×

Wyzwolenie Tomaszowa Mazowieckiego 18 stycznia 1945 roku 

  • 18.01.2019, 18:39 (aktualizacja 18.01.2019 22:59)
  • Andrzej Kobalczyk
Wyzwolenie Tomaszowa Mazowieckiego 18 stycznia 1945 roku
Dzisiaj przypada 74 rocznica wyzwolenia Tomaszowa od niemieckiej okupacji. Równo 65 lat temu sowieckie czołgi przełamały Linię Pilicy, przepędzając wojska wroga z naszego miasta.

Do obrony Tomaszowa Mazowieckiego przed spodziewaną ofensywą Armii Czerwonej znad Wisły dowództwo niemieckie przywiązywało duża wagę ze względu na strategiczne położenie miasta na przecięciu ważnych szlaków komunikacyjnych. Z tego powodu sam Tomaszów wraz z najbliższą okolicą został silnie ufortyfikowany w ramach budowy umocnień na tzw. Linii Pilicy. Prowadzono ją od lata do zimy 1944 roku za pomocą przymusowej pracy m.in. wielu tysięcy Tomaszowian.

Pod koniec 44 roku pozycje w rejonie Tomaszowa zajęła niemiecka 9 armia polowa, dowodzona przez gen. Smilo von Lütwitza. Niemców ulokowanych w rejonie tomaszowskim wsparły oddziały kolaboranckiej armii gen. Andrieja Własowa. Po uderzeniu radzieckiej ofensywy znad Wisły niemieckie dowództwo skierowało nad Pilicę również jednostki 4 i 7 armii wraz z należącymi do nich korpusami pancernymi. Obronę na środkowym odcinku Pilicy wzmocniły dodatkowo inne jednostki niemieckie wycofujące się znad Wisły.

Radziecką ofensywę, rozpoczętą 12 stycznia 1945 roku, wielu historyków wojskowości określa mianem największej operacji Armii Czerwonej II wojny światowej. Do ataku ruszyły m.in. wojska I Frontu Białoruskiego pod dowództwem marszałka Georgija Żukowa, które w ramach tzw. operacji wiślańsko-odrzańskiej zajęły Warszawę, Radom, Tomaszów Maz., Łódź i Poznań. Podczas styczniowej ofensywy w ramach tego frontu na kierunku środkowym działał 11 Samodzielny Korpus Pancerny pod dowództwem gen. mjr. Iwana Juszczuka, będący w składzie 69 armii, dowodzonej przez gen. płk. Władimira Kołpakczi.

Po zdobyciu Radomia w dniu 16 stycznia korpus ten otrzymał rozkaz kontynuowania natarcia w kierunku zachodnim, sforsowania Pilicy w rejonie Tomaszowa i zdobycia miasta z marszu. Szturmowały tutaj trzy brygady ze składu 11 Korpusu Pancernego. Od strony płd. Tomaszów atakowała 65 Brygada Panc., a od płn. – 20 Brygada Panc. Czołowo na miasto od wschodu uderzyła 36 Brygada Panc.

We wczesnych godzinach rannych 18 stycznia, zwiad radziecki dotarł do brzegów Pilicy koło Tomaszowa. W tym czasie Niemcy wysadzili w powietrze wszystkie mosty drogowe w Tomaszowie oraz w Spale i Sulejowie. Dwie pierwsze brygady radzieckie nie zdołały sforsować Pilicy z marszu. Opór nieprzyjaciela, usadowionego w rozbudowanych umocnieniach na lewym brzegu Pilicy był dobrze przygotowany i skuteczny, a jego artyleria dobrze wstrzelała się w przeciwległy brzeg.

Tylko jednemu z pododdziałów 36 B. Panc., nacierającej od strony Białobrzegów, Brzustowa i Ciebłowic w składzie 8 czołgów, udało się wedrzeć do Tomaszowa po moście kolejowym na Pilicy, tuż przed zniszczeniem go przez Niemców. Radzieckie czołgi wraz z fizylierami dotarły do dworca kolejowego, gdzie po zorganizowaniu obrony okrężnej, przez 6 godzin odpierały ataki przeważających sił wroga, aż do nadejścia głównych sił swojej brygady. Podczas tej walki radzieccy pancerniacy zniszczyli w rejonie dworca dwa niemieckie transporty z wojskiem.

