18 października w historii. Jaruzelski przejmuje władzę, 100 lat Chucka Berry’ego i niezwykły tomaszowianin
Historia potrafi być przewrotna. Tego samego dnia, w którym przed 45 laty Wojciech Jaruzelski przejmował kierownictwo PZPR, osiem lat później w NRD upadał Erich Honecker, jeden z symboli komunistycznego porządku. W Ameryce rodził się człowiek, który zmienił brzmienie muzyki popularnej, a w Meksyku lekkoatleta wykonywał skok, jakiego świat wcześniej nie widział. Co wydarzyło się 18 października? Dzisiejsze kalendarium prowadzi od wielkiej literatury po kosmiczne odkrycia, rock and roll i sportowe rekordy. Jest również wyjątkowy lokalny ślad: dokładnie 135 lat temu w Tomaszowie Mazowieckim urodził się artysta, którego twórczość trafiła do amerykańskich galerii i archiwów.
Nasz artykuł w dużym skrócie
- 45 lat temu Wojciech Jaruzelski został I sekretarzem KC PZPR, a niespełna dwa miesiące później wprowadzono stan wojenny.
- 37 lat temu Erich Honecker stracił władzę w NRD, co poprzedziło upadek muru berlińskiego.
- Dokładnie 100 lat temu urodził się Chuck Berry, jeden z pionierów rock and rolla.
- 175 lat temu ukazało się pierwsze wydanie „Moby Dicka” Hermana Melville’a.
- 58 lat temu Bob Beamon skoczył 8,90 metra podczas igrzysk olimpijskich w Meksyku.
- 135 lat temu w Tomaszowie Mazowieckim urodził się Jennings Tofel, malarz i pisarz związany później z Ameryką.
Niedziela, 18 października 2026 roku
Dzisiaj przypada 291. dzień roku. Do końca 2026 roku pozostają 74 dni.
W Tomaszowie Mazowieckim słońce wschodzi około godz. 7.08, a zachodzi około 17.41. Dzień trwa mniej więcej 10 godzin i 33 minuty.
Imieniny obchodzą między innymi Łukasz, Julian, Justyn i Ziemowit.
Europejski Dzień Walki z Handlem Ludźmi. Współczesne niewolnictwo nie zawsze ma kajdany
18 października obchodzimy Europejski Dzień Walki z Handlem Ludźmi. Jego celem jest zwrócenie uwagi na przestępstwo, które pomimo rozwoju współczesnych systemów ochrony praw człowieka pozostaje poważnym problemem.
Handel ludźmi nie ogranicza się do wykorzystywania seksualnego. Może przyjmować również postać pracy przymusowej, zmuszania do żebractwa czy wykorzystywania osób znajdujących się w szczególnie trudnym położeniu.
W polskim prawie przestępstwo to określa art. 189a Kodeksu karnego, a definicję handlu ludźmi zawiera art. 115 § 22 k.k.
Współczesne niewolnictwo często zaczyna się od obietnicy dobrej pracy i lepszego życia.
Światowy Dzień Menopauzy. W 2026 roku uwaga skupia się na przewlekłym bólu
18 października przypada także Światowy Dzień Menopauzy, którego obchody koordynuje Międzynarodowe Towarzystwo Menopauzy.
Tegorocznym tematem jest przewlekły ból w wieku średnim. Organizatorzy zwracają uwagę, że dolegliwości bólowe kobiet przechodzących menopauzę bywają bagatelizowane albo traktowane jako nieodłączny element starzenia się.
Tymczasem wymagają odpowiedniej diagnostyki i indywidualnego podejścia terapeutycznego.
Kalendarium historyczne
341 lat temu (1685). Ludwik XIV odbiera protestantom wolność religijną
18 października 1685 roku król Francji Ludwik XIV podpisał edykt z Fontainebleau, odwołujący najważniejsze gwarancje swobody religijnej przyznane francuskim protestantom na mocy edyktu nantejskiego z 1598 roku.
Decyzja oznaczała likwidację legalnego funkcjonowania wielu wspólnot protestanckich, niszczenie świątyń i nasilenie prześladowań hugenotów. Tysiące rodzin uciekały do państw, w których mogły swobodnie praktykować swoją wiarę.
Francja utraciła część wykwalifikowanych mieszkańców, a prześladowania stały się trwałym elementem pamięci europejskiego protestantyzmu.
278 lat temu (1748). Pokój w Akwizgranie kończy wojnę, ale nie rozwiązuje konfliktu
18 października 1748 roku podpisano pokój w Akwizgranie, kończący wojnę o sukcesję austriacką.
