Prof. Figlerowicz: genetyka Piastów to wielka i skomplikowana mozaika. Badania będą kontynuowane

Niedawno na łamach prestiżowego czasopisma Nature Communications opublikowano wyniki przełomowych badań dotyczących genealogii genetycznej dynastii Piastów. Projekt prowadzony był od 2014 roku przez naukowców z Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN oraz Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W badaniach połączono osiągnięcia genetyki, bioinformatyki, archeologii, antropologii i historii.

Poszukiwania grobów Piastów trwały latami

Pierwszym etapem projektu było odnalezienie potencjalnych miejsc pochówku członków dynastii. Na podstawie źródeł historycznych badacze wytypowali około 340 miejsc, gdzie mogli spoczywać Piastowie.

Szybko okazało się jednak, że historia nie oszczędziła średniowiecznych nekropolii. Wojny, przebudowy świątyń i wielowiekowe przemieszczanie szczątków sprawiły, że tylko nieliczne groby zachowały materiał nadający się do badań.

Ostatecznie naukowcy pobrali próbki kostne od 33 osób w ośmiu piastowskich nekropoliach. Wśród nich udało się jednoznacznie potwierdzić tożsamość dziesięciu przedstawicieli dynastii Piastów.

Za najstarszą pewną próbkę uznano DNA Konrada Mazowieckiego, żyjącego na przełomie XII i XIII wieku. To właśnie od niego rozpoczyna się wiarygodny opis męskiej linii genetycznej dynastii.

Rzadka haplogrupa Piastów zaskoczyła badaczy

Największe zainteresowanie wzbudziła analiza chromosomu Y, dziedziczonego w linii ojcowskiej.

Badania wykazały, że Piastowie należeli do niezwykle rzadkiej dziś haplogrupy R1b-BY3549. Dotąd odnajdywano ją jedynie sporadycznie na terenach dzisiejszej Francji, Holandii i Anglii.

Co ciekawe, podobny marker genetyczny odkryto również u jednego z wikingów pochowanych na Wyspach Brytyjskich.

To właśnie ten fragment badań rozpalił publiczną dyskusję o możliwych „wikińskich korzeniach” Piastów. Sam prof. Figlerowicz podchodzi jednak do takich interpretacji z dużą ostrożnością.

– Haplogrupa sama w sobie o niczym jeszcze nie przesądza. Możliwych scenariuszy jest bardzo wiele – podkreśla naukowiec.

Piastowie byli częścią europejskiej elity

Zdaniem badaczy jednym z najważniejszych efektów projektu było odtworzenie kobiecych linii genetycznych, czyli tzw. haplogrup mitochondrialnego DNA.

To właśnie one pokazały, jak silnie Piastowie byli powiązani z europejskimi dynastiami królewskimi.

W badaniach odnaleziono genetyczne powiązania z ponad 200 postaciami historycznymi należącymi do największych rodów Europy. Wśród nich znaleźli się m.in.:

• Rurykowicze,
• Arpadowie,
• Przemyślidzi,
• Habsburgowie,
• Hohenzollernowie,
• Wettynowie,
• Andegawenowie.

– Żona jednego Piasta pochodziła z Rusi, innego z Danii, kolejnego z Niemiec, Czech czy Węgier. To pokazuje, że istniał swoisty paneuropejski genom elit średniowiecznej Europy – tłumaczy prof. Figlerowicz.

Według niego genetyka Piastów jest „wielką i skomplikowaną mozaiką”, którą dopiero zaczynamy rozumieć.

Badacze wrócą na Ostrów Lednicki

Kolejnym etapem projektu będą badania prowadzone na terenach związanych z początkami państwa polskiego. Szczególne zainteresowanie naukowców budzi dziś Ostrów Lednicki – miejsce uznawane przez część historyków za prawdopodobny teren chrztu Polski.

Na wyspie i wokół Jeziora Lednickiego funkcjonowały w czasach Piastów osady oraz cmentarzyska. Badacze chcą sprawdzić, czy występowała tam charakterystyczna dla Piastów haplogrupa R1b-BY3549.

– Jeśli ją odnajdziemy, będziemy mieć mocny argument, że należała także do wcześniejszych Piastów. Jeśli nie – pojawią się nowe pytania – przyznaje profesor.

Powtórne badania szczątków Krzywoustego i Hermana

Naukowcy planują także ponowną analizę szczątków przypisywanych Władysławowi Hermanowi i Bolesławowi Krzywoustemu.

Powód jest prosty – technologia rozwija się błyskawicznie, a współczesne metody pozwalają badać DNA znacznie dokładniej niż jeszcze kilka lat temu.

Jeżeli okaże się, że również oni należeli do haplogrupy R1b-BY3549, będzie to oznaczało, że marker występował w głównej linii dynastii.

Jednocześnie badacze podkreślają, że bez odnalezienia materiału genetycznego Mieszka I lub Bolesława Chrobrego nie uda się definitywnie rozstrzygnąć kwestii pochodzenia pierwszych Piastów.

Czy Piastowie byli Słowianami? Naukowcy studzą emocje

Publikacja w „Nature Communications” sugeruje, że Piastowie mogli mieć pochodzenie nielokalne, a proces tworzenia państw Europy Środkowo-Wschodniej był efektem mieszania się miejscowych elit z przybyszami z zewnątrz.

Prof. Figlerowicz przestrzega jednak przed uproszczeniami.

– Dziś większość dyskusji skupia się wyłącznie na chromosomie Y, który stanowi mniej niż jeden procent genomu. Tymczasem połowa materiału genetycznego pochodzi od kobiet – zauważa badacz.

Jego zdaniem rozstrzyganie, czy Piastowie „czuli się Słowianami”, nie ma obecnie większego sensu, bo nauka nie dysponuje źródłami pozwalającymi odpowiedzieć na takie pytania.

– Musielibyśmy znaleźć zapiski Mieszka albo Chrobrego, w których sami piszą, kim się czuli. A to raczej mało prawdopodobne – podsumowuje profesor.