Tomaszowianie "Wyklęci" cz.6

Po dołączeniu Mariana Guta, wszyscy członkowie składają przysięgę na wierność organizacji i walki z obcym ustrojem. Do wiosny 1951 roku pozostają w konspiracji, gromadząc tylko broń. W kwietniu 1951 werbują nowych członków i podejmują pierwsze akcje zbrojne. 

8 maja Edward Rybak, Henryk Jamrozik i Stanisław Piotrkowicz zatrzymują na drodze do Spały jadącego dorożką kasjera Warszawskiego Zjednoczenia Robót Wodno -  Inżynieryjnych w Spale, Mariana Borowieckiego i rekwirują mu 24 tysiące złotych.

W maju również Edward Rybak wraz z Zygmuntem Brzeskim i Stanisławem Piotrkowiczem, organizują niedaleko Paradyża w powiecie opoczyńskim zasadzkę na kasjera GS "Samopomoc Chłopska", jednak nie przejeżdża on tą drogą.

W tym samym składzie na początku czerwca również koło Paradyża urządzają zasadzkę na kasjera punktu skupu żywca, jednak i tym razem akcja się nie udaje.

Grupa operacyjna z łódzkiego UB, która miała za zadanie ustalenie miejsca pobytu Stanisława Jaworskiego - "Upiora", latem 1951 roku wpada na trop "Armii Podziemnej". Po zebraniu bliższych danych, w dniu 3 września zostaje aresztowany Zygmunt Brzeski, jednak nie udaje mu się udowodnić przynależności do nielegalnej organizacji i zostaje skazany tylko na dwa lata więzienia za posiadanie broni.

Zygmunt Car dowiedziawszy się o aresztowaniu Brzeskiego postanawia opuścić Tomaszów i przenosi się w okolice Warszawy, gdzie początkowo samodzielnie, a później z Piotrem Jaroniem, podejmuje szereg działań zbrojnych. 31 stycznia 1952 roku, po jednej z takich akcji w Kukowie koło Olecka, w wyniku bezpośredniego pościgu zostają zatrzymani. 

W toku prowadzonej przez tomaszowskie UB pracy operacyjnej, ustalono pozostałych członków "Armii Podziemnej" z Tomaszowa, którzy w dniach 5 - 13 sierpnia 1952 roku zostali aresztowani. Wyrokiem wojskowego sądu rejonowego w Łodzi z dnia 21 października 1952 roku, członkowie "Armii Podziemnej" otrzymali następujące kary: Zygmunt Car - 15 lat więzienia, Edward Rybak - 14 lat, Aleksander Jasiński - 13 lat, Stanisław Piotrowicz, Henryk Jamrozik, Feliks Dudkiewicz - 12 lat, Zygmunt Brzeski, Bolesław Bartosiak - 10 lat, Piotr Jaroń - 9 lat, Leokadia Goździk, Maria Karaszewska - 7 lat, Stanisław Piotrkowicz - 5 lat.

Oprócz organizacji niepodległościowych, wywodzących swoje korzenie jeszcze z okresu niemieckiej okupacji, masowo zaczęły pojawiać się również po 1945 roku młodzieżowe organizacje niepodległościowe. Ich byt trwał przeważnie krótko z powodu braku wyszkolenia w zakresie konspiracji i młodocianego wieku członków.

Już w marcu 1947 uczeń tomaszowskiego gimnazjum Jerzy Kubicz wraz ze swym szkolnym kolegą Zdzisławem Piękosiem założyli dwuosobową grupę, wyposażoną w pistolet. W okresie swej działalności grupa dokonała trzech akcji na instytucje państwowe, m. in. na Zarząd Gminy w Sławnie w powiecie opoczyńskim.

W nocy z 11 na 12 listopada 1947 roku zatrzymano Kubicza, a 22 tego miesiąca Piękosia. Wyrokiem wojskowego sądu rejonowego w Łodzi z dnia 31 marca 1948 roku Jerzy Kubicz ur. 08.04.1929r. w Olszowcu pow. rawski został skazany na 5 lat więzienia.

Na jesieni 1947 roku powstała organizacja młodzieżowa działająca w powiecie koneckim i w Tomaszowie, gdzie mieszkał jeden z jej członków, o nazwie "Tajna Organizacja Wynalazców i Odkrywców". Grupa liczyła 5 osób, a dowódcą jej był Józef Olszewski ps. "Widar". Grupa mimo niewielkiej liczebności przejawiała dużą aktywność zajmując się roznoszeniem ulotek, akcjami zbrojnymi i propagandowymi. Jej działalność trwała do grudnia 1948, kiedy to została zlikwidowana przez UB.

We wrześniu 1949 roku utworzono z uczniów tomaszowskiego gimnazjum ogólnokształcącego organizację "Młoda Polska", pozostającą do kwietnia 1950 roku pod dowództwem Bronisława Uptasa, a w późniejszym okresie Zdzisława Tejchmana. Grupa liczyła w okresie swojej działalności od 10 do 12 osób i zajmowała się przede wszystkim redagowaniem i kolportowaniem ulotek wśród młodzieży szkolnej klas starszych i w miejscach publicznych (poczekalniach w kinach, na dworcu PKP). "Młoda Polska" została zlikwidowana w 1953 roku.

