Co zmieniło ostatnich 10 lat (2015–2025)?
Kumulacja i „polikryzys”:
- Syria i Jemen – długotrwałe wojny, zapaść systemów ochrony zdrowia i edukacji.
- Rohingya (od 2017) – masowy exodus do Bangladeszu i wieloletnia egzystencja w obozach.
- Afganistan (od 2021) – załamanie gospodarcze i narastająca bieda po zmianie władzy.
- Ukraina (od 2022) – największy w Europie kryzys uchodźczy od II wojny światowej; równolegle bezprecedensowa mobilizacja społeczna i samorządowa w Polsce i innych krajach regionu.
- Gaza i cały Bliski Wschód – eskalacja przemocy, utrudniony dostęp pomocy, skala ofiar cywilnych.
- Afryka Wschodnia i Sahel – susze, głód, przemoc zbrojna, przemieszczenia ludności (Etiopia, Sudan, Sudan Południowy, DR Konga).
- Katastrofy naturalne – m.in. trzęsienie ziemi w Turcji i Syrii (2023), cyklony Idai (2019) i Freddy (2023), powodzie w Pakistanie (2022).
- Pandemia COVID-19 – globalny wstrząs, który „humanitaryzował” klasyczne wyzwania rozwojowe (zdrowie, woda i higiena, łańcuchy dostaw).
„Słabością systemu nie jest brak kompetencji, lecz skala jednoczesnych kryzysów. Pomoc staje się maratonem bez linii mety.” – mówi koordynator medyczny jednej z międzynarodowych organizacji.
Ile wydaje świat, Europa i Polska?
- Świat: globalna pomoc humanitarna to corocznie kilkadziesiąt miliardów dolarów. Mimo rekordowych apeli, luka finansowa (różnica między potrzebami a środkami) utrzymuje się – pokrywamy zwykle 60–70% zidentyfikowanych potrzeb.
- Najwięksi darczyńcy: od lat Stany Zjednoczone są największym pojedynczym donorem. Bardzo dużo (łącznie) zapewniają też instytucje Unii Europejskiej i państwa członkowskie – szczególnie Niemcy, Szwecja, Holandia, Dania oraz Wielka Brytania.
- Europa: budżet humanitarny UE (ECHO) co roku sięga kilku miliardów euro, a w sytuacjach nadzwyczajnych bywa uzupełniany środkami rezerwowymi i krajowymi.
Polska: wydatki na pomoc humanitarną z budżetu państwa (koordynowane głównie przez MSZ – program Polska Pomoc) to setki milionów złotych rocznie, przy czym po 2022 r. Polska przeznaczyła dodatkowo wielomiliardowe środki na wsparcie uchodźców z Ukrainy przebywających w kraju (edukacja, zdrowie, zakwaterowanie, świadczenia).
„Polska weszła do grona liczących się donorów regionalnych – nie tyle rozmiar budżetu, co szybkość i sprawność wdrożenia po 2022 r. były wzorcowe.” – ocenia ekonomista zajmujący się finansowaniem pomocy.
(Uwaga: dokładne kwoty różnią się między latami i instrumentami – od apeli ONZ, przez budżety krajowe i UE, po darowizny prywatne i fundacje. Trend jest stały: potrzeby rosną szybciej niż finansowanie).
Prawo i zasady, które nas obowiązują
- Międzynarodowe prawo humanitarne – cztery Konwencje Genewskie i protokoły dodatkowe: ochrona cywilów, rannych, jeńców, mienia; zakaz ataków na personel i infrastrukturę humanitarną.
- Cztery zasady humanitarne: humanitaryzm, bezstronność, neutralność, niezależność – fundament działania wszystkich uznanych organizacji pomocowych.
- Prawo UE – m.in. rozporządzenie dot. pomocy humanitarnej oraz Mechanizm Ochrony Ludności UE (skoordynowane wysyłki sprzętu i zespołów ratowniczych).
- Polskie przepisy – Ustawa o współpracy rozwojowej (2011) reguluje m.in. zadania państwa w obszarze pomocy humanitarnej, role MSZ oraz współpracę z organizacjami pozarządowymi.
„Zasady humanitarne nie są ozdobnikiem. To jedyny sposób, by dotrzeć do potrzebujących po obu stronach frontu.” – podkreśla prawniczka specjalizująca się w prawie humanitarnym.
Polska: od darczyńcy do organizatora pomocy
- Ukraina – setki tysięcy osób uzyskały schronienie, edukację, pracę i opiekę zdrowotną w Polsce; równolegle wysyłano pomoc rzeczową i finansową do Ukrainy.
- Mechanizm UE – Polska wielokrotnie aktywowała i współorganizowała transporty w ramach europejskiej ochrony ludności (medykamenty, sprzęt, ewakuacje medyczne).
- Samorządy i NGO-sy – imponująca mobilizacja lokalna; od 2022 r. społeczne darowizny w Polsce osiągnęły historyczne poziomy.
„Polska infrastruktura kryzysowa zdała egzamin, ale potrzebujemy stałych mechanizmów koordynacji i finansowania – kryzysy nie znikną.” – mówi przedstawicielka dużej polskiej organizacji pozarządowej.
Co działa, a co trzeba poprawić?
Co działa:
- szybsze uruchamianie funduszy rezerwowych (UE i krajowych),
- umiędzynarodowienie łańcuchów dostaw i lokalizacja pomocy (większy udział organizacji miejscowych),
- łączenie pomocy humanitarnej z rozwojową i stabilizacyjną (tzw. nexus).
Wyzwania:
- luka finansowa – potrzeby rosną szybciej niż środki,
- dostęp humanitarny (bezpieczeństwo, przepustki, wizy, zgody),
- dezinformacja dot. pomocy i beneficjentów,
- niedoszacowanie wsparcia zdrowia psychicznego i edukacji w kryzysie.
„Każda złotówka włożona w gotowość i prewencję oszczędza wielokrotność w kosztach reagowania.” – zwraca uwagę analityk polityk publicznych.
Jak możesz realnie pomóc?
- Wpłacaj świadomie – wspieraj organizacje działające zgodnie z zasadami humanitarnymi i publikujące audyty.
- Wolontariat kompetencyjny – języki, IT, logistyka, prawo – to dziś złoto.
- Darczyństwo regularne – stałe, nawet niewielkie wsparcie stabilizuje programy.
- Nie udostępniaj plotek – walka z dezinformacją ratuje bezpieczeństwo misji.
Dlaczego Światowy Dzień Pomocy Humanitarnej ma znaczenie?
Bo przypomina, że pomoc to prawo potrzebującego, a nie łaska darczyńcy. Że personel humanitarny nie może być celem. I że – choć rachunek jest rosnący – obojętność zawsze kosztuje więcej: ludzkim życiem, zdrowiem, przyszłością całych pokoleń.
„Humanitaryzm zaczyna się od uznania, że cierpienie – choć często odległe – jest równie realne jak nasze.” – mówi psycholog pracujący z ocalałymi z traum.
Podsumowanie liczb (w bezpiecznych widełkach)
- Świat: co roku dziesiątki miliardów USD na pomoc humanitarną; największy pojedynczy donator – USA; łącznie bardzo dużo dokłada UE + państwa członkowskie.
- Europa (UE/ECHO): miliardy euro rocznie; dodatkowe środki w czasie nagłych kryzysów.
- Polska: setki milionów zł rocznie w budżecie pomocy humanitarnej + wielomiliardowe krajowe nakłady na wsparcie uchodźców po 2022 r.
Napisz komentarz
Komentarze