Czwartek, 19 listopada 2026 roku. Kartka z kalendarza
Mamy czwartek, 19 listopada 2026 roku, czyli 323. dzień roku. Do końca roku pozostały 42 dni.
W Tomaszowie Mazowieckim słońce wschodzi około godziny 7.04, a zachodzi około 15.45. Dzień trwa zaledwie 8 godzin i 41 minut. Listopadowe popołudnia stają się coraz krótsze, a do zimowego przesilenia pozostaje niewiele ponad miesiąc.
Imieniny obchodzą między innymi Elżbieta, Seweryn, Seweryna, Paweł i Salomea.
Dzisiejszy dzień przynosi kilka ważnych okazji do społecznej refleksji. 19 listopada przypada Światowy Dzień Toalet, oficjalnie obchodzony przez Organizację Narodów Zjednoczonych. Choć sama nazwa może budzić uśmiech, problem jest wyjątkowo poważny. Według danych ONZ około 3,4 miliarda ludzi nadal nie ma dostępu do bezpiecznych warunków sanitarnych. Tegoroczna kampania przebiega pod hasłem „Safe toilets. Equal futures”, zwracając uwagę na wpływ braku odpowiedniej infrastruktury na zdrowie, bezpieczeństwo i możliwości edukacyjne kobiet oraz dziewcząt.
Obchodzimy również Międzynarodowy Dzień Mężczyzn, poświęcony między innymi zdrowiu fizycznemu i psychicznemu, odpowiedzialności społecznej oraz roli mężczyzn w rodzinach i lokalnych wspólnotach.
Szczególne znaczenie ma także Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Przemocy wobec Dzieci. W Polsce kończy się dzisiaj ogólnopolska kampania „Dzieciństwo bez Przemocy”, organizowana przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę i Krajową Koalicję na rzecz Ochrony Dzieci. Jej tegoroczne hasło brzmi: „Przemoc odbiera dzieciom moc”. O godzinie 17.00 wiele budynków w całym kraju ma zostać symbolicznie podświetlonych na czerwono.
Te trzy inicjatywy, choć pozornie odległe, łączy wspólny mianownik: godność człowieka. Historia uczy bowiem, że największe cywilizacyjne osiągnięcia niewiele znaczą, jeśli nie idą za nimi troska o słabszych i szacunek dla podstawowych praw.
Kalendarium historyczne
1417 – Elżbieta Granowska zostaje królową Polski. Małżeństwo Jagiełły wywołuje polityczne spory
609 lat temu, 19 listopada 1417 roku, w katedrze wawelskiej koronowano Elżbietę Granowską, trzecią żonę króla Władysława Jagiełły. Było to wydarzenie, które wzbudzało niemałe emocje wśród ówczesnych elit. Król poślubił bowiem kobietę wywodzącą się z polskiego możnowładztwa, wdowę, która nie wnosiła do małżeństwa nowych sojuszy dynastycznych ani praw do zagranicznych tronów. Dla części doradców monarchy było to małżeństwo niezrozumiałe, zwłaszcza że przyszłość dynastii pozostawała niepewna.
Koronacja na Wawelu nie zakończyła sporów. Elżbieta musiała mierzyć się z niechęcią części dworu, a kronikarze nie zawsze przedstawiali ją życzliwie. Zmarła już w 1420 roku, po niespełna trzech latach małżeństwa.
Władysław Jagiełło ożenił się później z Zofią Holszańską, która urodziła mu synów i zapewniła dalsze trwanie dynastii. Historia Elżbiety Granowskiej przypomina, że średniowieczne małżeństwa królewskie były sprawą państwową, a osobiste wybory monarchy mogły uruchamiać polityczne konflikty.
1765 – Narodziny Teatru Narodowego. Polska zaczyna mówić własnym głosem ze sceny
261 lat temu, 19 listopada 1765 roku, w warszawskiej Operalni wystawiono komedię „Natręci” Józefa Bielawskiego. To właśnie tę datę uznaje się za początek działalności polskiego Teatru Narodowego. Inicjatorem przedsięwzięcia był król Stanisław August Poniatowski, który dostrzegał w teatrze coś więcej niż dworską rozrywkę. Chciał stworzyć instytucję służącą edukacji społeczeństwa, kształtowaniu obyczajów i rozwijaniu rodzimej kultury.
W XVIII wieku przedstawienia teatralne w Rzeczypospolitej często odbywały się w językach obcych. Powołanie stałego zespołu zawodowych aktorów grających po polsku było więc decyzją o dużym znaczeniu społecznym. Scena miała stać się przestrzenią rozmowy o wadach i zaletach współczesnych, o obyczajach, polityce i odpowiedzialności obywatelskiej.
„Natręci” byli komedią inspirowaną twórczością Moliera. Sam utwór nie wszedł do ścisłego kanonu najważniejszych dramatów, ale jego premiera rozpoczęła proces, którego konsekwencje okazały się znacznie trwalsze niż popularność pojedynczego przedstawienia.
Teatr Narodowy przechodził później przez okresy kryzysu, zmiany siedzib i polityczne zawirowania. W kolejnych dziesięcioleciach wielką rolę w jego rozwoju odegrał Wojciech Bogusławski. Polski teatr stał się miejscem kształtowania języka, świadomości narodowej i obywatelskiej debaty. W czasach zaborów właśnie kultura pomagała zachować wspólnotę, której zabrakło własnego państwa.
