedzeniem, korzystając z dostępnych zasobów. Tabela produktów o niskim indeksie glikemicznym pomoże w komponowaniu zbilansowanych i zdrowych dań. Pamiętaj o włączeniu dużej ilości warzyw, białka i zdrowych tłuszczów do każdego posiłku.

NFZ zwraca uwagę, że długotrwałe siedzenie, zwłaszcza w nieprawidłowej pozycji, sprzyja powstawaniu i utrwalaniu wad postawy. Problem nie sprowadza się przy tym wyłącznie do tego, że dziecko się garbi. Konsekwencją mogą być bóle pleców, nieprawidłowe ustawienie barków czy miednicy, problemy ze stopami i kolanami, a z czasem ograniczenie sprawności.

Fundusz przypomina więc rodzicom, że przygotowanie szkolnej wyprawki warto zacząć nie od koloru i bohatera z kreskówki na tornistrze, lecz od prostego pytania: czy to będzie zdrowe dla dziecka?

Ile naprawdę może ważyć szkolny plecak?

Najbardziej czytelna jest zasada dotycząca ciężaru tornistra.

Plecak wraz z całą zawartością powinien ważyć maksymalnie 10–15 proc. masy ciała dziecka.

Oznacza to, że w przypadku ucznia ważącego 30 kilogramów tornister powinien mieć nie więcej niż około 3–4,5 kg. Przy wadze dziecka wynoszącej 40 kg będzie to około 4–6 kg.

Sam ciężar to jednak nie wszystko.

NFZ zaleca, aby plecak miał usztywnioną i wyprofilowaną część przylegającą do pleców oraz szerokie, miękkie i regulowane szelki. Powinny mieć one co najmniej około 4 cm szerokości. Pomocny jest również pasek piersiowy, który stabilizuje tornister podczas chodzenia.

Dolna część plecaka powinna znajdować się mniej więcej na wysokości kości krzyżowej, natomiast jego górna krawędź nie powinna wystawać ponad kark dziecka.

Warto też pamiętać o odblaskach. Jesienią i zimą droga do szkoły i powrót do domu bardzo często odbywają się już przy ograniczonej widoczności.

NFZ radzi ponadto, aby rodzice regularnie zaglądali do plecaków swoich dzieci. Noszona przez kilka tygodni książka, której akurat nie potrzeba, trzy piórniki, zabawki, butelki czy niepotrzebne zeszyty potrafią zamienić szkolny tornister w niewielki worek treningowy.

Biurko też może szkodzić

Po powrocie ze szkoły dziecko siada do odrabiania lekcji. I tutaj zaczyna się druga część problemu.

Krzesło powinno umożliwiać regulację wysokości, a jego oparcie zapewniać podparcie odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Stopy dziecka powinny swobodnie spoczywać na podłodze, a kolana pozostawać zgięte mniej więcej pod kątem prostym.

Równie ważna jest wysokość blatu. Dziecko powinno móc swobodnie oprzeć na nim przedramiona, bez unoszenia barków i bez konieczności pochylania całego ciała.

Znaczenie ma także światło. W przypadku dziecka praworęcznego naturalne światło powinno padać z lewej strony, a u leworęcznego – z prawej. Dzięki temu podczas pisania ręka nie zasłania oświetlonej powierzchni.

To drobiazgi, które powtarzane dzień po dniu przez kilka lat przestają być drobiazgami.

Buty do szkoły – moda powinna zejść na drugi plan

Osobny fragment poradnika NFZ poświęcono szkolnemu obuwiu.

But powinien zapewniać palcom odpowiednio dużo miejsca, ale jednocześnie stabilnie trzymać piętę. Podeszwa powinna być elastyczna, lekka i antypoślizgowa, a materiał – przewiewny.

Szczególnie w przypadku młodszych dzieci warto również zwrócić uwagę na to, czy uczeń potrafi samodzielnie założyć i zdjąć obuwie.

NFZ podkreśla, że właściwy dobór butów ma znaczenie nie tylko dla komfortu. Zdrowie stóp jest elementem prawidłowego funkcjonowania całego układu ruchu.

Kręgosłup potrzebuje przede wszystkim ruchu

Nawet najlepsze krzesło i najbardziej ergonomiczny plecak nie zastąpią ruchu.

Zdrowy rozwój dziecka zależy również od codziennej aktywności fizycznej, prawidłowej masy ciała, odpowiedniej ilości snu oraz ograniczania czasu spędzanego bez ruchu przed ekranami.

Rodzice powinni też obserwować sylwetkę dziecka. Nierówna wysokość barków, odstające łopatki, wyraźna asymetria tułowia, nietypowe ustawienie stóp czy skargi na powtarzający się ból pleców nie powinny być ignorowane. NFZ przypomina, że wczesne wykrycie nieprawidłowości zwiększa możliwość ich skutecznej korekcji.

W razie wątpliwości pierwszym miejscem konsultacji może być lekarz podstawowej opieki zdrowotnej.

NFZ uruchomił także bezpłatną akcję

Poradnik nie jest jedynym działaniem Funduszu związanym z początkiem roku szkolnego.

Od 24 sierpnia do 30 września 2026 roku trwa kampania „Zdrowy start w nowy rok szkolny”. W oddziałach wojewódzkich NFZ można uzyskać informacje m.in. dotyczące profilaktyki wad postawy, szczepień, bilansów zdrowia dziecka, programów profilaktycznych oraz zasad zdrowego żywienia.

Sam poradnik „Zdrowy i bezpieczny powrót do szkoły” został opublikowany przez NFZ 21 sierpnia, a jego treść była aktualizowana także 1 września 2026 roku.

Dla rodziców uczniów z Tomaszowa Mazowieckiego przekaz Funduszu można właściwie sprowadzić do kilku prostych zasad: lżejszy plecak, właściwa pozycja przy biurku, dobre buty, więcej ruchu i uważna obserwacja dziecka.

Bo szkolna wyprawka służy przez kilka miesięcy. Kręgosłup – przez całe życie.

• Twój Sklep Medyczny realizuje zlecenia NFZ na wyroby objęte refundacją.
• Pacjenci mogą uzyskać pomoc przy staraniu się o dofinansowanie PFRON oraz wsparcie innych instytucji pomocowych.
• Przy odpowiednim sposobie rozliczenia pacjent nie musi wykładać z góry części ceny pokrywanej przez przyznane dofinansowanie – na pieniądze może czekać firma.
• Sklep pomaga w formalnościach i kompletowaniu dokumentów.
• Osobom mającym problemy z poruszaniem się potrzebne produkty mogą zostać dostarczone do domu.

Choroba wystarczająco komplikuje życie. Dokumenty nie powinny robić tego jeszcze bardziej

Kto nigdy nie opiekował się osobą przewlekle chorą albo niesamodzielną, często nie zdaje sobie sprawy, jak szybko zmienia się wtedy codzienność.

Najpierw jest diagnoza. Potem pojawiają się wizyty u lekarzy, leki, rehabilitacja. Z czasem dochodzą kolejne potrzeby: pieluchomajtki, podkłady chłonne, wkładki urologiczne, środki pielęgnacyjne, sprzęt pomocniczy czy rehabilitacyjny.

Każda z tych rzeczy kosztuje.

I właśnie wtedy wielu pacjentów dowiaduje się, że istnieje system refundacji NFZ oraz możliwość starania się – po spełnieniu określonych warunków – o dodatkową pomoc finansową ze środków PFRON.

Problem w tym, że człowiek stojący po raz pierwszy przed takim systemem często nie wie nawet, od czego zacząć.

Jakie zlecenie jest potrzebne? Gdzie je zrealizować? Czy produkt podlega refundacji? Ile trzeba dopłacić? Czy można jeszcze starać się o dodatkową pomoc? Jakie dokumenty trzeba złożyć?

Dla osoby zdrowej to urzędowa procedura. Dla rodziny, która właśnie organizuje życie wokół ciężko chorego człowieka, może to być kolejny ciężar.

Dlatego w Twoim Sklepie Medycznym przy ul. Słowackiego 4 w Tomaszowie Mazowieckim zasada jest prosta:

Pomagamy nie tylko dobrać potrzebny produkt. Pomagamy również znaleźć sposób jego sfinansowania i przejść przez formalności.

Pieluchomajtki, podkłady, wkładki. Produkty potrzebne każdego dnia

Szczególną częścią oferty sklepu są wyroby używane w codziennej opiece nad osobami starszymi, przewlekle chorymi i niesamodzielnymi.

To między innymi pieluchomajtki, pieluchy, wkładki urologiczne, podkłady higieniczne i chłonne, wyroby stosowane przy nietrzymaniu moczu oraz artykuły higieniczne i pielęgnacyjne.

Wbrew pozorom wybór właściwego produktu nie sprowadza się do sięgnięcia po pierwsze opakowanie z półki.

Liczy się rozmiar, chłonność, sposób zakładania, mobilność pacjenta, stopień samodzielności, częstotliwość wymiany i sposób pielęgnacji skóry.

Produkt dobry dla osoby aktywnej może być zupełnie nieodpowiedni dla pacjenta leżącego. Innych rozwiązań może potrzebować mężczyzna z lekkim problemem urologicznym, a innych osoba wymagająca całodobowej opieki.

Dlatego w sklepie można nie tylko kupić potrzebne produkty, ale również uzyskać pomoc przy ich doborze.

Oferta nie kończy się oczywiście na produktach chłonnych. Twój Sklep Medyczny zajmuje się również szerzej rozumianymi wyrobami medycznymi, pomocniczymi i sprzętem wykorzystywanym w rehabilitacji oraz codziennym funkcjonowaniu osób z ograniczoną sprawnością.

Masz zlecenie NFZ? Nie musisz sam rozszyfrowywać systemu

Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje określone wyroby medyczne wydawane na zlecenie. Wśród nich znajdują się m.in. pieluchomajtki, cewniki, sprzęt stomijny, kule, balkoniki, wózki inwalidzkie, ortezy czy inne produkty wymienione w obowiązujących przepisach. Pacjent realizuje zlecenie w punkcie posiadającym odpowiednią umowę z NFZ.

Twój Sklep Medyczny realizuje takie zlecenia i pomaga pacjentowi przejść przez cały proces.

W praktyce oznacza to, że klient może zgłosić się do sklepu ze swoim zleceniem, a pracownicy sprawdzą możliwość jego realizacji, pomogą dobrać właściwy produkt i wyjaśnią, jaka część jego ceny podlega finansowaniu, a jaka – jeśli występuje – pozostaje do zapłaty.

To szczególnie ważne w przypadku osób, które nigdy wcześniej nie korzystały z refundacji.

Nie trzeba znać symboli, kodów i urzędniczego języka. Od tego jest obsługa sklepu.

PFRON. Nie musisz zamrażać pieniędzy i miesiącami czekać

Tu pojawia się rozwiązanie szczególnie ważne dla rodzin, których budżet został mocno obciążony przez chorobę.

Osoby posiadające odpowiedni dokument potwierdzający niepełnosprawność i spełniające wymagane warunki mogą ubiegać się o dodatkowe dofinansowanie m.in. do przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych.

Dofinansowanie nie jest przyznawane automatycznie. Znaczenie mają m.in. rodzaj wyrobu, dokumentacja, kryterium dochodowe oraz dostępność środków w jednostce realizującej zadanie. PFRON wskazuje, że wnioski przyjmowane są przez cały rok, natomiast środki wypłacane są tak długo, jak długo właściwy PCPR posiada fundusze przeznaczone na ten cel.

I właśnie w tym miejscu Twój Sklep Medyczny oferuje rozwiązanie, które może mieć dla pacjenta ogromne znaczenie.

Jeżeli dofinansowanie zostało przyznane i dana procedura pozwala na odpowiedni sposób rozliczenia, pacjent nie musi najpierw wykładać z własnej kieszeni części ceny pokrywanej przez to dofinansowanie, aby później oczekiwać na zwrot pieniędzy.

Na rozliczenie z właściwą instytucją czeka firma.

To różnica, którą najłatwiej zrozumieć nie przy sklepowej ladzie, ale przy domowym stole, kiedy trzeba podzielić emeryturę albo pensję pomiędzy leki, rehabilitację, rachunki, żywność i opiekę nad bliską osobą.

Kilkaset czy kilka tysięcy złotych zamrożonych na kilka miesięcy dla jednego gospodarstwa domowego może być kwotą możliwą do udźwignięcia. Dla innego oznacza rezygnację z czegoś równie potrzebnego.

Dlaczego pacjent ma kredytować system z własnej kieszeni, jeżeli w określonych przypadkach można przeprowadzić rozliczenie inaczej?

Oficjalne zasady przewidują możliwość dołączenia do wniosku nie tylko dokumentów dotyczących już dokonanego zakupu, ale również kopii zlecenia wraz z ofertą określającą cenę, poziom finansowania oraz udział własny. Dzięki temu określone procedury można rozpocząć jeszcze przed finalizacją zakupu.

Formalności? Pomożemy

Samo słowo „PFRON” dla wielu osób oznacza formularze, dokumenty i wizyty w kolejnych instytucjach.

Nie musi tak być.

Pracownicy Twojego Sklepu Medycznego pomagają ustalić, jakie rozwiązanie może być dostępne w konkretnej sytuacji, jakie dokumenty będą potrzebne i jakie kroki należy wykonać.

Nie oznacza to oczywiście, że sklep podejmuje decyzję o przyznaniu dofinansowania. Taką decyzję podejmuje właściwa instytucja.

Rola sklepu jest inna – sprawić, żeby pacjent nie został sam pośrodku procedury, której nie rozumie.

W powiecie tomaszowskim zadania związane z częścią dofinansowań ze środków PFRON realizuje Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Tomaszowie Mazowieckim. Jednostka działa przy ul. Św. Antoniego 41.

Pacjent nie musi jednak najpierw znać wszystkich zasad. Może zacząć od rozmowy w sklepie.

NFZ, PFRON – od czego zacząć?

Najprościej: od powiedzenia, czego potrzebujesz.

Masz zlecenie na pieluchomajtki albo inny wyrób medyczny? Przynieś je lub skontaktuj się ze sklepem.

Potrzebujesz sprzętu, ale nie wiesz, czy istnieje możliwość uzyskania pomocy finansowej? Zapytaj.

Masz orzeczenie o niepełnosprawności, ale nigdy nie korzystałeś z PFRON? Pracownicy wyjaśnią, od czego rozpocząć i jakie dokumenty mogą być potrzebne.

Nie trzeba najpierw studiować rozporządzeń i instrukcji.

Pacjent ma zajmować się swoim zdrowiem, a nie biegać od urzędu do urzędu z dokumentami.

Nie możesz przyjechać? Produkty mogą przyjechać do Ciebie

Dla młodego i zdrowego człowieka przejazd przez Tomaszów może być drobiazgiem. Dla osoby leżącej, seniora mającego problemy z chodzeniem albo człowieka wracającego do domu po operacji – wyprawą, której po prostu nie da się zorganizować.

Dlatego w razie potrzeby Twój Sklep Medyczny może dostarczyć produkty bezpośrednio do domu pacjenta.

Ma to szczególne znaczenie przy produktach kupowanych regularnie: pieluchomajtkach, podkładach, wkładkach i innych środkach potrzebnych w codziennej opiece.

Dla rodziny opiekującej się osobą niesamodzielną czas ma często większą wartość niż pieniądze. Każda godzina spędzona w samochodzie, kolejce czy sklepie to godzina, podczas której ktoś inny musi zostać z chorym.

Jak możemy Ci pomóc?

Twój Sklep Medyczny może pomóc w:

doborze właściwych wyrobów medycznych i higienicznych, realizacji zleceń NFZ, sprawdzeniu możliwości ubiegania się o dodatkowe dofinansowanie, przygotowaniu dokumentów niezbędnych w procedurze, ustaleniu możliwości rozliczenia przyznanych środków oraz – w razie potrzeby – dostarczeniu produktów do domu pacjenta.

Każda sytuacja jest inna. Dlatego zamiast zastanawiać się, czy „coś się należy”, najlepiej po prostu zapytać.

Czasami kilka minut rozmowy wystarczy, żeby dowiedzieć się, że rozwiązanie, za które rodzina przygotowywała się zapłacić znaczną kwotę z własnych oszczędności, może być częściowo finansowane z dostępnych środków publicznych.

Zdrowie przede wszystkim. Resztę spróbujmy uprościć

Choroba sama w sobie zabiera człowiekowi wystarczająco dużo: zdrowie, czas, niezależność, a często również poczucie bezpieczeństwa.

Nie ma powodu, żeby dokładać do tego jeszcze samotną walkę z formularzami.

Dlatego Twój Sklep Medyczny chce być czymś więcej niż miejscem, w którym zdejmuje się towar z półki i wystawia paragon.

To miejsce, w którym można powiedzieć:

„Potrzebuję pomocy. Nie wiem, co wybrać i nie wiem, jak to sfinansować.”

A potem wspólnie poszukać rozwiązania.

Twój Sklep Medyczny

ul. Słowackiego 4
97-200 Tomaszów Mazowiecki
tel. 570 019 100
www.med-sklep.pl

Zadzwoń. Zapytaj. Sprawdź, z jakiej refundacji lub pomocy możesz skorzystać.

Możliwość i wysokość refundacji lub dofinansowania zależą od rodzaju wyrobu, sytuacji pacjenta, obowiązujących przepisów, przyznanego wsparcia oraz dostępności środków w odpowiedniej instytucji.

Majtki chłonne zakładane jak zwykła bielizna pomagają zachować swobodę ruchów i większą pewność siebie, dzięki czemu łatwiej prowadzić aktywny tryb życia mimo występujących objawów.

Dlaczego nietrzymanie moczu nie musi oznaczać rezygnacji z aktywności?

Nietrzymanie moczu może wpływać nie tylko na komfort fizyczny, ale również na samopoczucie i pewność siebie. Obawy przed przeciekaniem, widocznością produktu chłonnego czy nieprzyjemnym zapachem sprawiają, że część osób zaczyna ograniczać aktywność zawodową, społeczną lub fizyczną.

Odpowiednio dobrane produkty chłonne pomagają zmniejszyć te obawy, zapewniając skuteczną ochronę oraz dyskrecję podczas codziennych czynności. 

Dzięki temu osoby zmagające się z nietrzymaniem moczu mogą swobodniej uczestniczyć w życiu rodzinnym, podróżować, pracować czy uprawiać aktywność fizyczną, bez konieczności rezygnowania z tego, co sprawia im satysfakcję.

Czym majtki chłonne różnią się od tradycyjnych produktów chłonnych?

Majtki chłonne zostały zaprojektowane z myślą o osobach, które chcą zachować aktywność i samodzielność mimo nietrzymania moczu. Zakłada się je tak samo jak zwykłą bieliznę, dzięki czemu ich użytkowanie jest proste i intuicyjne. Elastyczna konstrukcja dopasowuje się do sylwetki, zapewniając wygodę oraz dyskrecję pod ubraniem.

W przeciwieństwie do tradycyjnych produktów zapinanych na rzepy nie ograniczają swobody ruchów i pozwalają wykonywać codzienne czynności bez uczucia skrępowania. To rozwiązanie szczególnie doceniane przez osoby mobilne, które cenią komfort, niezależność oraz możliwość samodzielnej wymiany produktu.

Jak majtki chłonne wspierają aktywność w ciągu dnia?

Odpowiednio dobrane majtki chłonne pomagają zachować komfort w wielu codziennych sytuacjach. Sprawdzają się podczas pracy zawodowej, kiedy ważne jest poczucie bezpieczeństwa przez wiele godzin, a także w czasie spacerów, podróży czy zakupów.

Dzięki wygodnemu dopasowaniu i skutecznej ochronie mogą towarzyszyć również podczas umiarkowanej aktywności fizycznej, nie ograniczając swobody ruchów.

Dają także większą pewność siebie podczas spotkań z rodziną i znajomymi, pozwalając skupić się na codziennych obowiązkach i relacjach z innymi, zamiast na obawach związanych z nietrzymaniem moczu.

Jak dobrać poziom chłonności do swoich potrzeb?

Dobór odpowiedniego poziomu chłonności ma duże znaczenie dla skutecznej ochrony i codziennego komfortu. Majtki chłonne TENA Pants ProSkin dostępne są w wariantach Normal, Plus, Super, Maxi oraz Super Night, dzięki czemu można dopasować produkt do stopnia nietrzymania moczu oraz indywidualnych potrzeb.

Lżejsze warianty sprawdzają się podczas codziennych aktywności u osób ze średnim nasileniem objawów, natomiast produkty o wyższej chłonności zapewniają większą ochronę przy cięższym nietrzymaniu moczu. 

Wariant Super Night został opracowany z myślą o ochronie podczas snu, zapewniając większe poczucie bezpieczeństwa również w pozycji leżącej. Odpowiednio dobrany poziom chłonności pozwala zachować aktywność i komfort zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy, bez konieczności rezygnowania z codziennych planów.

Jakie rozwiązania zwiększają komfort noszenia majtek chłonnych?

Komfort użytkowania majtek chłonnych zależy od rozwiązań, które pomagają utrzymać suchość i poczucie bezpieczeństwa przez wiele godzin.

Nowoczesne produkty szybko wchłaniają wilgoć i zatrzymują ją wewnątrz wkładu chłonnego, dzięki czemu skóra pozostaje suchsza, a ryzyko podrażnień jest mniejsze. Dodatkowym wsparciem są systemy pomagające ograniczać nieprzyjemne zapachy, co zwiększa dyskrecję podczas codziennych aktywności. 

Połączenie skutecznej chłonności, ochrony skóry i wygodnej konstrukcji sprawia, że majtki chłonne zapewniają komfort zarówno w domu, jak i poza nim, umożliwiając swobodne funkcjonowanie przez cały dzień.

Kto może skorzystać z majtek chłonnych zakładanych jak zwykła bielizna?

Majtki chłonne zakładane jak zwykła bielizna są przeznaczone zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn zmagających się ze średnim lub ciężkim nietrzymaniem moczu.

To rozwiązanie szczególnie dobrze sprawdza się u osób aktywnych i mobilnych, które chcą zachować swobodę podczas pracy, podróży czy codziennych obowiązków. Korzystają z nich również seniorzy oraz osoby wracające do sprawności po zabiegach lub będące w trakcie rehabilitacji. 

Dzięki dyskretnej konstrukcji i łatwemu zakładaniu są dobrym wyborem dla wszystkich użytkowników, którzy oczekują skutecznej ochrony, wygody i możliwości prowadzenia aktywnego życia bez zbędnych ograniczeń.

Jak zachować pewność siebie mimo nietrzymania moczu?

Nietrzymanie moczu nie musi oznaczać rezygnacji z aktywnego życia ani wpływać na poczucie własnej wartości. Duże znaczenie ma odpowiednio dobrany produkt chłonny, który zapewnia skuteczną ochronę, dyskrecję i komfort podczas codziennych aktywności.

Dzięki temu łatwiej skupić się na pracy, spotkaniach z bliskimi czy realizowaniu swoich pasji, zamiast na obawach związanych z przeciekaniem. 

Poczucie bezpieczeństwa przekłada się również na większy komfort psychiczny i pewność siebie. Odpowiednie wsparcie pozwala wielu osobom zachować dotychczasowy styl życia oraz cieszyć się ulubionymi zajęciami bez konieczności rezygnowania z aktywności z powodu nietrzymania moczu.

