Dziś w kraju i na świecie. Piątek pod znakiem historii, polityki i wielkich rocznic

To dzień, w którym historia miesza się z polityką, a współczesność – jak w refrenie starej pieśni – wraca do dawnych sporów, triumfów i dramatów. Od średniowiecznego „Gaude Mater Polonia”, przez kapitulację III Rzeszy i los Witolda Pileckiego, aż po pierwszą rocznicę pontyfikatu papieża Leona XIV.

Od „Gaude Mater Polonia” po „Gazetę Wyborczą”. Rocznice, które tworzyły Polskę

Dokładnie 772 lata temu, prawdopodobnie po raz pierwszy wykonano pieśń „Gaude Mater Polonia”, jeden z najważniejszych hymnów polskiego średniowiecza. Utwór Wincentego z Kielczy powstał na kanonizację św. Stanisława ze Szczepanowa i przez wieki był muzycznym symbolem polskiej państwowości oraz duchowości.

Rok 1551 przyniósł śmierć Barbary Radziwiłłówny, królowej Polski i wielkiej miłości Zygmunta Augusta. Jej historia do dziś brzmi jak gotowy scenariusz romantycznego dramatu – pełnego politycznych intryg, namiętności i dworskiej niechęci.

175 lat temu urodził się Stanisław Witkiewicz, twórca stylu zakopiańskiego. To on sprawił, że architektura Podhala zaczęła mówić własnym językiem – drewnem, światłem i góralskim ornamentem.

Wojna, kapitulacja i pamięć

8 maja pozostaje przede wszystkim symboliczną datą zakończenia II wojny światowej w Europie. 81 lat temu, na żądanie Józefa Stalina, w Karlshorst pod Berlinem powtórzono akt bezwarunkowej kapitulacji Niemiec. Marszałek Gieorgij Żukow przyjął podpis feldmarszałka Wilhelma Keitla. W Moskwie był już wtedy 9 maja – dlatego Rosja do dziś świętuje zakończenie wojny dzień później niż Zachód.

Dwa lata po wojnie, w 1947 roku, funkcjonariusze UB zatrzymali rotmistrza Witolda Pileckiego – jednego z największych bohaterów polskiego podziemia. Człowieka, który dobrowolnie trafił do Auschwitz, by organizować tam ruch oporu i przekazywać światu informacje o niemieckich zbrodniach. Rok później komuniści skazali go na śmierć.

W 1953 roku polscy biskupi odpowiedzieli władzom PRL słynnym: „Non possumus” – „Nie możemy”. Te dwa łacińskie słowa stały się symbolem oporu Kościoła wobec komunistycznego państwa.

Z kolei 37 lat temu ukazał się pierwszy numer „Gazety Wyborczej” – gazety, która stała się jednym z najważniejszych symboli transformacji ustrojowej po 1989 roku.

Rok pontyfikatu Leona XIV

Mija pierwsza rocznica wyboru papieża Leona XIV. Amerykański kardynał Robert Prevost został wybrany 8 maja 2025 roku podczas konklawe zwołanego po śmierci papieża Franciszka.

Leon XIV jest pierwszym papieżem pochodzącym ze Stanów Zjednoczonych. Rocznicę swojego wyboru spędzi we Włoszech – odwiedzi Neapol i Pompeje. Watykaniści podkreślają, że pierwszy rok jego pontyfikatu upłynął pod znakiem prób odbudowy jedności Kościoła oraz wzmacniania dialogu społecznego.

Polska podpisze umowę SAFE. Miliardy euro na bezpieczeństwo

Jednym z najważniejszych wydarzeń politycznych dnia będzie podpisanie w Kancelarii Premiera umowy dotyczącej programu SAFE. W obecności premiera Donalda Tuska dokument podpiszą m.in. szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz, minister finansów Andrzej Domański oraz komisarze UE: Andrius Kubilius i Piotr Serafin.