19 listopada 2026 roku Teatr Narodowy obchodzi 261. rocznicę narodzin. To jedna z tych dat, które pokazują, że historia Polski rozgrywała się nie tylko na polach bitew i w salach sejmowych, lecz także na scenie, wśród dekoracji, kostiumów i wypowiadanych po polsku słów.
1816 – Powstaje Uniwersytet Warszawski. Uczelnia, która miała przetrwać polityczne katastrofy
210 lat temu, 19 listopada 1816 roku, car Aleksander I, będący jednocześnie królem Polski, wydał akt erekcyjny Uniwersytetu Warszawskiego. Uczelnia powstawała w rzeczywistości politycznej Królestwa Polskiego, którego autonomia miała okazać się znacznie mniej trwała, niż początkowo zakładano. Ważnymi orędownikami utworzenia uniwersytetu byli Stanisław Staszic oraz Stanisław Kostka Potocki.
Początkowo powołano pięć wydziałów: prawa, lekarski, filozoficzny, teologiczny oraz nauk i sztuk pięknych. Pierwszym rektorem został ksiądz Wojciech Anzelm Szweykowski. Warszawa zyskiwała instytucję, która miała kształcić lekarzy, prawników, nauczycieli i przedstawicieli przyszłej inteligencji.
Historia uczelni nie była spokojna. Po powstaniu listopadowym władze rosyjskie zamknęły uniwersytet, a jego późniejsze funkcjonowanie wielokrotnie podporządkowywano polityce zaborcy. Równie dramatyczne doświadczenia przyniósł wiek XX, okupacja niemiecka i zniszczenie Warszawy.
Mimo tych wszystkich katastrof Uniwersytet Warszawski pozostawał jednym z najważniejszych symboli polskiej nauki. Dziś jest wielką instytucją akademicką, prowadzącą badania w niemal wszystkich dziedzinach wiedzy.
Jubileusz 210-lecia przypomina, że potęga państwa zależy również od jego szkół, bibliotek i laboratoriów. Armie mogą wygrywać bitwy, ale to wiedza pozwala społeczeństwom budować przyszłość.
1863 – Abraham Lincoln przemawia pod Gettysburgiem. Kilka minut, które zmieniły znaczenie amerykańskiej demokracji
163 lata temu, 19 listopada 1863 roku, prezydent Stanów Zjednoczonych Abraham Lincoln wygłosił słynne przemówienie na cmentarzu wojennym w Gettysburgu. Cztery miesiące wcześniej w tym miejscu rozegrała się jedna z najważniejszych bitew amerykańskiej wojny secesyjnej. Tysiące żołnierzy zginęło lub zostało rannych, a zwycięstwo wojsk Unii zatrzymało wielką ofensywę Konfederacji na północ.
Lincoln nie wygłosił długiej mowy. Jego wystąpienie trwało zaledwie kilka minut, ale przeszło do historii jako Gettysburg Address. Prezydent przedstawił wojnę nie tylko jako walkę o utrzymanie jedności państwa, lecz także jako próbę dla zasad wolności i równości, na których miała opierać się amerykańska republika.
Znaczenie tych słów wykraczało daleko poza wydarzenia wojskowe. W kraju podzielonym przez niewolnictwo i spór o zakres władzy federalnej Lincoln przypominał, że demokracja wymaga odpowiedzialności kolejnych pokoleń.
Wojna zakończyła się w 1865 roku, ale konflikty społeczne nie zniknęły wraz z kapitulacją Konfederacji. Przemówienie gettysburskie pozostaje do dzisiaj jednym z najważniejszych tekstów amerykańskiej kultury politycznej i punktem odniesienia w dyskusjach o prawach obywatelskich.
1919 – Amerykański Senat odrzuca traktat wersalski. Zwycięstwo w wojnie nie gwarantuje zgody na pokój
107 lat temu, 19 listopada 1919 roku, Senat Stanów Zjednoczonych nie wyraził zgody na ratyfikację traktatu wersalskiego. Był to poważny cios dla prezydenta Woodrowa Wilsona, który należał do głównych architektów powojennego porządku międzynarodowego i gorąco popierał utworzenie Ligi Narodów.
Ameryka odegrała istotną rolę w zwycięstwie ententy podczas I wojny światowej. Nie oznaczało to jednak, że tamtejsza opinia publiczna i politycy byli gotowi do trwałego zaangażowania w europejskie konflikty. Przeciwnicy traktatu obawiali się, że członkostwo w Lidze Narodów ograniczy samodzielność Stanów Zjednoczonych w podejmowaniu decyzji o wojnie i pokoju.
Spór pomiędzy Wilsonem a wpływowymi senatorami, wśród których znajdował się Henry Cabot Lodge, doprowadził do politycznego impasu. Stany Zjednoczone ostatecznie nie przystąpiły do Ligi Narodów.
Decyzja miała konsekwencje dla całego systemu bezpieczeństwa międzynarodowego. Liga, która miała zapobiegać kolejnym wojnom, od początku działała bez jednego z najpotężniejszych państw świata. Historia pokazała później boleśnie, jak ograniczona była jej zdolność do powstrzymywania agresji.
1942 – Operacja „Uran”. Pod Stalingradem wojna zaczyna zmieniać kierunek
84 lata temu, 19 listopada 1942 roku, Armia Czerwona rozpoczęła operację „Uran” – wielką kontrofensywę przeciwko wojskom niemieckim i ich sojusznikom w rejonie Stalingradu. Miasto nad Wołgą od miesięcy było miejscem wyjątkowo brutalnych walk. Ruiny fabryk, domów i ulic zamieniły się w pole bitwy, w którym o powodzeniu natarcia mogło decydować opanowanie jednego budynku.