Prusy utrzymały kontrolę nad większością Śląska, czego Austria nie zamierzała politycznie zaakceptować.
Pokój okazał się raczej zawieszeniem wielkiego sporu niż jego definitywnym rozwiązaniem. Osiem lat później Europa stanęła w obliczu wojny siedmioletniej.
175 lat temu (1851). „Moby Dick” trafia do księgarń. Arcydzieło, którego współcześni nie docenili
18 października 1851 roku w Londynie ukazało się pierwsze wydanie powieści Hermana Melville’a, znanej dzisiaj jako „Moby Dick”.
Brytyjska edycja nosiła tytuł „The Whale”. Amerykańscy czytelnicy otrzymali swoją wersję dopiero 14 listopada tego samego roku.
Historia kapitana Ahaba, obsesyjnie ścigającego białego wieloryba, okazała się opowieścią o ludzkiej pysze, obsesji, przeznaczeniu i niebezpiecznej potrzebie podporządkowania sobie natury.
Dopiero XX wiek przyniósł prawdziwe odkrycie tego dzieła. „Moby Dick” wszedł do kanonu literatury światowej.
159 lat temu (1867). Alaska przechodzi z rąk rosyjskich do amerykańskich
18 października 1867 roku w Sitce odbyła się uroczystość formalnego przekazania Alaski Stanom Zjednoczonym przez Rosję.
Amerykanie zapłacili za ogromne terytorium 7,2 miliona dolarów. W ówczesnej debacie publicznej pojawiały się głosy krytyczne wobec zakupu odległej i słabo zaludnionej krainy.
Z czasem odkrycia złota, bogactwa naturalne, zasoby energetyczne oraz strategiczne położenie zwiększyły znaczenie Alaski.
W 1959 roku została ona 49. stanem USA.
104 lata temu (1922). Powstaje BBC. Radio zaczyna zmieniać społeczeństwo
18 października 1922 roku grupa brytyjskich producentów sprzętu radiowego powołała British Broadcasting Company, z której wyrosła późniejsza BBC.
Regularne nadawanie programu z Londynu ruszyło 14 listopada 1922 roku. Radio zaczęło dostarczać informacji, edukować, transmitować koncerty i jednoczyć słuchaczy wokół wspólnych wydarzeń.
Pierwszy dyrektor generalny BBC, John Reith, rozwijał koncepcję nadawcy realizującego misję publiczną.
81 lat temu (1945). Powstaje podstawa procesu norymberskiego
18 października 1945 roku w Berlinie Międzynarodowy Trybunał Wojskowy rozpoczął formalny etap postępowania przeciw najważniejszym przedstawicielom nazistowskich Niemiec.
Przedstawiono akt oskarżenia obejmujący między innymi zbrodnie wojenne oraz zbrodnie przeciwko ludzkości.
Właściwy proces rozpoczął się 20 listopada 1945 roku w Norymberdze.
Postępowanie stało się jednym z fundamentów współczesnego międzynarodowego prawa karnego.
72 lata temu (1954). Radio mieści się w kieszeni
18 października 1954 roku zaprezentowano tranzystorowy odbiornik Regency TR-1, uznawany za pierwszy komercyjnie produkowany model tego rodzaju.
Kosztował około 50 dolarów, ale wyznaczał kierunek zmian technologicznych.
Muzyka zaczęła stopniowo opuszczać salon i towarzyszyć ludziom w podróży, pracy oraz na spacerach.
Od tranzystorowego radia prowadzi długa droga do przenośnych odtwarzaczy muzycznych i smartfonów.
59 lat temu (1967). Radziecka sonda dociera do atmosfery Wenus
18 października 1967 roku radziecka sonda Wenera 4 weszła w atmosferę Wenus, dostarczając danych, które zmieniły wiedzę naukowców o tej planecie.
Aparatura sondy przesyłała pomiary ciśnienia, temperatury i składu atmosfery podczas opadania.
Misja stanowiła przełom w bezpośrednich badaniach atmosfery innej planety.
49 lat temu (1977). Dramat zakładników w Mogadiszu
18 października 1977 roku niemiecka jednostka antyterrorystyczna GSG 9 przeprowadziła operację uwolnienia zakładników przetrzymywanych na pokładzie samolotu Lufthansy „Landshut”.
Maszyna została porwana przez terrorystów palestyńskich wspierających żądania związane z działalnością Frakcji Czerwonej Armii.