Artykuł powstał w ramach współpracy z marką TENA, ESSITY POLAND SP. Z O.O. 

Podmiot prowadzący reklamę: Essity Poland sp. z o.o.; Producent: Essity Hygiene and Health AB; Stosuj przy nietrzymaniu moczu. 

TO JEST WYRÓB MEDYCZNY. UŻYWAJ GO ZGODNIE Z INSTRUKCJĄ UŻYWANIA LUB ETYKIETĄ. 

Właśnie na tym etapie niektórzy pacjenci spotykają się po raz pierwszy z trzema literami: CPM.

Nie jest to cudowna maszyna, która rehabilituje człowieka bez jego udziału. Nie zastępuje fizjoterapeuty. Nie jest też rozwiązaniem właściwym dla każdego pacjenta po operacji.

Może być jednak bardzo praktycznym elementem indywidualnie zaplanowanej rehabilitacji, szczególnie wtedy, gdy specjalista zaleci regularne wykonywanie kontrolowanego ruchu biernego stawu.

A taki sprzęt można mieć przez pewien czas we własnym domu – bez konieczności jego kupowania.

Nasz artykuł w skrócie

• CPM oznacza Continuous Passive Motion, czyli ciągły ruch bierny.
• Szyna wykonuje kontrolowane ruchy zginania i prostowania kończyny w ustawionym zakresie.
• CPM bywa wykorzystywane w wybranych protokołach rehabilitacji po zabiegach kolana, ale nie jest rozwiązaniem zalecanym rutynowo każdemu pacjentowi.
• O zakresie ruchu, czasie i sposobie korzystania z urządzenia powinien decydować lekarz lub fizjoterapeuta.
• Szynę CPM można wypożyczyć w Twoim Sklepie Medycznym przy ul. Słowackiego 4 w Tomaszowie Mazowieckim.

CPM – ruch wykonuje urządzenie

Skrót CPM pochodzi od angielskiego określenia Continuous Passive Motion, czyli ciągłego ruchu biernego.

Zasada działania urządzenia jest stosunkowo prosta.

Pacjent układa kończynę na specjalnie skonstruowanej szynie. Urządzenie porusza nią, powodując powtarzalne zginanie i prostowanie stawu w określonym zakresie.

Kluczowe jest tutaj słowo „bierny”.

Podczas normalnego ćwiczenia pacjent sam napina mięśnie i wykonuje ruch. W terapii CPM ruch kończyny wywołuje urządzenie. Szyna może więc wykonywać wielokrotnie podobny, kontrolowany ruch bez konieczności każdorazowego aktywnego zginania nogi przez pacjenta.

Nie oznacza to jednak, że można położyć się na kanapie, włączyć urządzenie i uznać rehabilitację za zakończoną.

CPM jest narzędziem. Nie jest całym procesem rehabilitacji.

Nie każde kolano po operacji potrzebuje CPM

To jedno z najważniejszych zastrzeżeń.

Przez lata szyny CPM były bardzo szeroko kojarzone między innymi z rehabilitacją po endoprotezoplastyce kolana. Współczesna medycyna patrzy jednak na ich stosowanie bardziej selektywnie.

Opublikowana w 2026 roku rewizja wytycznych dotyczących fizjoterapii po całkowitej endoprotezoplastyce kolana zawiera mocne zalecenie, aby nie stosować rutynowo CPM u pacjentów po pierwotnej, niepowikłanej endoprotezoplastyce kolana. Autorzy wskazują, że w tej grupie pacjentów badania nie potwierdziły klinicznie istotnych korzyści uzasadniających rutynowe używanie urządzenia. 

To ważna informacja również dla osoby rozważającej wypożyczenie szyny.

CPM nie powinno być stosowane dlatego, że „znajomy używał” albo „ktoś w internecie polecił”.

Zupełnie inaczej może wyglądać postępowanie w indywidualnym przypadku i po innych rodzajach zabiegów.

CPM pojawia się na przykład w niektórych protokołach rehabilitacji po operacjach dotyczących chrząstki stawowej. Massachusetts General Hospital w swoich protokołach po wybranych zabiegach mikrofraktur kolana przewiduje korzystanie z CPM również w warunkach domowych. 

Także po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego badania dotyczące CPM przynosiły zróżnicowane rezultaty. Jedna z metaanaliz wskazywała na możliwe korzyści w niektórych wczesnych parametrach rehabilitacji, ale późniejszy przegląd systematyczny nie wykazał jednoznacznej klinicznej przewagi rutynowego stosowania CPM.

Wniosek jest prosty: rodzaj operacji to za mało, aby samodzielnie decydować o terapii.

Liczy się konkretny zabieg, jego przebieg, stan kolana, zalecenia operatora i plan rehabilitacji.

Kiedy lekarz lub fizjoterapeuta może zalecić szynę?

Szyna CPM może pojawić się w indywidualnych protokołach usprawniania po określonych zabiegach ortopedycznych, szczególnie wtedy, kiedy jednym z elementów postępowania ma być regularny, kontrolowany ruch bierny.

Może dotyczyć to wybranych operacji stawu kolanowego, niektórych zabiegów na chrząstce stawowej czy innych sytuacji, w których lekarz prowadzący zaplanuje stopniową pracę nad zakresem ruchu.

Sama informacja „jestem po artroskopii” również nie wystarcza.

Artroskopia jest sposobem przeprowadzenia operacji, a nie nazwą jednego zabiegu. Inaczej może wyglądać rehabilitacja po prostym zabiegu artroskopowym, inaczej po naprawie łąkotki, rekonstrukcji więzadła czy operacji chrząstki.

Dlatego pierwsze pytanie nie powinno brzmieć:

„Na ile stopni mam ustawić szynę?”

Najpierw warto zapytać lekarza lub fizjoterapeutę:

„Czy w moim przypadku CPM jest elementem zalecanej rehabilitacji?”

Dopiero potem przychodzi czas na ustawienia urządzenia.

Dlaczego szyna CPM dobrze pasuje do rehabilitacji domowej?

Jeżeli specjalista zaleci CPM, pojawia się bardzo praktyczny problem: gdzie wykonywać terapię?

Pacjent po operacji nie zawsze chce kilka razy dziennie organizować transport do gabinetu rehabilitacyjnego. Często ma ograniczoną możliwość poruszania się, korzysta z kul lub pomocy bliskich.

Tymczasem szyna CPM jest urządzeniem, które – jeżeli producent przewiduje takie użytkowanie i pozwala na to stan pacjenta – może być wykorzystywane również w domu.

I tutaj pojawia się największa praktyczna zaleta wypożyczenia.

Urządzenie stoi tam, gdzie pacjent rzeczywiście go potrzebuje.

Nie trzeba codziennie organizować samochodu. Nie trzeba kupować sprzętu, który po zakończeniu określonego etapu rehabilitacji może przestać być potrzebny.

Można korzystać z niego zgodnie z harmonogramem ustalonym ze specjalistą, a po zakończeniu terapii po prostu zwrócić sprzęt do wypożyczalni.

Jak wygląda korzystanie z CPM w domu?

Pacjent układa kończynę na szynie w sposób przewidziany przez producenta. Urządzenie należy odpowiednio dopasować do długości nogi oraz bezpiecznie ułożyć kończynę.

Następnie wybierane są parametry wynikające z zaleceń lekarza, fizjoterapeuty oraz instrukcji konkretnego modelu urządzenia.

Po uruchomieniu szyna zaczyna prowadzić kończynę po wyznaczonym torze ruchu. Kolano jest kolejno zginane i prostowane bez konieczności aktywnego wykonywania każdego powtórzenia przez pacjenta.

I właśnie tutaj trzeba zatrzymać popularny mit.

Nie obowiązuje zasada: „im więcej stopni, tym lepiej”.

Nie obowiązuje również zasada: „jak boli, trzeba przeczekać”.

Zakres ruchu nie powinien być przedmiotem domowych eksperymentów. Zwiększanie parametrów urządzenia na własną rękę tylko dlatego, że pacjent chce szybciej osiągnąć większe zgięcie, nie jest dobrym pomysłem.

Rehabilitacja nie jest wyścigiem z wyświetlaczem szyny.

Jeżeli pojawia się niepokojący ból, wyraźne zwiększenie obrzęku lub inne niepokojące objawy, korzystanie z urządzenia powinno zostać skonsultowane ze specjalistą.

Szyna CPM dostępna w Tomaszowie Mazowieckim

Wypożyczalnia Twojego Sklepu Medycznego posiada szynę CPM przeznaczoną do rehabilitacji stawu kolanowego.

Dzięki temu mieszkaniec Tomaszowa Mazowieckiego lub okolic nie musi kupować urządzenia tylko na kilka tygodni określonego etapu rehabilitacji.

Może skontaktować się z wypożyczalnią, sprawdzić dostępność sprzętu i zapytać o warunki jego wynajęcia.

UWAGA REDAKCYJNA PRZED PUBLIKACJĄ: w tym miejscu należy wpisać producenta i dokładny model posiadanej szyny oraz wyłącznie te funkcje i parametry, które wynikają z jej instrukcji lub dokumentacji producenta. Nie należy publikować parametrów zaczerpniętych z opisów innych modeli CPM.

To szczególnie ważne, ponieważ zakresy ruchu, sposób regulacji, możliwości sterowania oraz dopuszczalne warunki użytkowania różnią się pomiędzy urządzeniami.

Po co kupować urządzenie potrzebne tylko przez część rehabilitacji?

Sprzęt rehabilitacyjny ma specyficzną cechę: bardzo często jest potrzebny intensywnie, ale przez ograniczony czas.

Dzisiaj pacjent potrzebuje szyny CPM. Za kilka tygodni lekarz może zakończyć ten etap rehabilitacji i zalecić zupełnie inny rodzaj ćwiczeń.

Kupno własnego urządzenia oznacza więc nie tylko wydatek, ale również późniejsze pytanie: co zrobić ze sprzętem, który przestał być potrzebny?

Wypożyczenie odwraca tę logikę.

Nie kupujemy urządzenia. Korzystamy z niego wtedy, kiedy rzeczywiście jest potrzebne.

To szczególnie praktyczne rozwiązanie dla rodzin przygotowujących dom na powrót pacjenta po zabiegu ortopedycznym.

Jeżeli już przed wypisem wiadomo, że lekarz przewiduje terapię CPM, warto wcześniej sprawdzić dostępność urządzenia. Pozwala to uniknąć poszukiwania sprzętu w ostatniej chwili, kiedy pacjent jest już w domu.

Rehabilitacja nie kończy się przy drzwiach szpitala

Powrót do domu jest dla pacjenta ważnym momentem. Z jednej strony oznacza koniec hospitalizacji. Z drugiej – przenosi znaczną część odpowiedzialności za codzienną rehabilitację do mieszkania pacjenta.

Właśnie dlatego coraz większe znaczenie ma dostęp do sprzętu, który można czasowo użytkować w warunkach domowych.

Szyna CPM jest jednym z takich urządzeń.

Nie dla każdego. Nie po każdej operacji. Nie zamiast fizjoterapeuty.

Ale jeśli lekarz lub fizjoterapeuta rzeczywiście wpisze ruch bierny CPM w plan usprawniania, nie trzeba od razu kupować specjalistycznego sprzętu.

Można go po prostu wypożyczyć.

Szyna CPM do wypożyczenia w Tomaszowie Mazowieckim

Twój Sklep Medyczny
ul. Słowackiego 4
Tomaszów Mazowiecki
tel. 570 019 100

Zadzwoń i zapytaj o dostępność szyny CPM oraz warunki wypożyczenia.

Przed rozpoczęciem korzystania ze sprzętu ustal z lekarzem lub fizjoterapeutą, czy terapia CPM jest wskazana w Twoim przypadku oraz jakie parametry powinny być stosowane.

To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą. 

• Obturacyjny bezdech senny powoduje powtarzające się podczas snu ograniczenia lub zatrzymania przepływu powietrza przez górne drogi oddechowe.
• Alarmującymi sygnałami mogą być głośne chrapanie, obserwowane przerwy w oddychaniu, gwałtowne nabieranie powietrza, poranne bóle głowy i senność w dzień.
• Nie każdy, kto chrapie, ma bezdech senny. Samych objawów również nie wystarczy do postawienia diagnozy.
• U części pacjentów diagnostykę można rozpocząć od nocnego badania wykonywanego we własnym domu.
• W Tomaszowie Mazowieckim o domowe badanie w kierunku bezdechu można zapytać w Twoim Sklepie Medycznym przy ul. Słowackiego 4.

Noc, której sam nie pamiętasz

Człowiek śpi. Przynajmniej tak mu się wydaje.

Tymczasem jego organizm może przez kolejne godziny prowadzić małą, powtarzającą się dziesiątki razy walkę o swobodny oddech. Mięśnie gardła rozluźniają się, światło górnych dróg oddechowych zwęża się, przepływ powietrza maleje, a czasem zostaje na pewien czas całkowicie zatrzymany. Organizm reaguje. Sen ulega zakłóceniu, choć rano pacjent często nie pamięta nawet jednego przebudzenia.

Narodowy Fundusz Zdrowia definiuje obturacyjny bezdech senny jako zaburzenie oddychania, w którym podczas snu dochodzi do całkowitego albo częściowego zamknięcia górnych dróg oddechowych. Powtarzającym się epizodom mogą towarzyszyć niedotlenienie i wybudzenia. 

Warto przy tym uporządkować trzy pojęcia, które często wrzucamy do jednego worka.

Chrapanie nie jest tym samym co bezdech. Dźwięk pojawia się wskutek drgania tkanek przy utrudnionym przepływie powietrza. Można chrapać i nie mieć obturacyjnego bezdechu sennego.

Spłycenie oddechu oznacza częściowe ograniczenie przepływu powietrza.

Bezdech oznacza jego zatrzymanie na określony czas.

Jednym z parametrów pojawiających się w diagnostyce jest AHI – Apnea-Hypopnea Index, czyli średnia liczba bezdechów i spłyceń oddychania przypadających na godzinę snu. U dorosłych wartości od 5 do 15 zdarzeń na godzinę są tradycyjnie klasyfikowane jako postać łagodna, 15–30 jako umiarkowana, a powyżej 30 jako ciężka. Wyniku nie należy jednak interpretować w oderwaniu od objawów, historii choroby oraz pozostałych danych z badania. 

W domowych badaniach oddechowych, zależnie od zastosowanej metody, może pojawić się także wskaźnik REI odnoszący liczbę zdarzeń oddechowych do czasu rejestracji.

Chrapanie to dopiero początek

Głośne chrapanie jest objawem najbardziej spektakularnym, bo słyszy je cała sypialnia. Czasem pół domu. Ale znacznie ważniejsze może być to, co dzieje się pomiędzy kolejnymi dźwiękami.

Na uwagę zasługują zwłaszcza obserwowane przez partnera przerwy w oddychaniu zakończone gwałtownym wdechem, parsknięciem albo uczuciem dławienia się.

Sygnałem ostrzegawczym może być również zupełnie inny obraz: człowiek budzi się po siedmiu czy ośmiu godzinach snu i nadal jest wyczerpany. Potrzebuje kilku kaw, ma problemy z koncentracją, łatwiej się irytuje. Zdarza mu się zasnąć przed telewizorem, podczas czytania, jako pasażer samochodu albo w czasie monotonnych zajęć.

Do możliwych objawów należą też poranne bóle głowy, suchość w ustach, częste nocne wybudzenia i nadmierna senność w ciągu dnia.

NFZ zwraca uwagę również na czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia obturacyjnego bezdechu sennego, w tym nadwagę i otyłość, nieaktywny tryb życia, nadużywanie alkoholu oraz niektórych leków nasennych. 

Ale tu potrzebne jest jedno ważne zastrzeżenie: lista objawów z internetu nie jest diagnozą. Kwestionariusz również jej nie zastąpi.

American Academy of Sleep Medicine wyraźnie zaleca, aby podejrzenie OBS było oceniane w ramach szerszej oceny medycznej, a do rozpoznania wykorzystywano odpowiednie badanie snu. 

Co mówią specjaliści?

Domowa diagnostyka snu nie jest medycznym gadżetem. W odpowiednio dobranej grupie pacjentów jest uznaną metodą diagnostyczną.

Dr Ilene Rosen, specjalistka medycyny snu z University of Pennsylvania i była prezydent American Academy of Sleep Medicine, zwracała uwagę:

– Domowe badanie bezdechu sennego dostarcza cennych informacji w ocenie niektórych pacjentów z podejrzeniem OBS – mówiła, podkreślając jednocześnie, że stanowi ono element szerszej oceny snu i wymaga profesjonalnej interpretacji zapisu. [tłum. red.] (AASM)

To ważne również z punktu widzenia osób, które chciałyby potraktować takie urządzenie jak domowy ciśnieniomierz: założyć, zobaczyć liczbę i samemu postawić sobie diagnozę.

Tak to nie działa.

AASM podkreśla, że automatycznie wygenerowany rezultat domowego badania nie powinien być jedyną podstawą rozpoznania ani decyzji dotyczącej leczenia. 

Jeszcze mocniej brzmią ostrzeżenia kardiologów.

Prof. Yerem Yeghiazarians z University of California San Francisco, przewodniczący zespołu przygotowującego stanowisko American Heart Association dotyczące bezdechu i chorób sercowo-naczyniowych, mówił:

– Musimy zwiększać świadomość dotyczącą badań i leczenia OBS, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego. [tłum. red.] 

Z kolei prof. Reena Mehra, specjalistka medycyny snu i chorób układu krążenia, wskazuje na szczególnie mocny związek bezdechu z nadciśnieniem tętniczym. Wielokrotnie powtarzające się w ciągu nocy spadki natlenienia, pobudzenie układu współczulnego i skoki ciśnienia nie pozostają dla organizmu obojętne. 

„Ja przecież tylko chrapałem”

Wyobraźmy sobie historię, która w poradniach medycyny snu mogłaby wydarzyć się właściwie każdego dnia.

Poniższy przykład jest historią modelową, opartą na typowych objawach zgłaszanych przez pacjentów. Nie jest opisem konkretnego klienta sklepu.

Pan Marek ma 54 lata i mieszka pod Tomaszowem. Od lat słyszał od żony, że chrapie. Traktował to jak rodzinny żart.

– Mówiła mi, że czasem robi się zupełnie cicho, a później nagle łapię powietrze. Odpowiadałem, że przecież rano żyję, więc problemu nie ma – mógłby powiedzieć niejeden pacjent.

Z czasem pojawiło się coś innego.

Po przebudzeniu nie czuł się wypoczęty. W pracy coraz trudniej było mu skoncentrować się po południu. Wieczorem zasypiał przed telewizorem. W weekend potrafił przespać dziewięć godzin i nadal mieć ochotę na drzemkę.

Właśnie taki zestaw objawów – chrapanie, obserwowane przerwy w oddychaniu i nadmierna senność w ciągu dnia – powinien być powodem do zainteresowania się problemem.

Nie oznacza automatycznie rozpoznania bezdechu.

Oznacza jednak, że zamiast kolejny raz żartować z chrapania, warto sprawdzić, co naprawdę dzieje się podczas snu.

Serce nie śpi, kiedy ty śpisz

Obturacyjnego bezdechu sennego nie warto sprowadzać wyłącznie do nocnego hałasu.

American Heart Association zwraca uwagę na związki OBS z nadciśnieniem tętniczym, migotaniem przedsionków, chorobą wieńcową, niewydolnością serca czy udarem. Szczególnie często zaburzenia oddychania podczas snu współistnieją z chorobami układu krążenia.  

Najnowsze amerykańskie wytyczne dotyczące nadciśnienia z 2025 roku również wskazują, że umiarkowany i ciężki obturacyjny bezdech senny wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nadciśnienia, zdarzeń sercowo-naczyniowych i śmiertelności. 

Sformułowanie „wiąże się” jest tutaj bardzo ważne. Medycyna nie pozwala powiedzieć, że każda osoba z bezdechem dostanie zawału albo udaru. To byłoby nieprawdziwe.

Można natomiast powiedzieć coś innego: jeżeli przez wiele lat, noc po nocy, organizm przechodzi serię epizodów ograniczonego oddychania, spadków utlenowania i gwałtownych reakcji układu nerwowego, nie powinno się tego bagatelizować.

Najbardziej niebezpieczna drzemka może trwać kilka sekund

Jest jeszcze jeden powód, dla którego temat bezdechu powinien zainteresować mieszkańców Tomaszowa i powiatu tomaszowskiego.

Samochód.

Codziennie setki osób wyjeżdżają rano w kierunku Łodzi, Piotrkowa Trybunalskiego, Rawy Mazowieckiej, Opoczna i innych miejscowości. Jedni jadą kilkanaście minut, inni spędzają za kierownicą godzinę lub więcej.

Nadmierna senność w takim miejscu przestaje być wyłącznie problemem zdrowotnym kierowcy.

Staje się problemem bezpieczeństwa wszystkich uczestników ruchu.

Systematyczny przegląd badań dotyczących kierowców z bezdechem wykazał, że większość analiz dotyczących kierowców niezawodowych wskazywała na istotnie zwiększone ryzyko wypadku. W wielu badaniach było ono około dwa–trzy razy większe. 

Inna metaanaliza oszacowała średnio ponad dwukrotnie większe ryzyko zdarzeń drogowych u kierowców z OBS w porównaniu z osobami bez tego zaburzenia. 

Nie oznacza to oczywiście, że każdy chrapiący kierowca jest niebezpieczny.

Jeśli jednak ktoś zasypia podczas oglądania telewizji, na spotkaniach, podczas monotonnej pracy albo musi walczyć ze snem za kierownicą, nie jest to objaw, który warto sprawdzać dopiero po wypadku.

Badanie we własnym łóżku

Jeszcze kilkanaście lat temu wielu ludzi kojarzyło diagnostykę snu wyłącznie ze szpitalem, laboratorium, dziesiątkami przewodów i nocą spędzoną w obcym łóżku.

Dzisiaj u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów można wykorzystać również domowe badanie snu.

Pacjent otrzymuje niewielkie urządzenie wraz z czujnikami i instrukcją prawidłowego założenia. Wieczorem przygotowuje się do snu, uruchamia zapis i kładzie się we własnym łóżku. Aparatura pracuje podczas nocy.

W zależności od modelu i konfiguracji urządzenia domowa poligrafia może rejestrować m.in. przepływ powietrza, ruchy oddechowe klatki piersiowej, saturację, czyli nasycenie krwi tlenem, tętno, chrapanie oraz pozycję ciała.

Dla przykładu urządzenia z rodziny Samoa firmy Löwenstein Medical są przeznaczone do domowej diagnostyki zaburzeń oddychania podczas snu; producent wskazuje m.in. rejestrację oddychania, pozycji ciała, SpO2, tętna oraz chrapania. 

Przed publikacją należy potwierdzić dokładny model urządzenia stosowanego w usłudze Twojego Sklepu Medycznego i pozostawić w artykule wyłącznie parametry faktycznie przez nie rejestrowane.

Największą zaletą takiego rozwiązania jest oczywista rzecz: człowiek śpi we własnej sypialni, obok własnego partnera, w środowisku przypominającym zwykłą noc.

