Bezdomność – główne wyzwanie dla Europy

Bezdomność najczęściej kojarzy się z ludźmi śpiącymi na ławkach czy dworcach w dużych aglomeracjach miejskich. To z pewnością najbardziej zauważalny obraz tego zjawiska, jednak problem jest znacznie bardziej złożony i obejmuje również osoby zagrożone utratą dotychczasowego miejsca zamieszkania.

Do grona osób klasyfikowanych jako bezdomne zalicza się także ludzi żyjących w miejscach określanych jako tymczasowe schronienie, takich jak baraki, ogródki działkowe czy noclegownie. Osoby te w każdej chwili mogą zostać z tych miejsc usunięte lub eksmitowane.

Na ryzyko bezdomności narażone są również osoby mieszkające w przyczepach, nielegalnie zajmujące pustostany oraz przebywające w ekstremalnie przepełnionych schroniskach.

Przyczyny bezdomności

Przyczyny, z powodu których ludzie tracą dach nad głową, są zróżnicowane. Najczęściej wpływają na to czynniki takie jak skomplikowane relacje rodzinne, problemy finansowe oraz wadliwe rozwiązania strukturalne i instytucjonalne.

Dramaty życiowe związane z trudnościami finansowymi lub rodzinnymi, utrata bliskiej osoby, choroba psychiczna, a także uzależnienia od alkoholu i narkotyków – wśród osób w każdym wieku – niejednokrotnie prowadzą do bezdomności. Dotyczy to również osób żyjących samotnie oraz opuszczających zakłady karne.

Niekorzystna sytuacja na rynku mieszkaniowym, przejawiająca się wysokimi cenami mieszkań, a także bezrobocie, są kolejnymi czynnikami pogłębiającymi zjawisko bezdomności. Nie bez znaczenia pozostają również – szczególnie dla ludzi ubogich – stale rosnące koszty utrzymania mieszkań.

Badania przeprowadzone w krajach Unii Europejskiej wskazują, że 38% osób zagrożonych ubóstwem wydaje ponad 40% swoich dochodów na opłaty mieszkaniowe. To ponad dwa razy więcej niż wynosi średnia dla wszystkich mieszkańców Unii Europejskiej.

Te same badania dowodzą, że w części państw członkowskich liczba osób bez stałego miejsca zamieszkania rośnie. Może to mieć związek z niedawnym kryzysem gospodarczym.

Brak odpowiedniego wsparcia dla osób zagrożonych bezdomnością może dodatkowo potęgować problem. Przykładem jest niewielka liczba mieszkań socjalnych oddawanych do użytku w Unii Europejskiej. Brak stałego miejsca zamieszkania powoduje z kolei, że osoby bezdomne mają ograniczony dostęp do pomocy społecznej i opieki zdrowotnej.

Jak rozwiązać ten problem?

Państwa członkowskie Unii Europejskiej są odpowiedzialne za rozwijanie inicjatyw pomagających osobom bezdomnym. Zagadnienie to jest obecnie jednym z priorytetów działań Unii Europejskiej zmierzających do zwalczania ubóstwa.

W 2008 roku Parlament Europejski przyjął pisemną deklarację wzywającą do likwidacji zjawiska bezdomności na ulicach w Europie do 2015 roku.

Parlament zwrócił się do Komisji Europejskiej o przygotowanie ram europejskiego projektu, którego zadaniem będzie zdefiniowanie problemu bezdomności oraz coroczne informowanie o działaniach podejmowanych przez państwa członkowskie. W 2009 roku bezdomność została wybrana jako jeden z głównych tematów koordynowanych na linii Unia Europejska – państwa członkowskie.

Raport przygotowany przez UE wzywa ponadto państwa członkowskie do rozwijania zintegrowanych strategii walki z bezdomnością. Mają one łączyć wsparcie finansowe dla obywateli z efektywnymi regulacjami prawnymi oraz wysokiej jakości pomocą społeczną – szczególnie w obszarach takich jak mieszkalnictwo, zatrudnienie, ochrona zdrowia i opieka.

Rozwijanie skuteczniejszych polityk mających na celu rozwiązanie problemu bezdomności będzie tematem konferencji, która odbędzie się w grudniu 2010 roku.

Konferencja „Europejski Konsensus w Sprawie Bezdomności” zgromadzi autorytety, przedstawicieli instytucji unijnych, pomocy społecznej oraz osoby doświadczone przez bezdomność.

W ramach Europejskiego Roku Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym (EY2010) kontynuowane będą działania podnoszące świadomość istnienia tego problemu oraz doświadczeń tysięcy mieszkańców Unii Europejskiej.

FEANTSA, Europejska Sieć Krajowych Organizacji Pracujących z Ludźmi Bezdomnymi, działająca w zakresie EY2010, rozpoczęła europejską kampanię o nazwie „Rozwiązanie Problemu Bezdomności”.

Przekaz kampanii głosi, że bezdomność jest problemem, który można rozwiązać jedynie dzięki wspólnym staraniom prowadzącym do rozwoju zintegrowanych strategii, a nie poprzez inwestowanie w reaktywne i krótkoterminowe środki.