Ekspertka: w ciągu 30 lat wzrosła świadomość nieetycznych zachowań w miejscu pracy

Wyniki badań „Etyczne standardy firm i pracowników 1999–2025” przeprowadzonych przez Alicję Kotłowską na próbie 1000 pracowników pokazują, jak w ciągu ostatnich blisko 30 lat zmieniły się normy etyczne w środowisku zawodowym.

Wyniki porównano z badaniami socjolożki prof. Anny Lewickiej-Strzałeckiej z 1999 roku. Z analizy wynika m.in., że odsetek osób, które zetknęły się z molestowaniem seksualnym w pracy, uległ zmniejszeniu – z 33 proc. w 1999 roku do 11 proc. w 2025 roku (z 5 proc. częstych przypadków w 1999 roku do 2 proc. w 2025 roku).

Kotłowska w rozmowie z PAP zwróciła uwagę, że na przestrzeni ostatnich trzech dekad zmieniło się rozumienie zarówno molestowania seksualnego, jak i tego, co w miejscu pracy uznaje się za dopuszczalne.

Jak wyjaśniła, wynika to m.in. ze standardów etycznych wdrażanych po wejściu Polski do UE, ale także ze zmian społecznych. Ekspertka zauważyła, że na przestrzeni lat granice „dobrego smaku” i przyzwoitości przesuwają się – i to w kierunku większej wrażliwości na prawa i komfort pracowników.

Z badania wynika, że 30 lat temu 6 proc. osób czuło się skrępowanych, gdy przełożony komentował wygląd, strój czy fryzurę. Teraz taki dyskomfort deklaruje 16 proc. pracowników. W 1999 roku 18 proc. pracowników uważało nieprzyzwoite kawały za formę molestowania seksualnego. Obecnie odsetek ten wzrósł do 43 proc..

Podobnie zmieniła się ocena zapraszania podwładnych przez szefów do restauracji – w 1999 roku za niestosowne uznawało to 7 proc. ankietowanych, obecnie – 20 proc. Ponadto – jak pokazała analiza – jeszcze trzy dekady temu co czwarty pracownik uważał, że wieszanie w biurze roznegliżowanych zdjęć jest nie na miejscu. Obecnie połowa pracowników postrzega to jednoznacznie jako niedopuszczalne.

Zdaniem ekspertki starsi pracownicy są bardziej skłonni do pobłażliwego traktowania takich zachowań. Tylko 34 proc. osób powyżej 45. roku życia uznaje wulgarne żarty za niestosowne. Tymczasem wśród pokolenia Z i milenialsów odbierane są one znacznie bardziej krytycznie.

– Obecnie ludzie są bardziej wyczuleni i uwrażliwieni. Poza tym to, jak wyglądam, w co się ubieram, to jest moja przestrzeń prywatna i przekroczenie tego jest postrzegane jako nieetyczne zachowanie – zauważyła Kotłowska.

Zaznaczyła, że „minimum zachowania” określają przepisy prawa, które dotyczą tego, co jest dozwolone, a co karane. – Natomiast etyka dotyczy tego, co jest przyzwoite w danej sytuacji, organizacji czy społeczności. W tym przypadku na przestrzeni 30 lat widzimy zmianę norm społecznych – podkreśliła ekspertka.

Dodała jednocześnie, że w firmach, gdzie zespoły są wielopokoleniowe, cały czas zdarzają się zgrzyty na tym tle. Wskazała, że przez lata w pracy obowiązywała kultura zwracania się „proszę pani/proszę pana”. – Teraz młodzi pracownicy często przełamują ten dystans, co dla starszych bywa trudne do zaakceptowania – powiedziała Kotłowska.

Podkreśliła, że w ustaleniu zasad etycznych w firmie największą rolę odgrywa kierownik/lider – zarówno całej firmy, jak i zespołu.

– Przykład musi iść z góry. Jeżeli chcemy mieć czystą i zadbaną stołówkę, gdzie wszyscy odkładają talerze na miejsce, to lider–szef musi być pierwszą osobą, która wstanie i odniesie talerz samodzielnie. Pozostali, widząc przykład, przyswajają, że to jest właśnie norma społeczna w naszej organizacji. Normy nie mogą być tylko teoretyczne – muszą być przekute na praktykę – powiedziała ekspertka.

Z badań SWPS wynika, że zarówno ponad ćwierć wieku temu, jak i dziś dwie trzecie pracowników uważa, że pisane zasady postępowania – np. kodeksy etyki zawodowej – są potrzebne. W 1999 roku jedynie 25 proc. badanych pracowało w firmie posiadającej taki kodeks, dziś to już 54 proc..

W 1999 roku 3 proc. pracowników uczestniczyło w obowiązkowych szkoleniach etycznych, a 4 proc. w dobrowolnych. Obecnie wskaźniki wzrosły odpowiednio do 20 proc. i 10 proc. Nadal jednak 31 proc. badanych w 2025 roku przyznało, że ich firmy nie organizują żadnych szkoleń w tym obszarze.

30 lat temu 11 proc. pracowników miało możliwość zgłaszania etycznych wątpliwości wyznaczonej osobie lub działowi ds. etyki. W 2025 roku odsetek ten wzrósł do 28 proc.

Karolina Kropiwiec (PAP)