Niemieckie dowództwo skoncentrowało ogromne siły na zdobyciu Stalingradu, pozostawiając rozciągnięte skrzydła frontu pod osłoną wojsk sojuszniczych, przede wszystkim rumuńskich. Radzieccy dowódcy wykorzystali tę słabość, przygotowując uderzenia mające doprowadzić do okrążenia niemieckiej 6. Armii generała Friedricha Paulusa.
19 listopada rozpoczęło się natarcie z północy, a następnego dnia także z południa. 23 listopada radzieckie zgrupowania zamknęły pierścień okrążenia. W kotle znalazły się ogromne siły niemieckie, których zaopatrzenie drogą powietrzną okazało się niewystarczające.
Kapitulacja pozostałości 6. Armii nastąpiła na przełomie stycznia i lutego 1943 roku. Bitwa pod Stalingradem stała się jednym z najważniejszych punktów zwrotnych II wojny światowej.
Nie oznaczała natychmiastowego końca niemieckiej potęgi militarnej, ale zburzyła mit niezwyciężonego Wehrmachtu i odebrała III Rzeszy inicjatywę strategiczną na ważnym odcinku frontu wschodniego.
1942 – Niemcy mordują Brunona Schulza. Śmierć pisarza w Drohobyczu
Tego samego dnia, 19 listopada 1942 roku, w Drohobyczu niemiecki funkcjonariusz zastrzelił Brunona Schulza, jednego z najwybitniejszych polskich pisarzy XX wieku. W czasie akcji okupacyjnych władz niemieckich zamordowano również wielu innych żydowskich mieszkańców miasta. Według ustaleń historyków liczba ofiar tego dnia mogła wynosić od około 100 do 230 osób.
Bruno Schulz był pisarzem, rysownikiem i nauczycielem. Jego „Sklepy cynamonowe” oraz „Sanatorium pod Klepsydrą” należą do najbardziej niezwykłych osiągnięć polskiej prozy. Drohobycz w jego opowiadaniach nie był zwyczajnym galicyjskim miastem. Stawał się przestrzenią pamięci, dziecięcej wyobraźni, snu i przemiany, gdzie codzienne przedmioty nabierały niemal mitycznego znaczenia.
Schulz nie potrzebował dalekich podróży, by tworzyć wielką literaturę. Z ulic, sklepów, domów i podwórek rodzinnego miasta budował świat, w którym zwyczajna rzeczywistość nieustannie przekraczała własne granice. Wojna brutalnie przerwała tę twórczość.
Jego śmierć jest jednym z najbardziej poruszających przykładów zniszczenia polsko-żydowskiego świata przez niemiecką okupację. Wraz z zamordowanymi ludźmi ginęły nie tylko pojedyncze biografie. Znikały języki, tradycje, biblioteki, środowiska artystyczne i niepowtarzalne doświadczenia kulturowe.
W historii 19 listopada kryje się więc szczególnie bolesny kontrast. Pod Stalingradem rozpoczynała się operacja, która miała przyspieszyć klęskę III Rzeszy. W Drohobyczu niemiecki terror wciąż odbierał życie bezbronnym ludziom. Zwycięstwo nad nazizmem miało nadejść dopiero po kolejnych latach cierpienia.
1969 – Apollo 12 na Księżycu. Druga wyprawa udowadnia, że człowiek potrafi wrócić
57 lat temu, 19 listopada 1969 roku, astronauci misji Apollo 12 rozpoczęli badania powierzchni Księżyca. Zaledwie cztery miesiące wcześniej świat śledził historyczne lądowanie Neila Armstronga i Buzza Aldrina. Teraz NASA chciała udowodnić, że podróże na Księżyc nie muszą być jednorazowym, niezwykle ryzykownym eksperymentem.
Na powierzchnię Srebrnego Globu zeszli Charles „Pete” Conrad oraz Alan Bean. Trzeci członek załogi, Richard Gordon, pozostawał na orbicie w statku dowodzenia. Moduł księżycowy „Intrepid” wylądował na obszarze Oceanu Burz, niedaleko bezzałogowej sondy Surveyor 3, która dotarła tam w 1967 roku.
Misja miała znaczenie naukowe i techniczne. Astronauci pobierali próbki gruntu, instalowali aparaturę badawczą i dotarli do sondy Surveyor 3, z której zdemontowali wybrane elementy do późniejszej analizy na Ziemi.
Apollo 12 potwierdził możliwość precyzyjnego lądowania w wyznaczonym miejscu. Było to kluczowe dla kolejnych misji, podczas których zamierzano badać coraz trudniej dostępne obszary Księżyca.
Dzisiaj, gdy ponownie mówi się o długotrwałej obecności ludzi poza Ziemią, warto pamiętać o tych pionierskich wyprawach. Ich sukces zależał od współpracy tysięcy naukowców, inżynierów i techników.
1977 – Anwar Sadat przybywa do Izraela. Gest, który zmienił politykę Bliskiego Wschodu
49 lat temu, 19 listopada 1977 roku, prezydent Egiptu Anwar Sadat przybył do Izraela z historyczną wizytą. Był pierwszym przywódcą państwa arabskiego, który zdecydował się na tak otwarty gest wobec izraelskich władz. Zaledwie cztery lata wcześniej Egipt i Izrael walczyły ze sobą podczas wojny Jom Kipur.
