Reklama

Zbierają pieniądze na Księgę Pamięci

Na portalu Wpieramto.pl możecie wesprzeć projekt, dzięki któremu wydana zostanie „Księgi Pamięci Żydowskiej Gminy w Tomaszowie Mazowieckim”

26.02.2017 10:21 (aktualizacja 26.09.2023 20:23)

Nazywam się Barbara Przybysz i od 7,5 roku jestem prezesem Stowarzyszenia Inicjatyw Kulturalnych "TRZCINA" oraz menedżerem Teatru "TRZCINA" (www.teatrtrzcina.pl), działającym w Tomaszowie Mazowieckim. Od lat dbam o to, aby poprzez realizację różnych autorskich projektów zachować dziedzictwo kulturowe Tomaszowa Mazowieckiego oraz edukować młode pokolenie tomaszowian. Jednym z obszarów tematycznych jest kultura żydowska.

18 kwietnia 2016 r., Montville, NJ; Barbara Przybysz z Sally Meirovitch, tomaszowianką uratowaną z Holokaustu

Chcielibyśmy sfinalizować tłumaczenie na język polski opublikowanej w 1969 roku w Tel Avivie pod redakcją Moshe Wajsberga „Księgi Pamięci Żydowskiej Gminy w Tomaszowie Mazowieckim”.

CZYM JEST KSIĘGA?

Księga zawiera około 700 stron, opisuje głównie w języku jidysz i hebrajskim zdarzenia od 1789 roku, przedstawia sylwetki rabinów, cadyków i chasydów, znanych w mieście osób, żydowskie życie we wszystkich aspektach oraz Holocaust i okres po Zagładzie (w tym działalność organizacji zrzeszających tomaszowian rozrzuconych po całym świecie). Dzięki tłumaczeniu i wydaniu „Księgi pamięci Gminy Żydowskiej” moglibyśmy dowiedzieć się, jak powstała i funkcjonowała przez cały okres istnienia społeczność współtworząca Tomaszów Mazowiecki, który przez ponad sto lat był ośrodkiem wielokulturowym.

Mocną pozycję ekonomiczną w drugiej połowie XIX wieku oraz na początku wieku XX Tomaszów zawdzięczał w dużej mierze zgodnej koegzystencji wszystkich grup narodowościowych i wyznaniowych zamieszkujących miasto. Późniejsze burze dziejowe zniszczyły istniejący w Tomaszowie ład tolerancji i współpracy. Publikacja byłaby nieocenionym źródłem wiedzy dla mieszkańców Tomaszowa i okolic, ale także dla ludzi, którzy są potomkami tomaszowskich Żydów i nieustannie przyjeżdżają do Tomaszowa, aby szukać swoich korzeni.

Poniżej artykuł z listopada 2016 r.

Opis projektu

Projekt jest złożony, tzn. składa się z kilku etapów: przetłumaczenia 700 stron (tłumaczenia podjęły się uznane tłumaczki z jidysz i hebrajskiego), konsultacji historycznej w celu zredagowania przypisów ułatwiających zrozumienie kontekstu historycznego, redakcji, składu i druku "Księgi Pamięci Tomaszowa Mazowieckiego". Dotychczas udało się pozyskać 6000 zł z Żydowskiego Instytutu Historycznego na sfinansowanie konsultacji historycznej, której podjął się prof. Krzysztof Witczak, oraz dotychczas zostało przetłumaczonych blisko 130 stron tekstu, co daje ok. 18 % całości. Zebrane środki pozwolą na sfinansowanie kosztów tłumaczenia pozostałych ok. 80 % tekstu. Sfinansowania składu i druku Księgi Pamięci podjęło się Miejskie Centrum Kultury w Tomaszowie Mazowieckim, jednak jeśli nie uda się sfinansować tłumaczenia, nie będzie co redagować, składać i drukować.

W 2017 roku przypada 75. rocznica likwidacji getta w Tomaszowie Mazowieckim. To idealna okazja, aby podczas obchodów upamiętniających to wydarzenie można było zaprezentować tomaszowianom i gościom z kraju i zagranicy przetłumaczoną na język polski "Księgę Pamięci Tomaszowa Mazowieckiego". Jednak bez Waszego wsparcia się to nie uda.

