Dzisiejszy dzień jest jak wielowątkowa powieść. Z jednej strony brzmią w niej werble wojskowych parad, z drugiej – fortepian Billy’ego Joela i chłodny elektroniczny puls Depeche Mode. Historia miesza się tu z pamięcią, polityka z kulturą, a wielkie wydarzenia z osobistymi wspomnieniami całych pokoleń.
Słońce wzeszło dziś o 4.53, zajdzie o 20.12. Imieniny obchodzą między innymi Grzegorz, Karolina, Maria i Stefan.
Od wolnej elekcji do insurekcji. Polska historia pisana ogniem
9 maja wielokrotnie zapisywał się w historii Polski dramatycznie i symbolicznie.
Henryk Walezy – pierwszy król wybrany przez szlachtę
453 lata temu, w 1573 roku, zakończyło się głosowanie podczas pierwszej wolnej elekcji we wsi Kamień pod Warszawą. Królem został Henryk Walezy. Był to moment absolutnie przełomowy – Rzeczpospolita stała się monarchią elekcyjną, a polska szlachta otrzymała wpływ na wybór władcy.
Ten eksperyment polityczny przez wieki fascynował historyków Europy. Dla jednych był dowodem niezwykłej wolności obywatelskiej, dla innych początkiem chaosu, który z czasem osłabił państwo. Sam Walezy długo w Polsce nie zabawił – po śmierci brata uciekł nocą do Francji, by objąć tam tron jako Henryk III.
W literaturze i filmie ten moment często przedstawiano niczym polityczny teatr. „Rzeczpospolita była wtedy jak wielka scena, na której każdy szlachcic chciał być aktorem pierwszoplanowym” – pisał historyk Paweł Jasienica.
Targowiczanie na szubienicy
232 lata temu, podczas insurekcji kościuszkowskiej, Warszawa wymierzyła symboliczną sprawiedliwość przywódcom konfederacji targowickiej. Z wyroku sądu kryminalnego straceni zostali m.in. biskup Józef Kossakowski i hetman Piotr Ożarowski.
Był to moment ogromnych emocji społecznych. Tłum zgromadzony w Warszawie traktował egzekucje jako karę za zdradę narodową po II rozbiorze Polski. Do dziś słowo „targowica” pozostaje jednym z najmocniejszych politycznych oskarżeń w polskim języku publicznym.
Stutthof i pamięć o wojnie
81 lat temu Armia Czerwona wkroczyła na teren niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthof pod Gdańskiem. Był to pierwszy i najdłużej działający nazistowski obóz na ziemiach polskich.
Przez Stutthof przeszło około 110 tysięcy więźniów z 28 krajów. Ponad 65 tysięcy osób zginęło. Wśród ofiar byli Polacy, Żydzi, więźniowie polityczni, przedstawiciele inteligencji Pomorza.
Dla wielu rodzin Pomorza i Kaszub pamięć o Stutthofie pozostaje doświadczeniem przekazywanym z pokolenia na pokolenie. To część tej samej mrocznej historii, która wybrzmiewa dziś także podczas rosyjskich obchodów Dnia Zwycięstwa.
„Czterej pancerni”, Spodek i katastrofa „Kościuszki”
9 maja to także data mocno osadzona w polskiej pamięci kulturowej.
Serial, który oglądała cała Polska
W 1966 roku Telewizja Polska rozpoczęła emisję serialu „Czterej pancerni i pies”. Produkcja Konrada Nałęckiego stała się fenomenem epoki PRL. Janek Kos, Gustlik, Grigorij, Tomek Czereśniak i pies Szarik byli dla milionów widzów niemal członkami rodziny.
Serial, choć dziś oceniany jako propaganda komunistyczna, pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł polskiej telewizji. Jego cytaty i sceny weszły do języka potocznego.
Spodek – statek kosmiczny w sercu Śląska
55 lat temu otwarto katowicki Spodek – halę, która do dziś wygląda jak przybysz z futurystycznego filmu science fiction lat 70.
Początkowo wielu mieszkańców obawiało się, że konstrukcja się zawali. Krążyły legendy o robotnikach skaczących podczas testów po dachu budynku. Dziś Spodek jest ikoną architektury i symbolem Śląska, miejscem koncertów największych gwiazd świata – od Metalliki po Depeche Mode.
Las Kabacki – rana, która nie zniknęła
39 lat temu doszło do jednej z największych katastrof lotniczych w historii Polski. Samolot Ił-62M „Kościuszko” rozbił się w Lesie Kabackim pod Warszawą. Zginęły 183 osoby.
Katastrofa do dziś budzi ogromne emocje. Wiele rodzin ofiar podkreślało później, że tragedia stała się symbolem zaniedbań i problemów schyłkowego PRL. Reportaże i książki poświęcone katastrofie często porównują ją do mrocznych katastroficznych obrazów z kina lat 80., gdzie technika zawodziła człowieka w najbardziej dramatycznym momencie.
Muzyczny rytm 9 maja
Dzisiejsza data brzmi także muzyką.