Ale istnieje też druga strona medalu.

Domowe badanie nie zastępuje polisomnografii w każdej sytuacji. AASM wskazuje, że polisomnografia pozostaje standardowym badaniem diagnostycznym, a u osób m.in. z poważnymi chorobami sercowo-oddechowymi, podejrzeniem hipowentylacji, po udarze, przy przewlekłym stosowaniu opioidów czy ciężkiej bezsenności może być rozwiązaniem bardziej odpowiednim. Jeżeli pojedyncze badanie domowe daje wynik ujemny, niejednoznaczny albo technicznie niewystarczający mimo utrzymującego się podejrzenia OBS, również zalecana jest dalsza diagnostyka. 

Jak wygląda usługa w Twoim Sklepie Medycznym?

Mieszkaniec Tomaszowa Mazowieckiego lub okolic może zgłosić się do Twojego Sklepu Medycznego przy ul. Słowackiego 4, gdzie dostępna jest usługa domowego badania w kierunku zaburzeń oddychania podczas snu.

Pacjent otrzymuje urządzenie oraz instrukcję jego prawidłowego założenia. Następnie zabiera sprzęt do domu i przeprowadza zapis podczas normalnego nocnego snu.

Po wykonaniu badania urządzenie wraca do punktu, a zapis jest dalej opracowywany zgodnie z procedurą usług przez lekarzy specjalistówTen ostatni punkt ma szczególne znaczenie. Wynik automatycznie wygenerowany przez urządzenie nie powinien być traktowany jak samodzielnie postawiona diagnoza. AASM wskazuje wprost na potrzebę profesjonalnej oceny danych z domowego badania snu.  

A jeśli wynik pokaże problem?

Przede wszystkim – bez paniki.

Nieprawidłowy wynik badania nie jest wyrokiem. Jest informacją, która pozwala lekarzowi zdecydować, co zrobić dalej.

W zależności od nasilenia bezdechu, budowy górnych dróg oddechowych, masy ciała, innych chorób i indywidualnej sytuacji pacjenta stosowane mogą być różne metody postępowania: redukcja masy ciała, leczenie pozycyjne, aparaty wewnątrzustne, leczenie laryngologiczne czy terapia dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych.

Jedną z najlepiej znanych metod jest CPAP.

CPAP – nocna „poduszka powietrzna” dla dróg oddechowych

Skrót CPAP pochodzi od angielskiego Continuous Positive Airway Pressure.

Urządzenie podaje przez maskę strumień powietrza pod odpowiednio dobranym dodatnim ciśnieniem. Można obrazowo powiedzieć, że powstaje w ten sposób delikatna pneumatyczna podpora, pomagająca utrzymać drogi oddechowe otwarte podczas snu.

Nie jest to respirator oddychający za pacjenta.

Nie oznacza również, że każda osoba z nieprawidłowym badaniem będzie potrzebowała CPAP. O wyborze leczenia decyduje lekarz.

Twój Sklep Medyczny przy ul. Słowackiego 4 ma w swojej ofercie aparaty CPAP różnych producentów, maski oraz akcesoria potrzebne do terapii. Oferta sklepu obejmuje m.in. urządzenia Löwenstein, ResMed i innych producentów. (Twój sklep medyczny)

Co ważne, aparaty do leczenia obturacyjnego bezdechu sennego znajdują się w wykazie wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie.

Według aktualnego jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia dla aparatu oznaczonego kodem U.02.01 limit finansowania wynosi 2100 zł, udział własny dorosłego pacjenta w ramach limitu wynosi 10 proc., a okres użytkowania określono na pięć lat. Dla maski CPAP – kod U.02.02 – limit wynosi 200 zł, a u dorosłych również przewidziano 10-procentowy udział własny w limicie; maska może być refundowana co sześć miesięcy.  

Zlecenie na aparat wymaga oczywiście spełnienia kryteriów medycznych i wystawienia go przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia.

Tomaszów ma także zaplecze pulmonologiczne

Domowego badania nie należy traktować jako końca drogi diagnostycznej.

W Tomaszowie Mazowieckim funkcjonuje Poradnia Gruźlicy i Chorób Płuc Tomaszowskiego Centrum Zdrowia, prowadząca ambulatoryjną diagnostykę i leczenie chorób pulmonologicznych. Dane NFZ potwierdzają funkcjonowanie tej poradni również w aktualnym wykazie świadczeniodawców. 

Jeżeli więc wynik domowego badania wskazuje na zaburzenia oddychania albo objawy pacjenta pozostają niepokojące mimo prawidłowego wyniku, kolejnym krokiem powinna być rozmowa z lekarzem.

Nie czekaj, aż ktoś znowu powie: „w nocy przestajesz oddychać”

Czasami człowiek dowiaduje się o problemach ze snem nie od lekarza.

Dowiadujemy się od osoby śpiącej obok.

To ona pierwsza słyszy chrapanie.

To ona zauważa, że nagle zapada cisza.

To ona patrzy w ciemności, czekając na kolejny oddech.

A rano słyszy:

– Przecież spałem całą noc.

I właśnie w tym tkwi paradoks bezdechu sennego. Można przespać noc i nie wiedzieć, jak często organizm musiał podczas niej walczyć o swobodny oddech.

Jeśli głośno chrapiesz, bliska osoba obserwuje u ciebie przerwy w oddychaniu, rano regularnie budzisz się niewypoczęty albo w ciągu dnia dopada cię trudna do opanowania senność – warto przestać zgadywać i zacząć sprawdzać.

Chcesz sprawdzić, co dzieje się z twoim oddechem podczas snu?

O możliwość wykonania domowego badania w kierunku bezdechu sennego można zapytać w:

Twój Sklep Medyczny
ul. Słowackiego 4, Tomaszów Mazowiecki
tel. 570 019 100
www.med-sklep.pl

Sklep prowadzi również sprzedaż aparatów CPAP, masek i akcesoriów oraz pomaga pacjentom w realizacji zleceń na wyroby refundowane przez NFZ.

Ważne: domowe badanie snu nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Ostateczne rozpoznanie obturacyjnego bezdechu sennego oraz sposób leczenia powinny być ustalane przez uprawnionego specjalistę na podstawie całego obrazu klinicznego i prawidłowo zinterpretowanego badania.

Źródła i materiały medyczne

1. Narodowy Fundusz Zdrowia, Akademia NFZ – „Obturacyjny bezdech senny – czy jesteś w grupie ryzyka?” (Akademia NFZ)
2. American Academy of Sleep Medicine – Clinical Use of a Home Sleep Apnea Test (AASM)
3. AASM Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult OSA (PubMed Central (PMC))
4. American Heart Association – Obstructive Sleep Apnea and Cardiovascular Disease (American Heart Association)
5. Tregear S. i wsp., J Clin Sleep Med – OSA and Risk of Motor Vehicle Crash (PubMed)
6. Minister Zdrowia – wykaz wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie, tekst jednolity 2025 (API Sejm

• Naukowcy przeanalizowali dane 17 024 dorosłych mężczyzn.
• Większe spożycie żywności ultraprzetworzonej wiązało się z około 29–31 proc. wyższym ryzykiem występowania raka prostaty w części analiz.
• W grupie jedzącej najwięcej takich produktów różnica sięgnęła 34 proc., ale ten konkretny wynik nie był statystycznie istotny.
• Badanie pokazuje korelację, a nie związek przyczynowo-skutkowy.
• W profilaktyce raka prostaty nadal najważniejsze pozostają odpowiednio dobrane badania, m.in. PSA, konsultacja lekarska, prawidłowa masa ciała, ruch i zdrowa dieta.
• W Tomaszowie Mazowieckim działają poradnie urologiczne, a temat profilaktyki raka prostaty był już przedmiotem lokalnych spotkań edukacyjnych.

Ponad 17 tysięcy mężczyzn pod lupą naukowców

Badanie opublikowano w sierpniu 2026 roku w „The American Journal of Medicine”. Zespół naukowców związanych z Florida Atlantic University wykorzystał dane pochodzące z amerykańskiego programu National Health and Nutrition Examination Survey z lat 2003–2023.

Analizą objęto 17 024 dorosłych mężczyzn. Badacze oceniali ich dietę na podstawie dwóch 24-godzinnych wywiadów żywieniowych. Produkty podzielono zgodnie z systemem NOVA, który pozwala klasyfikować żywność według stopnia jej przetworzenia.

Mężczyzn następnie podzielono na grupy w zależności od tego, jaka część dostarczanych codziennie kalorii pochodziła z produktów ultraprzetworzonych. W grupie o najmniejszym ich spożyciu było to mniej niż około 20 proc. dziennej energii. W grupie o największym – ponad 44 proc.

I właśnie tutaj pojawiła się różnica.

Około 30 procent. Ale liczby trzeba czytać uważnie

Mężczyźni należący łącznie do trzech grup o wyższym spożyciu ultraprzetworzonej żywności mieli o 29 proc. wyższe ryzyko występowania raka prostaty w porównaniu z grupą o najniższym spożyciu. Po uwzględnieniu m.in. wieku, palenia tytoniu, pochodzenia oraz sytuacji ekonomicznej związek nadal był widoczny.

W części analiz wartości wynosiły około 27–31 proc.

Najbardziej medialna liczba to 34 proc. – tyle wynosiła różnica po skorygowaniu danych pomiędzy grupą o najwyższym i najniższym spożyciu. Trzeba jednak powiedzieć wyraźnie: właśnie ten konkretny wynik nie osiągnął przyjętego progu istotności statystycznej.

To ważne, ponieważ z badania łatwo stworzyć nagłówek w rodzaju „chipsy powodują raka prostaty”. Naukowcy czegoś takiego nie stwierdzili.

To nie jest dowód, że parówka wywołuje raka

Badanie ma charakter obserwacyjny. Rak prostaty był ponadto określany na podstawie deklaracji uczestników, a sposób odżywiania oceniano tylko za pomocą dwóch jednodniowych wywiadów.

Nie można więc na jego podstawie powiedzieć, że żywność ultraprzetworzona powoduje raka prostaty.

Autorzy mówią o związku, który należy dalej badać.

I jest jeszcze jeden ważny element tej naukowej układanki. Opublikowana wcześniej metaanaliza sześciu badań dotyczących spożywania ultraprzetworzonej żywności i raka prostaty nie wykazała istotnego statystycznie wzrostu ryzyka zachorowania. Jej autorzy również podkreślali potrzebę dalszych, lepiej zaprojektowanych badań.

Nauka rzadko przypomina film sensacyjny, w którym po 90 minutach znamy sprawcę. Bardziej przypomina mozolne składanie puzzli – jeden wynik dokłada kolejny element, ale nie zawsze pozwala jeszcze zobaczyć cały obraz.

Czym właściwie jest żywność ultraprzetworzona?

Nie chodzi po prostu o wszystko, co zostało wcześniej ugotowane, zamrożone albo zapakowane.

Do żywności ultraprzetworzonej zalicza się przede wszystkim przemysłowe produkty wytwarzane z wykorzystaniem wielu składników, dodatków smakowych, substancji słodzących, emulgatorów, barwników czy konserwantów, które rzadko wykorzystujemy podczas normalnego gotowania w domu.

To między innymi część:

słodzonych napojów, gotowych dań, słodyczy, pakowanych przekąsek, płatków śniadaniowych, fast foodów oraz wysoko przetworzonych produktów mięsnych.

Problem nie polega więc na tym, że raz zjemy hamburgera czy paczkę chipsów. Znacznie ważniejszy jest codzienny model odżywiania.

Dlaczego dieta może mieć znaczenie?

Autorzy nowego badania wskazują kilka potencjalnych mechanizmów. Dieta obfitująca w produkty ultraprzetworzone może sprzyjać otyłości i zaburzeniom metabolicznym, przewlekłemu stanowi zapalnemu, stresowi oksydacyjnemu czy zmianom w mikrobiomie jelitowym.

To jednak nadal hipotezy dotyczące mechanizmu, a nie dowód na bezpośrednią przyczynę raka prostaty.

Narodowy Portal Onkologiczny wymienia wśród czynników mających znaczenie dla rozwoju raka gruczołu krokowego m.in. wiek i predyspozycje genetyczne, ale również elementy stylu życia, dietę, palenie tytoniu czy wysokie BMI.

Rak prostaty długo może milczeć

I właśnie tutaj badania dotyczące jedzenia spotykają się z czymś znacznie ważniejszym – profilaktyką.

Rak prostaty jest jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów u mężczyzn. Według danych przywoływanych przez Narodowy Portal Onkologiczny w Polsce rozpoznaje się ponad 16 tysięcy nowych przypadków rocznie. Choroba może rozwijać się bardzo powoli i przez długi czas nie powodować charakterystycznych dolegliwości.

Dlatego czekanie na moment, w którym „coś zacznie boleć”, jest kiepską strategią.

Narodowy Portal Onkologiczny wskazuje, że u mężczyzn bez zwiększonego ryzyka pierwsze oznaczenie PSA powinno być rozważane po 50. roku życia. Wcześniejsze kontrole dotyczą m.in. osób obciążonych rodzinnie oraz nosicieli określonych mutacji genetycznych. Sam harmonogram badań powinien być ustalany indywidualnie z lekarzem.

Tomaszów już o tym rozmawiał

Temat nie jest w Tomaszowie Mazowieckim abstrakcją z amerykańskiego czasopisma naukowego.

W listopadzie 2025 roku w Miejskim Centrum Kultury TKACZ odbyły się bezpłatne warsztaty dotyczące profilaktyki raka prostaty, organizowane przez Fundację „W trosce o pacjenta”.

Z mieszkańcami spotkali się m.in. onkolog kliniczny dr hab. n. med. Magdalena Ciążyńska, urolog dr n. med. Mateusz Jobczyk oraz psychoonkolog Adrianna Sobol. Rozmawiano właśnie o PSA, diagnostyce, leczeniu i o tym, dlaczego mężczyźni tak często odsuwają badania „na później”.

To „później” bywa w przypadku raka prostaty szczególnie niebezpieczne.

Gdzie szukać pomocy w Tomaszowie?

W aktualnym wykazie świadczeniodawców Narodowego Funduszu Zdrowia znajduje się Poradnia Urologiczna Tomaszowskiego Centrum Zdrowia przy ul. Jana Pawła II 35. NFZ wskazuje również poradnię urologiczną Centrum Medycznego MIRMED przy ul. Mireckiego 90.

W przypadku świadczeń urologicznych finansowanych przez NFZ co do zasady potrzebne jest skierowanie do poradni specjalistycznej – może je wystawić lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, jeśli uzna konsultację za wskazaną.

Pierwszym krokiem może więc być zwykła rozmowa ze swoim lekarzem rodzinnym o wieku, historii chorób w rodzinie i zasadności wykonania PSA.

Mniej strachu, więcej rozsądku

Nowe badanie nie oznacza, że po zjedzeniu gotowej pizzy trzeba biec do laboratorium.

Pokazuje jednak coś, co coraz wyraźniej przebija się z badań dotyczących chorób cywilizacyjnych: im większą część naszej codziennej diety zajmuje wysoko przemysłowo przetworzona żywność, tym więcej powodów do zadawania pytań o długofalowe konsekwencje zdrowotne.

Najrozsądniejsza odpowiedź nie polega na panicznym czytaniu każdej etykiety ani na obietnicy, że od poniedziałku będziemy żywili się wyłącznie jarmużem.

Można zacząć prościej: częściej wybierać produkty możliwie mało przetworzone, warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i normalnie przygotowane posiłki. Pilnować masy ciała i ruchu.

A przede wszystkim – nie odkładać badań prostaty dlatego, że „nic mnie nie boli”.

Rak prostaty ma bowiem tę szczególnie niebezpieczną cechę, że przez długi czas potrafi siedzieć cicho.

• umiarkowane ograniczenie kalorii obniżyło aktywność części układu odpornościowego związanej ze stanem zapalnym,
• szczególną uwagę naukowców zwróciło białko C3 i powstający z niego fragment C3a,
• u ludzi ograniczających kalorie przez dwa lata poziom C3a spadł,
• u starszych myszy zablokowanie C3a zmniejszyło przewlekły stan zapalny,
• badania mogą w przyszłości pomóc w opracowaniu terapii naśladujących niektóre efekty restrykcji kalorycznej.

Naukowcy od dawna obserwują związek między kaloriami a długością życia

O tym, że zmniejszenie ilości spożywanej energii może wpływać na długość życia, naukowcy wiedzą od lat. Badania prowadzone na różnych gatunkach – od muszek owocowych po myszy i małpy rezusy – wskazywały, że ograniczenie kalorii może wydłużać życie i opóźniać rozwój niektórych zmian związanych ze starzeniem.

Problem w tym, że bardzo restrykcyjna dieta ma również poważne minusy.

Przykładowo gryzonie otrzymujące około 40 procent mniej kalorii stają się bardziej podatne na zakażenia, wolniej rosną i mają problemy z rozmnażaniem.

Dlatego zamiast poszukiwać kolejnej „diety długowieczności”, naukowcy próbują odpowiedzieć na inne pytanie: co dokładnie dzieje się w organizmie podczas ograniczenia kalorii i czy można wywołać podobny efekt bez głodzenia człowieka?

Odpowiedzi szukali badacze z Yale School of Medicine. Wyniki ich pracy ukazały się w czasopiśmie „Nature Aging”.

Na celowniku układ dopełniacza

Naukowcy skoncentrowali się na układzie dopełniacza. Jest to część naszej odporności wrodzonej – swoisty system wczesnego ostrzegania i obrony przed drobnoustrojami.

Tworzy go kilkadziesiąt białek krążących we krwi. Jednym z najważniejszych jest białko oznaczane symbolem C3.

Kiedy układ dopełniacza zostaje uruchomiony, C3 rozpada się na mniejsze fragmenty. Jeden z nich – C3a – może nasilać reakcję zapalną.

I właśnie tutaj badacze znaleźli interesujący trop.

Dwa lata z mniejszą liczbą kalorii

Naukowcy przeanalizowali próbki osocza pobrane od 42 zdrowych dorosłych osób bez otyłości.

Przez dwa lata uczestnicy ograniczali spożycie energii średnio o około 14 procent.

Po zakończeniu eksperymentu badania powtórzono.

Okazało się, że zmniejszyła się aktywność wielu elementów układu dopełniacza. Szczególnie widoczny był spadek stężenia C3a.

Co ważne, nie zależało to bezpośrednio od liczby zgubionych kilogramów. Zdaniem naukowców oznacza to, że zaobserwowany efekt nie był wyłącznie konsekwencją utraty tkanki tłuszczowej.

Starzejąca się tkanka tłuszczowa może podtrzymywać stan zapalny

Kolejnym krokiem było ustalenie, gdzie wraz z wiekiem powstaje coraz więcej C3.

Badacze wskazali przede wszystkim na trzewną białą tkankę tłuszczową, czyli tłuszcz gromadzący się wokół narządów wewnętrznych.

Za produkcję białka odpowiadała szczególna grupa makrofagów – komórek układu odpornościowego. Z wiekiem było ich coraz więcej.

W praktyce może to oznaczać, że starzejąca się tkanka tłuszczowa zaczyna wytwarzać większe ilości C3. Z tego z kolei powstaje C3a, który pobudza komórki odpornościowe do produkcji substancji podtrzymujących stan zapalny.

Tworzy się więc coś na kształt biologicznego błędnego koła.

„Cichy” stan zapalny i starzenie

Przewlekły, niewielki stan zapalny organizmu jest od lat wskazywany jako jeden z mechanizmów towarzyszących starzeniu.

W literaturze naukowej funkcjonuje nawet termin „inflammaging”, będący połączeniem angielskich słów oznaczających stan zapalny i starzenie.

Nie chodzi przy tym o gwałtowny stan zapalny występujący podczas infekcji czy urazu, lecz o długotrwałą, łagodną aktywację układu immunologicznego.

Z czasem może ona sprzyjać rozwojowi chorób związanych z wiekiem.

Eksperyment na myszach dał interesujący wynik

Najbardziej interesująca część eksperymentu dotyczyła starych myszy.

Zwierzętom podano przeciwciało blokujące działanie C3a.

Efekt?

Związany z wiekiem stan zapalny wyraźnie się zmniejszył.

Zdaniem autorów badania oznacza to, że ograniczenie działania C3a może naśladować część korzystnych efektów restrykcji kalorycznej.

W przyszłości mechanizm ten mógłby więc stać się jednym z celów terapii mających ograniczać niekorzystne konsekwencje starzenia organizmu.

Układu odpornościowego nie można po prostu „wyłączyć”

Badacze bardzo wyraźnie zaznaczają jednak, że całkowite zablokowanie układu dopełniacza byłoby złym pomysłem.

Organizm potrzebuje go do walki z zakażeniami.

Naukowcy chcą więc teraz sprawdzić, czy możliwe byłoby ograniczanie jedynie jego nadmiernej aktywności pojawiającej się w starszym wieku, przy zachowaniu podstawowych funkcji obronnych.

To szczególnie istotne, ponieważ badanie nie oznacza jeszcze, że odkryto „lek na starość”. Część doświadczeń wykonano na zwierzętach, a droga od wskazania biologicznego mechanizmu do bezpiecznej i skutecznej terapii dla ludzi jest długa.

To, co chroni młody organizm, później może mu szkodzić

Autorzy pracy odnoszą swoje odkrycie także do interesującej koncepcji biologicznej zwanej plejotropią antagonistyczną.

Zakłada ona, że niektóre mechanizmy korzystne dla człowieka w młodości mogą z czasem zacząć działać przeciwko niemu.

Układ dopełniacza doskonale pasuje do tej teorii.

W młodym organizmie C3 i pozostałe jego elementy pomagają skutecznie zwalczać zakażenia. Z wiekiem ich nadmierna aktywność może jednak przyczyniać się do przewlekłego stanu zapalnego.

Biologia po raz kolejny pokazuje więc swoją przewrotność: mechanizm, który przez dziesięciolecia jest naszym strażnikiem, z czasem może stać się częścią problemu.

Badania opublikowano w czasopiśmie „Nature Aging”.

Źródło: PAP / Katarzyna Czechowicz

I właśnie dlatego tej decyzji nie można traktować jak zwykłej technicznej korekty budżetu.

Jeszcze pod koniec 2024 roku Tomaszowskie Centrum Zdrowia miało około 23 mln zł środków pieniężnych, około 24 mln zł zobowiązań, blisko 4 mln zł zysku operacyjnego i ponad 7 mln zł zysku netto. Rok później obraz był zupełnie inny. Zobowiązania wzrosły do około 31 mln zł, zasoby gotówkowe skurczyły się o około 10 mln zł, wynik operacyjny spadł do ponad 9 mln zł straty, a wynik netto do ponad 4 mln zł na minusie.

To nie był drobny poślizg. To była gwałtowna zmiana kondycji finansowej spółki.

Za bieżące zarządzanie TCZ w 2025 roku odpowiadał ówczesny prezes Marek Utracki. Za nadzór właścicielski odpowiadały władze powiatu z ówczesnym starostą Mariuszem Węgrzynowskim na czele. Trzeba uczciwie zaznaczyć, że starosta nie zarządzał szpitalem operacyjnie, a na wyniki TCZ wpływały również czynniki zewnętrzne: rosnące koszty, problemy systemu ochrony zdrowia czy utrata części przychodów. Nie zmienia to jednak faktu, że właśnie w 2025 roku finansowa poduszka bezpieczeństwa szpitala została w dużej części zużyta, a zobowiązania wyraźnie wzrosły.