Sadat zdawał sobie sprawę z politycznego ryzyka. W świecie arabskim jego decyzja budziła ogromne kontrowersje, a przeciwnicy porozumienia uznawali wizytę za ustępstwo wobec dotychczasowego wroga. Egipski prezydent przyjął jednak założenie, że dalsza konfrontacja wojskowa nie przyniesie trwałego rozwiązania.
Następnego dnia, 20 listopada, Sadat przemawiał w izraelskim Knesecie. Rozmowy z premierem Menachemem Beginem otworzyły drogę do porozumień z Camp David w 1978 roku, a następnie do izraelsko-egipskiego traktatu pokojowego podpisanego w 1979 roku.
Obaj przywódcy otrzymali Pokojową Nagrodę Nobla. Nie oznaczało to jednak rozwiązania całego konfliktu bliskowschodniego, zwłaszcza kwestii palestyńskiej.
Wizyta Sadata pozostaje przykładem decyzji, która wymagała przeciwstawienia się własnemu politycznemu otoczeniu. Pokazuje również, że podpisanie pokoju między państwami nie musi oznaczać zakończenia wszystkich sporów i cierpień w regionie.
1984 – Katastrofa San Juanico. Gdy przemysłowe zaniedbania zamieniają się w tragedię
42 lata temu, 19 listopada 1984 roku, w San Juan Ixhuatepec niedaleko miasta Meksyk doszło do serii eksplozji w instalacji magazynowania gazu płynnego. Katastrofa, znana jako tragedia San Juanico, była jedną z najpoważniejszych awarii przemysłowych XX wieku.
Wybuchy objęły zbiorniki i instalacje zakładu, powodując rozległe pożary. W pobliżu znajdowały się gęsto zaludnione osiedla, co dramatycznie zwiększyło liczbę ofiar. Zginęły setki ludzi, a tysiące odniosły obrażenia. W opracowaniach występują różnice dotyczące ostatecznej liczby zabitych, dlatego najbezpieczniej mówić o ponad czterystu ofiarach śmiertelnych.
Katastrofa uświadomiła opinii publicznej, jak niebezpieczne może być lokalizowanie wielkich instalacji przemysłowych bez odpowiednich zabezpieczeń i stref ochronnych. Stała się również ważnym punktem odniesienia w pracach nad analizą ryzyka awarii technologicznych.
Historia San Juanico pozostaje aktualna wszędzie tam, gdzie zakłady przemysłowe funkcjonują w sąsiedztwie domów, szkół i osiedli. Bezpieczeństwo mieszkańców powinno być uwzględniane już na etapie planowania inwestycji, a nie dopiero po wydarzeniu, które ujawni wcześniejsze zaniedbania.
1985 – Reagan spotyka Gorbaczowa. W Genewie rozpoczyna się nowy etap zimnej wojny
41 lat temu, 19 listopada 1985 roku, w Genewie rozpoczęło się pierwsze spotkanie prezydenta Stanów Zjednoczonych Ronalda Reagana z przywódcą Związku Radzieckiego Michaiłem Gorbaczowem. Europa wciąż pozostawała podzielona żelazną kurtyną, a oba supermocarstwa dysponowały arsenałami nuklearnymi zdolnymi do wielokrotnego zniszczenia współczesnej cywilizacji.
Początek lat osiemdziesiątych przyniósł poważne zaostrzenie stosunków amerykańsko-radzieckich. Wyścig zbrojeń, konflikt w Afganistanie i spory o rozmieszczenie rakiet w Europie pogłębiały wzajemną nieufność.
Gorbaczow, który objął władzę w 1985 roku, reprezentował nowe podejście do polityki zagranicznej ZSRR. Reagan początkowo odnosił się do jego deklaracji ostrożnie, ale obaj przywódcy uznali potrzebę bezpośredniego dialogu.
Spotkanie w Genewie nie zakończyło zimnej wojny ani nie przyniosło natychmiastowego rozbrojenia. Pozwoliło jednak nawiązać osobiste kontakty i stworzyć warunki do kolejnych negocjacji. Dwa lata później podpisano traktat INF dotyczący likwidacji określonej kategorii rakiet nuklearnych.
19 listopada 1985 roku rozpoczął się jeden z najważniejszych procesów dyplomatycznych schyłku XX wieku. Jego konsekwencje miały wpłynąć również na przyszłość Polski i innych państw Europy Środkowo-Wschodniej.
1990 – Europa podpisuje traktat o ograniczeniu zbrojeń. Koniec epoki wielkich armii okupacyjnych
36 lat temu, 19 listopada 1990 roku, w Paryżu podpisano traktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie, znany jako CFE. Dokument został zawarty pomiędzy państwami NATO i Układu Warszawskiego w czasie, gdy powojenny podział kontynentu gwałtownie tracił znaczenie.
Traktat ustanawiał ograniczenia dotyczące liczby czołgów, bojowych wozów opancerzonych, systemów artyleryjskich, samolotów bojowych i śmigłowców uderzeniowych. Chodziło o zmniejszenie ryzyka niespodziewanego ataku oraz ograniczenie ogromnej koncentracji uzbrojenia, która przez dziesięciolecia charakteryzowała Europę.
Dla Polski i jej sąsiadów porozumienie było elementem przemian prowadzących od porządku zimnowojennego do nowego systemu bezpieczeństwa. Wkrótce rozwiązano Układ Warszawski, rozpadł się Związek Radziecki, a państwa naszego regionu zaczęły samodzielnie określać kierunki swojej polityki zagranicznej.
