Branża paliwowa prezentuje koncepcję sprzedaży bezwitrynowej na stacjach benzynowych

W wydarzeniu zorganizowanym w Centrum Prasowym PAP wzięli udział eksperci zdrowia publicznego, przedstawiciele organizacji konsumenckich oraz największych sieci paliwowych. Trzy z nich zaprezentowały koncepcję nowego standardu ekspozycji alkoholu w swych lokalizacjach.

Analizy z Wielkiej Brytanii pokazują, że umieszczanie alkoholu w widocznych i dostępnych miejscach (na końcach alejek, w strefach kas czy głównych ciągach komunikacyjnych) może zwiększać sprzedaż piwa o 23 proc., wina o 34 proc., a alkoholi mocnych nawet o 46 proc. Jednocześnie badania z Nowej Zelandii wykazały, że w 85 proc. przypadków wizyt dzieci w sklepach alkohol był obecny w ich polu widzenia, co sprzyja jego wczesnej normalizacji i spowszednieniu.

To właśnie ten mechanizm - połączenie impulsywności zakupowej i nadmiaru bodźców - stał się punktem wyjścia dla koncepcji sprzedaży bezwitrynowej. W 2019 r. Estonia wprowadziła częściowy zakaz eksponowania alkoholu w sklepach. Po zaledwie 2,5 miesiącach odnotowano: spadek zakupów impulsywnych z 5 proc. do 2 proc. klientów, redukcję kontaktu wzrokowego z alkoholem o 48 proc., skrócenie czasu obserwowania półek alkoholowych o 29 proc.

„Sprzedaż bezwitrynowa to model, w którym alkohol znika z bezpośredniego pola widzenia klienta. Nie jest eksponowany na otwartych półkach ani w strefach kas, lecz oddzielony od przestrzeni sklepu w sposób, który ogranicza bodźce wizualne, zachowując legalny dostęp dla dorosłych konsumentów. Zmienia się sposób prezentacji towaru, ale nie liczba punktów sprzedaży ani system koncesyjny” - wskazał dr Leszek Wiwała, prezes i dyrektor generalny Polskiej Organizacji Przemysłu i Handlu Naftowego (POPiHN).

W prezentacji otwierającej konferencję dr Leszek Wiwała podkreślał, że propozycja branży paliwowej jest odpowiedzią na wyzwania zdrowia publicznego i próbą zaprojektowania rozwiązania horyzontalnego, adresowanego do całego handlu detalicznego. Badanie FOR/Pollster z listopada 2025 r. pokazuje, że 79 proc. Polaków kupuje alkohol w dyskontach i supermarketach, 39 proc. w sklepach osiedlowych, a jedynie 6 proc. na stacjach paliw. Oznacza to, że 94 proc. zakupów alkoholu odbywa się poza stacjami. W Polsce funkcjonuje ok. 120 tys. punktów sprzedaży alkoholu, z czego stacje paliw to ok. 5,5 tys. W tym kontekście POPiHN wskazuje, że regulacje skupione na pojedynczym kanale nie są w stanie wpłynąć na poziom konsumpcji w skali kraju, ponieważ omijają główne źródła dostępności.

Podczas panelu eksperckiego lek. med. Czesław Ducki, dyrektor Mazowieckiego Specjalistycznego Centrum Zdrowia w Pruszkowie, Wojewódzki Ośrodek Terapii Uzależnienia od Alkoholu i Współuzależnienia, wskazał na szerokie skutki zdrowotne i społeczne nadmiernego spożycia alkoholu.

„Alkohol zwiększa ryzyko licznych chorób przewlekłych, urazów, zatruć i kryzysów psychicznych, a w skali społecznej przekłada się na koszty leczenia, absencję zawodową, przemoc domową, wypadki i obciążenie instytucji publicznych. W kontekście środowiska zakupowego, stała ekspozycja alkoholu może działać jak bodziec uruchamiający impulsy, szczególnie u osób w terapii lub po terapii, a także u osób w kryzysie psychicznym” - mówił doktor Ducki.

Monika Kosińska-Pyter, prezeska Federacji Konsumentów, zwróciła uwagę na kwestię świadomego wyboru w przestrzeni handlowej. Wskazała, że ekspozycja alkoholu w strefach intensywnego ruchu (m.in. przy kasach i w ciągach komunikacyjnych) może zwiększać prawdopodobieństwo zakupów impulsywnych, a więc decyzji podejmowanych bez planu i potrzeby. Pułki z alkoholem to bardzo wyraźny bodziec, który ma sporą szansę wywołać impuls zakupu.

