Wojewoda stwierdziła wygaśnięcie mandatu pisowskiej radnej Pauliny Sochy

Prawo nie potrzebuje większości głosów

George Orwell w „Folwarku zwierzęcym” pokazał mechanizm, w którym zasady potrafią zmieniać znaczenie w zależności od tego, komu mają służyć. Nie trzeba jednak sięgać do literackiej dystopii, żeby dostrzec problem, przed którym stanął samorząd powiatu tomaszowskiego. Wystarczy przeczytać zarządzenie zastępcze wojewody łódzkiego z 6 listopada 2026 roku, znak PNIK-I.4131.164.2026.

Dokument rozpoczyna się bez wielkich słów, bez politycznych deklaracji i bez miejsca na interpretacyjne fajerwerki. Wojewoda Dorota Ryl, działając na podstawie art. 85a ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym, stwierdza wygaśnięcie mandatu radnej Rady Powiatu w Tomaszowie Mazowieckim Pauliny Sochy.

Przyczyną jest, w ocenie organu nadzoru, naruszenie art. 25b ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym, zabraniającego radnym między innymi zarządzania działalnością gospodarczą prowadzoną z wykorzystaniem mienia powiatu, w którym sprawują mandat.

Sprawa dotyczy zatrudnienia Pauliny Sochy w Tomaszowskim Centrum Zdrowia sp. z o.o., czyli spółce, której jedynym wspólnikiem jest Powiat Tomaszowski. Od 5 lutego 2025 roku radna pełniła obowiązki dyrektora do spraw finansowych, a miesiąc później objęła stanowisko dyrektora do spraw finansowych – głównej księgowej.

To ważne rozróżnienie. Sam fakt zatrudnienia radnego w spółce nie oznacza automatycznie naruszenia zakazu. Kluczowe jest to, jakie czynności wykonuje, czy zarządza działalnością przedsiębiorcy i czy działalność ta wykorzystuje majątek samorządu.

Wojewoda uznała, że w tym przypadku ustawowe przesłanki zostały spełnione.

Dwie opinie, jeden powiat. Która wersja była wygodniejsza?

Najbardziej zastanawiający fragment uzasadnienia nie dotyczy jednak samego zatrudnienia radnej. Dotyczy zachowania powiatowych instytucji, które na podstawie dokumentów potrafiły dojść do zasadniczo odmiennych wniosków.

21 kwietnia 2026 roku Rada Powiatu w Tomaszowie Mazowieckim przyjęła uchwałę nr XLII/220/2026. W jej uzasadnieniu uznano, że Tomaszowskie Centrum Zdrowia rzeczywiście prowadzi działalność gospodarczą z wykorzystaniem majątku powiatu, jednak Paulina Socha nie zarządzała tą działalnością i nie występowała jako przedstawiciel ani pełnomocnik spółki w jej prowadzeniu.

A teraz informacja, która zasługuje na szczególną uwagę.

Tego samego dnia, 21 kwietnia, Zarząd Powiatu przekazał wojewodzie opinię prawną, z której wynikało, że Paulina Socha, będąc zatrudnioną na wskazanych stanowiskach w TCZ, naruszyła zakaz określony w art. 25b ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym.

Trudno przejść nad tym do porządku dziennego.

Rada Powiatu przedstawiała stanowisko korzystne dla radnej. Zarząd Powiatu przesyłał opinię prawną prowadzącą do przeciwnego wniosku. Oba dokumenty trafiły do organu nadzoru.

Nie oznacza to oczywiście, że autorzy jednego z nich działali w złej wierze. Oznacza jednak, że mieszkańcy mają prawo zapytać, dlaczego w tak fundamentalnej sprawie nie udało się wypracować spójnej interpretacji, jakie argumenty przeważyły wśród radnych i czy wszystkie dostępne opinie potraktowano z jednakową powagą.

W samorządzie prawo nie powinno być dekoracją, którą ustawia się na pierwszym planie podczas uroczystej sesji, a odsuwa na bok wtedy, gdy zaczyna komplikować polityczne rachunki.