Traktat CFE pozostaje ważnym dokumentem historii europejskiego rozbrojenia. Późniejsze kryzysy pokazały jednak, że nawet szczegółowo wynegocjowane systemy kontroli zbrojeń wymagają politycznej woli ich przestrzegania.
Urodzili się tego dnia
1917 – Indira Gandhi. Kobieta, która przez lata decydowała o losach Indii
19 listopada 1917 roku urodziła się Indira Gandhi, jedna z najważniejszych postaci indyjskiej polityki XX wieku. Była premierem Indii w latach 1966–1977 i ponownie od 1980 roku do śmierci w 1984 roku. Jej rządy przyniosły zarówno wzmacnianie pozycji międzynarodowej kraju, jak i głębokie konflikty społeczne oraz polityczne. Szczególne kontrowersje wzbudził okres stanu wyjątkowego w latach 1975–1977, podczas którego ograniczano prawa obywatelskie.
1933 – Larry King. Człowiek, który potrafił słuchać rozmówców
19 listopada 1933 roku urodził się Larry King, legendarny amerykański dziennikarz radiowy i telewizyjny. Przez dziesięciolecia rozmawiał z politykami, artystami, sportowcami i ludźmi, których historie przyciągały uwagę opinii publicznej. Jego styl opierał się na prostych pytaniach i umiejętności prowadzenia rozmowy bez nieustannego dominowania nad gościem. Zmarł w 2021 roku.
1961 – Meg Ryan. Gwiazda filmów, do których chętnie wracamy
19 listopada 1961 roku urodziła się Meg Ryan, amerykańska aktorka kojarzona przede wszystkim z komediami romantycznymi. Filmy „Kiedy Harry poznał Sally” i „Bezsenność w Seattle” należą do najbardziej rozpoznawalnych przedstawicieli tego gatunku. Ryan potrafiła budować bohaterki pełne niepewności, humoru i autentycznego uroku. Dzisiaj obchodzi 65. urodziny.
1962 – Jodie Foster. Aktorka, która nie bała się trudnych ról
19 listopada 1962 roku urodziła się Jodie Foster, dwukrotna laureatka Oscara i jedna z najwybitniejszych amerykańskich aktorek swojego pokolenia. Już jako nastolatka wystąpiła w „Taksówkarzu” Martina Scorsesego, a później stworzyła pamiętne kreacje w „Oskarżonych” i „Milczeniu owiec”. Jej kariera obejmuje również reżyserię filmową. Dzisiaj obchodzi 64. urodziny.
1983 – Adam Driver. Od niezależnego kina do wielkich hollywoodzkich produkcji
19 listopada 1983 roku urodził się Adam Driver, aktor, który zdobył popularność dzięki występom w produkcjach telewizyjnych, kinie autorskim i nowej trylogii „Gwiezdnych wojen”. Zagrał między innymi w „Patersonie” Jima Jarmuscha oraz „Historii małżeńskiej” Noaha Baumbacha. Jego bohaterowie często są wewnętrznie sprzeczni, nieporadni i trudni do jednoznacznej oceny. Dzisiaj kończy 43 lata.
Odeszli tego dnia
1557 – Bona Sforza. Królowa, która chciała zmieniać Polskę
19 listopada 1557 roku w Bari zmarła Bona Sforza, żona Zygmunta Starego i matka Zygmunta Augusta. Była jedną z najbardziej wpływowych kobiet w historii polskiej monarchii, angażującą się w politykę gospodarczą, sprawy dynastyczne i zarządzanie królewskimi dobrami. Jej działalność nie ograniczała się do dworskich ceremonii. Po śmierci królowej wybuchły poważne spory o jej majątek, których konsekwencje długo zajmowały polską dyplomację.
1828 – Franz Schubert. Kompozytor, który pozostawił muzykę pełną tęsknoty
19 listopada 1828 roku zmarł Franz Schubert, austriacki kompozytor, jeden z najważniejszych twórców wczesnego romantyzmu. Miał zaledwie 31 lat, ale pozostawił ogromny dorobek obejmujący pieśni, symfonie, muzykę fortepianową i kameralną. Szczególne znaczenie mają jego cykle pieśni, w tym „Podróż zimowa”, w których muzyka staje się opowieścią o samotności, utracie i poszukiwaniu sensu.
2018 – Witold Sobociński. Operator, który malował światłem
19 listopada 2018 roku zmarł Witold Sobociński, jeden z najwybitniejszych polskich operatorów filmowych, związany ze Szkołą Filmową w Łodzi. Pracował przy takich filmach jak „Wesele”, „Ziemia obiecana” i „Sanatorium pod Klepsydrą”. Ten ostatni tytuł tworzy niezwykły związek z dzisiejszą rocznicą śmierci Brunona Schulza: film Wojciecha Jerzego Hasa był bowiem inspirowany właśnie twórczością pisarza zamordowanego 19 listopada 1942 roku.
Sobociński był również muzykiem jazzowym, związanym z legendarnym zespołem Melomani. Wrażliwość na rytm przenosił później do swojej pracy operatorskiej, nadając filmowym obrazom wyjątkową dynamikę.
Tego dnia w muzyce
1990 – Skandal Milli Vanilli. Grammy odebrane po ujawnieniu oszustwa
19 listopada 1990 roku amerykańska Akademia Fonograficzna ogłosiła cofnięcie nagrody Grammy dla duetu Milli Vanilli, przyznanej wcześniej w kategorii najlepszego nowego artysty. Był to bezprecedensowy skandal w historii muzyki popularnej.