Dlatego dzisiejszego problemu nie da się odciąć grubą kreską od tamtego okresu.

Podczas sesji 26 sierpnia nowa prezes TCZ Izabela Grenda poinformowała radnych, że strata po siedmiu miesiącach tego roku przekroczyła 8 mln zł. Jednocześnie pojawiła się pierwsza od dawna lepsza wiadomość: w lipcu strata wyniosła już tylko kilkaset tysięcy złotych. Kierownictwo szpitala szuka oszczędności, a prezes mówiła o pierwszym „światełku w tunelu”.

To światełko jest potrzebne, bo największym zagrożeniem nie jest sama strata księgowa. Prawdziwy alarm zaczyna się wtedy, kiedy spółce zaczyna brakować gotówki na bieżące zobowiązania: wynagrodzenia, leki, materiały, energię i płatności dla kontrahentów.

Już wcześniej władze TCZ ostrzegały przed ryzykiem utraty płynności finansowej. Dziś powiat przygotowuje się do poręczenia zobowiązań szpitala na prawie 9 mln zł. Tych dwóch faktów nie sposób od siebie oddzielić.

Nie oznacza to, że TCZ stoi nad przepaścią. Poręczenie może właśnie służyć temu, aby do kryzysu płynności nie dopuścić. Ale pokazuje skalę problemu.

Jeszcze niedawno szpital miał własną wielomilionową rezerwę. Dziś potrzebuje finansowego parasola właściciela.

I właśnie tu wraca pytanie o odpowiedzialność za 2025 rok. Marek Utracki odpowiadał za zarządzanie spółką. Mariusz Węgrzynowski i ówczesny Zarząd Powiatu odpowiadali za nadzór właścicielski. Dzisiejsze władze muszą natomiast mierzyć się ze skutkami tamtego okresu i z pytaniem, czy TCZ uda się odzyskać stabilność, zanim poręczenie zamieni się z zapisu w budżecie w realne obciążenie dla powiatu.

Rachunek za 2025 rok nie zniknął. Dziś ma postać poręczenia sięgającego niemal 9 mln zł.

• na ochronę zdrowia w 2027 roku rząd chce przeznaczyć 274,1 mld zł, o 26,3 mld więcej niż w 2026 roku;
• dotacja budżetowa dla Narodowego Funduszu Zdrowia ma wzrosnąć do 41,5 mld zł;
• większe nakłady nie oznaczają automatycznie większych pieniędzy dla konkretnego szpitala – znaczenie będą miały kontrakty NFZ oraz wyceny świadczeń.

Rada Ministrów przyjęła w piątek wstępny projekt budżetu państwa na 2027 rok. Jak poinformowała Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, jego głównymi priorytetami mają być bezpieczeństwo, ochrona zdrowia oraz inwestycje strategiczne.

Jeszcze przed rozpoczęciem posiedzenia premier Donald Tusk mówił o wzroście nakładów na zdrowie o około 26 mld zł. Po przyjęciu projektu poznaliśmy dokładniejsze dane: wydatki na ten cel mają wynieść 274,1 mld zł, czyli o 26,3 mld zł więcej niż w 2026 roku. Sama dotacja z budżetu państwa dla Narodowego Funduszu Zdrowia została zaplanowana na 41,5 mld zł – o 15,5 mld zł więcej niż rok wcześniej.  

Tusk: większe pieniądze nie mogą zostać zmarnowane

Premier podkreślał podczas posiedzenia rządu, że zwiększenie finansowania ochrony zdrowia musi przełożyć się na sytuację pacjentów.

To ważna deklaracja, bo polska służba zdrowia od lat przypomina studnię, do której kolejne rządy dolewają miliardy, podczas gdy pacjent wciąż stoi z numerkiem w ręku i słyszy, że najbliższy termin wizyty jest za kilka miesięcy.

W 2026 roku łączne nakłady na ochronę zdrowia zaplanowano na 247,8 mld zł. Rok później mają więc przekroczyć 274 mld zł. (Gov.pl)

Jednocześnie Ministerstwo Zdrowia prowadzi zmiany w wycenach świadczeń. Resort zapowiadał wcześniej, że nowe taryfy mają lepiej odpowiadać rzeczywistym kosztom leczenia i kierować pieniądze tam, gdzie potrzeby pacjentów są największe. Zmiany dotyczą m.in. położnictwa, chorób układu oddechowego czy diagnostyki onkologicznej. 

Więcej pieniędzy nie oznacza automatycznie więcej pieniędzy dla szpitala

To szczególnie istotne z punktu widzenia Tomaszowa Mazowieckiego.

Kwota 274,1 mld zł jest bowiem łączną wartością publicznych nakładów na ochronę zdrowia, a nie workiem pieniędzy, który zostanie proporcjonalnie podzielony pomiędzy wszystkie szpitale w Polsce.

O tym, jaka część nowych środków rzeczywiście trafi do poszczególnych placówek, zdecydują między innymi kontrakty z Narodowym Funduszem Zdrowia, liczba wykonywanych świadczeń, ich wycena oraz struktura działalności konkretnego szpitala.

W Tomaszowie pytanie ma dodatkowy ciężar. W ostatnich dniach Rada Powiatu zajmowała się udzieleniem poręczeń Tomaszowskiemu Centrum Zdrowia. W tle pozostaje sytuacja finansowa spółki i ryzyko problemów z jej płynnością.

Dlatego zapowiedź kolejnych miliardów dla ochrony zdrowia brzmi dobrze, ale z punktu widzenia TCZ najważniejsza będzie odpowiedź na znacznie bardziej przyziemne pytanie: ile z tych pieniędzy rzeczywiście trafi do tomaszowskiego szpitala i za jakie świadczenia?

Dopiero wtedy będzie można powiedzieć, czy wielkie liczby z Warszawy przełożą się na codzienność pacjenta przychodzącego do poradni czy na szpitalny oddział.

Budżet rekordowy również pod względem wydatków

Cały projekt budżetu na 2027 rok zakłada 695 mld zł dochodów i 977,6 mld zł wydatków. Maksymalny deficyt ma sięgnąć 282,6 mld zł.

Na obronność przewidziano 198,1 mld zł, czyli 4,51 proc. PKB. Kolejne dziesiątki miliardów mają zostać przeznaczone na energetykę, drogi i kolej. Samo bezpieczeństwo publiczne – Policja, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna, SOP i służby specjalne – ma kosztować 36,5 mld zł. 

Rząd skorygował jednocześnie wcześniejsze prognozy gospodarcze. Aktualny projekt zakłada w 2027 roku 3-procentowy realny wzrost PKB oraz inflację na poziomie 2,8 proc. 

To na razie projekt. Dokument ma zostać przekazany do zaopiniowania Radzie Dialogu Społecznego oraz Radzie Fiskalnej, a później trafi do parlamentu.

Dla pacjentów prawdziwy test tego budżetu nie będzie jednak odbywał się przy sejmowej mównicy. Odbędzie się w rejestracjach poradni, na szpitalnych oddziałach i przy telefonach, pod którymi dziś niejednokrotnie słyszą: „najbliższy wolny termin za kilka miesięcy”.

• U osób z ciężką depresją naukowcy stwierdzili zaburzenia powstawania nowych neuronów w hipokampie.
• Zmiany mogą utrudniać mózgowi oddzielanie nowych doświadczeń od negatywnych wspomnień.
• Badacze wykryli również zaburzenia dotyczące metabolizmu, połączeń między neuronami oraz działania układu odpornościowego.
• Wyniki pokazują, że depresji nie można sprowadzać wyłącznie do zaburzeń poziomu serotoniny.
• Odkrycie może w przyszłości pomóc w tworzeniu terapii dostosowanych do biologicznego podłoża choroby.

Mózg, który nie potrafi zostawić przeszłości za sobą

Jedną z najbardziej przejmujących cech depresji jest to, że przeszłość potrafi w niej zachowywać się jak cień – wraca, nakłada się na teraźniejszość i zmienia sposób przeżywania zupełnie nowych wydarzeń. Najnowsze badania naukowców z Columbia University pokazują, że zjawisko to może mieć bardzo konkretną biologiczną podstawę.

Badacze przeanalizowali tkankę hipokampa pobraną pośmiertnie od osób cierpiących na ciężką depresję oraz ludzi bez zaburzeń psychicznych. Sprawdzili aktywność genów w niemal pół milionie jąder komórkowych.

Skupili się właśnie na hipokampie, ponieważ jest on jednym z nielicznych obszarów ludzkiego mózgu, w których także w dorosłym życiu mogą pojawiać się nowe neurony.

Hipokamp ma ogromne znaczenie dla pamięci, uczenia się i przetwarzania emocji. Od dawna wiadomo również, że nieprawidłowości jego funkcjonowania mają związek z depresją.

Nowe neurony zaczynają powstawać, ale proces się zatrzymuje

Analiza wykazała, że u osób z depresją rozwój nowych komórek nerwowych przebiegał nieprawidłowo. Część powstających komórek nie przechodziła kolejnych etapów dojrzewania.

Towarzyszyły temu zmiany aktywności wielu genów.

Może mieć to bardzo konkretne konsekwencje.

Jednym z zadań hipokampa jest bowiem rozróżnianie podobnych doświadczeń. Dzięki temu mózg potrafi zrozumieć, że sytuacja, która wydarza się dzisiaj, nie musi być powtórzeniem czegoś bolesnego, co zdarzyło się wcześniej.

Jeżeli mechanizm ten działa gorzej, granica między dawnym doświadczeniem a teraźniejszością może stawać się mniej wyraźna.

W pewnym sensie mózg może mieć większą trudność z powiedzeniem samemu sobie: „to już nie jest tamta sytuacja”.

Depresja to znacznie więcej niż serotonina

Badacze zauważyli jednocześnie, że zmiany nie dotyczą wyłącznie komórek odpowiadających za powstawanie nowych neuronów.

W całym hipokampie osób z depresją obserwowano również zaburzenia połączeń pomiędzy neuronami, transportu substancji wewnątrz komórek oraz metabolizmu.

W wielu rodzajach komórek pojawiały się oznaki stresu komórkowego oraz aktywacji mechanizmów odpornościowych. Nieprawidłowo działały również szlaki związane z serotoniną i glutaminianem – neuroprzekaźnikami odgrywającymi ważną rolę w komunikacji pomiędzy komórkami nerwowymi.

To niezwykle istotne odkrycie, ponieważ przez dziesięciolecia popularne wyobrażenie o depresji sprowadzało chorobę przede wszystkim do zaburzeń związanych z serotoniną.

Najnowsze badania pokazują obraz dużo bardziej skomplikowany.

Depresja może obejmować jednocześnie procesy związane z neuroplastycznością, metabolizmem komórek, reakcją na stres, odpornością organizmu oraz funkcjonowaniem całych sieci neuronalnych.

Jedna nazwa, różne choroby?

Zdaniem autorów właśnie ta różnorodność zmian może tłumaczyć, dlaczego depresja wygląda zupełnie inaczej u różnych pacjentów.

U jednej osoby dominują zaburzenia snu i brak energii. U innej – lęk, problemy z pamięcią albo niemożność odczuwania przyjemności. Jeszcze ktoś może niemal normalnie funkcjonować zawodowo, jednocześnie prowadząc każdego dnia niezwykle trudną walkę z własnymi myślami.

Możliwe więc, że pod wspólną nazwą „depresja” kryje się kilka różnych mechanizmów biologicznych.

Ich rozpoznanie mogłoby w przyszłości prowadzić do bardziej precyzyjnej psychiatrii – zamiast leczenia wszystkich pacjentów według podobnego schematu terapia mogłaby być dobierana także do biologicznego typu zaburzeń występujących u konkretnej osoby.

Czy mózg można zmusić do ponownej odbudowy?

Jednym z kierunków kolejnych badań ma być sprawdzenie, czy przywrócenie prawidłowego procesu neurogenezy w hipokampie może łagodzić objawy depresji przynajmniej u części chorych.

Na razie nie oznacza to powstania nowej terapii. Badanie opisuje mechanizmy zachodzące w ludzkim mózgu i wskazuje potencjalne cele dalszych badań.

Jego znaczenie jest jednak duże.

Pokazuje bowiem, że depresja nie jest jedynie chwilowym „spadkiem nastroju” ani prostym niedoborem jednego związku chemicznego. Towarzyszą jej rozległe zmiany biologiczne dotyczące sposobu funkcjonowania i przystosowywania się komórek nerwowych.

Mózg człowieka pozostaje strukturą niezwykle plastyczną. Najnowsze odkrycia pozwalają coraz dokładniej zrozumieć, co dzieje się z tą zdolnością w czasie depresji – i być może kiedyś również, jak ją skutecznie odzyskać.

Źródło: PAP / „Nature Medicine”

• naukowcy porównali dietę ketogeniczną, śródziemnomorską i niskotłuszczową;
• wszystkie prowadziły do utraty około 10 proc. masy ciała i poprawy zdrowia metabolicznego;
• w grupie stosującej keto ilość tłuszczu w wątrobie zmniejszyła się średnio o 67 proc.;
• po kilku miesiącach około połowa badanych stosujących dietę ketogeniczną przestała spełniać kryteria stanu przedcukrzycowego.

Nie tylko mniej kilogramów

Od lat trwa spór przypominający dietetyczny mecz bez końcowego gwizdka. Jedni przekonują, że trzeba przede wszystkim ograniczać tłuszcz, inni stawiają na dietę śródziemnomorską, a zwolennicy keto wskazują na węglowodany jako głównego przeciwnika.

Naukowcy z Washington University School of Medicine w St. Louis postanowili sprawdzić, czy przy podobnej utracie kilogramów skład diety rzeczywiście może mieć dodatkowe znaczenie dla zdrowia.

Badani mieli otyłość, stłuszczenie wątroby oraz stan przedcukrzycowy. Zostali podzieleni na grupy stosujące trzy bardzo różne modele żywienia.

Pierwszą była dieta ketogeniczna, czyli bardzo uboga w węglowodany i bogata w tłuszcz. Z węglowodanów pochodziło zaledwie około 4 proc. dostarczanych kalorii, natomiast z tłuszczów aż 73 proc.

Druga dieta była niemal jej przeciwieństwem – około 70 proc. energii pochodziło z węglowodanów, a jedynie 15 proc. z tłuszczu.

Trzecia grupa stosowała dietę śródziemnomorską, opartą przede wszystkim na warzywach, oliwie, orzechach, rybach i umiarkowanych ilościach nabiału. W tym przypadku około połowy kalorii pochodziło z węglowodanów, a 35 proc. z tłuszczu.

Naukowcy kontrolowali nawet to, co trafiało na talerze

Badanie znacznie różniło się od popularnych internetowych eksperymentów w rodzaju „przez miesiąc jadłem tylko...”.

Posiłki uczestnikom dostarczali sami naukowcy. Badani regularnie spotykali się również z dietetykami. Kaloryczność została dobrana w taki sposób, aby w ciągu około czterech–pięciu miesięcy uczestnicy stracili około 10 proc. początkowej masy ciała.

I rzeczywiście – wszystkie trzy sposoby odżywiania przyniosły wyraźne korzyści.

Spadła masa ciała, poprawiła się wrażliwość organizmu na insulinę oraz zdolność kontrolowania poziomu glukozy.

Kiedy jednak naukowcy zaczęli przyglądać się szczegółowym wynikom badań metabolicznych, pomiędzy grupami pojawiły się znaczące różnice.

Keto najmocniej „odtłuściło” wątrobę

Najbardziej spektakularną różnicę zaobserwowano w wątrobie.

U osób stosujących dietę ketogeniczną ilość zgromadzonego w niej tłuszczu zmniejszyła się średnio aż o 67 proc.

W dwóch pozostałych grupach spadek wyniósł około 45 proc.

To istotna różnica, ponieważ stłuszczenie wątroby często idzie w parze z otyłością, insulinoopornością oraz zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.

Zdaniem prof. Samuela Kleina z Washington University wyniki sugerują, że u osób, u których jednocześnie występują otyłość, duża zawartość tłuszczu w wątrobie i stan przedcukrzycowy, mocne ograniczenie węglowodanów może powodować dodatkowe korzystne zmiany metaboliczne, wykraczające poza sam efekt schudnięcia.

Połowa badanych przestała spełniać kryteria stanu przedcukrzycowego

Jeszcze bardziej przemawiające do wyobraźni są dane dotyczące stanu przedcukrzycowego.

Po zakończeniu programu około 50 proc. uczestników stosujących dietę ketogeniczną nie spełniało już kryteriów stanu przedcukrzycowego.

W grupie stosującej dietę śródziemnomorską było to około 29 proc., a w grupie stosującej dietę wysokowęglowodanową i niskotłuszczową – zaledwie 7 proc.

U osób na diecie ketogenicznej naukowcy stwierdzili również największy wzrost stężenia glukagonu – hormonu uczestniczącego m.in. w procesach prowadzących do zmniejszenia zawartości tłuszczu w wątrobie – oraz największy spadek poziomu insuliny.

Dużo tłuszczu, ale cholesterol nie wzrósł

Badaczy zaskoczył jeszcze jeden rezultat.

Mimo że osoby stosujące dietę ketogeniczną jadły zdecydowanie najwięcej tłuszczu, w czasie badania nie stwierdzono u nich wzrostu poziomu tłuszczów ani cholesterolu we krwi w porównaniu z pozostałymi dietami.

– Najbardziej zaskakujące było to, że uczestnicy grupy ketogenicznej nie odnotowali wzrostu poziomu tłuszczów ani cholesterolu we krwi, mimo że spożywali najwięcej tłuszczu – wskazuje pierwszy autor badania Max Petersen.

Badacze podkreślają, że w czasach gwałtownego rozwoju leków przeciw otyłości, w tym preparatów wykorzystujących mechanizm GLP-1, dieta nadal może pozostawać ważnym elementem leczenia zaburzeń metabolicznych.

To nie jest jednak recepta dla wszystkich

Wyniki brzmią bardzo obiecująco, ale trzeba uważać z prostym wnioskiem: „keto jest najlepsze”.

Badanie było niewielkie, trwało tylko kilka miesięcy, a jego uczestnicy znajdowali się pod opieką specjalistów. Co więcej, naukowcy sami dostarczali im posiłki. To warunki bardzo odmienne od codziennego życia, w którym dietę trzeba utrzymać przez wiele miesięcy lub lat.

Badano też konkretną grupę – osoby z otyłością, stanem przedcukrzycowym i stłuszczeniem wątroby. Rezultatów nie można więc automatycznie przenosić na osoby zdrowe czy traktować jako dowodu, że każdy powinien radykalnie ograniczyć węglowodany.

Jedno z badania wynika jednak dość wyraźnie: liczy się nie tylko to, ile kilogramów tracimy, ale również to, w jaki sposób do tej utraty masy ciała dochodzimy.

Badanie „Effect of diet macronutrient content on the cardiometabolic response to weight loss: A randomized clinical trial” opublikowano 27 sierpnia w czasopiśmie „Cell Metabolism”.

Źródło: PAP / Cell Metabolism / Washington University School of Medicine

W oficjalnym opisie badania WashU rzeczywiście podkreślono, że wszystkie trzy diety poprawiały zdrowie metaboliczne wskutek schudnięcia, natomiast model bardzo niskowęglowodanowy dawał dodatkowe korzyści dla wątroby i kontroli glikemii. Niezależni eksperci zwracają jednocześnie uwagę na małą grupę i krótki czas obserwacji 

• 20 minut ćwiczeń i 90-minutowa drzemka poprawiały wyniki testów pamięci po 30 godzinach bez snu.
• W obu przypadkach uczestnicy zapamiętywali około 22 proc. więcej niż osoby z grupy kontrolnej.
• Drzemka i ruch pomagały jednak mózgowi w zupełnie inny sposób. Ćwiczenia nie są przy tym substytutem normalnego snu.

Naukowcy z McGill University w Kanadzie przeprowadzili eksperyment, którego wyniki opublikowano w „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS). Chcieli sprawdzić, czy stosunkowo krótki wysiłek fizyczny może chronić pamięć człowieka w sytuacji poważnego niedoboru snu.

– Niedobór snu wpływa niemal na każdy aspekt naszego myślenia i funkcjonowania, ale wiele osób nie może po prostu przerwać swoich zajęć i dłużej pospać. Nasze wyniki pokazują, że nawet krótka sesja ćwiczeń może pomóc zachować jedną z naszych najważniejszych zdolności poznawczych – wyjaśnia prof. Marc Roig z McGill's School of Physical and Occupational Therapy, jeden z autorów badania.

30 godzin bez snu

W eksperymencie uczestniczyły 54 zdrowe młode osoby dorosłe. Pod kontrolą naukowców pozostawały bez snu przez 30 kolejnych godzin.

Następnie uczestników podzielono na trzy grupy. Pierwsza przez 20 minut ćwiczyła na rowerze ze średnią lub większą intensywnością. Druga mogła skorzystać z 90-minutowej drzemki. Trzecia nie korzystała z żadnej z tych metod i stanowiła grupę kontrolną.

Badani oglądali później zestaw obrazów. Po trzech dniach naukowcy sprawdzili, jak wiele z nich pozostało w ich pamięci.

Wynik okazał się bardzo wyraźny.

Zarówno osoby, które wcześniej ćwiczyły, jak i te, które mogły się zdrzemnąć, osiągały w teście pamięci wyniki o około 22 proc. lepsze od uczestników, którzy nie ćwiczyli i nie spali.

Ten sam efekt, ale zupełnie inna droga

Najciekawsze okazało się jednak nie samo podobieństwo wyników, lecz sposób, w jaki mózg dochodził do nich po ćwiczeniach i po drzemce.

Badania aktywności mózgu pokazały, że sen pozwalał mu niejako „naładować baterie”. Po drzemce łatwiej było przyswajać i utrwalać nowe informacje.

Ćwiczenia działały inaczej. Nie przywracały utraconych w wyniku braku snu zasobów, lecz sprawiały, że mózg potrafił wydajniej korzystać z tego, co jeszcze mu pozostało. Co ważne, aktywność fizyczna nie powodowała przy tym dodatkowego odczucia zmęczenia.

To rozróżnienie ma duże znaczenie. Z badania nie wynika bowiem, że można zamiast snu wsiąść na rower albo pobiegać przez 20 minut i dalej funkcjonować bez konsekwencji. Sen pozostaje podstawowym mechanizmem regeneracji organizmu.

Ruch może być natomiast rozwiązaniem awaryjnym pomagającym przez pewien czas zachować część sprawności poznawczej.

Ratownicy, lekarze, kierowcy

Autorzy badania wskazują, że ich obserwacje mogą mieć szczególne znaczenie w zawodach, w których zmęczenie jest częste, a pomyłka może mieć bardzo poważne konsekwencje.

Dotyczy to m.in. lekarzy i innych pracowników ochrony zdrowia, ratowników, kierowców oraz osób pracujących na długich albo nocnych zmianach.

Nie wszędzie można bowiem w środku pracy zniknąć na półtorej godziny i się przespać.