Wspieram.to polega na zbiórce publicznej, tzw. crowdfundingu i celem jest dotarcie do jak największej liczby odbiorców, z których każdy może wpłacić dowolną kwotę (już od 10 zł), otrzymując w zamian nagrodę (Katalog nagród w dalszej części). Ta kwota nie zostanie pobrana z Waszego konta do momentu, gdy nie zostanie zebrane 100 % założonego celu, czyli w tym przypadku 20 tys. zł. Jeśli to się nie uda, zadeklarowana przez Was kwota pozostanie na Waszym koncie. Pamiętajcie, że każdy, kto dokona wpłaty, jest współudziałowcem realizacji projektu. Proszę, aby każdy, kto to teraz czyta, wsparł tę inicjatywę! Razem na pewno nam się uda!

Twoja wpłata może być anonimowa! Jest taka opcja w systemie przy dokonywaniu przelewu!

Cel projektu

Cel główny:

- przetłumaczenie i wydanie największego zbioru wspomnień autorstwa Żydów o Tomaszowie Mazowieckim.

Cele pośrednie:

- powstanie nieocenionego źródła wiedzy o tomaszowskich Żydach;

- przywrócenie pamięci o tomaszowskich Żydach;

- upamiętnianie nieistniejącego już świata – świata budującego tożsamość współczesnych tomaszowian.

Przetłumaczone rozdziały dają pełen obraz życia społeczności żydowskiej i są skarbnicą wiedzy dla współczesnych. Oto fragmenty jednego z nich:

"Ewa (Chawa) Wajnrut

Towarzystwo Kulturalne „Ha-Zomir”

Stowarzyszenie Kulturalno-Społeczne „Ha-Zomir” w Tomaszowie zostało utworzone w roku 1908. Jednym z założycieli stowarzyszenia był Feliks Brandsztejn, którego mianowano prezesem „Ha-Zomiru”.

[...]

Rozwinęły się przede wszystkim sekcje muzyczna i dramatyczna. „Ha-Zomir” zorganizował porządną orkiestrę. Do Tomaszowa przyjeżdżali znani muzycy i artyści, jak Artur Rubinstein, Barcewicz, Stanisław Taube, kantor Sirota i wielu innych artystów, który razem z orkiestrą „Ha-Zomiru” występowali na wielu koncertach.

[reklama2]

Z wieloma koncertami występowali także: teściowa Juliana Tuwima, pani Marchewowa, lekarz dentysta Rotenberg, dyrygent chóru Dreier i inni.

[...]

Kim byli uczestnicy modlitw i osoby stowarzyszone oraz na czym polegała ich działalność? Byli to zwykli, lecz porządni tomaszowscy Żydzi, jak tkacze, rzemieślnicy, drobni kupcy, przekupnie z rynku. Prowadzili indywidualną działalność lokalną – kasa zapomogowo-pożyczkowa dla członków towarzystwa, „Ezrat cholim” i tego typu instytucje filantropijne.

I z tego właśnie towarzystwa wywodzili się tomaszowscy amatorzy żydowscy. Z wpływów za przedstawienia chcieli ufundować zwój Tory, co też im się udało.

Pierwsze ich przedstawienie była sztuka „Mechirat Josef” na podstawie „Sefer ha-Jaszar” w opracowaniu Mosze Wartmana. Uczestniczyli: Mosze Wartman ze swoimi dwoma synami, Szlomo-Herszem i Fiszlem, Aron Kuperberg, Simcha Sztrosberg, bracia Chaim i Josef Zinger, Berisz Goldberg, Kopl Rozencwajg, Tuwja Goldsztejn, Gerszon Pietrkowski (mieszka obecnie w Safedzie) i inni.

Suflerem był Hersz Cymbalist i jego brat Icie – scenarzysta. Finansami kierowali Chaim Bengelerowicz i Motl Pietrkowski.

[...]

W latach 1929-1930 udzielała się także dobra i piękna śpiewaczka (mezzosopran), utalentowana artystka Sabina Presman (obecnie Wiślicka), mieszkająca teraz w Nowym Jorku. Mimo że wszystkie przedstawienia przygotowywano bez opieki reżyserskiej, to jednak były one udane. Miejscowa prasa („Tomaszower Wochnblat”) poświęcała im zawsze sporo miejsca, wysoko je oceniając.

[...]

Pisałem ten artykuł z zamiarem przypomnienia i uwiecznienia wszystkich moich przyjaciół i znajomych, z którymi spędziłem tyle pięknych dni i lat.