Billy Joel – poeta fortepianu
- urodziny obchodzi dziś Billy Joel – człowiek, który potrafił zamienić codzienność w muzyczne opowieści. „Piano Man”, „Uptown Girl” czy „We Didn’t Start The Fire” są czymś więcej niż przebojami. To kroniki amerykańskiego życia.
Joel mawiał, że „piosenka powinna opowiadać historię jak dobra powieść”. I rzeczywiście – jego utwory często przypominają krótkie filmowe scenariusze.
Dave Gahan i mrok Depeche Mode
64 lata kończy Dave Gahan, wokalista Depeche Mode. Dla kilku pokoleń fanów był symbolem melancholii ubranej w elektroniczny beat.
„Enjoy the Silence”, „Personal Jesus” czy „Walking in My Shoes” stały się hymnami ludzi szukających własnej tożsamości w świecie pełnym chaosu. W Polsce Depeche Mode ma status niemal kultowy – zwłaszcza wśród pokolenia dorastającego w latach 80. i 90.
W Tomaszowie Mazowieckim, podobnie jak w wielu polskich miastach, do dziś działają grupy fanów organizujące depechowskie zloty i klubowe wieczory. To fenomen społeczny, który przetrwał dekady.
Polska żegna abp. Józefa Michalika
W Przemyślu odbędą się dziś główne uroczystości pogrzebowe abp. seniora Józefa Michalika. Były przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski zmarł 3 maja w wieku 85 lat.
O godz. 9.30 w Bazylice Archikatedralnej odprawiona zostanie panichida w obrządku greckokatolickim, a o 11 rozpocznie się liturgia pogrzebowa pod przewodnictwem abp. Tadeusza Wojdy.
Michalik przez lata należał do najważniejszych postaci polskiego Kościoła. Kierował Episkopatem w latach 2004–2014 – czasie wielkich napięć społecznych, debat o miejscu Kościoła w państwie i sporów światopoglądowych.
Dla jednych był symbolem konserwatywnego skrzydła Kościoła, dla innych autorytetem budującym dialog. Jego odejście zamyka pewną epokę polskiego katolicyzmu.
Wenecja między sztuką a polityką
Dziś otwiera się 61. Biennale Sztuki w Wenecji – jedno z najważniejszych wydarzeń artystycznych świata.
Polski Pawilon pokaże wystawę „Języki z wody”, inspirowaną komunikacją wielorybów i pozaludzkimi formami porozumiewania się. To projekt wpisujący się w coraz silniejszy nurt sztuki ekologicznej i refleksji nad relacją człowieka z naturą.
Ale tegoroczne Biennale odbywa się w cieniu politycznego konfliktu. Ogromne kontrowersje wywołało dopuszczenie Rosji do udziału w wydarzeniu mimo wojny przeciw Ukrainie. Protestowali ministrowie kultury wielu państw UE, a jury podało się do dymisji.
W efekcie nie zostaną przyznane tradycyjne Złote i Srebrne Lwy. Zastąpią je „Lwy Zwiedzających”, wybierane przez publiczność.
To pokazuje, jak bardzo współczesna kultura przestała być oddzielona od polityki. Dziś nawet sztuka staje się polem geopolitycznych sporów.
Budapeszt po Orbanie
Na Węgrzech rozpoczyna się nowy polityczny rozdział. W Budapeszcie zbiera się parlament po wyborach, w których Fidesz Viktora Orbana utracił władzę po 16 latach.
Nowym premierem ma zostać lider opozycyjnej Tiszy – Peter Magyar.
Jeszcze kilka miesięcy temu wydawało się to polityczną fantastyką. Orban uchodził za jednego z najtrwalszych przywódców Europy. Tymczasem zmęczenie społeczne, problemy gospodarcze i rosnące napięcia z UE zmieniły polityczny krajobraz kraju.
Węgry wchodzą dziś w okres niepewności. Jedni widzą w tym początek demokratycznego oddechu, inni obawiają się politycznego chaosu.
Moskwa i cień wojny
Na Placu Czerwonym odbędzie się dziś parada wojskowa z okazji rosyjskiego Dnia Zwycięstwa.
Przemówienie wygłosi Władimir Putin. Jednak nad tegorocznymi obchodami unosi się cień wojny w Ukrainie i obawy o bezpieczeństwo uroczystości.
W ostatnich dniach światowe media informowały o napięciach wokół możliwych ataków dronowych. Ostatecznie prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski podpisał dekret wyłączający okolice Placu Czerwonego z planów działań militarnych podczas parady.
To jeden z najbardziej symbolicznych obrazów współczesnej Europy: parada zwycięstwa nad nazizmem odbywa się w czasie największej wojny na kontynencie od 1945 roku.
Jak pisał kiedyś Czesław Miłosz: „Historia nie jest nauczycielką życia. Historia jest ostrzeżeniem”. Dzisiejszy 9 maja brzmi właśnie jak takie ostrzeżenie.
Napisz komentarz
Komentarze