Od początku lat pięćdziesiątych, władza "ludowa", chcąc przekonać społeczeństwo polskie jak i opinię zagraniczną, że poradziła już sobie z podziemiem niepodległościowym, utajniała wszystkie sprawy polityczne i zakazywała publikacji o ich działalności i karach jakie za tą działalność były wydawane. Z tego powodu brak jest dokumentacji dotyczącej dalszych losów członków organizacji działających po 1950 roku. Młodocianych oskarżano przeważnie o próbę obalenia ustroju i skazywano na 5 do 10 lat więzienia, którą to karę odbywali w więzieniu w Jaworznie. 

Na jesieni 1949 roku powstały w Tomaszowie niezależnie od siebie dwie organizacje zrzeszające młodzież szkół średnich: "Sokół" i "Podziemna Krwawa Banda". Nastawione one były na kolportaż ulotek, wysyłanie listów z pogróżkami do aktywistów PZPR, dozbrajaniu się poprzez akcje na funkcjonariuszy MO i UB i małe akty dywersji. "Sokół" liczył 10 członków, a jego dowódcą był Zenon Skrzypczyk, którego UB aresztowało 17 listopada 1950 roku. Po procesie trafił do więzienia w Jaworznie. "Podziemna Krwawa Banda" pod dowództwem Stefana Lernacińskiego liczyła 6 osób i działała do 19 lipca 1952 roku. 

W listopadzie 1951 roku Marian Pośpiech wraz z trzema kolegami założył organizację propagandową, nastawioną na kolportaż ulotek - "Dzwoneczki Wolności". Połączyła się ona w listopadzie 1952 roku z grupą "Młodzieżowa Armia Podziemna", tworząc nową organizację propagandową o nazwie "Młode Orlęta". Liczya ona 12 członków, a jej przywódcą był Jerzy Kordelak. 'Młode Orlęta" prowadziły działalność aż do lutego 1955 roku.

W czerwcu 1951 roku grupa uczniów z tomaszowskiego liceum ogólnokształcącego powołała do życia organizację "Orlęta", której duchowym przywódcą był katecheta, wikary parafii św. Antoniego, ks. Zdzisław Czosnykowski. Dowództwo nad grupą objął Jan Łaski. Oprócz niego w jej skład wchodzili: Janina Korbacz, Barbara Figiel, Danuta Wójciak, Iwo Płachecki, Jerzy Ryszard Wiliński, Ewa Przyżycka, Maria Wolszakiewic. Celem organizacji było prowadzenie walki z ustrojem Państwa Polskiego poprzez redagowanie i kolportowanie nielegalnych ulotek o treści antypaństwowej i antyradzieckiej. Na początku 1952 roku, poprzez tomaszowiankę zamieszkującą w Łodzi, Teresę Plich, nawiązano kontakt z łódzką organizacją "Towarzystwo Antykomunistyczne". Szerszej współpracy jednak nie udało się nawiązać, gdyż w lutym 1952 doszło w obu organizacjach do aresztowań. Przed łódzkim sądem stanęło w sumie 23 młodocianych członków obydwu grup.

W Tomaszowie, Piotrkowie i Brzezinach od lutego 1952 roku rozpoczęła działalność podziemna organizacja harcerska o nazwie "Harcerstwo Konspiracyjne Polski". Na terenie Tomaszowa organizacja liczyła 23 osoby, a jej przywódcami byli: Henryk Borkowski i Andrzej Krześlak. Zajmowali się oni kolportażem ulotek, gromadzeniem broni i szkoleniami na temat działalności w przypadku obalenia ustroju. Po aresztowaniu przez UB w listopadzie 1953 roku jej przywódców, organizacja rozpadła się.

Tomaszów pozostawał też w zasięgu działania utworzonej w 1948 roku młodzieżowej organizacji składającej się z uczniów różnych szkół średnich z Tomaszowa i Piotrkowa o nazwie "Słońce" lub "Słoneczko". Terenem jej działania były wsie Golesze, Modrzewek i Młoszów. Ogółem grupa liczyła 16 osób. Przywódcą jej był Józef Żerek, a członkami: Jan Pietrzak, Wiesław Fijałkowski, Józef Borkowski, Jan Bijoch, Julian Gruszczyński, Julian Żerek, Kazimierz Bogusławski, Tadeusz Twardowski, Jan Malina, Marian Tuchowski, Tadeusz Staniaszek, Wacław Węgrzynowski, Leokadia Smyk, Henryk i Aleksander Cieśliczka. Zasadniczym celem organizacji było prowadzenie propagandy antykomunistycznej i niepodległościowej, wysyłanie anonimów z pogróżkami do działaczy PZPR, gromadzenie broni palnej i prowadzenie szkolenia wojskowego. Organizację UB zlikwidowało w czerwcu 1950 roku.

Jarsław Pązik

http://www.nadpilickahistoria.republika.pl/