Cześć ich pamięci! "

Gdyby kampania okazała się wielkim sukcesem i udałoby się zebrać więcej niż zakładane 20000 zł, np. 150 % kwoty, to z pewnością pozostałe pieniądze zostałyby spożytkowane na wzbogacenie wydania zarówno "Księgi Pamięci Tomaszowa Mazowieckiego" o wspomnienia żyjących dziś poza granicami kraju tomaszowskich Żydów, np. Sally Meirovitch lub ich potomków, np. Allana Chernoffa, byłego dziennikarza CNN, przedstawiciela tzw. Drugiego Pokolenia Żydów z Tomaszowa Mazowieckiego, autora książki "Krawcy z Tomaszowa Mazowieckiego".

17 kwietnia 2016 r., z Sally Meirovitch

15 kwietnia 2016 r., South Orange NJ; z Allanem Chernoffem, synem ocalałej z Holokaustu tomaszowianki, autorem książki "Krawcy z Tomaszowa"

Jednym z autorskich projektów już zrealizowanych była produkcja spektaklu "Listy z getta" w reżyserii Kariny Góry - spektakl jest nieprzerwanie pokazywany od lipca 2015 roku.

Gdyby udało się zebrać ponad 250 %, pozostała kwota zostałaby spożytkowana na dodruk albumu "Listy z getta", prezentującego fotorelację z różnych odsłon teatralnych w całej Polsce (np. z okazji Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu, Kraków, 28 stycznia 2017 r.),

Data dodania: 26.02.2017 10:21

zydzi-tomaszowscy

Podziel się

Oceń

Napisz komentarz

Komentarze

tomaszowianka 17.03.2017 08:23

a co mnie Żydzi obchodzą,niech proszą u Żydów o pieniądze skoro im na czymś zależy i nie muszę ich słuchać,kochać,mogę tylko szanować jak każdego człowieka o ile na to zasługują bez względu na wyznanie

emeryt 17.03.2017 08:50

Tym powinna zająć się Gmina Żydowska bo biedni tomaszowianie już nawet na najtańsze pożywienie nie mają, węgiel i opłaty do dna drenują nasze kieszenie.

ale która? 21.03.2017 02:56

Najbliższa to łódzka. Wszystkie w Polsce są biedne. Przynajmniej formalnie. W Warszawie trochę się kłócą. Cmentarz na Bródnie próbowali wyremontować za pieniądze miasta, ale HGW i poprzednicy konsekwentnie odmawiali. Po 20 latach odmów wzięli się sami i płotek robili przez trzy lata... Mam nadzieje, że tomaszowski magistrat nie będzie taki ani głupi ani strachliwy i kasy nie da na mykwę przy Tkackiej. Chcą, niech sobie remontują sami, jeśli się będzie rozlatywać na tyle, że będzie zagrażać przechodniom no to rozbiórka. Nikt poważny mordy pruć nie będzie, a na resztę położyć lachę. Jeśli Witko okaże się budyniem i miasto wyremontuje ruinę, to za 5 lat odezwie się spadkobierca, albo co gorsza, cwaniaczek który odkupił prawa. Obiekt nie zniszczony przez wojnę, zniszczony przez czas, wiec z jakiej racji mamy go remontowac. W wiekszosci jestesmy tu katolikami, nasze kościoły "używane" i potrzebne mieszkańcom też się rozlatują.

no dokładnie 21.03.2017 02:57

https://www.youtube.com/watch?...tKsaB5xgxI

Dlaczego to tłumaczenie jest tak drogie? 16.03.2017 19:52

Jeśli się nie mylę to Basia zebrała ...50 zł od lutego na tłumaczenie tej książki... Swoją drogą, nie ma w Polsce Żydów znających jidisz, którzy poświeciliby się przetłumaczyli to za free? Pytam serio. Przecież byłby to wspaniały dar dla tolerancji i zrozumienia wspólnych stosunków. A jednocześnie bicz (by nie powiedzieć boży :) ), na wszelkiej maści antysemitów i nienawistników. Nie wyciągajcie z kurczącego, ubożejącego miasteczka pieniędzy na tłumaczenie 700 stron... No Basia!? Oszalałaś?

Dlaczego takie drogie? 16.03.2017 20:48

Bo lud wybrany się ceni, a goje mogą to zrobić za kawałek chałki.