– Drzemka w trakcie zmiany nie zawsze jest możliwa. Ćwiczenia są łatwo dostępne, tanie i proste do wprowadzenia. Dlatego mogą być obiecującym sposobem pomagającym ludziom zachować sprawność poznawczą, kiedy ilość snu jest ograniczona – podkreśla Madhura Lotlikar z McGill University, pierwsza autorka badania.

Badanie nie daje więc recepty na życie bez snu. Pokazuje jednak coś praktycznego: kiedy organizm jedzie już na rezerwie, nawet kilkanaście czy kilkadziesiąt minut ruchu może pomóc mózgowi lepiej wykorzystać resztki jego możliwości.

A to, zwłaszcza w pracy wymagającej skupienia i odpowiedzialności za innych, może mieć znaczenie znacznie większe niż wynik laboratoryjnego testu pamięci.

Marek Matacz (PAP), oprac. red.

• W 2025 roku z pacjentami pracowało w Polsce 143,6 tys. lekarzy, o 2,4 tys. więcej niż rok wcześniej.
• Liczba pielęgniarek wzrosła do 223 tys., a fizjoterapeutów do 64,6 tys.
• Województwo łódzkie osiągnęło wynik 45,4 lekarza na 10 tys. mieszkańców – drugi najwyższy w Polsce.
• Polska nadal pozostaje poniżej średniej Unii Europejskiej pod względem dostępności lekarzy.
• Wzrost liczby lekarzy nie oznacza automatycznie krótkich kolejek do specjalistów. W Tomaszowie Mazowieckim w niektórych poradniach oczekiwanie nadal może być wielotygodniowe lub wielomiesięczne.

Lekarzy jest więcej. I to nie jest jednorazowe odbicie

Według danych GUS rok 2025 był kolejnym rokiem wzrostu liczby osób wykonujących najliczniej reprezentowane zawody medyczne.

Z pacjentami pracowało 143,6 tys. lekarzy, czyli o około 2,4 tys. więcej niż rok wcześniej. Oznacza to wzrost o 1,7 proc.

Jeszcze wyraźniejszą zmianę widać w przypadku fizjoterapeutów. Ich liczba zwiększyła się w ciągu roku o około 2,5 tys., osiągając 64,6 tys. osób. To wzrost o 4 proc.

Pielęgniarek było natomiast około 223 tys., o 3,1 tys. więcej niż rok wcześniej.

To kontynuacja trendu widocznego już wcześniej. W oficjalnej informacji za 2024 rok GUS podawał 141 193 lekarzy, 219 881 pielęgniarek i 62 087 fizjoterapeutów pracujących bezpośrednio z pacjentami.

W ciągu zaledwie trzech lat, od 2022 do 2025 roku, liczba praktykujących lekarzy zwiększyła się o 12,1 tys., czyli o 9,2 proc.

To już zmiana, której nie można sprowadzić do statystycznego wahnięcia.

Łódzkie niemal na szczycie tabeli

Szczególnie interesująco wyglądają dane dotyczące województwa łódzkiego.

Na 10 tys. mieszkańców przypada tu 45,4 lekarza. Lepszy wynik zanotowano jedynie na Mazowszu – 46,9.

Średnia krajowa wynosi 38,5.

Na drugim końcu zestawienia znalazły się województwa lubuskie – 27,1, opolskie – 28,1 oraz warmińsko-mazurskie – 28,3 lekarza na 10 tys. mieszkańców.

Można więc powiedzieć: statystycznie mieszkaniec Tomaszowa Mazowieckiego żyje w jednym z najlepiej wyposażonych w lekarzy regionów kraju.

Tyle że w ochronie zdrowia statystyka bywa trochę jak rozkład jazdy pociągów czytany z daleka od dworca. Wszystko wygląda dobrze, dopóki nie trzeba rzeczywiście gdzieś dojechać.

Lekarz jest w województwie. Ale czy jest w Tomaszowie?

Wojewódzka średnia nie oznacza, że lekarze rozmieszczeni są równomiernie.

Duża część specjalistów skupiona jest w Łodzi – wokół szpitali klinicznych, Uniwersytetu Medycznego i wysoko wyspecjalizowanych placówek.

Tomaszowskie Centrum Zdrowia prowadzi jednak szeroką sieć poradni, m.in. kardiologiczną, neurologiczną, diabetologiczną, urologiczną, okulistyczną, chirurgiczną, ortopedyczną, pulmonologiczną, ginekologiczno-położniczą oraz poradnie zdrowia psychicznego i fizjoterapii.

Sama obecność poradni nie odpowiada jednak jeszcze na najważniejsze dla pacjenta pytanie:

kiedy zostanę przyjęty?

I tu obraz robi się bardziej skomplikowany.

Dane publikowane przez NFZ dla poradni kardiologicznej Tomaszowskiego Centrum Zdrowia pokazywały wiosną 2026 roku średni czas oczekiwania wynoszący 132 dni, przy 54 osobach oczekujących. Dane były aktualizowane według stanu raportowanego za maj 2026 roku.

Nie oznacza to, że identyczna sytuacja występuje dziś w każdej poradni – kolejki są zmienne, a terminy powinny być każdorazowo sprawdzane w aktualnym informatorze NFZ. Pokazuje jednak bardzo wyraźnie, dlaczego sam wzrost liczby lekarzy nie rozwiązuje automatycznie problemu dostępności leczenia.

91,8 tys. specjalistów

Kolejna liczba jest równie ważna.

Spośród wszystkich lekarzy pracujących w 2025 roku z pacjentami 91,8 tys. posiadało co najmniej jedną specjalizację. To 63,9 proc. ogólnej liczby lekarzy.

Największą grupę stanowili specjaliści chorób wewnętrznych – około 18,3 tys. osób.

Na kolejnych miejscach znalazły się:

medycyna rodzinna – około 11 tys. lekarzy oraz pediatria – około 7,6 tys.

I właśnie struktura specjalizacji może być dla systemu równie ważna jak sama liczba lekarzy.

Pacjentowi oczekującemu na konsultację neurologiczną, psychiatryczną, endokrynologiczną czy kardiologiczną niewiele pomoże informacja, że ogólna liczba lekarzy w Polsce wzrosła, jeżeli w jego mieście brakuje lekarza konkretnej specjalności albo kontrakt NFZ pozwala przyjąć zbyt mało chorych.

Lekarze z Ukrainy coraz ważniejszą częścią systemu

Na zmianę sytuacji kadrowej wpływa także zatrudnianie lekarzy pochodzących z Ukrainy.

W 2022 roku było ich około 1,1 tys., natomiast pod koniec 2025 roku już niemal 2,7 tys.

Oznacza to wzrost o ponad 130 proc. w ciągu trzech lat.

Ich udział wśród lekarzy pracujących bezpośrednio z pacjentami zwiększył się z około 0,9 do 1,9 proc.

Podobne, choć mniejsze liczbowo zjawisko występuje w pielęgniarstwie. W 2025 roku w Polsce pracowało około 1,6 tys. pielęgniarek posiadających obywatelstwo ukraińskie. Trzy lata wcześniej było ich około 300.

Bez tej grupy zawodowej kadrowy bilans polskiej ochrony zdrowia wyglądałby więc wyraźnie gorzej.

Pielęgniarek więcej, ale potencjalna rezerwa jest ogromna

Szczególnie ciekawie wyglądają dane dotyczące pielęgniarek.

W 2025 roku bezpośrednio w zawodzie pracowało około 223 tys. osób.

Jednocześnie prawo wykonywania zawodu posiadało aż 330,9 tys. osób.

Różnica przekracza więc 100 tys.

Nie oznacza to oczywiście, że ponad 100 tys. pielęgniarek można z dnia na dzień postawić przy szpitalnych łóżkach. Część osób jest na emeryturze, część pracuje poza zawodem, część w administracji albo w innych segmentach systemu.

Pokazuje jednak skalę problemu, o którym od lat mówią przedstawiciele środowiska pielęgniarskiego: samo wykształcenie pracownika nie gwarantuje, że system ochrony zdrowia będzie potrafił go zatrzymać.

Fizjoterapeuci rosną najszybciej

Największą dynamikę wśród analizowanych przez GUS zawodów widać w fizjoterapii.

W 2025 roku zawód wykonywało 64,6 tys. osób, o 4 proc. więcej niż rok wcześniej.

W porównaniu z 2022 rokiem wzrost wynosi aż 15,7 proc.

Polska wypada tu również stosunkowo dobrze na tle Europy – pod względem potencjalnej dostępności fizjoterapeutów zajmuje siódme miejsce wśród 26 porównywanych państw Unii Europejskiej.

To szczególnie istotne w starzejącym się społeczeństwie, w którym rośnie liczba osób wymagających rehabilitacji po zabiegach ortopedycznych, udarach, urazach czy w związku z chorobami przewlekłymi.

Polska wciąż poniżej europejskiej średniej

Optymistyczne tendencje mają jednak swoją granicę.

Według przywołanych przez GUS porównań na 10 tys. mieszkańców Polski przypada około 38,6 lekarza.

Średnia dla porównywanych państw Unii Europejskiej wynosi 45,2.

Polska znalazła się dopiero na 19. miejscu wśród 26 państw.

I właśnie to zestawienie najlepiej studzi euforię.

Kadry medyczne rzeczywiście rosną. W województwie łódzkim sytuacja na tle kraju wygląda bardzo dobrze. Ale przez wiele lat Polska budowała ogromny deficyt lekarzy, pielęgniarek i specjalistów. Tego nie da się odrobić w dwa czy trzy lata.

Najważniejsze pytanie nie brzmi: ilu mamy lekarzy

Dla mieszkańca Tomaszowa Mazowieckiego prawdziwym miernikiem jakości systemu nie będzie liczba lekarzy wpisana do tabeli GUS.

Będzie nim możliwość zapisania dziecka do pediatry, otrzymania terminu u neurologa, kardiologa czy psychiatry, wykonania diagnostyki bez wielomiesięcznego oczekiwania i uzyskania rehabilitacji wtedy, kiedy jest potrzebna, a nie wtedy, kiedy uraz zdąży już stać się przewlekłą chorobą.

Dlatego najnowsze dane GUS można odczytać jako dobrą wiadomość, ale nie jako komunikat o rozwiązaniu problemu.

Polska ma coraz więcej medyków. Teraz wyzwaniem pozostaje sprawić, by wzrost ten był rzeczywiście odczuwalny także poza największymi ośrodkami akademickimi – również w Tomaszowie Mazowieckim i powiecie tomaszowskim.

Źródło danych krajowych: GUS/PAP. Dane dotyczące oferty Tomaszowskiego Centrum Zdrowia i przykładowych terminów leczenia: TCZ oraz Informator o Terminach Leczenia NFZ.

Znalezienie psychologa w Łodzi

Wybór odpowiedniego specjalisty jest kluczowy dla powodzenia terapii. Zwróć uwagę na kwalifikacje, takie jak ukończone studia wyższe oraz certyfikaty ukończonych szkół psychoterapii. Ważne jest, aby specjalista pracował w nurcie terapeutycznym odpowiadającym Twoim potrzebom, co warto zweryfikować przed umówieniem wizyty.

Dobry psycholog w Łodzi a specjalizacja

Sprawdź, czy obszar specjalizacji terapeuty jest zgodny z rodzajem problemów, z jakimi się zgłaszasz. Inne kompetencje są pomocne w pracy z dziećmi, a inne w terapii par czy wsparciu w przypadku uzależnień. Każda decyzja terapeutyczna powinna być konsultowana z lekarzem.

Pierwsza wizyta u psychologa w Łodzi

Pierwsze spotkanie ma charakter konsultacyjny i pozwala ocenić, czy czujesz się komfortowo w relacji z daną osobą. Zbudowanie zaufania jest fundamentem efektywnej współpracy.

Kiedy warto zdecydować się na konsultację z psychologiem?

Gdzie szukać wsparcia psychologa w Łodzi?

Decyzja o skorzystaniu ze wsparcia psychologicznego bywa pomocna w sytuacjach, gdy codzienne trudności zaczynają przytłaczać, a dotychczasowe sposoby radzenia sobie z nimi okazują się niewystarczające. Warto rozważyć konsultację, kiedy doświadczamy długotrwałego smutku, lęku, problemów w relacjach lub trudności w radzeniu sobie ze stresem. Taka rozmowa może stanowić pierwszy krok do zrozumienia swoich emocji.

Profesjonalny psycholog w Łodzi a zdrowie psychiczne

Specjalista może pomóc w identyfikacji źródeł problemów oraz wesprzeć w poszukiwaniu skutecznych strategii radzenia sobie w trudnych momentach życiowych.

Jakie nurty psychoterapii są dostępne w łódzkich gabinetach?

Terapia poznawczo-behawioralna u psychologa w Łodzi

Wybór nurtu terapeutycznego jest kluczowym elementem poszukiwań wsparcia psychologicznego. Gabinety w Łodzi oferują różnorodne podejścia, dostosowane do specyfiki problemów pacjentów. Popularnym nurtem jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która koncentruje się na identyfikacji i zmianie niekorzystnych wzorców myślenia oraz zachowań. Jest to metoda często stosowana w przypadku zaburzeń lękowych czy depresji.

Podejście psychodynamiczne w łódzkich gabinetach

Inną dostępną opcją jest terapia psychodynamiczna. Jej celem jest dotarcie do nieuświadomionych konfliktów wewnętrznych i zrozumienie, jak przeszłe doświadczenia wpływają na obecne funkcjonowanie. Proces terapeutyczny w tym nurcie bywa dłuższy, ale może prowadzić do głębokich zmian w osobowości.

Terapia humanistyczna oferowana przez specjalistów w Łodzi

Dostępne są również nurty humanistyczne, takie jak terapia Gestalt, która skupia się na doświadczaniu "tu i teraz" i poszerzaniu świadomości. Ostateczną decyzję o wyborze nurtu warto podjąć po konsultacji ze specjalistą, który pomoże dopasować metodę do indywidualnych potrzeb.

Na co zwrócić uwagę podczas pierwszej wizyty w gabinecie?

Pierwsza konsultacja z psychologiem w Łodzi

Pierwsze spotkanie z psychoterapeutą ma charakter konsultacyjny i służy wzajemnemu poznaniu. Ważne jest, aby zwrócić uwagę na sposób komunikacji specjalisty oraz atmosferę panującą w gabinecie. Komfort i poczucie bezpieczeństwa są kluczowe dla budowania relacji terapeutycznej.

Rola zaufania w terapii u psychologa w Łodzi

Zastanów się, czy czujesz się swobodnie, mówiąc o swoich trudnościach. Sprawdzony psycholog w Łodzi powinien stworzyć przestrzeń, w której otwartość jest możliwa bez obawy o ocenę. Relacja oparta na zaufaniu może być istotnym elementem wspierającym proces terapeutyczny, którego ostateczne efekty zależą od wielu indywidualnych czynników.

Jak przygotować się do pierwszej konsultacji psychologicznej?

Przygotowanie do spotkania z psychologiem w Łodzi

Przed pierwszą wizytą warto zastanowić się, jakie kwestie chciałoby się poruszyć. Można spisać kluczowe myśli lub pytania na kartce, co bywa pomocne w uporządkowaniu emocji i oczekiwań. Nie jest to jednak wymóg – specjalista jest przygotowany, by pomóc nazwać problem, nawet jeśli na początku trudno go precyzyjnie określić.

Twoje oczekiwania wobec psychologa z Łodzi

Warto również przemyśleć, jakich rezultatów oczekuje się od terapii, pamiętając, że jest to proces wymagający czasu i zaangażowania. Otwarte podejście do rozmowy i gotowość do dzielenia się swoimi doświadczeniami mogą znacząco wpłynąć na przebieg pierwszego spotkania oraz dalszą współpracę z psychologiem.

Czym różni się pomoc psychologa od wsparcia psychoterapeuty?

Konsultacja z psychologiem w Łodzi

Psycholog to absolwent studiów magisterskich z psychologii, który może udzielać porad, przeprowadzać diagnozę psychologiczną oraz oferować wsparcie w sytuacjach kryzysowych. Jego pomoc bywa skoncentrowana na bieżących trudnościach i ma często charakter krótkoterminowy. Każda interwencja powinna być rozważana jako element wspierający, a ostateczne decyzje dotyczące zdrowia warto konsultować z lekarzem.

Psychoterapeuta a sprawdzony psycholog w Łodzi

Psychoterapeuta to specjalista, który oprócz studiów magisterskich ukończył dodatkowe, kilkuletnie szkolenie z psychoterapii. Skupia się na długoterminowym procesie, którego celem jest głębsza zmiana w funkcjonowaniu i zrozumienie źródeł problemów. Dobrze dobrany psycholog w Łodzi może pomóc w dopasowaniu odpowiedniej ścieżki terapeutycznej.

Jak sprawdzić, czy wybrany specjalista pracuje pod superwizją?

Superwizja u psychologa w Łodzi

Superwizja to proces, w którym psycholog lub psychoterapeuta konsultuje swoją pracę z innym, zazwyczaj bardziej doświadczonym specjalistą. Jest to standardowa praktyka, która wspiera utrzymanie jakości świadczonych usług. Informacje na temat superwizji można często znaleźć na stronie internetowej specjalisty lub zapytać o nią bezpośrednio podczas pierwszego spotkania.

Pytania do psychologa w Łodzi o superwizję

Warto zapytać, czy praca terapeutyczna jest poddawana regularnej superwizji, ponieważ może to świadczyć o dbałości o etykę zawodową. Brak superwizji nie musi dyskwalifikować specjalisty, jednak jej obecność stanowi dodatkowy element weryfikujący jakość pracy i dbałość o rozwój zawodowy. Ostateczną decyzję o wyborze specjalisty należy podjąć na podstawie całokształtu dostępnych informacji.

• Choroby neurologiczne należą do schorzeń powodujących największe obciążenie społeczne, szczególnie ze względu na lata życia z niepełnosprawnością i konieczność opieki nad chorymi.
• Tomaszów Mazowiecki szybko się starzeje. Według danych za 2025 r. w mieście mieszkało ponad 14,4 tys. osób w wieku 65+, czyli ponad jedna czwarta mieszkańców.
• Tomaszowskie Centrum Zdrowia posiada Oddział Neurologiczny, Pododdział Udarowy i poradnię neurologiczną, ale najbardziej zaawansowane leczenie Parkinsona dostępne jest m.in. w specjalistycznym ośrodku w Łodzi.
• W leczeniu Alzheimera następuje przełom. W UE dopuszczono już leki oddziałujące na proces chorobowy, a w Polsce rozpoczęły się procedury dotyczące ich refundacji.

Choroba jednego człowieka, która zmienia życie całej rodziny

Są choroby, przy których statystyka niewiele mówi. Alzheimer jest właśnie jedną z nich. W tabeli widzimy jednego pacjenta. W rzeczywistości choruje z nim żona, mąż, córka, syn. Ktoś rezygnuje z pracy, ktoś przestaje wyjeżdżać, ktoś zaczyna wstawać w nocy, pilnować leków, gotowania, drzwi wejściowych, gazu. Z czasem opieka nad człowiekiem, który przez dziesięciolecia był samodzielny, może zamienić się w całodobowy dyżur.

Podobnie jest z zaawansowaną chorobą Parkinsona czy następstwami ciężkiego udaru mózgu.

Dlatego prof. Bartosz Karaszewski, konsultant krajowy w dziedzinie neurologii, podczas debaty Medycznej Racji Stanu zwracał uwagę, że jeśli spojrzeć nie tylko na liczbę zgonów, lecz również na lata przeżyte z niepełnosprawnością oraz zaangażowanie rodzin i opiekunów, choroby mózgu znajdują się od lat na samym szczycie problemów zdrowotnych społeczeństwa.

To ważne także z perspektywy Tomaszowa Mazowieckiego.

Według danych za 2025 rok, opartych na statystykach GUS, Tomaszów liczył około 56 tys. mieszkańców, z czego 14 444 osoby miały co najmniej 65 lat. Oznacza to, że seniorzy stanowią już około 26 proc. populacji miasta. Szczególnie szybko zwiększa się grupa najstarszych mieszkańców – osób w wieku 75–79 lat było w 2025 roku o prawie 8 proc. więcej niż rok wcześniej.

To nie jest więc problem, który pojawi się w Tomaszowie kiedyś. On już tu jest.

Alzheimer. Medycyna przekracza granicę, której przez lata nie mogła pokonać

Według danych NFZ przywołanych podczas debaty w 2024 roku w Polsce było około 383 tys. pacjentów z rozpoznaną chorobą Alzheimera. Eksperci uważają jednak, że rzeczywista liczba chorych może dochodzić do pół miliona. Jeszcze większa jest populacja wszystkich osób cierpiących na różnego rodzaju otępienia.

I tutaj następuje zmiana, która jeszcze dekadę temu brzmiałaby niemal jak science fiction.

Przez wiele lat lekarze dysponowali przede wszystkim terapiami łagodzącymi objawy Alzheimera. Dziś w Unii Europejskiej dopuszczone są już lekanemab – Leqembi oraz donanemab – Kisunla, czyli przeciwciała monoklonalne skierowane przeciw amyloidowi beta. Nie cofają one choroby ani nie przywracają utraconej pamięci, ale u odpowiednio dobranych pacjentów z wczesną postacią Alzheimera mogą spowolnić pogarszanie się funkcji poznawczych.

Leqembi otrzymał pozwolenie na stosowanie w Unii Europejskiej 15 kwietnia 2025 roku. Kisunla – 24 września 2025 roku. Oba preparaty są przeznaczone dla ściśle określonej grupy pacjentów z wczesną chorobą i potwierdzoną patologią amyloidową. Leczenie wymaga też odpowiedniej diagnostyki i monitorowania ze względu m.in. na możliwość wystąpienia zmian ARIA, czyli obrzęków lub krwawień widocznych w badaniu MRI.

To nie jest jeszcze cudowna pigułka na demencję. Ale Rubikon został przekroczony – po raz pierwszy można realnie próbować wpływać na mechanizm rozwoju choroby, a nie tylko walczyć z jej następstwami.

Jest jeszcze jedna bardzo aktualna wiadomość

Polski system właśnie zaczyna mierzyć się z pytaniem, czy i na jakich zasadach nowe terapie mają być finansowane publicznie.

18 sierpnia 2026 roku do Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji wpłynęło zlecenie dotyczące Kisunli – donanemabu. Agencja ma przygotować analizę weryfikacyjną, stanowisko Rady Przejrzystości i rekomendację prezesa AOTMiT. To formalny element procedury prowadzącej do ewentualnej refundacji.

Dla pacjentów oznacza to jedno: rewolucja farmakologiczna już się zaczęła, ale równie ważna jak sam lek będzie wczesna diagnostyka.

Bo jeżeli terapia przeznaczona jest dla chorego znajdującego się na początku drogi, niewiele pomoże system, który rozpoznaje chorobę dopiero wtedy, gdy człowiek nie jest już w stanie samodzielnie funkcjonować.

Polska ma już program. Teraz musi zacząć działać

W tym miejscu warto uaktualnić jedną informację pojawiającą się w debacie ekspertów.

Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych nie jest już projektem.

Rada Ministrów przyjęła go uchwałą nr 173 z 11 grudnia 2025 roku. Akt został opublikowany 17 grudnia i wszedł w życie 18 grudnia 2025 roku. To pierwszy taki kompleksowy program w Polsce.