Rob Pilatus i Fab Morvan zdobyli ogromną popularność dzięki przebojom takim jak „Girl You Know It's True”, „Blame It on the Rain” i „Girl I'm Gonna Miss You”. Ich nagrania odnosiły sukcesy na listach przebojów, a teledyski należały do najbardziej rozpoznawalnych produkcji końca lat osiemdziesiątych.
Problem polegał na tym, że artyści prezentowani publiczności jako wykonawcy nie śpiewali na nagraniach, z którymi ich utożsamiano. Za projektem stał producent Frank Farian, a faktyczne partie wokalne wykonywali inni muzycy.
Po ujawnieniu oszustwa kariera duetu gwałtownie się załamała. Historia Milli Vanilli stała się jedną z najgłośniejszych debat o autentyczności w show-biznesie.
Warto jednak zauważyć, że skandal dotyczył nie tylko samych wykonawców. Ujawnił również mechanizmy przemysłu muzycznego, w którym wizerunek, marketing i możliwość sprzedaży produktu potrafią stać się ważniejsze od artystycznej prawdy.
2021 – Adele wydaje „30”. Album o rozwodzie, macierzyństwie i odnajdywaniu siebie
19 listopada 2021 roku ukazał się album „30” brytyjskiej wokalistki Adele, pierwsze od sześciu lat nowe studyjne wydawnictwo artystki. Po sukcesach „21” i „25” oczekiwania były ogromne, ale Adele nie zdecydowała się nagrać kolejnego zbioru prostych przebojów o nieszczęśliwej miłości.
„30” był osobistą opowieścią o rozpadzie związku, macierzyństwie, samotności i próbie odbudowania własnego życia. Wokalistka podejmowała tematy trudne, czasem niewygodne, unikając łatwego podziału na winnych i skrzywdzonych.
Najbardziej znanym singlem został „Easy on Me”, oparty na fortepianowej melodii i charakterystycznym, emocjonalnym wokalu. Na albumie znalazły się również „I Drink Wine”, „Hold On”, „To Be Loved” i „Love Is a Game”.
Muzycznie płyta rozwijała dotychczasową stylistykę Adele, łącząc pop, soul, gospelowe inspiracje i bardziej rozbudowane aranżacje. Produkcją zajmowali się między innymi Greg Kurstin, Max Martin, Inflo i Ludwig Göransson.
Album spotkał się z bardzo dobrym przyjęciem i osiągnął wielki sukces komercyjny. Nie chodziło jednak wyłącznie o sprzedaż. „30” przypomniał, że muzyka popularna może być przestrzenią dojrzałej rozmowy o życiowych kryzysach.
Pięć lat po premierze utwory Adele nadal trafiają do słuchaczy, którzy niekoniecznie przeżyli podobną historię, ale znają emocje towarzyszące utracie, rozczarowaniu i próbom zaczynania wszystkiego od nowa.
2021 – Robert Plant i Alison Krauss powracają z „Raise the Roof”. Rock spotyka amerykańskie korzenie
Tego samego dnia, 19 listopada 2021 roku, ukazał się album „Raise the Roof” Roberta Planta i Alison Krauss. Dla wielu miłośników rocka było to jedno z najciekawszych wydarzeń muzycznych tamtego roku.
Robert Plant, przez dziesięciolecia kojarzony z potężnym głosem Led Zeppelin, od dawna udowadniał, że nie zamierza być więźniem jednej stylistyki. Alison Krauss, znakomita wokalistka i skrzypaczka, wywodzi się ze świata bluegrassu i amerykańskiej muzyki korzeni.
Ich pierwszy wspólny album, „Raising Sand” z 2007 roku, był artystycznym i komercyjnym sukcesem. Po czternastu latach muzycy ponownie spotkali się w studiu, współpracując z producentem T Bone Burnettem.
Na „Raise the Roof” znalazły się reinterpretacje utworów różnych autorów, reprezentujących folk, blues, country i muzykę alternatywną. Wśród najważniejszych nagrań były „Can't Let Go”, „Quattro (World Drifts In)”, „High and Lonesome” i „Going Where the Lonely Go”.
Album wyróżniał się kameralnością, subtelnymi aranżacjami i niezwykłą chemią pomiędzy głosami obojga artystów. Plant nie próbował odtwarzać rockowej ekspresji znanej z „Whole Lotta Love”. Śpiewał oszczędniej, świadomie wykorzystując dojrzałą barwę głosu.
„Raise the Roof” przypomniał, że muzyka nie musi być głośna, aby poruszać. Czasami największa siła tkwi w niedopowiedzeniu, uważnym słuchaniu drugiego muzyka i melodii, która nie narzuca emocji, lecz pozwala im powoli wybrzmieć.
2021 – Sting buduje „The Bridge”. Płyta o potrzebie porozumienia
19 listopada 2021 roku premierę miał również album „The Bridge” Stinga. Były lider The Police od początku solowej kariery chętnie przekraczał granice stylistyczne, łącząc rock z jazzem, popem, muzyką świata i elementami klasyki.
Nowy materiał powstawał w czasie pandemii, gdy izolacja i niepewność wpływały na codzienne życie milionów ludzi. Tytułowy most stał się metaforą łączenia tego, co podzielone: ludzi, doświadczeń, kultur i różnych etapów życia.
Album otwierał dynamiczny „Rushing Water”, przypominający o rockowym temperamencie artysty. Z kolei „If It's Love” prezentował bardziej pogodną, melodyjną stronę twórczości Stinga. W innych utworach pojawiały się nastroje refleksyjne i aranżacje charakterystyczne dla jego wcześniejszych solowych płyt.
