Dziś w kraju i na świecie. Poniedziałek, 11 maja

Dziś jest poniedziałek, 11 maja, sto trzydziesty pierwszy dzień roku. Wschód słońca nastąpił o godz. 04.49, a zachód słońca o godz. 20.15. Imieniny obchodzą: Ignacy, Franciszek, Miranda, Iga, Zuzanna, Filip, Tadeusz, Maksym, Albert, Alojzy i Benedykt.

To dzień, w którym historia przypomina o narodzinach polskiej monarchii elekcyjnej, dramatycznych godzinach zamachu majowego, żołnierzach idących pod Monte Cassino, ale także o muzyce, która zmieniała wyobraźnię kolejnych pokoleń – od The Beatles, przez Boba Marleya, po Roxette.

Kalendarium historyczne. Od pierwszej wolnej elekcji po warszawskie metro

Pierwsza wolna elekcja i Henryk Walezy

453 lata temu, w 1573 roku, pod Warszawą, we wsi Kamień, zakończyła się pierwsza wolna elekcja. Szlachta wybrała wówczas królem Polski Henryka Walezego, syna króla Francji Henryka II. Był to moment przełomowy dla dziejów Rzeczypospolitej, bo po śmierci Zygmunta Augusta kraj wchodził w epokę monarchii elekcyjnej. W teorii miała ona być triumfem szlacheckiej wolności, w praktyce często stawała się areną politycznych sporów, zagranicznych wpływów i walki możnych rodów.

Pomnik Kopernika przed Pałacem Staszica

196 lat temu, w 1830 roku, w Warszawie przed Pałacem Staszica na Krakowskim Przedmieściu uroczyście odsłonięto pomnik Mikołaja Kopernika. Monument autorstwa Bertela Thorvaldsena stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli stolicy. Kopernik siedzący z cyrklem i sferą armilarną do dziś przypomina, że polska kultura i nauka potrafiły patrzeć dalej niż horyzont własnej epoki.

Jan Parandowski – człowiek, który przybliżył antyk

131 lat temu, w 1895 roku, we Lwowie urodził się Jan Parandowski, prozaik, eseista, tłumacz i znawca kultury starożytnej Grecji oraz Rzymu. Dla wielu pokoleń uczniów jego „Mitologia” była pierwszym spotkaniem z bogami Olimpu, Prometeuszem, Odyseuszem i światem, w którym literatura mieszała się z losem człowieka. Parandowski pisał o antyku nie jak o muzealnym eksponacie, lecz jak o żywej pamięci europejskiej cywilizacji.

Zamach majowy. Wojsko wierne Piłsudskiemu rusza do Warszawy

100 lat temu, w 1926 roku, rozpoczął się dramatyczny finał kryzysu politycznego II Rzeczypospolitej. W rejonie Rembertowa zakończyła się koncentracja oddziałów wojskowych wiernych marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu. Był to początek wydarzeń, które przeszły do historii jako zamach majowy. W ciągu kolejnych dni Warszawa stała się miejscem bratobójczych walk, a II RP weszła na drogę rządów sanacji.

Andrzej Rottermund i Zamek Królewski

85 lat temu, w 1941 roku, w Warszawie urodził się Andrzej Rottermund, historyk sztuki i muzealnik, wieloletni dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie. Kierował tą instytucją w latach 1991–2015, współtworząc jej współczesną rangę jako jednego z najważniejszych miejsc polskiej pamięci historycznej.

Monte Cassino. Pierwsze natarcie 2. Korpusu Polskiego

82 lata temu, w 1944 roku, rozpoczęło się pierwsze natarcie 2. Korpusu Polskiego na Monte Cassino. Żołnierze generała Władysława Andersa weszli do jednej z najkrwawszych bitew II wojny światowej. Droga na klasztorne wzgórze była drogą przez ogień, kamień i śmierć. Kilka dni później polska flaga załopotała nad ruinami opactwa, a pieśń „Czerwone maki na Monte Cassino” stała się jednym z najbardziej przejmujących symboli wojennego wysiłku Polaków.

Operacja praska i koniec wojny w Europie

81 lat temu, w 1945 roku, zakończyła się operacja praska, ostatni epizod II wojny światowej w Europie. W ostatniej ofensywie przeciwko siłom III Rzeszy udział wzięła 2 Armia Wojska Polskiego. Choć 8 maja Europa świętowała kapitulację Niemiec, walki w rejonie Pragi trwały jeszcze przez kolejne dni, przypominając, że wojna nie kończy się jedną datą w podręczniku.