Zakłada między innymi poprawę diagnostyki, wcześniejsze wykrywanie chorób otępiennych, profilaktykę, poprawę dostępu do leczenia, rozwój opieki dziennej oraz wsparcie rodzin i opiekunów. Oficjalny portal pacjent.gov.pl zwraca również uwagę na potrzebę rozwijania opieki domowej, środowiskowej i wytchnieniowej. 

Papier jednak nie pamięta, nie cierpi i nie potrzebuje pomocy w dojściu do łazienki.

O wartości programu zdecyduje więc nie liczba konferencji i dokumentów, lecz to, ile miesięcy będzie czekał pacjent od pierwszych niepokojących objawów do diagnozy i rozpoczęcia właściwego leczenia.

A co z mieszkańcem Tomaszowa?

Tu sytuacja nie wygląda tak, jakby na lokalnej mapie neurologii była biała plama.

Tomaszowskie Centrum Zdrowia posiada Oddział Neurologiczny z Pododdziałem Udarowym oraz poradnię neurologiczną. Szpital prowadzi diagnostykę i leczenie udarów, wykonuje leczenie trombolityczne w ostrej fazie udaru, zajmuje się padaczką, stwardnieniem rozsianym, chorobami nerwowo-mięśniowymi i prowadzi wczesną rehabilitację neurologiczną.

Poradnia neurologiczna TCZ zajmuje się również między innymi chorobami naczyniowymi mózgu i schorzeniami układu pozapiramidowego, do których należy choroba Parkinsona.

To istotny potencjał.

Ale właśnie w neurologii coraz bardziej widoczna staje się różnica między postawieniem diagnozy i podstawowym leczeniem a dostępem do najbardziej wyspecjalizowanych terapii.

Na swojej aktualnej stronie TCZ wymienia jako realizowane przez neurologię programy lekowe dotyczące stwardnienia rozsianego oraz choroby Pompego. Nie wskazuje programu leczenia zaawansowanej choroby Parkinsona.

Parkinson. Leczenie jest – ale trzeba dotrzeć do Łodzi

Według danych przedstawionych przez ekspertów w Polsce z chorobą Parkinsona żyje około 90 tys. osób, a około 15 tys. może cierpieć na jej zaawansowaną postać.

Dla takich pacjentów istnieje program lekowy B.90 „Leczenie zaburzeń motorycznych w przebiegu zaawansowanej choroby Parkinsona”. AOTMiT jeszcze w styczniu 2026 roku zajmowała się zmianami dotyczącymi terapii dostępnych w ramach tego programu. 

I tu pojawia się informacja szczególnie ważna dla mieszkańców Tomaszowa.

Program jest realizowany w Centralnym Szpitalu Klinicznym Uniwersytetu Medycznego w Łodzi przy ul. Pomorskiej 251. NFZ wskazywał w 2026 roku działającą tam Klinikę Neurologii z Pododdziałem Udarowym i Rehabilitacji Poudarowej jako miejsce realizacji leczenia zaburzeń motorycznych w zaawansowanej chorobie Parkinsona. 

Kliniką kieruje prof. Agata Gajos, jedna z ekspertek uczestniczących w warszawskiej debacie

To właśnie ona zwracała uwagę na cenę zbyt późnego włączenia nowoczesnego leczenia. Pacjent stopniowo traci samodzielność, częściej upada, doznaje urazów, wycofuje się z życia społecznego i coraz bardziej uzależnia się od rodziny.

Wtedy rachunek za chorobę płaci już nie tylko NFZ.

Płaci go małżonek. Dzieci. Pracodawca. Pomoc społeczna. Szpital. A przede wszystkim sam chory.

Najważniejszym lekiem może być… czas

W neurologii czas od dawna ma szczególne znaczenie. W przypadku udaru mózgu liczą się dosłownie minuty.

Teraz podobne myślenie – choć oczywiście w zupełnie innej skali czasowej – zaczyna dotyczyć chorób neurodegeneracyjnych.

Jeżeli nowoczesne leczenie Alzheimera można zastosować tylko na początku choroby, system musi nauczyć się wychwytywać pacjenta zanim choroba odbierze mu znaczną część samodzielności.

Jeżeli zaawansowanego Parkinsona można skuteczniej kontrolować dzięki terapiom infuzyjnym, nie można czekać, aż człowiek przestanie wychodzić z domu.

I być może właśnie tutaj znajduje się największe wyzwanie dla ochrony zdrowia w najbliższych latach.

Nie chodzi już wyłącznie o wynalezienie kolejnego leku.

Chodzi o stworzenie drogi, którą pacjent będzie mógł do niego dojść.

Dla Tomaszowa oznacza to potrzebę sprawnego połączenia lekarzy rodzinnych, miejscowej poradni neurologicznej i Oddziału Neurologicznego TCZ z ośrodkami referencyjnymi w Łodzi. W mieście, w którym już dziś więcej niż co czwarty mieszkaniec ma ponad 65 lat, neurologia nie może być traktowana jako jeden z wielu fragmentów ochrony zdrowia.

Coraz bardziej staje się jednym z jej fundamentów. 

• Izolowane samce myszy stopniowo zwiększały spożycie alkoholu, natomiast samice piły go mniej.
• Badacze wskazali obwód łączący ciało migdałowate z przyśrodkową korą przedczołową.
• Włączenie tego szlaku zwiększało picie, a jego wyciszenie ograniczało spożycie alkoholu.
• Wyników nie wolno automatycznie odnosić do ludzi – to badanie przedkliniczne przeprowadzone na zwierzętach.
• W Tomaszowie Mazowieckim można uzyskać bezpłatną pomoc bez skierowania.

Gdy cisza staje się czynnikiem ryzyka

Izolacja społeczna przestaje być postrzegana wyłącznie jako bolesne doświadczenie emocjonalne. Coraz częściej mówi się o niej jako o realnym zagrożeniu dla zdrowia publicznego, powiązanym między innymi z depresją, pogorszeniem kondycji fizycznej i nadużywaniem substancji psychoaktywnych.

Dotychczas nie było jednak jasne, co dokładnie dzieje się w mózgu i dlaczego osamotnienie może zwiększać podatność na alkohol. Odpowiedzi poszukiwali naukowcy z Northwestern University i Salk Institute for Biological Studies. Wyniki opublikowano 25 sierpnia 2026 roku w czasopiśmie „Nature Neuroscience”.

Badacze podkreślają, że po raz pierwszy wskazali konkretny szlak neuronalny, który u samców myszy nie tylko towarzyszył zwiększonemu spożyciu alkoholu, lecz wpływał na jego wzrost.

– To pierwsze badanie identyfikujące konkretny obwód mózgowy wyjaśniający, w jaki sposób izolacja społeczna może zwiększać spożycie alkoholu u samców – wskazuje dr Reesha Patel z Northwestern University Feinberg School of Medicine. Jej zdaniem odkrycie może w przyszłości pomóc lepiej zrozumieć biologiczne podłoże nadużywania alkoholu związanego z izolacją.

Samce piły więcej, samice mniej

Dorosłe myszy początkowo przebywały w grupach. Następnie część zwierząt przeniesiono do pojedynczych klatek, odtwarzając warunki izolacji społecznej. Codziennie przez godzinę mogły wybierać pomiędzy wodą a 15-procentowym roztworem alkoholu.

W najważniejszym porównaniu zachowania uczestniczyło 14 samców i 11 samic. W ciągu kolejnych dni izolowane samce stopniowo zwiększały spożycie alkoholu. Wzrost osiągał najwyższy poziom po około tygodniu i utrzymywał się później. Samice reagowały odwrotnie – piły mniej alkoholu.

Nie oznacza to jednak, że samotne kobiety są chronione przed uzależnieniem. Wynik dotyczy określonego eksperymentu na myszach, a dalszą część badań nad mechanizmem zwiększonego picia przeprowadzono przede wszystkim na samcach. Autorzy sami zaznaczają, że dopiero kolejne prace pozwolą ustalić, czy różnica wynika z działania hormonów, czy z odmiennej organizacji obwodów neuronalnych.

Mózg pomiędzy stresem a decyzją

Za pomocą miniaturowych mikroskopów naukowcy obserwowali aktywność neuronów, gdy myszy swobodnie się poruszały i decydowały, czy napić się alkoholu.

Uwagę badaczy zwrócił szlak łączący podstawno-boczną część ciała migdałowatego z przyśrodkową korą przedczołową. Pierwszy z tych obszarów uczestniczy między innymi w przetwarzaniu emocji, stresu i nieprzyjemnych doświadczeń. Drugi ma znaczenie dla kontroli zachowania, oceny nagrody oraz podejmowania decyzji.

Izolacja zwiększała pobudliwość tego połączenia u samców, a zmniejszała ją u samic. Aktywność obwodu pozwalała również przewidywać momenty sięgania po alkohol.

To jeszcze nie dowodziło, że obwód powoduje wzrost spożycia. Mógł jedynie rejestrować to, co działo się podczas picia. Naukowcy przeprowadzili więc kolejny eksperyment.

Światło włączyło pragnienie alkoholu

Badacze zastosowali optogenetykę – metodę pozwalającą pobudzać albo wyciszać wybrane neurony za pomocą impulsów światła.

Kiedy aktywowali wskazany obwód u samców, które wcześniej nie były izolowane, zwierzęta zaczynały reagować na alkohol podobnie jak myszy trzymane w pojedynczych klatkach. Gdy natomiast ten sam szlak wyciszono u izolowanych samców, ilość wypijanego alkoholu spadła.

Eksperyment wskazuje zatem, że badane połączenie neuronalne nie było wyłącznie obserwatorem zachowania. Aktywnie wpływało na zwiększone spożywanie alkoholu.

Według autorów izolacja może zmieniać sposób, w jaki kora przedczołowa przetwarza nagrodę. Reakcja mózgu na naturalne bodźce, takie jak słodki smak, słabła, natomiast odpowiedź związana z alkoholem stawała się silniejsza. Jak gdyby samotny mózg stopniowo przestawiał zwrotnicę, prowadzącą od zwyczajnej przyjemności w stronę chemicznego ukojenia.

Nie mylmy izolacji myszy z ludzką samotnością

To najważniejsze zastrzeżenie dotyczące badania. Myszy zostały fizycznie odseparowane od innych osobników. Naukowcy badali więc skutki izolacji społecznej, a nie subiektywne poczucie samotności znane ludziom.

Człowiek może mieszkać sam i nie czuć się samotny. Może również żyć w rodzinie, pracować wśród ludzi i doświadczać głębokiego osamotnienia. Na sięganie po alkohol wpływają ponadto historia życia, zdrowie psychiczne, sytuacja ekonomiczna, dostępność alkoholu, wzorce rodzinne i otoczenie społeczne.

Autorzy nie twierdzą zatem, że odkryli gotową terapię ani że wskazany mechanizm działa identycznie u ludzi. Badanie otwiera dopiero drzwi do dalszych prac.

Tomaszów Mazowiecki: pomoc jest dostępna bez skierowania

Wyniki eksperymentu niosą także bardzo praktyczne przesłanie: problemowe picie nie zawsze zaczyna się przy barze i nie zawsze ma twarz człowieka widocznie uzależnionego. Czasem zaczyna się w pustym mieszkaniu, po utracie bliskiej osoby, przejściu na emeryturę, rozwodzie albo długiej chorobie.

Osoby dorosłe zmagające się z uzależnieniem, a także ich bliscy, mogą zgłosić się do Poradni Leczenia Uzależnień Tomaszowskiego Centrum Zdrowia przy ul. Granicznej 63. Poradnia prowadzi diagnostykę, psychoterapię oraz psychoedukację dla osób uzależnionych i współuzależnionych. Skierowanie nie jest wymagane. Rejestracja: 44 725 72 16.

Działa również Ogólnopolski Telefon Zaufania „Uzależnienia”: 800 199 990, codziennie w godzinach 16.00–21.00. Rozmowa jest bezpłatna i anonimowa.

Bo czasem pierwszym krokiem nie jest jeszcze terapia. Jest nim zwykłe zdanie wypowiedziane do drugiego człowieka: „Nie radzę sobie. Potrzebuję pomocy”.

• Badanie objęło 129 335 mieszkańców Szkocji obserwowanych przez pięć lat.
• W okresach mieszkania do 800 metrów od zadbanego lasu recepty na antydepresanty wystawiano o około 10 proc. rzadziej, a na leki przeciwlękowe — o około 6 proc. rzadziej.
• Wyniki nie oznaczają, że las leczy depresję ani że może zastąpić terapię i leki.
• Dla Tomaszowa kluczowe jest nie tylko posiadanie lasów, ale zapewnienie mieszkańcom codziennego, pieszego dostępu do bezpiecznej zieleni.

Osiemset metrów, które mogą robić różnicę

Badacze z uniwersytetów w Edynburgu i Glasgow przeanalizowali dane 129 335 dorosłych mieszkańców Szkocji. Połączyli informacje ze Scottish Longitudinal Study, historię miejsca zamieszkania oraz rejestry recept wystawionych przez szkocką publiczną służbę zdrowia w latach 2012–2016.

Interesowała ich odległość od lasów objętych programem Woods In and Around Towns. Za łatwo dostępny uznano teren leśny znajdujący się w promieniu 800 metrów od domu — mniej więcej dziesięciu minut spokojnego spaceru.

Najważniejszy wynik pojawił się wtedy, gdy naukowcy śledzili te same osoby w kolejnych latach. W okresach, w których mieszkały one w pobliżu ulepszonego lasu, prawdopodobieństwo otrzymania recepty na lek przeciwdepresyjny było o około 10 proc. niższe, a na lek przeciwlękowy — o około 6 proc. niższe. Badanie opublikowano 13 sierpnia 2026 roku w „The Lancet Planetary Health”. Jego metodologię i wyniki przedstawia baza PubMed oraz University of Edinburgh Research Explorer.

Wynik, który wymaga uważnego czytania

W badaniu pojawił się również pozorny paradoks. Gdy porównano różnych mieszkańców, osoby żyjące blisko modernizowanych lasów częściej korzystały z antydepresantów. Autorzy wyjaśniają, że szkocki program celowo kierowano do uboższych dzielnic, w których problemy ze zdrowiem psychicznym występowały częściej.

Dopiero obserwacja tych samych osób w czasie pokazała odwrotną zależność: kiedy mieszkały bliżej zagospodarowanego lasu, leki przepisywano im rzadziej. To właśnie ten element wzmacnia wiarygodność ustaleń.

Nie można jednak powiedzieć, że las „wyleczył” uczestników z depresji. Badacze analizowali recepty, a nie indywidualne diagnozy, przebieg terapii czy rzeczywistą częstotliwość spacerów. Mówimy zatem o silnym związku statystycznym, nie o cudownym leku rosnącym między sosnami.

Nie puszcza z baśni, lecz ścieżka, ławka i drogowskaz

Las uwzględniony w szkockim programie nie był romantyczną kn at the edge of civilization from a Mickiewicz ballad. Chodziło o przestrzeń oswojoną i dostępną: z odnowionymi ścieżkami, czytelnym oznakowaniem, bezpiecznymi wejściami oraz wydarzeniami integrującymi lokalną społeczność.

To ważne rozróżnienie. Samo istnienie drzew na mapie nie wystarcza. Zarośnięta droga, błoto, brak ławek, zniszczone tablice, poczucie zagrożenia czy trudny dojazd mogą sprawić, że zielony obszar pozostanie dla mieszkańców równie odległy jak szkockie Highlands.

Profesor Catharine Ward Thompson podkreśliła, że podobne inwestycje „mogą przyczyniać się do zmniejszania nierówności w zdrowiu”. Szczególne znaczenie mają więc tam, gdzie mieszkańcy dysponują mniejszymi dochodami i mają ograniczony dostęp do rekreacji, terapii oraz prywatnej opieki medycznej. Uniwersytet Edynburski określa badanie jako jedno z największych tego rodzaju.

Tomaszów ma zieleń. Pytanie brzmi: czy każdy ma ją blisko?

Tomaszów Mazowiecki nie musi zieleni wymyślać. Miasto i powiat leżą w krajobrazie, którego inne ośrodki mogłyby nam zazdrościć. Są Niebieskie Źródła, dolina Pilicy, Park Rodego, Park „Solidarność”, Bulwary nad Wolbórką, Przystań oraz rozległe Lasy Spalskie.

Nadleśnictwo Spała prowadzi gospodarkę leśną na ponad 15,5 tys. hektarów, a dodatkowo nadzoruje ponad 2 tys. hektarów lasów niestanowiących własności Skarbu Państwa. Lasy Państwowe podkreślają bogactwo przyrodnicze doliny Pilicy oraz różnorodność spalskich siedlisk.

Podczas rewitalizacji Bulwarów posadzono ponad 300 drzew, 41 tys. krzewów oraz ponad 30 tys. bylin i innych roślin. Powstały ścieżki piesze i rowerowe, miejsca wypoczynku oraz oświetlone kładki. Tomaszowska Straż Miejska przypominała wówczas, że park ma służyć mieszkańcom w każdym wieku. Renowacja Parku Rodego również obejmowała alejki, oświetlenie, nowe nasadzenia i miejsca rekreacji. Urząd Miasta przeznaczył na to zadanie blisko 894 tys. zł.

Szkockie badanie stawia jednak samorządowcom trudniejsze pytanie. Nie: „ile lasów znajduje się w powiecie?”, lecz: ilu mieszkańców może dotrzeć do zadbanej zieleni pieszo w ciągu dziesięciu minut?

Lasy Spalskie są wielkim bogactwem regionu, lecz dla osoby starszej, samotnej, z niepełnosprawnością albo bez samochodu mogą pozostawać praktycznie niedostępne. Zdrowotna wartość zieleni zaczyna się nie na folderze promocyjnym, ale pod blokiem — od równej alejki, bezpiecznego przejścia, ławki ustawionej w cieniu i drzewa, którego nie zastąpi betonowa donica.

Zieleń nie zastąpi lekarza ani terapii

Spacer może uspokajać, sprzyjać aktywności fizycznej, poprawiać sen i pomagać w przełamaniu izolacji. Nie powinien jednak zastępować diagnozy, psychoterapii ani leczenia farmakologicznego.

W Tomaszowie Mazowieckim osoby dorosłe mogą zgłaszać się do Poradni Zdrowia Psychicznego Tomaszowskiego Centrum Zdrowia przy ul. Granicznej 63. Wizyta u psychiatry nie wymaga skierowania. Rejestracja prowadzona jest pod numerem 44 725 72 16. Szczegółowe informacje publikuje Tomaszowskie Centrum Zdrowia.

W nagłym kryzysie można całodobowo skorzystać z Centrum Wsparcia pod numerem 800 70 2222. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia należy dzwonić pod 112 lub 999. Zasady uzyskania pomocy opisuje Ministerstwo Zdrowia.

Zielona infrastruktura zamiast miejskiej dekoracji

Szkocki eksperyment nie opowiada wyłącznie o przyrodzie. Opowiada o odpowiedzialności władz publicznych. Pokazuje, że utrzymanie ścieżek, oznakowanie, bezpieczeństwo i dostępność zieleni mogą mieć znaczenie porównywalne z innymi działaniami profilaktycznymi.

Las nie wypisze recepty i nie zastąpi rozmowy z lekarzem. Może jednak stworzyć przestrzeń, w której łatwiej złapać oddech, wyjść z domu i na chwilę uciszyć hałas miasta oraz własnych myśli. Czasem polityka zdrowotna zaczyna się nie w gabinecie, lecz na ścieżce biegnącej między drzewami.

• Rząd rozważa opłatę wynoszącą 0,25 proc. wartości sprzedaży alkoholu i wyrobów tytoniowych.
• Pieniądze miałyby zasilać nowy Fundusz Zdrowia Publicznego.
• Szacowane wpływy wynoszą około 225 mln zł rocznie.
• Ministerstwo Zdrowia potwierdza prace nad nowymi źródłami finansowania, ale nie ma jeszcze gotowej ustawy.
• Ministerstwo Rozwoju i Technologii krytykuje pomysł, wskazując na istniejącą akcyzę i dodatkowe obowiązki dla przedsiębiorców.
• Eksperci ostrzegają przed wzrostem szarej strefy.
• Na razie nie wiadomo, czy podstawą opłaty będzie sprzedaż netto, czy brutto ani kiedy przepisy mogłyby wejść w życie.

Pomysł przypomina próbę wystawienia rachunku tym, którzy zarabiają na sprzedaży używek, za część zdrowotnych i społecznych skutków ich konsumpcji. Ministerstwo Zdrowia potwierdziło „Rzeczpospolitej”, że prowadzone są prace nad nowymi źródłami finansowania zdrowia publicznego.

Pieniądze miałyby trafiać do specjalnego Funduszu Zdrowia Publicznego, funkcjonującego niezależnie od budżetu państwa i Narodowego Funduszu Zdrowia.

0,25 proc. od wartości sprzedaży

Według informacji dziennika opłata wynosiłaby 0,25 proc. rocznej wartości sprzedaży alkoholu oraz wyrobów tytoniowych. Objęci nią mieliby zostać producenci i dystrybutorzy, na których spadłby również obowiązek przygotowywania corocznych raportów sprzedażowych.

Nie wiadomo jeszcze, czy podstawą naliczania opłaty byłaby wartość sprzedaży netto, czy brutto. To szczegół techniczny, ale wart dziesiątek milionów złotych.

Łączna wartość rynku alkoholu i wyrobów tytoniowych w Polsce szacowana jest na około 90 mld zł rocznie. Rynek alkoholu ma być wart około 51,5 mld zł, a tytoniowy – od 30 do 40 mld zł. Przy takich obrotach nowa opłata mogłaby zapewnić funduszowi około 225 mln zł rocznie.

Ministerstwo Zdrowia argumentuje, że część kosztów ponoszonych przez ochronę zdrowia, system zabezpieczenia społecznego i całe społeczeństwo powinna zostać powiązana z podmiotami czerpiącymi korzyści ekonomiczne z handlu używkami. Informację o pracach nad daniną podała 26 sierpnia „Rzeczpospolita”.

Kilka groszy na produkcie, miliony w skali rynku

Gdyby ciężar nowej opłaty został w całości przerzucony na konsumentów, matematyczny skutek byłby niewielki: od produktu kosztującego 20 zł opłata wynosiłaby 5 groszy, a od zakupu za 100 zł – 25 groszy.

Nie oznacza to jednak, że dokładnie o tyle wzrosłyby ceny. Opłata miałaby być pobierana od rocznej wartości sprzedaży producentów lub dystrybutorów, a ostateczna cena zależałaby także od marży, podatku VAT, sposobu rozliczania daniny i decyzji poszczególnych firm. Rynek rzadko działa jak laboratoryjna probówka – kilka groszy na początku łańcucha może zniknąć w marży albo urosnąć, zanim towar trafi na sklepową półkę.

Ministerstwo Rozwoju mówi: dość obciążeń

Do propozycji krytycznie odniosło się Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Wiceminister Michał Baranowski miał w piśmie skierowanym 10 sierpnia do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów zwrócić uwagę, że branże alkoholowa i tytoniowa są już objęte podatkiem akcyzowym.

