13 maja. Dzień, w którym historia splata się z przyszłością

Historia. Od Kościuszki po Jana Pawła II

Kazimierz Wielki przeciw Krzyżakom

Dokładnie 676 lat temu, w 1350 roku, w Łowiczu król Kazimierz Wielki zawarł antykrzyżacki sojusz z królem Danii Waldemarem IV. Był to jeden z tych dyplomatycznych ruchów, które przypominają średniowieczne szachy rozgrywane między zamkami, traktatami i mieczami.

Krzyżacy byli wówczas największym zagrożeniem dla regionu Morza Bałtyckiego. Polska próbowała budować sieć sojuszy, która ograniczyłaby ich wpływy. Historia pokaże później, że polityka „miękkiej siły” Kazimierza Wielkiego przygotowała grunt pod przyszłe zwycięstwa Jagiellonów.

Kościuszko pod Połańcem

232 lata temu oddziały Tadeusza Kościuszki odparły rosyjski atak pod Połańcem. To właśnie w tym miejscu kilka dni wcześniej ogłoszony został słynny Uniwersał Połaniecki – dokument mający poprawić los chłopów i ograniczyć pańszczyznę.

Był to jeden z pierwszych sygnałów, że wolność narodowa bez społecznej sprawiedliwości jest jedynie pustym hasłem. Kościuszko rozumiał to wcześniej niż wielu europejskich polityków epoki.

Witold Pilecki – człowiek, który wszedł do piekła dobrowolnie

125 lat temu urodził się rotmistrz Witold Pilecki – jedna z najbardziej niezwykłych postaci XX wieku. Oficer Armii Krajowej dobrowolnie dał się uwięzić w Auschwitz, aby stworzyć tam siatkę oporu i przekazać światu informacje o niemieckim obozie zagłady.

Raporty Pileckiego należą dziś do najważniejszych świadectw Holocaustu. Brytyjski historyk Michael Foot nazwał go kiedyś „jednym z sześciu najodważniejszych ludzi europejskiego ruchu oporu”.

W Tomaszowie Mazowieckim postać Pileckiego regularnie przypominana jest podczas lokalnych uroczystości patriotycznych i marszów pamięci organizowanych przez szkoły oraz środowiska kombatanckie.

13 maja 1981. Strzały na placu św. Piotra

Dla milionów Polaków ta data ma jeden obraz: biały papamobile, chaos i osuwający się w ramiona ochroniarzy Jan Paweł II.

45 lat temu turecki zamachowiec Mehmet Ali Agca oddał strzały do papieża na placu św. Piotra w Rzymie. Kula ominęła najważniejsze organy dosłownie o milimetry. Sam papież później mówił:

„Jedna ręka strzelała, inna prowadziła kulę”.

Do dziś wokół zamachu krążą teorie dotyczące możliwego udziału służb specjalnych państw bloku wschodniego. Śledztwa nigdy nie zamknęły wszystkich pytań.

Muzyczne kalendarium. Dzień Steviego Wondera i „La Bamba”

Stevie Wonder – geniusz Motown

13 maja 1950 roku urodził się Stevie Wonder – człowiek, który udowodnił, że muzyka potrafi przekraczać każdą granicę. Niewidomy od urodzenia artysta podpisał kontrakt z Motown jako jedenastolatek.

„Isn’t She Lovely”, „Sir Duke”, „I Just Called To Say I Love You” – te utwory są dziś częścią globalnej kultury popularnej niczym kadry z filmów Spielberga czy dialogi Tarantino.

Mało kto pamięta, że w dniu swoich 21. urodzin Wonder odzyskał kontrolę nad własnym majątkiem po latach, gdy wielkie pieniądze zarabiały na nim wytwórnie.

Ritchie Valens i dzień, w którym umarła muzyka

W 1941 roku urodził się Ritchie Valens, autor legendarnej „La Bamby”. Zginął mając zaledwie 17 lat w katastrofie lotniczej razem z Buddym Hollym.

Don McLean nazwie później tamto wydarzenie „The Day the Music Died” – dniem, w którym umarła muzyka.

Rockabilly, Kylie i Boney M

13 maja przyniósł też narodziny lub sukcesy wielu muzycznych ikon:

• Guy Mitchell rozsławił termin rockabilly, łączący rock and roll z country;
• The Supremes po raz dziesiąty zdobyły szczyt Billboardu;
• Boney M podbili Wyspy przebojem „Rivers of Babylon”;
• Kylie Minogue weszła na brytyjski tron popu z „Hand On Your Heart”;
• Michael Jackson rozpoczął sądową walkę o tantiemy za nagrania Jackson Five.

Muzyczna historia 13 maja brzmi jak playlista obejmująca pół wieku popkultury.

