Wściekły jestem na świat cały

Wyobraźmy sobie, że czterech londyńskich punkowców postanawia urządzić rewolucję. Nie wystarczają im jednak trzy akordy, gitarowy hałas i kilka gniewnych deklaracji przeciwko establishmentowi. Chcą czegoś więcej. Zapraszają do studia jamajskich muzyków reggae, zaglądają do nowojorskich klubów, gdzie rodzi się hip-hop, słuchają jazzu, funku, calypso, soulu i gospel, a następnie próbują połączyć to wszystko w jeden album. Kiedy kończą nagrania, okazuje się, że stworzyli trzy płyty winylowe, trzydzieści sześć utworów i niemal dwie i pół godziny muzyki. Księgowi wytwórni łapią się za głowy, krytycy dzielą na dwa obozy, a słuchacze nie bardzo wiedzą, czy otrzymali arcydzieło, czy zapis zbiorowego szaleństwa. Tak narodziło się „Sandinista!” zespołu The Clash – album, który można porównać do „Ulissesa” Jamesa Joyce’a, „Białego albumu” The Beatles i gigantycznego muzycznego targowiska, na którym obok politycznego manifestu leży dubowy remiks, za nim stoi kaznodzieja gospel, a z głośników dobiega funkowy rytm nowojorskiej ulicy. Płyta fascynująca, irytująca, chwilami genialna i równie często przesadna. Ale przede wszystkim dokument czasów, kiedy rock naprawdę wierzył, że może zmienić świat.

Są płyty, które powstają z buntu. Są takie, które rodzą się z rozczarowania. I wreszcie są albumy nagrywane w chwili, gdy świat zaczyna przypominać dom, którego fundamenty właśnie pękają, a mieszkańcy zamiast uciekać, włączają radio, próbując zagłuszyć odgłos nadciągającej katastrofy. „London Calling” The Clash należy do tej ostatniej kategorii. To dziewiętnaście utworów, w których punk spotyka reggae, rockabilly flirtuje z jazzem, a polityczny gniew ustępuje czasami miejsca intymnej opowieści o samotności. Joe Strummer, Mick Jones, Paul Simonon i Topper Headon stworzyli album będący kroniką rozpadającej się epoki, ale jednocześnie pełen życia, humoru i niepohamowanej radości odkrywania nowych dźwięków. Zaczyna się jak ostrzeżenie przed końcem świata, a kończy wyznaniem człowieka proszącego, żeby ktoś przy nim pozostał. I właśnie pomiędzy tymi momentami mieści się cała jego wielkość.

Wyobraźmy sobie, że Tom Waits otwiera niewielką lodziarnię na przedmieściach Seattle. Za ladą stoi Syd Barrett, który zamiast wydawać resztę, opowiada klientom o różowych słoniach. Marc Bolan próbuje naprawić zepsutą szafę grającą, a w piwnicy kilku muzyków urządza próbę, podczas której nikt nie jest pewien, czy powstaje rockowy przebój, czy właśnie rozpada się zespół. Nad wejściem wisi szyld „Your Ice Cream’s Dirty” – „Twoje lody są brudne”. Nikt nie wie, czy to ostrzeżenie, żart, czy może najuczciwsza reklama w historii muzyki alternatywnej. Tak właśnie wyobrażam sobie świat Devilhead, zespołu, który pojawił się w Seattle w chwili, gdy grunge przestawał być buntem, a zaczynał przynosić ogromne pieniądze. Bracia Brian i Kevin Wood mieli wszystkie powody, by nagrać album przypominający Mother Love Bone albo Pearl Jam. Zamiast tego stworzyli muzykę nieprzewidywalną, chwilami groteskową, miejscami irytującą, lecz pełną osobliwego uroku. Płytę, która brzmi raz jak punkowy napad złości, innym razem jak pijacka ballada albo zagubiony psychodeliczny singiel z 1967 roku.