Według resortu kolejna opłata, połączona z obowiązkami sprawozdawczymi, może stanowić nadmierną ingerencję w swobodę prowadzenia działalności gospodarczej.

Ten spór jest stary jak polityka podatkowa: resort zdrowia widzi koszty leczenia i profilaktyki, resort gospodarki – kolejne obciążenie przedsiębiorców. Pomiędzy nimi pozostają konsumenci oraz sklepy, również te niewielkie, działające w Tomaszowie Mazowieckim i na terenie powiatu tomaszowskiego.

Akcyza, opłaty za zezwolenia i „małpki”

Nowa danina nie zastąpiłaby istniejących podatków. Alkohol i wyroby tytoniowe już teraz są objęte akcyzą na podstawie ustawy z 6 grudnia 2008 roku o podatku akcyzowym.

Przedsiębiorcy sprzedający alkohol płacą ponadto opłaty związane z zezwoleniami, uregulowane w art. 11¹ ustawy z 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Osobnym mechanizmem jest opłata od alkoholu w opakowaniach nieprzekraczających 300 ml, potocznie nazywana opłatą od „małpek”. Wynosi ona 25 zł od litra stuprocentowego alkoholu znajdującego się w takich opakowaniach. Zasady jej naliczania opisuje oficjalny serwis podatkowy Ministerstwa Finansów.

Równocześnie w rządowym wykazie prac znajduje się projekt dotyczący zmian stawek akcyzy na napoje alkoholowe i przeznaczenia dodatkowych wpływów na ochronę zdrowia. To jednak odrębne rozwiązanie od opisywanej przez „Rzeczpospolitą” opłaty 0,25 proc. Rządowy projekt oznaczony numerem UD418 pokazuje, że temat zwiększania obciążeń fiskalnych dotyczących alkoholu już znajduje się na agendzie rządu.

Czy wzrośnie szara strefa?

Eksperci cytowani przez „Rzeczpospolitą” ostrzegają, że dokładanie kolejnych obciążeń może zwiększyć skalę nielegalnego handlu. Dotyczy to szczególnie papierosów i mocnych alkoholi, w przypadku których różnica ceny między legalnym a pochodzącym z przemytu lub nielegalnej produkcji towarem może być dla części klientów decydująca.

Sama stawka 0,25 proc. nie wygląda jak podatkowe trzęsienie ziemi. Problemem może być jednak suma wszystkich danin, podwyżek akcyzy i obowiązków administracyjnych. Dla dużych koncernów przygotowanie kolejnego raportu będzie pozycją w arkuszu kosztów. Dla mniejszych producentów lub dystrybutorów może oznaczać dodatkową księgowość i ryzyko sankcji za błędne rozliczenie.

Na razie nie ma gotowej ustawy

Najważniejsze zastrzeżenie brzmi: nowa opłata jeszcze nie obowiązuje. Nie przedstawiono jej ostatecznej konstrukcji, katalogu podmiotów zobowiązanych do zapłaty, terminów rozliczeń ani daty wejścia w życie.

Nie wiadomo również, jak dokładnie byłyby wydawane pieniądze Funduszu Zdrowia Publicznego i czy zostałyby przeznaczone na leczenie chorób związanych z uzależnieniami, profilaktykę, psychiatrię, onkologię czy ogólne finansowanie świadczeń.

Dopiero publikacja projektu ustawy i oceny skutków regulacji pozwoli odpowiedzieć, czy mamy do czynienia z rzeczywistym instrumentem polityki zdrowotnej, czy jedynie z kolejnym sposobem łatania budżetowej kołdry, która od dawna okazuje się zbyt krótka

Dr Daria Biechowska, psycholożka i ekspertka Instytutu Psychiatrii i Neurologii: Kryzys psychiczny to bardzo szerokie pojęcie i u każdej osoby może przebiegać zupełnie inaczej. Jako niespecjaliści powinniśmy przede wszystkim zwracać uwagę na zmianę w zachowaniu i funkcjonowaniu człowieka. To najczęściej pokazuje nam, że coś się z tą osobą dzieje. Nie ma jednego sygnału ostrzegawczego. Warto patrzeć na to, czy ktoś nagle zaczyna funkcjonować inaczej niż wcześniej. Jeżeli osoba, która była bardzo aktywna, nagle przestaje taka być albo ktoś, kto zawsze wcześnie wstawał, zaczyna długo spać, to powinno zwrócić naszą uwagę.

PAP: Co sprawia, że człowiek wpada w kryzys?

D.B.: Kryzys psychiczny pojawia się wtedy, kiedy sposoby radzenia sobie, które do tej pory działały, przestają wystarczać wobec sytuacji życiowej, zawodowej, rodzinnej czy relacyjnej. Gromadzą się trudności i obciążenia, człowiek przestaje sobie z nimi radzić, doświadcza silnego napięcia, bezradności, a czasami poczucia utraty kontroli nad sytuacją. Wtedy pogarsza się jego codzienne funkcjonowanie.

PAP: Ale kryzys psychiczny to jeszcze nie kryzys samobójczy…

D.B.: Nie. I bardzo ważne jest, żeby tego nie utożsamiać. Nie jest też tak, że człowiek w kryzysie chodzi i obwieszcza wszystkim, że zaraz się zabije. Często możemy w ogóle nie wiedzieć, co się z nim dzieje.

Natomiast zdarza się, że osoby mówią o tym, że chcą się zabić. I wtedy bardzo ważne jest podjęcie tego tematu.

PAP: Wiele osób boi się takiej rozmowy. Funkcjonuje mit, że jeżeli zapytamy człowieka wprost o samobójstwo, możemy mu ten pomysł podsunąć.

D.B.: To tak nie działa. Badania pokazują, że pytanie wprost o myśli samobójcze nie zwiększa ryzyka zachowań samobójczych. Przeciwnie, podjęcie tego tematu może przynieść ulgę i dać człowiekowi możliwość opowiedzenia o tym, z czym wcześniej pozostawał bardzo samotny. Taka rozmowa może też otworzyć drogę do uzyskania pomocy.

PAP: Czyli możemy zapytać wprost: „czy myślisz o śmierci?”, „czy myślisz o samobójstwie?”

D.B.: Tak. Jak najbardziej.

PAP: A co, jeśli ktoś odpowiada żartem? Mówi: „Mam ochotę sobie coś zrobić, chodź, skoczymy razem z mostu”. Czy takie „śmieszkowanie” trzeba potraktować poważnie?

D.B.: Najważniejsze jest po prostu zacząć pytać i dać tej osobie możliwość powiedzenia, co się z nią dzieje. A jeśli zauważymy, że ona niespecjalnie chce odpowiadać, możemy przynajmniej zasygnalizować jej, że jesteśmy blisko. Jeżeli nie ma ochoty teraz rozmawiać, możemy z nią po prostu posiedzieć.

PAP: No dobrze, ale co właściwie powiedzieć?

D.B.: Nie ma idealnych słów-zaklęć. Dużo groźniejsza dla życia człowieka - od nawet niezręcznego pytania - jest obojętność, czyli brak naszej reakcji na to, co mówi.

Są natomiast rzeczy, których zdecydowanie nie powinniśmy mówić. Na przykład: „weź się w garść”, „inni mają gorzej”, „jutro będzie lepiej”, „przecież ty tego nie zrobisz”, „masz wszystko, czego ci brakuje?”. Nie powinniśmy też mówić: „musisz myśleć pozytywnie”.

To działa bardzo źle, bo osoba w kryzysie zaczyna się otwierać, a my odpowiadamy jej czymś, co sprawia, że czuje się zupełnie niezrozumiana. Wtedy może wycofać się z rozmowy.

PAP: Czyli zamiast wielkich słów wystarczy czasami wspólnie wypita herbata?

D.B.: Jak najbardziej. Można powiedzieć: „chodź, zrobię ci herbatę, napijemy się i pogadamy, co się dzieje”. Nie trzeba być psychologiem ani psychiatrą.

PAP: Czyli cztery kroki: zauważyć, zapytać…

D.B.: Wysłuchać i – jeśli sami nie jesteśmy w stanie pomóc – zapewnić profesjonalną pomoc. Najpierw zauważyć, że coś się dzieje. Potem zapytać, co się dzieje, i dać temu człowiekowi przestrzeń, żeby o tym opowiedział. A jeśli mamy poczucie, że sobie z tym nie poradzimy, poszukajmy profesjonalnej pomocy.

PAP: Osobą, która jako pierwsza spotyka człowieka w kryzysie, bardzo często nie jest psychiatra. Może nią być nauczyciel, policjant, pracownik socjalny, farmaceuta, a nawet ksiądz.

D.B.: Takich ludzi określa się czasami po angielsku słowem „gatekeeper”, czyli „strażnik bramy”. Chodzi o osoby wykonujące zawody, które nie są związane ze specjalistyczną pomocą w kryzysie samobójczym, ale które bardzo często spotykają na swojej drodze tych, którzy potrzebują pomocy.

I właśnie wobec nich Światowa Organizacja Zdrowia proponuje takie podejście: zauważyć, zapytać, wysłuchać i w razie potrzeby przekierować do profesjonalnej pomocy.

PAP: Czego powinniśmy od tych „strażników bramy” oczekiwać?

D.B.: Ja bym powiedziała, że nie oczekiwać, bo to brzmi jak nałożenie obowiązku na te grupy zawodowe. Bardziej chodzi o to, żeby dać im narzędzia. W ramach Krajowego Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym przygotowujemy standardy postępowania, które pokazują różnym grupom zawodowym, jak mogą reagować w sytuacji zetknięcia się z osobą w kryzysie samobójczym.

PAP: A lekarz rodzinny? To chyba szczególnie ważna osoba, bo często zna pacjenta od lat.

D.B.: Zdecydowanie. Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej jest jedną z najważniejszych osób we wczesnym rozpoznawaniu kryzysu psychicznego. Pacjent może przyjść z bezsennością, przewlekłym zmęczeniem czy bólem, a za tym może kryć się depresja, przeciążenie, stres albo kryzys samobójczy.

Lekarz POZ ma więc szansę zauważyć zmianę w funkcjonowaniu pacjenta i zapytać, co się dzieje. Powinien też zadbać o to, żeby osoba, która przyszła po pomoc, nie została sama pomiędzy kolejnymi elementami systemu.

PAP: Tylko jeśli lekarz skieruje pacjenta do psychiatry, ten może pomyśleć: „no dobrze, a kiedy ja się właściwie do tego psychiatry dostanę, za rok?”.

D.B.: Tutaj muszę trochę odczarować ten obraz. Od 2018 roku mamy w Polsce reformę psychiatrii dorosłych i centra zdrowia psychicznego, które obejmują już znaczną część dorosłej populacji Polski. Do Punktu Zgłoszeniowo-Koordynacyjnego można zgłosić się bez skierowania. Na miejscu przeprowadzana jest wstępna ocena potrzeb i ustalany jest dalszy plan pomocy. Sama pracuję w Centrum Zdrowia Psychicznego i widzę, jak ważne jest to, że człowiek w kryzysie może zgłosić się bez konieczności wcześniejszego umawiania wizyty u psychiatry.

PAP: A jeśli ktoś nie wie, czy powinien szukać psychologa, czy psychiatry?

D.B.: Nie każda osoba w kryzysie psychicznym potrzebuje od razu konsultacji psychiatrycznej. W wielu sytuacjach pierwszego wsparcia może udzielić psycholog, który oceni potrzeby osoby i w razie wskazań pomoże jej dotrzeć do lekarza psychiatry. W ramach centrów zdrowia psychicznego w przypadkach pilnych dostęp do niezbędnego świadczenia psychiatrycznego powinien zostać zapewniony w krótkim czasie. Natomiast jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, potrzebna jest pomoc w trybie pilnym - wtedy należy wezwać zespół ratownictwa medycznego albo zgłosić się do odpowiedniej izby przyjęć.

PAP: Porozmawiajmy o szkołach. Mamy coraz więcej informacji o kryzysach psychicznych dzieci i młodzieży. Czy nauczyciele są na to przygotowani?

D.B.: Nadal nie w takim stopniu, w jakim powinni, ale nauczyciele są grupą zawodową bardzo zainteresowaną tym, żeby się przygotować. Od ponad trzech lat prowadzimy dla nich szkolenia i uczestniczą w nich ogromne grupy, po kilka tysięcy osób na jednym. Od nowego roku szkolnego rusza kolejna edycja tych szkoleń. Nauczyciele są bardzo ważni, bo widzą uczniów regularnie, często codziennie. Mogą więc zauważyć zmianę, której ktoś spotykający się z dzieckiem raz na jakiś czas może nie zobaczyć.

PAP: Co powinno zwrócić ich uwagę?

D.B.: Nagła, utrzymująca się zmiana funkcjonowania. Uczeń, który był aktywny, wycofuje się z kontaktów. Ktoś, kto był dobrym uczniem, zaczyna mieć gorsze wyniki. Pojawiają się częste nieobecności, szybkie zmiany nastroju, płaczliwość, drażliwość, konflikty z rówieśnikami albo izolowanie się, jeśli wcześniej ktoś był bardzo towarzyski.

Jeżeli nauczyciel się niepokoi, powinien porozmawiać z uczniem spokojnie i bez oceniania. Można powiedzieć: „widzę, że ostatnio jest ci trudniej, więc może chcesz mi powiedzieć, co się u ciebie dzieje?”.

PAP: A jeśli uczeń mówi o śmierci, beznadziejności, o tym, że jest ciężarem?

D.B.: Wtedy warto zapytać wprost o myśli samobójcze.

PAP: Nawet dziecko?

D.B.: Jak najbardziej. To znowu ten sam mit: że rozmowa o samobójstwie zachęca do śmierci. Warto o to pytać, bo daje to możliwość opowiedzenia o tym, co się dzieje i jak bardzo komuś jest trudno. Dla osoby w kryzysie samobójczym charakterystyczne jest takie tunelowe myślenie: w pewnym momencie zaczyna uważać, że śmierć jest jedynym rozwiązaniem sytuacji. To może być związane z osamotnieniem, poczuciem wyobcowania czy innymi trudnymi doświadczeniami. Pojawia się myśl: „wszystkim będzie lepiej, jak zniknę”.

PAP: I wtedy nauczyciel nie może już powiedzieć: „uspokój się i idź na lekcję”.

D.B.: Nie. I przede wszystkim nie powinien zostawać z tym sam. To nie jest tylko odpowiedzialność nauczyciela. Jeżeli czuje, że nie jest w stanie pomóc, powinien odwołać się do profesjonalnej pomocy.

Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia, wzywamy ratowników medycznych. Taki młody czy starszy człowiek trafia wtedy na izbę przyjęć szpitala psychiatrycznego, gdzie lekarz psychiatra ocenia jego stan i podstawę do hospitalizacji.

PAP: Wspomniała pani o nauczycielach. A duchowni? Czy oni również powinni być traktowani jako osoby pierwszego kontaktu?

D.B.: Jak najbardziej. Szczególnie jeśli weźmiemy pod uwagę profil osoby, która w Polsce najczęściej umiera śmiercią samobójczą: to mężczyzna w średnim wieku, mieszkający na wsi. Taka osoba może szukać wsparcia raczej u duchownego niż u psychiatry czy psychologa.

Dlatego przygotowaliśmy, we współpracy z duchownymi, standardy postępowania również dla księży. Oni mogą udzielić takiej pierwszej pomocy psychologicznej: zauważyć, porozmawiać, wysłuchać i wskazać, gdzie można uzyskać profesjonalną pomoc.

PAP: Jak duży jest problem, o którym rozmawiamy? W ubiegłym roku mówiliśmy o ponad 14 tys. próbach samobójczych.

D.B.: Z tą liczbą trzeba uważać, bo to są dane policyjne, czyli nie wszystkie próby samobójcze, tylko zdarzenia, które zostały zarejestrowane przez Policję. Wiemy, że liczba prób samobójczych jest znacznie większa niż liczba zgonów samobójczych, ale ich rzeczywistej skali nie jesteśmy w stanie precyzyjnie określić na podstawie samych statystyk policyjnych. Dlatego, mówiąc o danych dotyczących prób, zawsze trzeba jasno wskazywać źródło i sposób ich rejestrowania.

PAP: Co w takim razie w Polsce działa dobrze, a gdzie nadal mamy największą lukę?

D.B.: Tym, czym powinniśmy się chwalić, jest to, że od 2021 roku mamy narodową strategię dotyczącą zapobiegania zachowaniom samobójczym. To nie jest wcale oczywiste w Europie, że każde państwo ma taką strategię.

Mamy też coraz więcej działań, w tym właśnie standardy postępowania dla różnych grup zawodowych. Natomiast problem polega na tym, że to jeszcze nie dociera do wszystkich. Robimy bardzo dużo, ale nie daje to jeszcze efektu, którego byśmy oczekiwali.

PAP: Chciałabym na koniec zejść z poziomu systemu do jednego człowieka. Pierwsza rozmowa z osobą w kryzysie nie rozwiąże przecież jej problemu. Jak sprawić, żeby następnego dnia znowu nie została z nim sama?

D.B.: Możemy zrobić coś, co profesjonalnie nazywamy planem bezpieczeństwa, chociaż wcale nie trzeba używać tego określenia. Jeżeli nie ma bezpośredniego zagrożenia życia i nie jest potrzebna karetka, możemy umówić się z tą osobą, co zrobi, kiedy znowu się jej pogorszy albo wrócą myśli samobójcze.

Może stworzyć listę osób, do których wtedy zadzwoni. Jeżeli się na to zgodzimy, możemy być na tej liście również my. Mogą się na niej znaleźć rzeczy, które przynoszą jej ulgę: spacer z psem, pogłaskanie kota, muzyka, herbata. Dla każdego będzie to coś innego.

Warto też zapisać numery telefonów, z których można skorzystać w sytuacji zagrożenia życia, a także numery telefonów pomocowych.

PAP: A pani sama miała kiedyś taki moment, kiedy nie chciało się pani żyć?

D.B.: Nie, nie doświadczyłam poważnego kryzysu samobójczego. Jak większość osób przeżywałam jednak różne kryzysy, także typowe dla wieku nastoletniego. Adolescencja to czas bardzo intensywnych emocji i pytań o sens życia. To, co dorosłemu wydaje się drobiazgiem - na przykład zła ocena czy konflikt z rówieśnikami - dla młodego człowieka może być bardzo silnym przeżyciem. Oczywiście jedna zła ocena nie jest przyczyną zachowania samobójczego, ale u nastolatka już przeciążonego wieloma trudnościami nawet stosunkowo drobne zdarzenie może stać się czynnikiem wyzwalającym kryzys.

PAP: Warto żyć?

D.B.: Warto. Choć czasami jest trudno, ale wtedy warto o tym z kimś porozmawiać.

Rozmawiała Mira Suchodolska (PAP)

Kiedy najlepiej założyć aparat na zęby? Wiek pacjenta to nie jedyne kryterium

Pierwszą konsultację ortodontyczną u dziecka warto planować już ok. 7 roku życia. W tym okresie w jamie ustnej znajdują się zarówno zęby mleczne, jak i pierwsze zęby stałe. Umożliwia to ocenę rozwoju zgryzu, ilości miejsca w łukach zębowych czy relacji między szczęką a żuchwą. Wizyta w tym wieku nie oznacza jednak automatycznie konieczności rozpoczęcia leczenia. W wielu przypadkach ortodonta zaleca jedynie regularną obserwację.

Kompleksowe leczenie aparatem stałym często rozpoczyna się w okresie, gdy większość zębów stałych jest już obecna w jamie ustnej. Niektóre zaburzenia mogą wymagać wcześniejszej interwencji, szczególnie jeśli dotyczą wzajemnej relacji szczęk, zgryzu krzyżowego czy nieprawidłowego wyrzynania zębów. Odpowiedni moment rozpoczęcia terapii powinien być więc zawsze ustalany indywidualnie przez ortodontę.

Pamiętaj, że w razie potrzeby, warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia zespołu i zobacz, jak pomoże Ci ortodonta. Lublin OrthoVision to specjaliści. Umów konsultację już teraz.

Jakie objawy wskazują, że nie warto zwlekać z wizytą u ortodonty?

Widoczna krzywizna zębów jest jednym z powodów, dla których warto skonsultować się z ortodontą. Do objawów wymagających oceny należą wyraźne stłoczenia, przerwy pomiędzy zębami, nadmiernie wysunięte siekacze czy nieprawidłowy sposób kontaktowania się górnego i dolnego łuku zębowego. Zgryz krzyżowy, otwarty, przodozgryz czy znaczny tyłozgryz mogą mieć różny przebieg i wymagać odmiennego czasu rozpoczęcia leczenia.

U dzieci uwagę rodziców powinny zwrócić zaburzenia wyrzynania zębów, asymetria zgryzu czy utrzymujące się nieprawidłowe nawyki wpływające na rozwój narządu żucia. W określonych sytuacjach znaczenie ma przedwczesna utrata zębów mlecznych, ponieważ może ona wpływać na ilość miejsca dla przyszłych zębów stałych. Wczesna konsultacja pozwala ocenić, czy konieczna jest interwencja, czy wystarczy kontrola rozwoju.

Podczas diagnostyki ortodonta bierze pod uwagę ustawienie zębów, warunki w łukach zębowych, relacje szczęki i żuchwy, etap wzrostu i ogólny stan jamy ustnej. Konsultacja ortodontyczna w OrthoVision Lublin pozwala ustalić, czy leczenie warto rozpocząć od razu, zaplanować na późniejszy etap czy prowadzić okresową obserwację.

Sprawdź informacje dostępne w artykule na stronie kliniki: Co to jest szyna relaksacyjna? OrthoVision Lublin.

Aparat stały, ruchomy czy nakładkowy – kiedy ortodonta może rozpocząć leczenie?

Istotny jest również stan zębów i dziąseł oraz możliwość utrzymywania prawidłowej higieny jamy ustnej. Przed założeniem aparatu może być konieczne wyleczenie próchnicy, przeprowadzenie higienizacji lub rozwiązanie problemów stomatologicznych. Zdrowe tkanki jamy ustnej stanowią podstawę bezpiecznego prowadzenia terapii ortodontycznej.

Rodzaj aparatu dobierany jest do potrzeb pacjenta. W zależności od wieku, etapu rozwoju zgryzu i charakteru nieprawidłowości zastosowanie mogą znaleźć aparaty ruchome, aparaty stałe lub leczenie z wykorzystaniem przezroczystych nakładek. Nie należy przy tym zakładać, że jedna metoda jest przeznaczona dla określonej grupy wiekowej. O kwalifikacji decydują wskazania kliniczne oraz możliwości realizacji założonego planu leczenia.

Warto pamiętać, że aparat ortodontyczny nie jest rozwiązaniem wyłącznie dla dzieci i nastolatków. Leczenie można prowadzić u osób dorosłych, o ile pozwala na to stan zębów i tkanek przyzębia. Dlatego zamiast zastanawiać się, czy na aparat jest już za późno lub za wcześnie, najlepiej rozpocząć od diagnostyki. W OrthoVision Lublin pacjenci mogą skorzystać z różnych metod leczenia ortodontycznego, w tym aparatów stałych, ruchomych i nakładkowych. Konsultacja pozwala dobrać metodę, jak i moment rozpoczęcia terapii.