Polityka i państwo. Sejm o cyberbezpieczeństwie i AI

E-zdrowie wchodzi w nową epokę

Sejm zajmie się dziś projektem rozbudowy systemu e-zdrowia. Planowane zmiany przewidują między innymi:

• stworzenie Systemu e-Konsylium,
• rozwój Domowej Opieki Medycznej,
• wykorzystanie sztucznej inteligencji w diagnostyce i leczeniu.

To jeden z najważniejszych projektów cyfryzacyjnych ostatnich lat. Polska służba zdrowia ma stopniowo przechodzić w model bardziej zautomatyzowany, oparty na analizie danych i zdalnym monitorowaniu pacjentów.

Dla mieszkańców mniejszych miast – takich jak Tomaszów Mazowiecki – może to oznaczać łatwiejszy dostęp do specjalistów bez konieczności wielogodzinnych podróży do Łodzi czy Warszawy.

Nowe przepisy o cyberprzestępczości

Posłowie mają też pracować nad zmianami w Kodeksie karnym, które zaostrzą walkę z cyberprzestępczością. Karalne ma być nie tylko przeprowadzanie ataków, ale również przygotowywanie narzędzi do ich wykonania.

To odpowiedź na gwałtowny wzrost liczby cyberataków w Europie. Według danych ENISA – unijnej agencji ds. cyberbezpieczeństwa – infrastruktura publiczna i szpitale stają się dziś jednym z głównych celów hakerów.

Impact w Poznaniu. Elity świata spotkają się w Polsce

Poznań stanie się dziś centrum polityczno-technologicznego świata. Rusza kongres Impact, określany mianem „Davos Europy Środkowej”.

Wśród gości:

• noblista Daron Acemoglu,
• były premier Kanady Justin Trudeau,
• szefowa MFW Kristalina Georgiewa,
• aktywistka praw człowieka Amal Clooney.

Pojawi się również premier Donald Tusk oraz kluczowi ministrowie odpowiedzialni za obronność, cyfryzację i politykę zagraniczną.

Tematy? Wojna technologiczna, AI, bezpieczeństwo, zielona gospodarka i przyszłość Europy.

W cieniu rosyjskiej agresji na Ukrainę kongres nabiera szczególnego znaczenia. Polska coraz częściej próbuje pozycjonować się jako regionalne centrum nowych technologii i bezpieczeństwa cyfrowego.

Morze, geopolityka i Bałtyk

W Szczecinie rozpoczyna się dziś Międzynarodowy Kongres Morski. Eksperci będą rozmawiać o bezpieczeństwie Bałtyku, logistyce i przyszłości żeglugi.

To nieprzypadkowy moment. Po uszkodzeniach podmorskiej infrastruktury na Bałtyku i napięciach wokół rosyjskiej aktywności militarnej region stał się jednym z najważniejszych punktów strategicznych Europy.

Egzaminy. Ósmoklasiści i maturzyści pod presją

Dziś uczniowie klas ósmych napiszą egzamin z języka obcego. Najwięcej osób wybrało angielski.

Równolegle maturzyści zmierzą się z:

• chemią,
• historią sztuki.

Dla wielu młodych ludzi to tydzień większego stresu niż niejeden polityczny szczyt. Wyniki egzaminów zdecydują o kierunku dalszej edukacji i szansach na wymarzone studia.

Świat. NATO, Trump i nowa układanka geopolityczna

Bukareszteńska Dziewiątka obraduje

W Bukareszcie spotkają się dziś liderzy państw wschodniej flanki NATO. Rozmowy dotyczyć będą bezpieczeństwa Morza Bałtyckiego i Czarnego oraz wojny w Ukrainie.

To pierwsze takie spotkanie z udziałem prezydenta Karola Nawrockiego.

W czasach, gdy Europa coraz mocniej zbroi się i przygotowuje na możliwe kryzysy, format B9 staje się politycznym odpowiednikiem wschodniej tarczy NAT

Trump wraca do Chin

Donald Trump rozpoczyna dziś wizytę w Pekinie. Po latach ostrego konfliktu handlowego relacje USA–Chiny znów przypominają partię pokera rozgrywaną o światową gospodarkę.

Na stole znajdą się:

• handel,
• Iran,
• bezpieczeństwo cieśniny Ormuz,
• wpływy na Indo-Pacyfiku.

To spotkanie może mieć ogromne znaczenie dla cen surowców, technologii i światowych rynków.

Unia Europejska chce łatwiejszych podróży koleją

Komisja Europejska ma dziś przyjąć tzw. pakiet pasażerski, który ma uprościć kupowanie biletów kolejowych w Europie.

Cel jest prosty: aby podróż z Warszawy do Paryża czy Berlina można było zaplanować jednym kliknięciem, bez przeskakiwania między systemami przewoźników.

To kolejny krok w stronę Europy bardziej zintegrowanej transportowo i mniej zależnej od lotnictwa.