Wyprawa do USA odbyla sie za pieniadze MCK? 17.03.2017 02:21

Acha :) dzieki za wyjasnienie. Ten Witczak tlumacz jest Zydem? Jesli nie to niech mu Basia bkond chalke zaniesie. Tam w USA, byla za pieniadze tomaszowian? To bylo jeszcze gdy szefowala MCK... Ten koles ze zdjec jest dziennikarzem, na pewno korzysta ze Skypa, babce nie mogl komputera postawic na stole by Basia mogla sie pochwalic swoimi planami? Dla jednej cieplej pogawedki trzeba wyprawiac sie za ocean? No i pytam jeszcze raz to za nasze pieniadze sie odbylo? Na tlumaczenie ksiazki ludzie nie kwapia sie by sie zrzucic, to gdyby mogli sie wypowiedziec, zgodziliby sie na wycieczke pani z MCK do USA?

Państwo Izrael - niech im tam Bóg błogosławi 16.03.2017 19:47

nie wiesz co mówisz. Zarabiasz 5 zł na godzinę? To Będziesz "zarabiał" u nich 1,5 zł Mają swój kraj i niech im Bóg TAM błogosławi. Arabów niech wchłoną szejki. Ta sama religia, ta sama mentalność. Każdy ma prawo do własnego państwa, diaspora to jest zwykle mafia i żerowanie na innych nacjach. A tak, rządzić się na swoim. Popieram Państwo Izrael i syjonistów z całego serca. Naprawdę!

Niewielu 16.03.2017 19:46

pozostało po wojnie w Tomaszowie....Patrząc na historię diaspory żydowskiej w Europie to nigdzie tak na prawdę nie byli u siebie. Wszędzie ich ktoś przygarniał lub przepędzał. Problemem była też ich niechęć do asymilacji często podyktowana radykalizmem religijnym. Nie czarujmy się, podobnie będą traktowani muzułmanie, bo w większości też się nie asymilują. Koniec okupacji Palestyny byłby pewnie świętem dla Arabów, którzy są tam obywatelami drugiej kategorii, ale kogo to obchodzi, przecież prześladowani mogą być tylko Żydzi. Z drugiej strony dlaczego polskiego tłumaczenia nie zasponsoruje ambasada Izraela w ramach kultywowania tradycji i pamięci. Może tu też należało zapukać?

Nilu 16.03.2017 18:40

Niech wracają do siebie , do Tomaszowa , będzie ciekawie i Palestyńczycy się ucieszą ..

Do Wistomiaka, 10 16.03.2017 16:42

To co opisujesz to rzeczywistość i przeszłość większości tomaszowskich rodzin. A i tak w Tomaszowie było ich 30 % Na wschodzie były miasteczka gdzie Żydów było powyżej 50 % a i sztetl tylko żydowskie. Ich udział w rolnictwie przed wojną waha się w granicach promila, więc pośrednictwo np.: skup mleka - był ich wyłącznym udziałem. Teraz o Żydach, albo dobrze (i łzawo), albo wcale. Ale to jest narzucane z góry, ludzie tacy jak my, o historii słyszą nie tylko z oficjalnych źródeł, ale po prostu w rodzinach.

Z historią coraz częściej to nie ma nic wspóilnego 16.03.2017 16:17

Basia zrezygnowała z zarządzania tomaszowską kulturą, by zbierać punkty na Żydach i tylko patrzeć jak dowiemy się, że kieruje czymś z dużo większym budżetem niż MCK. Temat jest modnym, niewyczerpalnym źródłem inspiracji do wymyślania opłacanych z katolickich podatków projektów. A do tego, a to pojedzie się na wycieczkę do Izraela, a to do Stanów, pieniądze będą płynąć, bo przecież żadna władza nie ośmieli się zakwestionować sensowności spisywania hagiografii niekatolickich współmieszkańców. A może się ośmieli? A przynajmniej może będzie przeprowadzać rzetelną ich ewaluacje? Jaskółkami zmian może być na przykład to, że katolicko-lewicowy (tak! Takie były i za PRL i są nadal), katolicko-lewicowy think thank jakim jest Magazyn Kontakt prowadzi dyskusje na temat łamania praw człowieka we współczesnym Izraelu. Linkuje na koniec wpisu. Skoro takie tematy wchodzą na agendę, to może kiedyś zaczniemy też rozmawiać o niechlubnych kartach multikulturalizmu w miasteczkach takich jak Tomaszów? Holokaust holokaustem, ale przecież nie może być tak, że trauma po nim będzie paraliżować do tego stopnia, że zapomina się o tym jak było wcześniej? Bo to sofistyka, szantażowanie przeszłością. Młodzi to widzą, nie dopuszczani do dyskursu, głosują na radykałów, z którymi we wszystkim nie muszą się zgadzać, ale w ten sposób, przynajmniej część wypieranych tematów wchodzi do publicznej debaty. Wracając do spisywania hagiografii mniejszości. Jeśli się natrafi na coś kontrowersyjnego - jak w przypadku masowego poparcia ewangelików dla NSDAP przed wojną w Tomaszowie, to albo go się wytłumaczy biedą, albo w ogóle przemilczy. Zapis całej dyskusji sprzed dwóch lat w warszawskiej klubokawiarni PaństwoMiasto przy Andersa: https://www.youtube.com/watch?...NKIHB-rweo