Daniel Libeskind – architekt pamięci

80 lat temu, w 1946 roku, w Łodzi urodził się Daniel Libeskind, światowej sławy architekt. Jest autorem m.in. projektu Muzeum Żydowskiego w Berlinie, Muzeum Felixa Nussbauma, Imperial War Museum North w Manchesterze oraz wieżowca Złota 44 w Warszawie. Jego architektura często opowiada o pamięci, pęknięciach historii i przestrzeni, która sama staje się narracją.

Metro w Warszawie

25 lat temu, w 2001 roku, oddano do użytku stacje metra warszawskiego Świętokrzyska i Ratusz Arsenał. Dziś są one częścią codziennego rytmu stolicy, ale wówczas były kolejnym krokiem w budowie transportowego kręgosłupa Warszawy.

Oskar Hansen i forma otwarta

21 lat temu, w 2005 roku, w Warszawie zmarł Oskar Hansen, architekt, malarz, rzeźbiarz i profesor warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Był twórcą koncepcji Formy Otwartej, jednej z najważniejszych idei w polskiej architekturze i urbanistyce XX wieku. Hansen chciał, by przestrzeń nie dominowała nad człowiekiem, ale pozwalała mu współtworzyć własne życie.

Kalendarium muzyczne. Od Beatlesów po Boba Marleya

Eric Burdon i głos The Animals

W 1941 roku urodził się Eric Burdon, wokalista grupy The Animals. Zespół przeszedł do historii przede wszystkim dzięki utworom „House Of The Rising Sun” oraz „Don’t Let Me Be Misunderstood”. Burdon miał głos chropowaty, pełen bluesowego napięcia, jakby śpiewał z zadymionego klubu, w którym światło pada tylko na mikrofon. Po rozstaniu z The Animals występował z amerykańskim funkowym zespołem War oraz współpracował z Jimmym Witherspoonem i Robbiem Kriegerem z The Doors.

Connie Francis na szczycie listy

W 1958 roku na pierwszym miejscu brytyjskiej listy przebojów znalazła się piosenka „Who’s Sorry Now” w wykonaniu Connie Francis. Była to nowa wersja kompozycji z 1923 roku, znanej również z filmu „Noc w Casablance” braci Marx. Francis została pierwszą wokalistką rockandrollową, która zdobyła szczyt brytyjskiej listy. Utwór utrzymał się na pierwszym miejscu przez sześć tygodni.

The Beatles i debiut, który zmienił muzykę

W 1963 roku debiutancka płyta „Please Please Me” zespołu The Beatles dotarła do pierwszego miejsca brytyjskiej listy albumów. Krążek pozostał tam przez trzydzieści tygodni, ustanawiając historyczny rekord. W grudniu na szczycie zastąpiła go kolejna płyta Beatlesów – „With The Beatles”. Tak zaczęła się beatlemania, której skali nikt wcześniej w muzyce popularnej nie widział.

Roger Miller i „King Of The Road”

W 1965 roku Roger Miller zdobył pierwsze miejsce na amerykańskiej liście country utworem „King Of The Road”. Piosenka o wędrowcu, wolności i życiu bez stałego adresu stała się klasykiem. Nagrywali ją później m.in. Dean Martin, Randy Travis i Rufus Wainwright, a w 1990 roku The Proclaimers wprowadzili swoją wersję do pierwszej dziesiątki brytyjskiej listy przebojów.

Kasia Klich i „Lepszy model”

W 1973 roku w Poznaniu urodziła się Kasia Klich, wokalistka, absolwentka wydziału jazzu i muzyki rozrywkowej Akademii Muzycznej w Katowicach. Razem z Jarosławem „Yaro” Płocicą stworzyła przeboje „Lepszy model”, „Nie dbam o jutro” i „Calvados”. Po dłuższej przerwie powróciła singlem „W Tobie tonę”.

Bob Marley – śmierć ikony reggae

W 1981 roku w szpitalu w Miami zmarł Bob Marley, jamajski wokalista i ikona muzyki reggae. Miał 36 lat. Przyczyną śmierci były przerzuty nowotworowe do płuc, wątroby i mózgu. Marley pozostawił po sobie utwory, które stały się hymnami wolności i duchowego oporu: „No Woman No Cry”, „Could You Be Loved”, „I Shot The Sheriff” i „One Love”. Jego album „Legend” sprzedał się w nakładzie ponad 20 milionów egzemplarzy.