„Nie wykazujemy też jako społeczeństwo żadnej empatii wobec tych, którzy próbują porzucić uzależnienia. Wchodzą oni do sklepu spożywczego, którego znaczącą część zajmuje ekspozycja alkoholu, bardzo zresztą bogata asortymentowo. Dzisiejsza ekspozycja alkoholu to jasny przekaz - to produkty codzienne. Nie powinno to tak wyglądać” - podkreślała Monika Kosińska-Pyter.

Wątek roli stacji paliw w codziennym życiu społecznym rozwinął Piotr Belniak, head of retail MOL Polska.

„Zapewniamy produkty pierwszej potrzeby - leki, produkty spożywcze, motoryzacyjne, które klient może kupić wygodnie w jednym miejscu, na przykład w drodze z pracy. Nasze stacje to często sklepy w małych miejscowościach, czasem jedyne punkty handlowe w okolicy”- wskazał Piotr Belniak.

Kwestie czujności personelu i standardów odpowiedzialnej sprzedaży omówiła Katarzyna Cyran, dyrektorka ds. korporacyjnych w Shell Polska.

„Pracownicy stacji paliw to jedni z najbardziej doświadczonych specjalistów w handlu. Mamy wiele dobrych praktyk, procedur i jasnych instrukcji dotyczących tego, jak zachowywać się w trudnych sytuacjach. Jeśli pracownicy mają cień niepewności, czy osoba może być pod wpływem środków odurzających lub alkoholu, to odmawiają sprzedaży, a nie przymykają na to oko” - wskazywała dyr. Cyran.

Temat akceptacji społecznej i zaufania do nowego standardu poruszyła Irmina Karpińska, marketing & convenience director w Amic Polska.

„Jesteśmy jedną z firm, która zaprezentowała koncepcję sprzedaży bezwitrynowej. Obserwujemy reakcje klientów. Informujemy, czemu to ma służyć, dlaczego jest taka ekspozycja, co za tym stoi. To rozwiązanie jest prokonsumenckie, pokazuje naszą odpowiedzialność społeczną. Aby miało sens, powinno być wdrożone na całym rynku, a nie jedynie na wybranych, pojedynczych stacjach” - mówiła dyr. Karpińska.

Z kolei Adam Ambrozik, dyr. ds. korporacyjnych i regulacji, BP Europa SE, Oddział w Polsce, wskazał, że polityka alkoholowa działa najskuteczniej jako pakiet narzędzi, a nie pojedyncze rozwiązanie. Przy projektowaniu zmian kluczowe jest pytanie o realną zmianę zachowań i egzekwowanie już istniejących przepisów. „Sprawdziliśmy dostępność alkoholu w dystansie krótkiego spaceru od naszych stacji. W 70 proc. przypadków alkohol można zakupić w innym miejscu, w odległości 500 metrów. Uważamy, że tylko zmiany systemowe dotyczące całej sieci sprzedaży detalicznej mogą wpłynąć na poprawę zdrowia publicznego. Koncentrowanie się na jednym kanale jest działaniem fasadowym” - podkreślał Adam Ambrozik.

Igor Muszyński, dyr. Wykonawczy ds. Regulacji i Zgodności w Orlen S.A. zaznaczył, że dziś standardy bezpiecznej sprzedaży na stacjach paliw są bardzo wysokie, a branża jest otwarta na wdrażanie nowych, skutecznych rozwiązań. „Zdajemy sobie sprawę, że nasz udział w rynku paliw jako podstawowego kierunku sprzedaży będzie spadał w perspektywie 5-10 lat. Rozwijamy się tak, że Orlen będzie sklepem. Dlatego zabieramy głos. Jesteśmy handlem i chcemy, aby w tym handlu obowiązywały rozwiązania rozsądne, które mają sens, są skuteczne i prowadzą do poprawy zdrowia publicznego” - mówił dyr. Muszyński.

Polska Organizacja Przemysłu i Handlu Naftowego została założona 8 grudnia 1995 roku jako organizacja pracodawców specjalizujących się w przemyśle i handlu naftowym. Realizuje działania na rzecz w pełni konkurencyjnego, przyjaznego klientom rynku, a także zapewnienia bezpiecznego i zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw branży paliw ciekłych oraz olejów smarowych.

==

POPiHN jest aktywnym uczestnikiem procesów legislacyjnych dotyczących regulacji branży w zakresie podatkowym, środowiskowym, bezpieczeństwa energetycznego. Współpracuje też z administracją państwową w ramach zwalczania przestępczości gospodarczej w segmencie paliw i smarów. Idąc z duchem czasu, obecnie POPiHN angażuje się w działania związane z europejską transformacją energetyczną, z uwzględnieniem społecznej odpowiedzialności biznesu.