4 lutego: Międzynarodowy Dzień Walki z Rakiem. Po co nam ten dzień – i co realnie zmienia?

Jest taki moment w roku, kiedy temat nowotworów wraca mocniej – nie dlatego, że „wypada”, tylko dlatego, że wciąż dotyczy prawie każdej rodziny. Międzynarodowy Dzień Walki z Rakiem (obchodzony 4 lutego) powstał po to, by przypominać o dwóch rzeczach naraz: po pierwsze – jak dużo można zrobić zanim pojawi się diagnoza, a po drugie – że leczenie ma sens wtedy, gdy jest dostępne na czas i prowadzone mądrze, bez zbędnych barier. Za inicjatywą stoi m.in. UICC, która co roku nadaje kampanii temat. W latach 2025–2027 hasłem jest „United by Unique”, czyli podejście stawiające pacjenta w centrum – bo każda historia choroby jest inna.

Skala problemu: liczby, które nie są „gdzieś tam”, tylko tu

Według WHO nowotwory należą do głównych przyczyn zgonów na świecie – w 2020 r. odpowiadały za ok. 10 mln zgonów (prawie 1 na 6).

W Polsce – i to już są dane bardzo „namacalne” – z raportu Krajowego Rejestru Nowotworów wynika, że w 2022 roku odnotowano ok. 181,3 tys. nowych zachorowań i ok. 96 tys. zgonów z powodu nowotworów złośliwych. 
A najnowsze podsumowania (na bazie biuletynów KRN) wskazują, że w 2023 r. było to już ok. 193 tys. nowych zachorowań i ponad 99,7 tys. zgonów.

Te liczby nie mają straszyć. One mają uzasadniać jedno proste zdanie: profilaktyka i szybka diagnostyka to nie „moda na badania”, tylko realna szansa na życie.

Co mówią specjaliści: profilaktyka to nie panika, tylko kontrola

Najbardziej rozsądne podejście do raka to takie, w którym nie czekamy na objawy. W praktyce właśnie temu służą badania przesiewowe – wychwyceniu zmian wtedy, gdy leczenie bywa krótsze, mniej obciążające i skuteczniejsze.

Państwowy portal pacjent.gov.pl mówi o tym wprost: „Badania profilaktyczne to kluczowy element wczesnego wykrywania nowotworów, który może pomóc w ratowaniu życia”. 
A WHO podkreśla, że znacząca część zgonów nowotworowych wiąże się z czynnikami modyfikowalnymi (m.in. tytoń, alkohol, otyłość, dieta, brak ruchu) – czyli takimi, na które da się wpływać.

„Dostępność leczenia” – czyli gdzie w tym wszystkim jest państwo i system

Tu robi się najpoważniej, bo nawet najlepsza świadomość nic nie da, jeśli człowiek odbije się od drzwi. Dlatego Światowy Dzień Raka coraz częściej mówi o różnicach w dostępie do diagnostyki i terapii – o tym, czy ktoś zdąży na badania, czy ma blisko specjalistę, czy dostanie termin, czy nie ugrzęźnie w kolejce. Kampania „United by Unique” podkreśla sens opieki spersonalizowanej i „ludzkiej” – pacjent nie jest numerem, a jego potrzeby to nie tylko wyniki.

Profilaktyka w praktyce: mammografia, cytologia, kolonoskopia – bez skierowania i bez opłat

Najbardziej znane programy przesiewowe w Polsce dotyczą raka piersi, szyjki macicy i jelita grubego. W przypadku mammografii zaszła ważna zmiana: od 1 listopada 2023 r. bezpłatna mammografia w programie przysługuje kobietom w wieku 45–74 lata, bez skierowania (zwykle co 2 lata).

Jeśli ktoś chce sprawdzić zasady i miejsca badań, najlepiej startować z oficjalnych źródeł Narodowy Fundusz Zdrowia i pacjent.gov.pl (są też mapy i informacje o programach).

Tomaszów i okolice: gdzie szukać pomocy „na miejscu”

W Tomaszowie Mazowieckim ważnym punktem na mapie leczenia jest współpraca NU-MED z Tomaszowskie Centrum Zdrowia – placówki opisują, że realizują świadczenia onkologiczne w oparciu o współdziałanie ze szpitalem partnerskim, a w ramach poradni są m.in. gabinety związane z radioterapią i chemioterapią oraz diagnostyką obrazową. 
To ma znaczenie praktyczne: dla pacjentów i rodzin „blisko domu” często oznacza mniej stresu, łatwiejsze dojazdy, większą szansę, że leczenie będzie kontynuowane bez przerw.

Co każdy może zrobić już dziś (bez wielkich deklaracji)

Najbardziej „życiowa” wersja profilaktyki jest zaskakująco prosta: nie chodzi o perfekcję, tylko o konsekwencję. Ustawić sobie badania w kalendarzu, korzystać z programów przesiewowych, nie odkładać konsultacji, gdy coś niepokoi. A jeśli masz w domu mamę, ciocię, sąsiadkę – czasem najlepszą pomocą jest zwykłe: „chodź, umówimy ci termin”.

Jeśli chcesz, napiszę też krótką, lokalną wersję tego tekstu pod Tomaszów (z akapitem „gdzie się zgłosić” i lekkim, zachęcającym tonem pod FB) – bez medycznego zadęcia, za to tak, żeby ludzie naprawdę doczytali do końca.