;) 16.03.2017 10:37

https://www.youtube.com/watch?...yUP2mDY-38 polecam obejrzeć ten film.

czytelniczka 16.03.2017 13:07

W końcu ktoś głośno powiedział że prawie połowa mieszkańców przedwojennego 48 tysięcznego Tomaszowa to byli Żydzi. Wiemy też że zamieszkiwało tu do czasu wyzwolenia kilkanaście tysięcy Niemców. Zatem łatwo można się doliczyć ok 10 tysięcy zamieszkujących w tym samym czasie tu Polaków. Zatem powojenni przybysze do miasta za pracą nie byli już tomaszowiakami i niewielu już z nich z pokolenia na pokolenie może uważać się za rdzennych tomaszowian.

♥ 16.03.2017 13:57

Kłania się historia Tomaszowa Mazowieckiego. Polecam przed dokonaniem wpisu zapoznać się z Wujaszkiem Google. W 1939 r. Tomaszów liczył 45 624 mieszkańców w tym 11 892 żydów. Jeżeli dla ciebie jest to prawie połowa, to cusik jesteś na bakier z Królową Nauk, bo to tylko 26%. http://www.sztetl.org.pl/pl/ar...emografia/ "Wśród mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego bezwzględną przewagę uzyskała ludność narodowości polskiej (co najmniej 50%, a nie 10 000 osób). Mniejszości narodowe - żydowska i niemiecka ciągle stanowiły poważny odsetek mieszkańców. https://www.nasztomaszow.pl/o-...eckiego/3/ ".

Ilu 16.03.2017 14:48

Żydów mieszkało w Palestynie przed wojną? Czy mają prawo nadal mieszkać na terenach zabranych Arabom? Powiedzmy to głośno!

wistomiak 16.03.2017 14:58

Takie były czasy, mój dziadek był parobkiem u Niemca, ojciec był wyrobnikiem u Żyda, ja byłem pracownikiem najemnym w Polsce Ludowej a moje dzieci pracują w Niemczech usługując starym weteranom wojny Hitlera. Bo każdy musi żyć a w Tomaszowie teraz biednie z pracą. Dobrzę że taka książka ma szansę się pojawić, myślę że Urząd Miasta powinien mieć znaczącą pieczę nad wydaniem jej w druku.

Co 16.03.2017 15:11

to zmienia? Nic, tak jak Żydów nie interesuje podtrzymywanie kultury arabskiej na terenach przez nich anektowanych na Bliskim Wschodzie.

Sebastian 16.03.2017 15:14

W naszym Muzeum od zawsze była wystawa że Tomaszów zamieszkiwała klasa robotnicza tzw. Wielki Proletariat, tam chyba nie kłamią. A o żydach w Muzeum raczej skromnie albo nic.

Nilu 27.02.2017 12:41

Prtecież to nie Żydzi proszą ! Oni nie potrzebują polskiego tłumaczenia !

27.02.2017 00:57

Wątpię by Żydzi musieli prosić Polaków o pieniądze na cokolwiek;-) Ale przecież stereotypy są po to by je potwierdzać.

♥ 27.02.2017 09:50

Przecież dostają co miesiąc 100 euro/osobę z naszych podatków.

do minusujących 16.03.2017 14:59

http://warszawskagazeta.pl/kra...i-sowietow 20 milionów złotych miesięcznie, prawie 1/4 miliarda rocznie. Rząd polski wprowadził ustawę i ci, którzy urodzili się w Polsce i mogą udowodnić, że są ofiarami nazistowskich lub sowieckich represji, otrzymają miesięczną rentę w wysokości 100 euro