Hospicjum Tomaszów Mazowiecki poinformowało o kolejnej wizycie młodych artystów z zespołu folkowego „Wsioki”. Grupę tworzy młodzież z II Liceum Ogólnokształcącego w Tomaszowie Mazowieckim, a ich występ ponownie wypełnił placówkę muzyką, energią i radością. Jak podkreślono w opublikowanej relacji, nie była to pierwsza obecność zespołu w hospicjum, co nadaje temu spotkaniu szczególny, trwały wymiar.

W takich wydarzeniach nie chodzi wyłącznie o sam koncert. Równie ważna jest pamięć o podopiecznych, gotowość do dzielenia się czasem i uważność na potrzeby osób, które szczególnie potrzebują bliskości. Powracające wizyty pokazują, że między młodzieżą a hospicjum powstała więź oparta na życzliwości i autentycznym zaangażowaniu.

Więcej niż występ

Z opisu spotkania wynika, że młodzi artyści wnieśli do hospicjum nie tylko dźwięki, ale też młodzieńczą spontaniczność i ciepło. To właśnie takie drobne, lecz znaczące gesty często mają ogromną wartość dla pacjentów i pracowników placówek opiekuńczych. Obecność ludzi z zewnątrz, którzy przychodzą z otwartością i talentem, może na chwilę zmienić codzienny rytm miejsca, w którym emocje bywają szczególnie intensywne.

Hospicjum w swoim podziękowaniu wyraźnie zaznaczyło, że obecność „Wsioków” ma ogromną wartość. To ważny sygnał także dla lokalnej społeczności. Pokazuje, że działalność artystyczna młodzieży może mieć wymiar nie tylko kulturalny, ale również społeczny i międzyludzki. W praktyce oznacza to budowanie mostów między pokoleniami oraz przypominanie, że kultura potrafi wspierać tam, gdzie słowa nie zawsze wystarczają.

Dobra odpowiedź mieszkańców

Pod internetowym wpisem pojawiło się wiele pełnych uznania komentarzy. Mieszkańcy chwalili młodzież za wrażliwość, poświęcony czas i postawę, która wykracza poza szkolną czy artystyczną aktywność. W reakcjach dominowały słowa wdzięczności i podkreślanie, że to piękny przykład młodego pokolenia, które potrafi dzielić się dobrem.

Tego typu odzew nie dziwi. W lokalnych społecznościach szczególnie mocno dostrzega się inicjatywy, które łączą ludzi wokół prostych, ale ważnych wartości: empatii, obecności i odpowiedzialności za innych. Występ „Wsioków” w tomaszowskim hospicjum wpisuje się właśnie w taki obraz działań, które nie potrzebują wielkiej sceny, by miały realne znaczenie.

Lekcja wrażliwości dla całego miasta

Historia kolejnej wizyty zespołu pokazuje, że lokalna kultura może być blisko człowieka w najbardziej dosłownym sensie. Nie musi ograniczać się do festynów, przeglądów czy szkolnych uroczystości. Może docierać także tam, gdzie daje wsparcie, wzruszenie i chwilę oddechu od codziennych trudności.

Dla Tomaszowa Mazowieckiego to również cenna wiadomość o młodzieży, która angażuje się w sprawy ważne społecznie. Powracające spotkania w hospicjum budują obraz wspólnoty, w której talent idzie w parze z wrażliwością. A to właśnie takie działania najdłużej zostają w pamięci tych, którzy ich doświadczają.

• choroba pracownika podczas urlopu wypoczynkowego przerywa urlop, a niewykorzystane dni można odebrać później;
• e-ZLA nie zwalnia z obowiązku poinformowania pracodawcy o nieobecności;
• sam pobyt za granicą podczas L4 nie oznacza automatycznie złamania prawa;
• ZUS może jednak przeprowadzić kontrolę także podczas pobytu w innym państwie UE;
• od 13 kwietnia 2026 r. przepisy dokładniej definiują aktywność niezgodną z celem zwolnienia;
• podczas L4 nie wolno wykonywać pracy zarobkowej ani podejmować działań utrudniających leczenie;
• zmieniając miejsce pobytu podczas zwolnienia, należy w ciągu trzech dni poinformować ZUS i pracodawcę;
• ostateczna ocena prawidłowego wykorzystywania L4 zależy od konkretnych okoliczności

To temat szczególnie aktualny w sezonie wakacyjnym. Granica pomiędzy urlopem a zwolnieniem chorobowym jest bowiem wyraźna: urlop służy wypoczynkowi, zwolnienie lekarskie – odzyskaniu zdolności do pracy. I choć w obu przypadkach pracownika nie ma w firmie, z punktu widzenia prawa są to dwa zupełnie różne światy.

Zachorowałeś na urlopie? Niewykorzystane dni nie przepadają

Kodeks pracy nie pozostawia tutaj większych wątpliwości. Zgodnie z art. 165 Kodeksu pracy, jeżeli pracownik nie może rozpocząć wcześniej ustalonego urlopu z powodu czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, pracodawca musi przesunąć urlop na późniejszy termin.

Jeżeli natomiast choroba pojawi się już podczas wypoczynku, zastosowanie ma art. 166 Kodeksu pracy. Niewykorzystanej części urlopu pracodawca ma obowiązek udzielić później.

Przykład jest prosty. Pracownik bierze dwa tygodnie urlopu, ale piątego dnia choruje i lekarz wystawia mu tygodniowe zwolnienie. Od momentu rozpoczęcia niezdolności do pracy urlop zostaje przerwany. Odpowiednia liczba dni urlopowych wraca niejako do jego „puli” i będzie mogła zostać wykorzystana w późniejszym terminie.

Nie oznacza to jednak, że każda sytuacja związana ze zwolnieniem lekarskim automatycznie przerywa urlop. Państwowa Inspekcja Pracy zwraca m.in. uwagę, że choroba dziecka i związana z nią opieka nie przerywa rozpoczętego urlopu wypoczynkowego pracownika.

Elektroniczne L4 nie zwalnia z telefonu do szefa

Warto pamiętać o jeszcze jednej rzeczy. To, że e-ZLA trafia elektronicznie do systemu, nie zwalnia pracownika z obowiązku poinformowania pracodawcy o nieobecności.

Państwowa Inspekcja Pracy przypomina, że pracownik powinien zrobić to niezwłocznie, a zasadniczo nie później niż w drugim dniu nieobecności. Informację można przekazać m.in. telefonicznie, SMS-em czy e-mailem, jeżeli wewnętrzne przepisy firmy nie przewidują innego sposobu.

Samo pojawienie się elektronicznego zwolnienia w systemie pracodawcy nie zastępuje więc zwykłego komunikatu: „jestem chory, nie będzie mnie w pracy”.

L4 za granicą? To nie jest automatycznie zabronione

Najwięcej emocji wywołuje jednak pytanie o wyjazdy zagraniczne.

Czy pracownik może przebywać podczas zwolnienia lekarskiego poza Polską?

Sam pobyt za granicą nie oznacza automatycznie niewłaściwego wykorzystywania zwolnienia i nie powoduje automatycznej utraty świadczenia. Kluczowy jest cel zwolnienia i zachowanie chorego.

Inaczej ZUS może spojrzeć na pobyt u rodziny, która opiekuje się osobą po operacji, a inaczej na intensywną turystyczną wyprawę człowieka, który – zgodnie ze zwolnieniem – powinien przechodzić rekonwalescencję.

Od 13 kwietnia 2026 roku przepisy jeszcze dokładniej określają te zasady. ZUS wskazuje, że osoba może stracić prawo do zasiłku, jeżeli podczas zwolnienia wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia. Za taką aktywność uznawane są działania utrudniające lub wydłużające leczenie bądź rekonwalescencję. Wyłączone są natomiast zwykłe czynności życia codziennego oraz niektóre czynności incydentalne wynikające z istotnych okoliczności. Każdy przypadek ma być oceniany indywidualnie.

Krótko mówiąc: L4 nie oznacza aresztu domowego, ale nie jest też biletem na dodatkowy urlop.

ZUS może sprawdzić chorego również poza Polską

Wyjazd do Hiszpanii, Włoch, Niemiec czy innego państwa Unii Europejskiej nie tworzy niewidzialnej granicy dla kontroli.

Przepisy unijne przewidują współpracę instytucji ubezpieczeniowych państw członkowskich. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia wykonawczego WE nr 987/2009, na wniosek właściwej instytucji instytucja państwa pobytu lub zamieszkania może przeprowadzić niezbędną kontrolę administracyjną albo badanie lekarskie. ZUS potwierdza, że może zwrócić się do zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej o kontrolę stanu zdrowia osoby korzystającej ze świadczenia.

To ważne, bo nadal można spotkać się z przekonaniem: „skoro jestem za granicą, ZUS mnie nie sprawdzi”. W rzeczywistości europejski system zabezpieczenia społecznego działa właśnie po to, aby granica państwa nie kończyła możliwości weryfikowania prawa do świadczeń.

Zmieniasz miejsce pobytu? Masz trzy dni

Jest jeszcze jeden szczegół, który może okazać się bardzo ważny.

Pracownik powinien podać lekarzowi faktyczny adres, pod którym będzie przebywał w okresie zwolnienia, jeśli jest inny niż jego adres zamieszkania. Jeżeli miejsce pobytu zmieni się już podczas L4, należy poinformować o tym ZUS oraz pracodawcę w ciągu trzech dni.

Dotyczy to nie tylko zagranicy. Jeżeli ktoś na czas rekonwalescencji przenosi się choćby z Tomaszowa Mazowieckiego do rodziców w innym mieście, powinien zadbać o aktualizację miejsca pobytu.

Samo niezastanie chorego pod wskazanym adresem nie oznacza jeszcze automatycznie utraty zasiłku. ZUS podkreśla, że okoliczności sprawy trzeba wyjaśnić. Problem zaczyna się wtedy, gdy pojawią się dodatkowe dowody wskazujące, że zwolnienie było wykorzystywane niezgodnie z jego przeznaczeniem.

Nie każde wyjście z domu oznacza złamanie zasad

Także tu przepisy są bardziej zdroworozsądkowe, niż czasami sugerują internetowe opowieści.

Osoba na zwolnieniu może wykonywać zwykłe czynności życia codziennego. Samo pójście do apteki, lekarza czy wykonanie podstawowych zakupów nie powinno automatycznie prowadzić do utraty świadczenia.

Znaczenie ma stan zdrowia, zalecenia lekarza oraz charakter konkretnej aktywności. Co innego krótki spacer zalecony podczas rekonwalescencji, a co innego kilkugodzinna praca, remont domu czy intensywna aktywność sportowa u osoby, której stan zdrowia powinien taką aktywność wykluczać. ZUS od kwietnia 2026 roku wprost wskazuje, że badane jest przede wszystkim to, czy zachowanie utrudnia albo wydłuża proces leczenia lub rekonwalescencji.

Najważniejsza zasada: L4 służy leczeniu

Wszystko sprowadza się właściwie do jednego zdania: zwolnienie lekarskie nie jest urlopem wypoczynkowym.

Jeśli choroba przerwie nam wakacje, prawo chroni pracownika i pozwala zachować niewykorzystane dni wypoczynku. Jednocześnie od momentu rozpoczęcia zwolnienia zmieniają się zasady. To już nie pracownik decyduje całkowicie swobodnie, w jaki sposób zagospodaruje swój czas.

Dla mieszkańców naszego regionu właściwą terenowo jednostką w wielu sprawach jest Oddział ZUS w Tomaszowie Mazowieckim przy ul. Prezydenta Ignacego Mościckiego 40/42.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, w tym Ustawą z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, każda recepta musi być wystawiona na podstawie oceny stanu zdrowia pacjenta. Oznacza to, że uzyskanie recepty całkowicie bez jakiejkolwiek formy kontaktu z lekarzem i weryfikacji medycznej jest niezgodne z prawem i standardami opieki.

Konsultacja nie musi jednak oznaczać wizyty stacjonarnej. Prawo dopuszcza badanie i ocenę stanu zdrowia za pośrednictwem systemów teleinformatycznych. Taka zdalna konsultacja może przybrać formę:

• Rozmowy telefonicznej,
• Wideokonferencji,
• Szczegółowego formularza medycznego online, analizowanego przez lekarza.

W każdym z tych przypadków lekarz przeprowadza wywiad, zbiera informacje i na tej podstawie podejmuje decyzję o zasadności przepisania leków. Recepta nie jest więc produktem, który można „zamówić”, lecz wynikiem świadczenia zdrowotnego.

Zobacz także: Recepta online bez konsultacji – czy to możliwe?

Jakie ryzyka wiążą się z ominięciem rzetelnej kwalifikacji medycznej?

Próba uzyskania leków na receptę z pominięciem oceny lekarskiej to działanie obarczone wysokim ryzykiem. Stwarza ono bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Główne niebezpieczeństwa to:

Co zrobić, gdy lekarz odmawia wystawienia e-recepty online?

Odmowa wystawienia recepty nie jest arbitralną decyzją lekarza, lecz aktem dbałości o zdrowie pacjenta. Może ona wynikać z faktu, że stan zdrowia pacjenta wymaga osobistego zbadania, wykonania dodatkowej diagnostyki lub istnieją przeciwwskazania do stosowania danego leku. W takiej sytuacji należy postępować zgodnie z zaleceniami lekarza – umówić się na wizytę stacjonarną lub wykonać wskazane badania.

Pacjent ma jednak określone prawa w obliczu odmowy. Przysługuje mu prawo do uzyskania drugiej opinii lekarskiej u innego specjalisty. Jeżeli odmowę uzna za nieuzasadnioną lub naruszającą jego prawa, może złożyć skargę do Rzecznika Praw Pacjenta. W przypadku świadczeń finansowanych ze środków publicznych możliwe jest również zwrócenie się do Narodowego Funduszu Zdrowia.

Czy wygoda zawsze powinna iść w parze z bezpieczeństwem?

Telemedycyna oferuje niezaprzeczalną wygodę, ale nigdy nie może ona odbywać się kosztem bezpieczeństwa pacjenta. Konsultacja lekarska, niezależnie od jej formy, nie jest biurokratyczną przeszkodą, lecz fundamentalnym elementem opieki zdrowotnej. Chroni przed błędami terapeutycznymi i poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Świadomy wybór platformy, która stawia na pierwszym miejscu rzetelną weryfikację medyczną, pozwala w pełni korzystać z zalet nowoczesnych technologii bez podejmowania zbędnego ryzyka.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Źródło:

https://kuriergarwolinski.pl/promowane/czy-mozna-otrzymac-e-recepte-bez-konsultacji-lekarskiej/xH20ZAJvSvuDEcbrdjA1

Kiedy przyjemność przestaje być nagrodą

Zjawisko, którym zajęli się badacze, nazywa się anhedonią. Najprościej mówiąc, oznacza ono ograniczoną zdolność do przeżywania przyjemności i reagowania na nagradzające doświadczenia. Może dotyczyć zarówno samego odczuwania radości, jak i czegoś, co dzieje się wcześniej: oczekiwania na coś dobrego, podejmowania wysiłku i dążenia do celu.

To właśnie ten drugi element — anhedonia antycypacyjna, związana z oczekiwaniem nagrody i motywacją — okazał się szczególnie istotny w najnowszym badaniu. Autorzy podkreślają, że anhedonia nie jest zjawiskiem przypisanym wyłącznie jednemu zaburzeniu psychicznemu. Jest traktowana jako problem przekraczający granice poszczególnych diagnoz i związany z mechanizmami motywacji oraz systemu nagrody.

Nie należy jej też mylić ze zwykłym „nie chce mi się”. W tym przypadku problem może dotyczyć sposobu, w jaki mózg przetwarza informację, że jakaś czynność, relacja czy wydarzenie warto podjąć, ponieważ może przynieść nagrodę.

Hipokamp: nie tylko magazyn wspomnień

Przez lata hipokamp kojarzono przede wszystkim z pamięcią. To jedna ze struktur mózgu pozwalających tworzyć i przywoływać wspomnienia. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że uczestniczy on również w procesach związanych z rozpoznawaniem nowości i komunikacją z układami odpowiedzialnymi za motywację.

Zespół kierowany przez Kathleen J. O’Brien z Temple University oraz Vishnu P. Murty’ego z University of Oregon postanowił sprawdzić, czy właśnie tutaj może znajdować się fragment odpowiedzi na pytanie o długotrwałe konsekwencje traumatycznych doświadczeń z dzieciństwa.

W badaniu uczestniczyły 92 osoby dorosłe — 37 mężczyzn i 55 kobiet. Uczestnicy wypełniali kwestionariusze dotyczące doświadczeń z dzieciństwa oraz zdolności do odczuwania i oczekiwania przyjemności. Następnie ich mózgi badano za pomocą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego, czyli fMRI.

Mózg pamięta nie tylko wydarzenia

Naukowcy analizowali kilka elementów działania hipokampa. Sprawdzali między innymi jego komunikację z jądrem półleżącym oraz brzusznym polem nakrywki — obszarami należącymi do mózgowych obwodów związanych z nagrodą, dopaminą i zachowaniem motywowanym.

Obserwowano również, jak hipokamp reaguje na nowe bodźce i w jaki sposób wpływa na aktywność innych części systemu motywacyjnego.

Najciekawszy obraz pojawił się u osób deklarujących większe nasilenie traumatycznych doświadczeń z dzieciństwa. Jeżeli jednocześnie wykazywały one słabszą komunikację między hipokampem a jądrem półleżącym, słabszą reakcję hipokampa na nowość lub słabszy wpływ hipokampa na brzuszne pole nakrywki, częściej występowały u nich problemy z oczekiwaniem przyjemności i podejmowaniem działań prowadzących do nagrody.

Można to porównać do radia, które nadal odbiera sygnał, lecz gra zbyt cicho. Nagroda istnieje, mózg ją rozpoznaje, ale sygnał nakłaniający człowieka: „warto wstać, warto spróbować, to może być przyjemne” może być osłabiony.

Trauma nie jest wyrokiem

Tu potrzebne jest jednak bardzo ważne zastrzeżenie. Wyników badania nie można interpretować jako dowodu, że trauma z dzieciństwa automatycznie prowadzi w dorosłości do anhedonii.

Badacze wykazali zależność pomiędzy doświadczeniem traumy, funkcjonowaniem określonych obwodów mózgowych i nasileniem anhedonii. Co istotne, osoby z historią trudnych doświadczeń, ale bez obserwowanych zaburzeń działania badanych połączeń hipokampa, nie wykazywały tak silnej zależności.

Badanie miało również charakter obserwacyjny. Nie pozwala więc stwierdzić, że to właśnie trauma spowodowała konkretne zmiany widoczne w fMRI. Autorzy mówią raczej o interakcji między wczesnymi doświadczeniami a funkcjonowaniem mózgowych obwodów motywacyjnych.

To różnica zasadnicza. Mózg nie jest kamienną tablicą, na której dzieciństwo zapisuje nieodwracalny wyrok.

Czy hipokamp stanie się celem terapii?

Znaczenie odkrycia może leżeć właśnie tutaj. Dotychczas badania anhedonii u ludzi często koncentrowały się na prążkowiu i klasycznym układzie nagrody. Wyniki zespołu O’Brien i Murty’ego sugerują, że hipokamp może znajdować się niejako wcześniej w tym łańcuchu i wpływać na systemy odpowiedzialne za motywację.

Badacze wskazują, że w przyszłości wiedza ta może pomóc w poszukiwaniu nowych celów terapii dla osób, u których po doświadczeniach z dzieciństwa pojawiły się trwałe problemy z motywacją i odczuwaniem przyjemności. Na razie jest to jednak kierunek dalszych badań, a nie gotowa metoda leczenia.

Pozostaje też jeszcze jedno fascynujące pytanie. Skoro hipokamp jest tak silnie związany z pamięcią, czy sposób, w jaki przechowujemy i przywołujemy doświadczenia, może wpływać na to, jak wyobrażamy sobie przyszłą nagrodę?

W pewnym sensie naukowcy wracają więc do pytania znanego z literatury od wieków: jak długo dzieciństwo idzie za człowiekiem? Neuronauka odpowiada dziś ostrożniej niż powieściopisarze. Przeszłość może pozostawić ślad. Nie oznacza jednak, że musi napisać cały dalszy ciąg historii.

Źródło: opracowanie na podstawie badania Kathleen J. O’Brien i współautorów, „Functional integrity of mesolimbic-hippocampal circuits is associated with anhedonia in individuals with early life stress”, „The Journal of Neuroscience”, publikacja online 17 sierpnia 2026 r.

W czasie wysokich temperatur sytuacja staje się szczególnie istotna. Pocąc się, tracimy nie tylko wodę, ale również elektrolity, w tym sód. Zaburzenia ich stężenia mogą wpływać na pracę układu nerwowego. Wytyczne Society for Endocrinology wskazują, że przy hiponatremii mogą pojawić się m.in. ból głowy i splątanie, natomiast w ciężkich przypadkach drgawki oraz zaburzenia świadomości.

Nie nadrabiaj wieczorem całego dnia

Prof. Sieroń zwraca uwagę, że wypicie dużej butelki wody wieczorem nie jest dobrym sposobem na „odrobienie” całego dnia. Znacznie rozsądniejsze jest regularne przyjmowanie niewielkich ilości płynów.

Podobne zalecenia wydała niedawno Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Tomaszowie Mazowieckim. W lipcowej akcji „Nawodnienie ma znaczenie!” sanepid przypominał, że podczas upałów należy pić wodę małymi porcjami przez cały dzień. Szczególną uwagę trzeba zwracać na dzieci, seniorów, kobiety w ciąży i osoby przewlekle chore.

Nie istnieje jednak jedna magiczna liczba litrów dobra dla wszystkich. Zapotrzebowanie zależy m.in. od wieku, masy ciała, wysiłku, temperatury i stanu zdrowia. Tomaszowski sanepid podaje orientacyjnie około 2–2,5 litra płynów dziennie dla kobiet i 2,5–3 litrów dla mężczyzn, przy czym podczas upału potrzeby mogą znacząco wzrosnąć. Osoby z chorobami serca lub nerek oraz przyjmujące niektóre leki powinny ustalać ilość płynów indywidualnie z lekarzem.

Nie tylko za mało wody może być problemem

Ważne jest także zachowanie rozsądku w drugą stronę. Podczas wielogodzinnego intensywnego wysiłku wypijanie bardzo dużych ilości samej wody może nadmiernie obniżyć stężenie sodu we krwi. CDC przestrzega, że taka hiponatremia może prowadzić do dezorientacji, drgawek, a nawet śpiączki. Przy długim wysiłku znaczenie ma więc nie tylko płyn, lecz także uzupełnianie elektrolitów i normalne odżywianie.

Nie oznacza to jednak, że każdy podczas spaceru powinien sięgać po izotonik czy samodzielnie wsypywać sól do butelki. Przy zwykłej codziennej aktywności woda pozostaje podstawowym napojem.

Pierwszymi sygnałami odwodnienia mogą być silne pragnienie, suchość w ustach, ciemniejszy mocz, osłabienie, senność oraz ból i zawroty głowy. Tomaszowski sanepid ostrzega, że zaburzenia świadomości czy utrata przytomności wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

Bo latem butelka wody nie jest modnym gadżetem. Czasem jest najprostszym elementem profilaktyki, jaki mamy pod ręką.