Paul Hardcastle i antywojenny „19”

W 1985 roku brytyjski muzyk i producent Paul Hardcastle umieścił na pierwszym miejscu listy singiel „19”. Tytuł odnosił się do średniej wieku amerykańskich żołnierzy wysyłanych na wojnę w Wietnamie. Kompozycja zawierała fragmenty wypowiedzi prezentera Petera Thomasa z dokumentu antywojennego „Vietnam Requiem”. Był to jeden z tych utworów, które pokazały, że muzyka pop może być nie tylko rozrywką, ale też politycznym komentarzem.

Roxette i „Joyride”

W 1991 roku grupa Roxette po raz czwarty zdobyła pierwsze miejsce listy w USA piosenką „Joyride”. Inspiracją do jej napisania był wywiad z Paulem McCartneyem, który porównał komponowanie z Johnem Lennonem do „wesołej przejażdżki”. Szwedzki duet zamienił tę frazę w przebój stadionów, radia i kaset magnetofonowych lat 90.

Noel Redding i dziedzictwo Hendrixa

W 2003 roku w swoim domu w Irlandii zmarł Noel Redding, były basista The Jimi Hendrix Experience. Miał 57 lat. Grał na klasycznych albumach Hendrixa: „Are You Experienced”, „Axis: Bold As Love” oraz „Electric Ladyland”. Do końca życia procesował się ze spadkobiercami Hendrixa o należne tantiemy z tytułu udziału w nagraniach i wykonaniach utworów grupy.

Kraj. Egzaminy, matura i wojskowa logistyka

Egzamin ósmoklasisty 2026. Uczniowie zaczynają od języka polskiego

Egzaminem pisemnym z języka polskiego rozpocznie się dziś trzydniowy egzamin ósmoklasisty. We wtorek uczniowie napiszą egzamin z matematyki, a w środę z języka obcego nowożytnego. Do egzaminu ma przystąpić 393,3 tys. uczniów klas VIII szkół podstawowych.

Przystąpienie do egzaminu ósmoklasisty jest warunkiem ukończenia szkoły podstawowej. Sam egzamin nie ma progu zdawalności, ale jego wynik ma bardzo duże znaczenie przy rekrutacji do szkoły ponadpodstawowej. Dla wielu uczniów to pierwszy poważny edukacyjny sprawdzian, od którego może zależeć wybór liceum, technikum lub szkoły branżowej.

Jeżeli uczeń z powodów zdrowotnych lub losowych nie będzie mógł przystąpić do egzaminu w terminie głównym, będzie mógł napisać go w drugim terminie w czerwcu.

Matura 2026. Matematyka rozszerzona i język rosyjski

Dziś rano maturzyści przystąpią do pisemnego egzaminu z matematyki na poziomie rozszerzonym. Po południu przeprowadzone zostaną pisemne egzaminy z języka rosyjskiego na poziomie rozszerzonym i dwujęzycznym.

Egzaminy te nie są obowiązkowe. Zdają je uczniowie, którzy wybrali je ze względu na własne zainteresowania, plany rekrutacyjne lub wymagania uczelni. Wyniki egzaminów maturalnych będą wykorzystane podczas naboru na studia.

Każdy maturzysta musi przystąpić do trzech obowiązkowych egzaminów pisemnych na poziomie podstawowym: z języka polskiego, matematyki i języka obcego nowożytnego. Abiturienci ze szkół lub klas z językiem nauczania mniejszości narodowych zdają także egzamin pisemny z języka ojczystego na poziomie podstawowym.

Tegoroczni maturzyści muszą również przystąpić do dwóch egzaminów ustnych: z języka polskiego i języka obcego. W przypadku szkół dla mniejszości narodowych dochodzi jeszcze egzamin pisemny i ustny z języka ojczystego.

Obowiązkowy jest także jeden pisemny egzamin na poziomie rozszerzonym, czyli tzw. przedmiot do wyboru. Chętni mogą zdawać maksymalnie pięć dodatkowych egzaminów rozszerzonych. Z obowiązku przystąpienia do egzaminu rozszerzonego mogą być zwolnieni absolwenci techników i branżowych szkół II stopnia, jeśli spełnili warunki uzyskania dyplomu zawodowego lub dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe.

MON i PKP Cargo. Kolejowy transport wojskowy

Wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz oraz minister infrastruktury Dariusz Klimczak wezmą dziś udział w podpisaniu porozumienia pomiędzy MON i PKP Cargo dotyczącego współpracy w obszarze kolejowego transportu wojskowego.

