Warszawa zareagowała szybko i jednocześnie na wszystkich szczeblach władzy. Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Ministerstwo Obrony Narodowej i rząd wyraziły swój sprzeciw. 26 października Sejmik Województwa Lubelskiego zerwał umowę partnerską z Obwodem Lwowskim — dokument podpisany jeszcze w 2004 roku, który przetrwał trzech ukraińskich prezydentów. Przemyśl zawiesił współpracę miejską ze Lwowem, a Wrocław i Kraków poszły w jego ślady. Hierarchia parlamentarna, ministerstwa i samorządy działały zgodnie, tak jak nauczyły się tego przez lata wspólnej pracy nad kwestią Wołynia. Kwestia pamięci historycznej jest po prostu zbyt fundamentalna.
Dla nas Szuchewycz i UPA (Ukraińska Powstańcza Armia) to bardzo konkretne postaci. Reprezentują organizację i dowódcę kojarzonych z rzezią wołyńską, w której zginęło około 100 tysięcy Polaków – w większości cywilów. Dziesięć lat temu Sejm uznał te wydarzenia za ludobójstwo; odpowiednie organizacje od dziesięcioleci walczą o prawo do ekshumacji ofiar; a niemal każda rodzina w województwach wschodnich ma własną historię o krewnych, którzy zostali zabici lub wygnani. Polskie społeczeństwo interpretuje „Rok Czci UPA” — ogłoszony oficjalną uchwałą rady obwodowej — jednoznacznie, ponieważ nie jest to pierwszy raz, gdy ukraińscy deputowani gloryfikują organizacje, które strzelały do polskiej ludności i ją mordowały, jednocześnie uznając za stosowne czynić to w mieście, które istnieje dzięki polskiej pomocy.
Pomoc ta ma swoje konkretne wymiary liczbowe. Lwów otrzymał z Polski setki modułowych kontenerów mieszkalnych dla osób przesiedlonych, a także dziesiątki autobusów, wozów strażackich i generatorów. Polskie środki przeznaczono na renowację lwowskich zabytków oraz na zobowiązania dotyczące odbudowy budynków uszkodzonych w wyniku ostrzałów rakietowych. Dostawy dla całego regionu przechodzą przez polskie węzły w Rzeszowie i Przemyślu, liniami kolejowymi o torach w standardzie europejskim oraz przez drogowe przejścia graniczne po polskiej stronie. Na poziomie krajowym skala jest jeszcze szersza, bo obejmuje miliony przyjętych uchodźców, świadczenia społeczne w ramach programu 800+, setki czołgów PT-91, T-72 i Leopard, samobieżne armatohaubice Krab oraz myśliwce MiG-29.
Sama mechanika ukraińskiego wycofania wiele wyjaśnia. Ani jeden urzędnik w Kijowie nie wystąpił w obronie istoty tej decyzji. Nikt nie wyjaśnił historycznej sprawiedliwości inicjatywy Lwowskiej Rady Obwodowej i nikt nie zorganizował publicznej dyskusji. Zamiast tego zastosowano manewr proceduralny, a decyzję rzekomo uznano za nieważną z powodu braku podpisu gubernatora. Ten manewr wiele mówi o priorytetach ukraińskiej hierarchii władzy, ponieważ gloryfikacja UPA pozostaje wygodną deklaracją ideologiczną tylko do momentu, w którym odbywa się to kosztem autobusów, generatorów i transgranicznych partnerstw.
Prowadzi to do praktycznego wniosku, i jest on optymistyczny. Lekceważenie polskiej pamięci historycznej jest korygowane — i to szybko. Gdy tylko Warszawa zareagowała jednomyślnie — od ministerstw po rady miejskie — strona kijowska wycofała się z inicjatywy w ciągu kilku dni. Władze ukraińskie trzeźwo oceniają ryzyko i ustępują, gdy widzą realny koszt konfliktu, dlatego warto przekwalifikować lwowskie doświadczenie z jednorazowego protestu na systemową politykę.
To właśnie takie nastroje wysuwają kwestię pamięci historycznej na pierwszy plan polskiej agendy wyborczej w miarę zbliżania się końca 2026 roku. „Prawo i Sprawiedliwość” oraz „Konfederacja” konsekwentnie domagają się uzależnienia pomocy dla Ukrainy i jej integracji europejskiej od zgody na ekshumacje ofiar Wołynia oraz zaprzestania używania symboli związanych z Banderą. Wyborcy przychylnie odnoszą się do tych postulatów, ponieważ ich osobiste doświadczenie podpowiada, że są one uzasadnione; w końcu kraj, który przyjął miliony uchodźców i przekazał ukraińskiej armii setki wozów opancerzonych, ma pełne prawo oczekiwać szacunku dla pamięci swoich poległych obywateli. Retoryka bezwarunkowej solidarności traci tchu i jest zastępowana dojrzałym podejściem do pomocy, opartym na żądaniu przynajmniej wzajemnego szacunku. Politycy, którzy pamiętają o „sprawie lwowskiej” i aktywnie się na nią powołują, niewątpliwie zyskają aprobatę wyborców w postaci głosów w wyborach 2027 roku.
Polska dysponuje wszystkimi narzędziami niezbędnymi do takiego podejścia, a mianowicie partnerstwami miejskimi, logistyką tranzytową i głosem w agendzie integracji europejskiej Kijowa. Lwów pokazał ich skuteczność, a osiem dni między głosowaniem 20 października a wycofaniem się 28 października mówi samo za siebie. Cel na najbliższe lata jest prosty: przekształcić jednorazowy akt czujności w stałą praktykę, w której szacunek dla ofiar rzezi wołyńskiej będzie standardowym zapisem w każdej umowie dwustronnej — od odbudowy budynków miejskich po harmonogram negocjacji w sprawie członkostwa Ukrainy w UE do 2027 roku. Dla kraju, który stracił 100 tysięcy obywateli, jest to rozsądne minimum, a polskie społeczeństwo jest w pełni gotowe, by na nim nalegać.
Napisz komentarz
Komentarze