W nocy z 17 na 18 października funkcjonariusze GSG 9 opanowali samolot i uwolnili zakładników.
Wydarzenia te zamykały jeden z najbardziej dramatycznych etapów tzw. niemieckiej jesieni.
45 lat temu (1981). Wojciech Jaruzelski zostaje I sekretarzem PZPR
18 października 1981 roku generał Wojciech Jaruzelski został wybrany I sekretarzem KC PZPR, zastępując Stanisława Kanię.
Polska znajdowała się wówczas w głębokim kryzysie gospodarczym i politycznym. Po powstaniu „Solidarności” komunistyczne władze mierzyły się z ruchem społecznym skupiającym miliony obywateli.
Jaruzelski pełnił już funkcje premiera i ministra obrony narodowej. Objęcie kierownictwa partii dodatkowo umocniło jego pozycję.
Niespełna dwa miesiące później, 13 grudnia 1981 roku, wprowadzono stan wojenny. Nastąpiły masowe internowania działaczy opozycyjnych, ograniczenie swobód obywatelskich i militaryzacja wielu dziedzin życia.
Najtragiczniejszym symbolem represji stała się pacyfikacja kopalni „Wujek”, podczas której zginęło dziewięciu górników.
37 lat temu (1989). Upadek Honeckera. NRD zaczyna tracić grunt pod nogami
18 października 1989 roku Erich Honecker został odsunięty od kierownictwa Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec, rządzącej NRD.
Jesienią 1989 roku przez wschodnie Niemcy przetaczała się fala protestów. Tysiące obywateli domagały się demokratyzacji i swobody podróżowania.
Władze próbowały ratować system, zastępując Honeckera Egonem Krenzem.
Zaledwie trzy tygodnie później, 9 listopada 1989 roku, upadł mur berliński.
35 lat temu (1991). Azerbejdżan odzyskuje niepodległość
18 października 1991 roku Azerbejdżan przyjął akt konstytucyjny o przywróceniu niepodległości państwowej.
Był to czas rozpadu Związku Radzieckiego, gdy kolejne republiki ogłaszały suwerenność.
Nowe państwo mierzyło się jednak z kryzysem politycznym, gospodarczym i konfliktem o Górski Karabach.
7 lat temu (2019). Pierwszy spacer kosmiczny przeprowadzony wyłącznie przez kobiety
18 października 2019 roku astronautki NASA Christina Koch i Jessica Meir przeprowadziły pierwszy spacer kosmiczny, w którym cały dwuosobowy zespół wykonujący prace poza stacją stanowiły kobiety.
Astronautki pracowały na zewnątrz Międzynarodowej Stacji Kosmicznej przez 7 godzin i 17 minut.
Wydarzenie stało się symbolem przemian społecznych i rosnącego udziału kobiet w astronautyce.
Urodzili się tego dnia
Chuck Berry – 100. rocznica urodzin
18 października 1926 roku urodził się Chuck Berry, amerykański gitarzysta i jeden z pionierów rock and rolla.
Jego utwory „Johnny B. Goode”, „Roll Over Beethoven” i „Maybellene” pomogły stworzyć muzyczny język późniejszych pokoleń rockowych artystów.
Martina Navratilova – 70. urodziny
Jedna z najwybitniejszych tenisistek w historii zdobyła 18 tytułów wielkoszlemowych w grze pojedynczej.
Jean-Claude Van Damme – 66. urodziny
Belgijski aktor i zawodnik sportów walki, gwiazda filmów „Krwawy sport”, „Kickboxer” i „Uniwersalny żołnierz”.
Lindsey Vonn – 42. urodziny
Amerykańska narciarka alpejska, mistrzyni olimpijska i wielokrotna triumfatorka zawodów Pucharu Świata.
Odeszli tego dnia
Thomas Alva Edison – 95. rocznica śmierci
18 października 1931 roku zmarł jeden z najważniejszych wynalazców i przedsiębiorców w historii techniki.
Jego laboratoria odegrały kluczową rolę w rozwoju praktycznego oświetlenia elektrycznego, fonografii i wczesnej kinematografii.
Colin Powell – 5. rocznica śmierci
18 października 2021 roku zmarł amerykański generał i polityk, pierwszy czarnoskóry sekretarz stanu USA.
Tego dnia w muzyce
Sto lat Chucka Berry’ego. Człowiek, bez którego rock brzmiałby zupełnie inaczej
Jeśli współczesny rock miałby własny alfabet, wiele jego liter zapisał właśnie Chuck Berry.