Podpisy, przelewy, plany finansowe. Wojewoda sprawdziła, co kryło się za nazwą stanowiska

Sedno rozstrzygnięcia znalazło się na kolejnych stronach dokumentu. Wojewoda nie poprzestała na analizie nazwy stanowiska, regulaminu organizacyjnego czy deklaracji o podporządkowaniu prezesowi spółki. Sięgnęła do rzeczywistych czynności wykonywanych przez Paulinę Sochę.

A katalog ten jest obszerny.

Z dokumentacji wynika, że do obowiązków dyrektora finansowego należały między innymi wykonywanie dyspozycji środkami pieniężnymi, kontrasygnowanie dokumentów mogących powodować zobowiązania majątkowe, sporządzanie planów finansowych i nadzór nad ich realizacją, rozliczanie dotacji, kontrole wewnętrzne oraz nadzorowanie podległych pracowników.

Wojewoda przeanalizowała również konkretne dokumenty. Radna zatwierdzała wnioski urlopowe i dotyczące opieki nad dzieckiem, akceptowała dokumenty związane z zatrudnieniem i świadczeniami zdrowotnymi, zatwierdzała zestawienia płac, występowała w imieniu spółki do ZUS, podpisywała zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu.

Wspólnie z prezesem zarządu podpisała także plan finansowy Tomaszowskiego Centrum Zdrowia na 2025 rok.

To już nie jest wyłącznie abstrakcyjna dyskusja o tym, czy słowo „dyrektor” oznacza zarządzanie. To analiza konkretnych uprawnień i czynności, które organ nadzoru uznał za przesądzające o charakterze wykonywanej pracy.

Wojewoda odwołała się przy tym do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym wyroku z 14 marca 2023 roku, sygn. III OSK 933/22. Wynika z niego, że zarządzanie działalnością przedsiębiorcy nie musi oznaczać zasiadania w jego zarządzie. Może obejmować również samodzielne wykonywanie określonych czynności zarządczych przez osoby zajmujące stanowiska kierownicze.

Innymi słowy, dla zastosowania ustawowego zakazu ważniejsze od tabliczki na drzwiach gabinetu mogą okazać się rzeczywisty zakres odpowiedzialności, kompetencje i podejmowane decyzje.

Po obu stronach stołu. Radna i przedstawicielka spółki

Jest jeszcze jeden wątek, którego w publicystycznej analizie tej sprawy pominąć nie wolno.

Z dokumentów przywołanych przez wojewodę wynika, że Paulina Socha uczestniczyła w 2025 roku w dziesięciu posiedzeniach Rady Nadzorczej TCZ. Brała również udział w Zgromadzeniu Wspólników 30 czerwca 2025 roku, podczas którego przedstawiała informacje dotyczące finansów spółki.

Na tym jednak nie koniec.

Wojewoda ustaliła, że Paulina Socha występowała w imieniu Tomaszowskiego Centrum Zdrowia również podczas sesji Rady Powiatu: 17 czerwca i 16 grudnia 2025 roku oraz 16 lutego 2026 roku.

I właśnie tutaj pojawia się zasadniczy problem.

Radny powiatowy jest przedstawicielem mieszkańców. Ma nie tylko podejmować uchwały, ale również sprawować funkcję kontrolną wobec działalności organów powiatu. Dyrektor finansowy spółki ma natomiast obowiązek dbać o interesy gospodarcze podmiotu, w którym jest zatrudniony.

Te role nie muszą oznaczać osobistej nieuczciwości. Mogą jednak prowadzić do sprzeczności interesów, którym ustawodawca postanowił zapobiegać.

Wojewoda napisała wprost:

„Prowadzi to do konfliktu interesów”.

To jedno z najważniejszych zdań całego uzasadnienia.

Bo jak oddzielić obowiązek niezależnego kontrolowania spółki od obowiązku zawodowego reprezentowania jej interesów? Gdzie kończy się lojalność pracownika wobec pracodawcy, a zaczyna powinność radnego wobec wyborców? Czy wystarczy deklaracja, że ostateczne decyzje podejmował prezes?