Porozumienie ma wzmacniać potencjał obronny państwa poprzez sprawną logistykę i zapewnienie ciągłości dostaw sprzętu oraz zaopatrzenia dla Sił Zbrojnych RP. Ma również wspierać interoperacyjność z systemami NATO i Unii Europejskiej w zakresie tzw. military mobility, czyli zdolności szybkiego przemieszczania wojsk i sprzętu na obszarze Europy.

W czasach wojny w Ukrainie i rosnącego znaczenia bezpieczeństwa wschodniej flanki NATO logistyka wojskowa przestaje być tematem technicznym. Staje się jednym z fundamentów realnej obronności państwa.

Zagranica. Hantawirus na statku, unijne sankcje i edukacja w Brukseli

MV Hondius odpłynie z Teneryfy do Rotterdamu

Holenderski wycieczkowiec MV Hondius, na którego pokładzie wykryto ognisko hantawirusa, ma wypłynąć dziś – prawdopodobnie po południu – z Teneryfy do Rotterdamu. Podróż ma potrwać około pięciu dni. Po dotarciu do Holandii statek przejdzie dezynfekcję.

Na Teneryfie pasażerowie opuszczają jednostkę i są ewakuowani samolotami do swoich krajów. Hiszpańskie władze podkreślają, że żadna z ewakuowanych osób nie wykazywała objawów zakażenia i nie miała kontaktu z mieszkańcami Wysp Kanaryjskich.

Tymczasem Francja, już po ewakuacji swoich obywateli i umieszczeniu ich w ścisłej izolacji, poinformowała, że jeden z nich ma objawy hantawirusa. Według informacji WHO na statku MV Hondius stwierdzono osiem przypadków zakażenia, w tym trzy zgony. Kapitanem wycieczkowca jest Polak Jan Dobrogowski.

Hantawirus to groźny patogen przenoszony przede wszystkim przez gryzonie. Człowiek może zakazić się m.in. poprzez kontakt z ich wydzielinami lub odchodami. Ogniska choroby na zamkniętych jednostkach, takich jak statki, traktowane są przez służby sanitarne z najwyższą ostrożnością.

Ministrowie spraw zagranicznych UE o Ukrainie i Bliskim Wschodzie

W Brukseli odbędzie się dziś posiedzenie ministrów spraw zagranicznych państw Unii Europejskiej. Polskę reprezentować będzie wiceminister spraw zagranicznych Marcin Bosacki.

Według źródeł unijnych ministrowie mają nałożyć sankcje w związku z uprowadzaniem przez Rosję ukraińskich dzieci. To jeden z najbardziej bolesnych tematów wojny prowadzonej przez Federację Rosyjską przeciwko Ukrainie. Sprawa dotyczy nie tylko polityki i prawa międzynarodowego, ale także tysięcy rodzin rozdzielonych przez działania okupanta.

Poza kwestiami związanymi z wojną w Ukrainie ministrowie omówią sytuację na Bliskim Wschodzie oraz relacje Unii Europejskiej z Bałkanami Zachodnimi.

Szefowie dyplomacji wezmą również udział w spotkaniu wysokiego szczebla Międzynarodowej Koalicji na rzecz Powrotu Ukraińskich Dzieci. Koalicja została oficjalnie zainaugurowana 2 lutego 2024 roku w Kijowie i jest wspólnie prowadzona przez Ukrainę oraz Kanadę.

Barbara Nowacka na posiedzeniu Rady UE

Minister edukacji Barbara Nowacka weźmie dziś udział w posiedzeniu Rady Unii Europejskiej ds. Edukacji, Młodzieży, Kultury i Sportu, które odbywa się w Brukseli w ramach cypryjskiej prezydencji.

Nowacka będzie uczestniczyć w sesji poświęconej młodzieży. Rada ma zająć się m.in. strategią Unii Europejskiej na rzecz młodzieży, w tym pytaniem, jak tworzyć polityki publiczne przyjazne młodym ludziom. Omówione zostaną również wyniki 11. cyklu unijnego dialogu młodzieżowego.

Podczas części edukacyjnej zatwierdzony ma zostać mandat negocjacyjny dotyczący przyszłości programu Erasmus+ na lata 2028–2034. Ministrowie będą rozmawiać także o nauczycielach w erze sztucznej inteligencji, podstawowych kompetencjach uczniów oraz europejskim obszarze edukacji.

W ramach debaty publicznej poruszone zostaną kwestie budowania odpornych systemów kształcenia i szkolenia w czasach kryzysu. Edukacja coraz częściej staje się bowiem nie tylko sprawą szkół, ale też bezpieczeństwa społecznego, rynku pracy i zdolności państw do reagowania na zmiany technologiczne.