W połowie lat pięćdziesiątych jego gitara zabrzmiała z niezwykłą siłą. Berry połączył blues, rhythm and blues oraz country, tworząc styl pełen energii, rytmu i charakterystycznych gitarowych zagrywek.
Jego piosenki opowiadały o młodzieży, samochodach, marzeniach i pragnieniu wolności.
„Johnny B. Goode” stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych hymnów rock and rolla. Utwór znalazł się nawet na słynnej Złotej Płycie Voyagera, wysłanej w 1977 roku w przestrzeń kosmiczną.
John Lennon, Keith Richards, Bruce Springsteen i całe pokolenia gitarzystów czerpały z muzycznego języka Berry’ego.
Dokładnie sto lat po jego narodzinach wystarczy włączyć rockowe radio, żeby usłyszeć jego dziedzictwo.
52 lata temu The Rolling Stones wydają „It's Only Rock 'n Roll”
18 października 1974 roku ukazał się album „It's Only Rock 'n Roll” zespołu The Rolling Stones.
Było to ostatnie studyjne wydawnictwo grupy nagrane z Mickiem Taylorem jako stałym członkiem zespołu.
Na płycie znalazły się między innymi „It's Only Rock 'n Roll (But I Like It)”, „Time Waits for No One” i „Ain't Too Proud to Beg”.
Album dotarł na pierwsze miejsce amerykańskiej listy sprzedaży.
38 lat temu powstaje muzyczny fenomen Traveling Wilburys
18 października 1988 roku na rynku amerykańskim ukazał się album „Traveling Wilburys Vol. 1”.
Pod wspólną nazwą spotkali się George Harrison, Bob Dylan, Roy Orbison, Tom Petty i Jeff Lynne.
Na albumie znalazły się między innymi „Handle With Care”, „End of the Line” i „Not Alone Any More”.
Muzyka łączyła rock, folk, country i amerykańskie ballady.
Niespełna dwa miesiące po premierze albumu zmarł Roy Orbison.
Tego dnia w sporcie
58 lat temu Bob Beamon wykonuje skok, który zadziwił świat
18 października 1968 roku podczas igrzysk olimpijskich w Meksyku Amerykanin Bob Beamon skoczył w dal na odległość 8,90 metra.
Dotychczasowy rekord świata wynosił 8,35 m.
Beamon poprawił go zatem aż o 55 centymetrów.
Rekord przetrwał niemal 23 lata, aż do mistrzostw świata w Tokio w 1991 roku, podczas których Mike Powell skoczył 8,95 m.
Wynik Beamona wciąż pozostaje rekordem olimpijskim.
49 lat temu Reggie Jackson zapisuje się w historii baseballu
18 października 1977 roku Reggie Jackson zdobył trzy home runy w jednym meczu finałowej serii World Series, prowadząc New York Yankees do zwycięstwa nad Los Angeles Dodgers.
Yankees wygrali spotkanie 8:4 i zdobyli mistrzostwo.
Jackson otrzymał przydomek „Mr. October”.
17 lat temu Robert Kubica na podium w Brazylii
18 października 2009 roku na torze Interlagos odbyło się Grand Prix Brazylii Formuły 1.
Wyścig wygrał Mark Webber, drugie miejsce zajął Robert Kubica, a trzecie Lewis Hamilton.
Jenson Button ukończył rywalizację na piątej pozycji, zapewniając sobie tytuł mistrza świata.
Sport dziś. Lechia Tomaszów Mazowiecki kontra rezerwy Widzewa Łódź
W niedzielę, 18 października 2026 roku, o godz. 12.00 Lechia Tomaszów Mazowiecki zmierzy się z Widzewem II Łódź.
Spotkanie zaplanowano w ramach 13. kolejki Betclic III ligi, grupy I.
Mecz odbędzie się w Tomaszowie Mazowieckim.
Tomaszów Mazowiecki – lokalny ślad historii
135 lat temu w Tomaszowie urodził się Jennings Tofel. Artysta, którego odkryła Ameryka
18 października 1891 roku w Tomaszowie Mazowieckim urodził się Jennings Tofel, znany również jako Yehudah Tofel – malarz, ilustrator i pisarz, który znaczną część życia spędził w Stanach Zjednoczonych.
To postać stosunkowo mało znana współczesnym mieszkańcom Tomaszowa, choć jej biografia stanowi interesujący fragment historii miasta.
Tofel przyszedł na świat w żydowskiej rodzinie mieszkającej w rozwijającym się przemysłowym Tomaszowie.