Na skutek silnego ostrzału z dobrze zamaskowanych umocnień na lewym brzegu Pilicy, Rosjanie musieli się wycofać na znaczną odległość do lasów w kierunku Opoczna. Tutaj nastąpiło przegrupowanie oraz wzmocnienie ich sił. Tak np. do skoncentrowanej w rejonie Smardzewic 65 B.Panc. dołączyły jednostki z 36 B.Panc. oraz cała 12 brygada zmotoryzowana artylerii wraz z odwodami. Znacznego wsparcia 11 Korpusowi Pancernemu w walkach o Tomaszów udzieliły jednostki 7 Gwardyjskiego Korpusu Kawalerii. Dużą rolę odegrało również lotnictwo, które skutecznie bombardowało i ostrzeliwało zarówno miejsca przepraw Niemców przez Pilicę, jak też ich stanowiska ogniowe na lewym brzegu rzeki.

Andrzej Kobalczyk
Podziel się:
Oceń:

Komentarze (9)

Dodanie komentarza oznacza akceptację regulaminu. Treści wulgarne, obraźliwe, naruszające regulamin będą usuwane.

Nastała
Nastała 24.01.2019, 11:35
wolność i potem wszyscy żyli długo i szczęśliwie. Super bajka.
Markus
Markus 22.01.2019, 21:36
Szanuję Pana Panie Andrzeju i podziwiam, i pozdrawiam.

https://pl.sputniknews.com/pol…

Pamiętajcie, że armata stojąca w parku Rodego jest dowodem pomocy Radzieckiej naszej 14 Brygadzie, Posiada jeszcze Radziekie opony i to jest ostatni dowód na obecność wojsk Radzieckich wyzwalających Tomaszów.
w_p
w_p 21.01.2019, 00:33
Bardzo szanują autora, doceniam ogrom pracy, uwielbiam czytać Jego książki, wiem, że historia rosyjskich carów i radzieckiej armii jest szczególnie przez niego lubiana, niemniej wyzwolenie? Sowieci przepędzili wroga? W sumie wszystko się zgadza, ale teraz w XXI wieku nie przystoi tak samemu z siebie w ten sposób redagować artykuł.
W.Jeziorski
W.Jeziorski 19.01.2019, 15:47
Na przedstawionym zdjęcie jest Teodor Wołczyk.
Wyzwolenie
Wyzwolenie 19.01.2019, 00:42
z jednej okupacji-niemieckiej i rozpoczęcie następnej-komunistycznej. Zgodnie z prawdą, tego gorzkiego podsumowania losów Polski w 1945 roku zabrakło mi w artykule pana Andrzeja.
adarus
adarus 20.01.2019, 14:14
Słuszna uwaga. W okolicach Tomaszowa działała antykomunistyczna partyzantka. Polacy często myślą że byli to ludzie którzy po prostu z nienawiści walczyli z władzą ludową. Najczęściej byli to jednak żołnierze AK lub BCh których kolejna amnestia skłoniła do ujawnienia i rozbrojenia. Ubecja czekała kilka tygodni i takich rozbrojonych akowców aresztowała. Byli odbijani z lokalnych posterunków przez uzbrojonych kolegów i wstępowali do WIN, NSZ, AK Obywatelska. Szli do lasu bo nie mogli wrócić do domów. Walkę o wolność przegrali. Zapłacili cenę najwyższą podwójnie. Cenę życia i cenę zapomnienia. Np. dużo ludzi słyszało o akcji pod Arsenałem w okupowanej Warszawie. O poruczniku Anodzie. Mało kto jednak wie że ten sam Anoda zginął po wojnie w ubeckiej katowni. To jest nasza historia.
adarus
adarus 18.01.2019, 21:07
Rozumiem, że katownia gestapo na Zapiecku to szkoła muzyczna. A budynek fabryczny na Antoniego to gdzie teraz?
Marek
Marek 19.01.2019, 10:44
Budynek fabryczny na Św. Antoniego o ktorym mowa to budynek w ktorym miescil się"Herbapol" za byłą kawiarnią Ewą(dzis sklep spożywczy). Podczas II wojny światowej miescił sie tam areszt. Moja mam w nim siedziała stąd wiem
adarus
adarus 20.01.2019, 13:51
Chwała pańskiej mamie i wszystkim prześladowanym przez hitlerowców.

Pozostałe