Właśnie na takie sytuacje odpowiadają przepisy antykorupcyjne. Ich zadaniem jest nie tylko reagowanie na rzeczywiste nadużycia, lecz także ograniczanie okoliczności, które mogłyby podważać zaufanie mieszkańców do bezstronności osób pełniących funkcje publiczne.

Trzeba przy tym wyraźnie podkreślić: zarządzenie wojewody nie jest stwierdzeniem popełnienia przestępstwa korupcyjnego ani dowodem osiągnięcia przez radną nieuprawnionych korzyści. Dotyczy naruszenia ustawowego zakazu łączenia określonej działalności z mandatem. Mylenie tych dwóch kwestii byłoby równie nieuczciwe, jak lekceważenie ustaleń organu nadzoru.

Dziewięciu za, dziesięciu przeciw. Czy większość może rozstrzygnąć o obowiązywaniu przepisu?

Ta historia ma również wymiar polityczny.

2 czerwca 2026 roku wojewoda wezwała Radę Powiatu do podjęcia uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu Pauliny Sochy. Radni zajęli się sprawą podczas sesji 24 czerwca.

Za przyjęciem uchwały zagłosowało dziewięciu radnych, przeciw dziesięciu, a troje wstrzymało się od głosu. Paulina Socha nie uczestniczyła w głosowaniu.

Uchwała nie została podjęta.

Podczas obrad radna przekonywała, że nie podejmowała samodzielnych decyzji zarządczych, a wszystkie kluczowe decyzje dotyczące działalności spółki należały do prezesa. Powoływała się również na konsultacje prawne, które miały potwierdzać dopuszczalność łączenia funkcji.

Były to argumenty wymagające rozważenia i radna miała prawo je przedstawiać. Tak samo jak ma prawo kwestionować stanowisko wojewody przed sądem administracyjnym.

Ale wynik głosowania rodzi inne pytanie.

Czy rada, która otrzymuje wezwanie organu nadzoru oparte na określonej interpretacji ustawy, może uznać sprawę za zakończoną tylko dlatego, że zabrakło większości do podjęcia uchwały?

Odpowiedź przynosi mechanizm przewidziany w art. 85a ustawy o samorządzie powiatowym. Jeżeli właściwy organ nie wykonuje obowiązku stwierdzenia wygaśnięcia mandatu, wojewoda może, po przeprowadzeniu przewidzianej prawem procedury, wydać zarządzenie zastępcze.

Przewodniczący Rady Powiatu poinformował wojewodę 1 lipca, że projekt uchwały nie uzyskał wymaganej większości. 26 października wojewoda powiadomiła Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zamiarze podjęcia dalszych czynności, a 6 listopada wydała zarządzenie zastępcze.

To ważna lekcja ustrojowa. Demokratyczny mandat daje uprawnienia, ale nie znosi ograniczeń wynikających z ustawy. Głosowanie może rozstrzygnąć o przyjęciu uchwały. Nie rozstrzyga jednak o tym, czy ustawowy zakaz w ogóle istnieje.

Wybory dają mandat. Nie zwalniają z obowiązków

Podczas czerwcowej sesji Paulina Socha przypominała, że jej mandat pochodzi od wyborców, a nie od wojewody. Według relacji z obrad wskazywała, że poparło ją 605 mieszkańców.

To argument politycznie zrozumiały. Każdy mandat jest wyrazem zaufania określonej części wspólnoty. Jednak w demokratycznym państwie prawnym pochodzenie mandatu od wyborców nie oznacza jego bezwarunkowości.

Radny otrzymuje od mieszkańców prawo ich reprezentowania. Jednocześnie przyjmuje obowiązek przestrzegania przepisów określających zasady sprawowania funkcji publicznej.