Miasto było wówczas miejscem spotkania wielu kultur, języków i tradycji.
W 1905 roku, mając około 14 lat, wyemigrował wraz z rodziną do Stanów Zjednoczonych.
Od przemysłowego Tomaszowa do nowojorskich galerii
W Ameryce Tofel rozwijał zainteresowania artystyczne i literackie.
Jego malarstwo wyróżniały intensywne kolory, ekspresyjne przedstawienia postaci oraz zainteresowanie ludzkimi emocjami.
W 1926 roku założył Jewish Art Center w Nowym Jorku.
Wystawiał prace w Stanach Zjednoczonych i Izraelu. Pisał również artykuły i eseje poświęcone sztuce.
Jego spuścizna znajduje się dzisiaj między innymi w zbiorach YIVO Institute for Jewish Research oraz Smithsonian Archives of American Art.
Historia, którą warto przywrócić lokalnej pamięci
Biografia Jenningsa Tofela przypomina o przedwojennym, wielokulturowym Tomaszowie Mazowieckim.
Polacy, Żydzi, Niemcy i Rosjanie współtworzyli życie gospodarcze i społeczne miasta.
Losy żydowskich mieszkańców zostały dramatycznie przerwane przez niemiecką okupację i Zagładę.
Część wyemigrowała jednak wcześniej, tworząc nowe życie w odległych częściach świata.
Tofel należał właśnie do tej grupy.
Jego obrazy, pisma i dokumenty przechowywane za oceanem stanowią część dziedzictwa, którego początki sięgają ulic dawnego Tomaszowa.
103 lata temu urodził się Jerzy Winiarek. Tomaszowianin walczący w Powstaniu Warszawskim
18 października 1923 roku w Tomaszowie Mazowieckim urodził się Jerzy Władysław Winiarek, późniejszy żołnierz Armii Krajowej i uczestnik Powstania Warszawskiego.
Walczył na Mokotowie, w szeregach Grupy Artyleryjskiej „Granat”.
Posługiwał się pseudonimem „Irka” i miał stopień kaprala.
Po upadku Powstania dostał się do niemieckiej niewoli.
Zmarł 26 stycznia 2013 roku w Aleksandrowie Kujawskim.
Niedziela w Skansenie Rzeki Pilicy. 130 lat stacyjki z Czarnocina
18 października 2026 roku w Skansenie Rzeki Pilicy w Tomaszowie Mazowieckim trwa drugi dzień obchodów 130-lecia zabytkowej stacyjki z Czarnocina.
Drewniana poczekalnia powstała w 1896 roku. Dzisiaj jest jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów tomaszowskiego Skansenu.
Z okazji jubileuszu przygotowano wystawę „Stacyjka z bajki”.
W niedzielę zaplanowano opowieści przewodnika o historii zabytku.
Spotkania odbędą się o godz. 11.00, 12.30 i 14.00.
Jubileuszowe wydarzenia trwają od godz. 11.00 do 15.00.
Miejsce: Skansen Rzeki Pilicy, ul. A. F. Modrzewskiego 9/11 w Tomaszowie Mazowieckim.
Wstęp odbywa się według obowiązującego cennika placówki.
Jeden dzień, wiele historii. Dlaczego warto pamiętać?
18 października 2026 roku pokazuje, jak różnorodne mogą być rocznice przypadające na jeden dzień.
Z jednej strony mamy decyzje polityczne zmieniające losy państw i narodów.
Z drugiej – książki, których znaczenie odkrywano dopiero po latach, muzykę przekraczającą granice i sportowe rekordy, które wydawały się niemożliwe do pobicia.
Jest również historia Tomaszowa Mazowieckiego.
Miasta, z którego wyjeżdżali ludzie później współtworzący kulturę wielkich metropolii. Miasta, którego mieszkańcy walczyli w Powstaniu Warszawskim. Miasta, które dzisiaj zachowuje materialne ślady przeszłości.
Historia nie zawsze przemawia głosem królów, generałów i prezydentów.
Czasami opowiada ją obraz namalowany daleko od rodzinnego domu, stary kolejowy budynek albo nazwisko człowieka odnalezione w muzealnym archiwum.
Właśnie dlatego warto każdego dnia pytać, co wydarzyło się tego dnia w historii – i co z tych wydarzeń pozostało w naszej współczesności.
Skróć kalendarium do najmocniejszych tematówUjednolić nagłówki i chronologię
Napisz komentarz
Komentarze