„The Bridge” nie był próbą rewolucyjnego zerwania z przeszłością. Raczej świadectwem artysty, który od lat konsekwentnie rozwija własny język muzyczny, nie rezygnując przy tym z potrzeby poszukiwania nowych rozwiązań.
Rzadko zdarza się, aby jednego dnia ukazały się tak różne stylistycznie albumy trzech znaczących wykonawców. Adele opowiadała o osobistym kryzysie, Plant i Krauss wracali do muzycznych korzeni, a Sting szukał mostów pomiędzy ludźmi.
19 listopada 2021 roku muzyka zabrzmiała trzema odmiennymi głosami, ale wszystkie podejmowały temat bliski każdemu człowiekowi: jak odnaleźć porozumienie ze sobą i światem.
Tego dnia w sporcie
1969 – Pelé zdobywa tysięcznego gola. Maracanã świętuje wielką legendę
19 listopada 1969 roku Pelé zdobył bramkę uznawaną w tradycyjnym zestawieniu jego dorobku za tysięczne trafienie w karierze. Wydarzyło się to podczas spotkania Santosu z Vasco da Gama na stadionie Maracanã w Rio de Janeiro. Brazylijski napastnik wykorzystał rzut karny, a publiczność świętowała moment, który natychmiast trafił do historii futbolu.
Trzeba jednak pamiętać, że liczba tysiąca goli obejmowała również spotkania towarzyskie i pokazowe. Nie jest to tożsame z tysiącem bramek zdobytych wyłącznie w oficjalnych rozgrywkach.
Nie zmienia to znaczenia Pelégo, trzykrotnego mistrza świata i jednego z najwybitniejszych piłkarzy wszech czasów. Jego popularność wykraczała daleko poza futbol, a brazylijski zawodnik stał się globalnym symbolem sportowego talentu.
2004 – „Malice at the Palace”. Mecz NBA zamienia się w wielką bijatykę
19 listopada 2004 roku podczas spotkania Detroit Pistons z Indiana Pacers doszło do jednej z największych awantur w historii NBA. Konflikt pomiędzy zawodnikami przeniósł się na trybuny, a udział kibiców doprowadził do całkowitej utraty kontroli nad sytuacją.
W centrum wydarzeń znaleźli się między innymi Ron Artest i Ben Wallace. Po incydencie liga nałożyła surowe kary dyscyplinarne, a organizatorzy musieli ponownie przeanalizować standardy bezpieczeństwa podczas meczów.
Awantura, zapamiętana jako „Malice at the Palace”, pokazała, że granica pomiędzy sportową rywalizacją a przemocą może zostać przekroczona w kilka sekund. Jej konsekwencje były odczuwalne dla zawodników, klubów i całej ligi.
2005 – Ronaldinho ucisza Bernabéu. Nawet kibice Realu biją mu brawo
19 listopada 2005 roku FC Barcelona pokonała Real Madryt 3:0 na stadionie Santiago Bernabéu, a bohaterem meczu został Ronaldinho, zdobywca dwóch bramek. Pierwszego gola strzelił Samuel Eto'o, jednak to brazylijski pomocnik zdominował wspomnienia kibiców.
Ronaldinho prezentował wówczas futbol pełen swobody, niezwykłej techniki i nieprzewidywalności. Jego akcje były tak efektowne, że część kibiców Realu nagrodziła go brawami na własnym stadionie.
Mecz stał się jednym z symboli świetności Barcelony prowadzonej przez Franka Rijkaarda. W spotkaniu wystąpił również młody Lionel Messi, dla którego był to pierwszy występ w słynnym El Clásico.
Sport rzadko oferuje chwile, w których sympatycy jednej drużyny potrafią docenić wyjątkowość zawodnika największego rywala. 19 listopada 2005 roku Ronaldinho dokonał właśnie tego.
2013 – Cristiano Ronaldo wygrywa pojedynek z Ibrahimoviciem. Hat-trick na wagę mundialu
19 listopada 2013 roku reprezentacja Portugalii pokonała Szwecję 3:2 w rewanżowym meczu barażowym eliminacji mistrzostw świata. Wszystkie trzy gole Portugalczyków zdobył Cristiano Ronaldo, a dwa trafienia dla Szwedów zaliczył Zlatan Ibrahimović.
Rywalizacja dwóch wielkich indywidualności była jednym z najgłośniejszych wydarzeń tamtych eliminacji. Szwecja próbowała odrobić stratę z pierwszego spotkania, ale portugalski napastnik rozstrzygnął losy dwumeczu.
Portugalia awansowała na mundial w Brazylii, a występ Ronaldo stał się kolejnym dowodem jego niezwykłej skuteczności w najważniejszych momentach kariery.
Sport dziś – 19 listopada 2026 roku. Wielkie mecze Ligi Mistrzyń
Dzisiejszy wieczór przyniesie kolejne spotkania piątej kolejki fazy ligowej Ligi Mistrzyń UEFA. Kibice kobiecej piłki nożnej będą mogli śledzić między innymi pojedynki Arsenalu z OL Lyonnes oraz Barcelony z Servette.
W programie znajdują się również mecze Austrii Wiedeń z Bayernem Monachium, Paris FC z HB Køge i Benfiki z Romą. Dwa pierwsze spotkania rozpoczną się o godzinie 18.45, a pozostałe o 21.00 czasu polskiego.
