Tolerancja. Słowo łatwe do wypowiedzenia, trudniejsze w praktyce
W literaturze Harper Lee, w jej słynnej powieści „Zabić drozda”, uprzedzenia stają się jednym z najgroźniejszych przeciwników ludzkiej przyzwoitości. Nie trzeba jednak przenosić się do Alabamy lat trzydziestych ubiegłego wieku, aby dostrzec, jak łatwo przychodzi nam ocenianie innych.
Wystarczy zajrzeć do internetu. Przeczytać komentarze pod artykułami, przyjrzeć się politycznym dyskusjom albo posłuchać rozmów, w których argument coraz częściej zastępuje obelga.
Współczesna nietolerancja nie zawsze przybiera postać otwartej agresji. Bywa ukryta w pogardliwym uśmiechu, złośliwym komentarzu, lekceważeniu osoby starszej, niepełnosprawnej czy pochodzącej z innego środowiska. Czasem wystarczy, że ktoś ma inne przekonania, aby natychmiast stał się przeciwnikiem.
Jakby odmienność była wadą, którą koniecznie trzeba naprawić.
Tymczasem tolerancja nie jest obowiązkiem zgadzania się ze wszystkimi. Jest umiejętnością zaakceptowania faktu, że drugi człowiek ma prawo myśleć inaczej.
Trzydzieści jeden lat od deklaracji UNESCO
16 listopada 1995 roku podczas konferencji generalnej UNESCO w Paryżu przyjęto Deklarację Zasad Tolerancji. Dokument wskazuje, że tolerancja oznacza szacunek, akceptację i uznanie różnorodności kultur, sposobów wyrażania siebie oraz ludzkich przekonań.
Rok później Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęło rezolucję nr 51/95, zachęcając państwa członkowskie do corocznego obchodzenia Międzynarodowego Dnia Tolerancji.
W deklaracji znalazło się również ważne zastrzeżenie: tolerancja nie jest pobłażliwością ani obojętnością. Nie oznacza przyzwolenia na łamanie praw człowieka czy społeczną niesprawiedliwość.
To istotne rozróżnienie.
Można nie zgadzać się z czyimiś poglądami, ostro je krytykować i domagać się zmiany decyzji politycznych. Nie można jednak z samej odmienności czynić usprawiedliwienia dla poniżania drugiego człowieka.
Wolność słowa nie wymaga od nas uprzejmości wobec każdej opinii. Wymaga natomiast odpowiedzialności za sposób, w jaki korzystamy z własnej wolności.
Tomaszów Mazowiecki wyrósł z różnorodności
Historia naszego miasta jest doskonałym przykładem tego, jak wiele można zbudować dzięki spotkaniu różnych kultur.
W XIX wieku Tomaszów Mazowiecki rozwijał się jako ośrodek przemysłowy, do którego przybywali przedstawiciele różnych narodowości. Obok Polaków mieszkali tutaj Niemcy, Żydzi, a później również Rosjanie.
Antoni hrabia Ostrowski, twórca przemysłowego Tomaszowa, stwarzał warunki sprzyjające osadnictwu i współistnieniu różnych grup religijnych oraz narodowościowych.
Powstawały zakłady przemysłowe, warsztaty rzemieślnicze i świątynie różnych wyznań. Różnorodność stawała się jednym z fundamentów gospodarczego rozwoju miasta.
Nie oznacza to, że dawny Tomaszów był miejscem wolnym od konfliktów i uprzedzeń. Historia nigdy nie jest tak prosta.
Jednak przez dziesięciolecia mieszkańcy różnych narodowości wspólnie tworzyli jego gospodarkę, kulturę i społeczną tożsamość.
Dopiero tragiczne wydarzenia XX wieku, przede wszystkim niemiecka okupacja i Zagłada tomaszowskich Żydów, brutalnie zniszczyły znaczną część tego wielokulturowego świata.
Współczesny Tomaszów nie może o tym zapominać. Historia tolerancji nie jest bowiem jedynie historią wzajemnej życzliwości. Jest również ostrzeżeniem przed konsekwencjami nienawiści.
Różnice nie muszą nas dzielić
Tolerancji trzeba się uczyć. Najlepiej od najmłodszych lat.
W Szkole Podstawowej nr 8 w Tomaszowie Mazowieckim organizowano już z okazji tego święta dyskusje i warsztaty, podczas których uczniowie zastanawiali się nad własnym stosunkiem do odmienności.
Rozmawiano o różnicach wynikających z pochodzenia, wyglądu, języka czy niepełnosprawności.
Takie inicjatywy mają znaczenie. Dziecko, które nauczy się szacunku wobec słabszego kolegi, ma większą szansę stać się dorosłym, który nie będzie traktował odmienności jako zagrożenia.
Tolerancja zaczyna się jednak nie tylko w szkołach.
Zaczyna się w rodzinie, miejscu pracy, na osiedlu i podczas spotkań mieszkańców. Także na sesjach rad miejskich i powiatowych, gdzie polityczny spór powinien dotyczyć decyzji i argumentów, a nie osobistej godności przeciwnika.
Nie musimy udawać, że wszystkie poglądy są jednakowo słuszne. Nie musimy milczeć wobec nieuczciwości, niesprawiedliwości czy nadużyć władzy.
Ale można być stanowczym bez pogardy. Można krytykować bez upokarzania. Można się różnić bez nienawiści.
Szacunek nie jest tylko kwestią dobrego wychowania
Zasada poszanowania godności człowieka ma również mocne podstawy prawne.
Artykuł 30 Konstytucji RP uznaje przyrodzoną i niezbywalną godność człowieka za źródło jego wolności i praw.
Artykuł 32 wprowadza zasadę równości wobec prawa i zakazuje dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym oraz gospodarczym.
Jednocześnie artykuł 54 zapewnia wolność wyrażania poglądów.
W demokratycznym państwie wartości te nie powinny się wzajemnie wykluczać. Przeciwnie, stanowią fundament społeczeństwa, w którym spór jest naturalny, ale człowieczeństwo drugiej osoby nie podlega głosowaniu.
Jeden dzień w kalendarzu. A pozostałe 364?
Międzynarodowy Dzień Tolerancji łatwo zamienić w kolejną okolicznościową uroczystość. Kilka przemówień, kolorowy plakat, zdjęcie do mediów społecznościowych i zapewnienia o wzajemnym szacunku.
Następnego dnia można wrócić do starych przyzwyczajeń.
Tyle że prawdziwa tolerancja nie potrzebuje odświętnego garnituru. Potrzebuje codziennej praktyki.
Nie zaczyna się od wielkich deklaracji, lecz od rzeczy pozornie małych. Od powstrzymania pogardliwego komentarza. Od wysłuchania człowieka, z którym się nie zgadzamy. Od uznania, że nasze przekonania, choćby najbardziej niezachwiane, nie dają nam monopolu na prawdę.
Tomaszów Mazowiecki, miasto zbudowane niegdyś przez ludzi różnych narodowości, religii i tradycji, powinien rozumieć to szczególnie dobrze.
Bo o wartości społeczności nie świadczy to, jak pięknie potrafi mówić o tolerancji 16 listopada.
Świadczy o niej sposób, w jaki traktuje drugiego człowieka przez pozostałe dni roku.



Napisz komentarz
Komentarze