Polska może otrzymać nawet 43,7 mld euro niskooprocentowanych pożyczek na rozwój bezpieczeństwa i infrastruktury obronnej.

Środki mają zostać przeznaczone między innymi na:

• rozwój programu Tarcza Wschód,
• systemy antydronowe,
• obronę przeciwlotniczą,
• modernizację artylerii,
• wojskową infrastrukturę transportową.

Rząd deklaruje, że aż 89 proc. środków trafi do polskiej gospodarki i przemysłu zbrojeniowego.

Nowy szef BBN w Pałacu Prezydenckim

Prezydent Karol Nawrocki ma dziś wskazać nowego szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Uroczystość odbędzie się o godz. 10 w Pałacu Prezydenckim.

To efekt rezygnacji prof. Sławomira Cenckiewicza, który pod koniec kwietnia odszedł ze stanowiska. Obowiązki szefa BBN pełni obecnie gen. Andrzej Kowalski.

Decyzja prezydenta będzie szeroko komentowana w kontekście bezpieczeństwa państwa i relacji Pałacu Prezydenckiego z rządem.

Maturzyści mierzą się z biologią i filozofią

Dla tysięcy uczniów to kolejny dzień egzaminacyjnego maratonu. Rano maturzyści przystąpią do egzaminu z biologii, po południu – z filozofii.

Choć oba przedmioty są nieobowiązkowe, dla wielu uczniów stanowią przepustkę na wymarzone kierunki studiów – od medycyny po prawo i humanistykę.

Majowe matury od lat przypominają narodowy rytuał przejścia. Trochę jak w „Ferdydurke” Gombrowicza – młodzi ludzie stają dziś przed systemem, który chce ich „upupić” punktami, procentami i arkuszami.

Polska czeka na decyzję S&P

Rynki finansowe zwrócą dziś uwagę na decyzję agencji S&P Global Ratings, która oceni wiarygodność kredytową Polski.

Obecnie rating Polski utrzymywany jest na poziomie „A-” ze stabilną perspektywą. W ostatnich miesiącach zarówno Fitch, jak i Moody’s wskazywały jednak na ryzyka związane z sytuacją geopolityczną, wojną w Ukrainie i kondycją gospodarki.

Decyzja agencji może mieć wpływ m.in. na koszt obsługi długu publicznego i ocenę polskiej gospodarki przez zagranicznych inwestorów.

Przemyśl żegna abp. Józefa Michalika

W Przemyślu rozpoczynają się uroczystości pogrzebowe abp. Józefa Michalika, byłego przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski.

Hierarcha zmarł 3 maja w wieku 85 lat. Przez lata należał do najbardziej wpływowych postaci polskiego Kościoła. Kierował Episkopatem w latach 2004–2014, a wcześniej był metropolitą przemyskim.

Dzisiejsza msza żałobna odbędzie się w Bazylice Archikatedralnej. Główne uroczystości pogrzebowe zaplanowano na sobotę.

Muzyczny kalendarz: Beatlesi, ABBA i Dylan

8 maja to również data ważna dla historii muzyki.

To właśnie tego dnia w 1970 roku The Beatles wydali swój ostatni album – „Let It Be”. Płytę, która stała się symbolicznym pożegnaniem najbardziej wpłyowego zespołu XX wieku.

W 1965 roku Bob Dylan kręcił słynny klip do „Subterranean Homesick Blues”, uznawany za pierwszy nowoczesny teledysk muzyczny. Kilka kartonowych plansz i nonszalancki gest artysty wystarczyły, by rozpocząć nową epokę popkultury.

Tego samego dnia w 1976 roku ABBA podbiła brytyjskie listy przebojów utworem „Fernando”, a Ricky Martin w 1999 roku rozpętał światową „Livin’ La Vida Loca”.

Muzyka, historia i polityka znów splatają się w jednym dniu – jakby świat nieustannie pisał własną, nieco szaloną playlistę pamięci.