Dla polskich kibiców jest to także okazja do obserwowania rozwoju kobiecego futbolu na najwyższym europejskim poziomie. Tegoroczna edycja rozgrywek ma dodatkowy krajowy akcent – finał zaplanowano na 29 maja 2027 roku na Stadionie Narodowym w Warszawie.
Tomaszów Mazowiecki – lokalny ślad historii
2026 – Powiatowy Dzień Seniora. Krzysztof Antkowiak wystąpi przy Farbiarskiej
Dzisiaj, 19 listopada 2026 roku, o godzinie 17.00 w Powiatowym Centrum Animacji Społecznej przy ul. Farbiarskiej 20/24 w Tomaszowie Mazowieckim odbędzie się Powiatowy Dzień Seniora. Gwiazdą muzycznego spotkania będzie Krzysztof Antkowiak, wokalista znany polskiej publiczności między innymi z przeboju „Zakazany owoc”.
Wydarzenie ma charakter integracyjny. Organizatorzy chcą zwrócić uwagę na rolę osób starszych w życiu rodzin, stowarzyszeń i lokalnych wspólnot. Wstęp jest bezpłatny, ale wymagane są wejściówki udostępniane przez PCAS.
Dorota Ignasiak, dyrektor Powiatowego Centrum Animacji Społecznej, podkreśla znaczenie spotkań, które pozwalają seniorom wyjść z domu i uczestniczyć w życiu kulturalnym. Mówi o potrzebie integracji oraz zwyczajnej obecności drugiego człowieka.
To przesłanie szczególnie ważne w społeczeństwie, które się starzeje. Seniorzy często pozostają kustoszami rodzinnej i lokalnej pamięci. Pamiętają nieistniejące już zakłady pracy, dawne ulice, zmiany ustrojowe i ludzi, których nazwisk próżno szukać w oficjalnych kronikach.
Historia Tomaszowa Mazowieckiego to przecież w znacznej mierze historia kolejnych pokoleń robotników, rzemieślników, nauczycieli, kolejarzy i pracowników przemysłu włókienniczego. Wspomnienia najstarszych mieszkańców mogą stanowić bezcenne uzupełnienie archiwalnych dokumentów.
Powiatowy Dzień Seniora jest więc czymś więcej niż okazją do wysłuchania koncertu. Może być także przypomnieniem, że pamięć o mieście istnieje przede wszystkim w ludziach, którzy przez dziesięciolecia współtworzyli jego codzienność.
2026 – „Dzieciństwo bez Przemocy”. Tomaszowscy policjanci rozmawiają z uczniami
Dzisiejsza data ma również poważny wymiar społeczny. 19 listopada kończy się ogólnopolska kampania „Dzieciństwo bez Przemocy”, do której włączyli się także policjanci z Komendy Powiatowej Policji w Tomaszowie Mazowieckim.
Funkcjonariusze prowadzili spotkania z uczniami szkół na terenie powiatu, poświęcone przemocy fizycznej i psychicznej, agresji rówieśniczej oraz cyberprzemocy. Uczyli młodych ludzi rozpoznawania niepokojących sytuacji i szukania pomocy. O działaniach poinformowano 18 listopada 2026 roku w materiale przygotowanym przez aspirant sztabową Aleksandrę Cieślak z tomaszowskiej policji.
Tegoroczne hasło kampanii – „Przemoc odbiera dzieciom moc” – przypomina, że krzywdzenie najmłodszych nie zawsze pozostawia widoczne ślady. Upokarzanie, wyśmiewanie, zastraszanie czy izolowanie mogą prowadzić do długotrwałych konsekwencji psychicznych.
To zagadnienie szczególnie ważne także w wymiarze samorządowym. Za bezpieczeństwo dzieci odpowiadają nie tylko rodziny, ale również szkoły, placówki opiekuńcze, instytucje pomocy społecznej oraz właściwe służby publiczne. Istotne jest nie tylko reagowanie na ujawnioną przemoc, lecz także tworzenie warunków, w których dziecko może bezpiecznie powiedzieć o tym, czego doświadcza.
Nie trzeba sięgać do odległej historii, by dostrzec znaczenie takich działań. Przemoc wobec dzieci jest problemem współczesnym, a jej skutki mogą wpływać na całe dorosłe życie.
Lokalna pamięć. Nie każda data musi mieć własny pomnik
W przypadku 19 listopada nie udało się potwierdzić w dostępnych wiarygodnych materiałach równie ważnego, dokładnie datowanego wydarzenia historycznego dotyczącego Tomaszowa Mazowieckiego, Spały czy pozostałych miejscowości powiatu. Nie byłoby uczciwe dopisywać do kalendarium przypadkowej rocznicy tylko po to, by uzyskać lokalny akcent.
Nie oznacza to jednak, że historia regionu pozostaje odległa od dzisiejszych wydarzeń. Dziedzictwo przemysłowego Tomaszowa, życie społeczne kolejnych pokoleń i rozwój lokalnych instytucji kultury tworzą ciągłość pomiędzy przeszłością a teraźniejszością.
Z jednej strony mamy dzisiaj koncert integrujący starszych mieszkańców powiatu, z drugiej działania na rzecz ochrony dzieci. Dwa różne światy, które w istocie powinny się uzupełniać.
Młodzi potrzebują doświadczenia i opowieści starszych pokoleń. Seniorzy potrzebują z kolei poczucia, że nadal są ważną częścią wspólnoty. Właśnie takie więzi współtworzą lokalną tożsamość, której nie da się zapisać wyłącznie na tablicach pamiątkowych.



Napisz komentarz
Komentarze