Tak samo zresztą działa wiele innych ograniczeń dotyczących osób pełniących funkcje publiczne. Nie są one karą za polityczną aktywność, lecz mają chronić interes wspólnoty i zapobiegać konfliktom, w których prywatna lub zawodowa zależność mogłaby wpływać na wykonywanie publicznego mandatu.

Warto przypomnieć, że Tomaszowskie Centrum Zdrowia nie jest zwyczajną prywatną spółką, funkcjonującą poza samorządem. Powiat Tomaszowski jest jej jedynym wspólnikiem, a spółka prowadzi działalność z wykorzystaniem powiatowego majątku. Wojewoda wskazała między innymi nieruchomości przy ulicach Wilczej 29/31 oraz Mościckiego 3.

Odpowiedzialność za sposób funkcjonowania TCZ, jego finanse i relacje z samorządem ma zatem wymiar publiczny. Tym bardziej uzasadnione jest pytanie o przejrzystość ról pełnionych przez osoby, które jednocześnie uczestniczą w życiu spółki i samorządu.

To jeszcze nie ostatnie słowo. Ale pytania już nie znikną

Trzeba zachować prawną precyzję. Zarządzenie zastępcze wojewody nie jest prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Dokument zawiera pouczenie o możliwości jego zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, za pośrednictwem wojewody, w terminie 30 dni od doręczenia.

To oznacza, że sprawa może jeszcze znaleźć swój dalszy ciąg przed sądem, który oceni legalność zarządzenia. Nie należy więc przedstawiać stanowiska organu nadzoru jako ostatecznie potwierdzonego przez wymiar sprawiedliwości.

Nie zmienia to jednak znaczenia samego dokumentu.

Przez wiele miesięcy w powiecie tomaszowskim toczył się spór, w którym przedstawiano odmienne interpretacje prawa, gromadzono opinie, przesyłano kolejne dokumenty i prowadzono dyskusje. Organ nadzoru przeanalizował materiał, wskazał konkretne czynności radnej i uznał, że wystąpiła ustawowa przesłanka wygaśnięcia mandatu.

Rada Powiatu nie podjęła uchwały, do której wzywała ją wojewoda. Ostatecznie organ nadzoru zastosował przewidziane ustawą zarządzenie zastępcze.

Pozostaje jednak kwestia, której nie rozstrzygnie żadna liczba paragrafów. Kwestia jakości lokalnej demokracji i zaufania do jej instytucji.

Czy radni dyskutujący o mandacie koleżanki kierowali się wyłącznie przekonaniem co do właściwej interpretacji prawa? Jak wyjaśnić mieszkańcom rozbieżność między stanowiskiem Rady Powiatu a opinią prawną przekazaną przez Zarząd Powiatu? Czy zebrany materiał został rzetelnie przeanalizowany przez wszystkich uczestników głosowania? I czy powiat wyciągnie z tej sprawy wnioski dotyczące zasad łączenia funkcji publicznych ze stanowiskami w samorządowych spółkach?

Nie znamy odpowiedzi na wszystkie te pytania. Znamy natomiast treść zarządzenia wojewody.

A ono pokazuje rzecz fundamentalną: granica między interesem publicznym a zawodową lojalnością nie może pozostawać niewidoczna tylko dlatego, że jej dostrzeżenie jest politycznie niewygodne.

Samorząd to nie prywatny klub, w którym członkowie ustalają reguły zależnie od układu głosów. To część państwa działająca w granicach prawa, niezależnie od tego, kto akurat dysponuje większością.

I dlatego pytanie, które pozostaje po lekturze dziewięciu stron uzasadnienia, dotyczy czegoś więcej niż mandatu jednej radnej.

Czy tomaszowska Rada Powiatu potrafi oddzielić polityczną solidarność od obowiązku bezstronnego stosowania prawa?

Odpowiedź na nie jest ważna nie tylko dla Pauliny Sochy i pozostałych radnych. Jest ważna przede wszystkim dla mieszkańców, którzy powierzając samorządowcom mandat, mają prawo oczekiwać, że interes publiczny nie będzie jedynie hasłem ze składanej na początku kadencji przysięgi.