Jeszcze nie potrafią dobrze zawiązać sznurowadeł, a już mają za sobą dziesiątki internetowych publikacji. Pierwszy występ na scenie, bal przebierańców, wycieczka do lasu, spotkanie ze Świętym Mikołajem. Wszystko sfotografowane, opisane i umieszczone w sieci. Czasami z imieniem, nazwiskiem i nazwą przedszkola. Czasami ze szczegółami pozwalającymi bez trudu ustalić, gdzie dziecko przebywa i do jakiej placówki uczęszcza.
Przez lata traktowaliśmy to jako niewinny element szkolnej i przedszkolnej codzienności. Fotografie były pamiątką dla rodziców, kroniką wydarzeń, ale także reklamą placówki. Tymczasem internet nie jest rodzinnym albumem, który można zamknąć i schować do szuflady. Raz opublikowane zdjęcie potrafi rozpocząć własne życie, nad którym ani dziecko, ani jego rodzice nie mają już pełnej kontroli.
Ministerstwo Edukacji Narodowej postanowiło ten mechanizm ograniczyć. O szczegółach przygotowywanych rozwiązań poinformował we wtorek, 10 listopada, „Dziennik Gazeta Prawna”.
Przedszkole bez dziecięcych twarzy w internecie
Według ustaleń dziennika MEN zamierza wprowadzić zakaz publicznego udostępniania wizerunku dzieci uczęszczających do przedszkoli, oddziałów przedszkolnych oraz innych form wychowania przedszkolnego.
Co szczególnie istotne, zakaz miałby obowiązywać nawet wówczas, gdy rodzice wyrażą zgodę na publikację fotografii.
Nie będzie więc wystarczyło podpisanie formularza podczas pierwszego zebrania czy zaznaczenie odpowiedniej rubryki w dokumentach rekrutacyjnych. Placówka nie będzie mogła zamieścić w ogólnodostępnych mediach społecznościowych zdjęcia rozpoznawalnego wychowanka tylko dlatego, że jego opiekunowie nie mają nic przeciwko temu.
Ograniczenia obejmą zarówno placówki publiczne, jak i niepubliczne. Dotyczyć mają również ich pracowników oraz osób świadczących usługi na rzecz przedszkoli.
– Raz opublikowane zdjęcie może być kopiowane, udostępniane i wykorzystywane poza kontrolą dziecka i jego rodziców – podkreśla cytowana przez „DGP” Ewelina Gorczyca, rzeczniczka Ministerstwa Edukacji Narodowej.
To argument trudny do zlekceważenia. Szczególnie w czasach, gdy sztuczna inteligencja pozwala nie tylko kopiować fotografie, lecz także przekształcać je w realistyczne obrazy i materiały, których autor pierwotnego zdjęcia nigdy nie zamierzał stworzyć.
Szkoły nie stracą prawa do publikacji, ale zgoda będzie bardziej konkretna
W przypadku szkół MEN nie zamierza wprowadzać całkowitego zakazu. Zmienić mają się natomiast zasady udzielania zgody na wykorzystanie wizerunku ucznia.
W klasach I–III szkoły podstawowej rodzice będą musieli wskazać, w jakim celu i gdzie zdjęcie może zostać opublikowane. Nie wystarczy już ogólna deklaracja pozwalająca placówce na wykorzystywanie fotografii w bliżej nieokreślonych działaniach informacyjnych czy promocyjnych.
Podobne rozwiązania przewidziano dla uczniów starszych klas podstawówek oraz szkół ponadpodstawowych. Zgoda ma określać również okres publikacji, a pełnoletni uczniowie będą podejmowali decyzję samodzielnie.
Co więcej, zgodę będzie można wycofać, a wykorzystanie fotografii w innym miejscu lub w innym celu będzie wymagało kolejnego zezwolenia.
To ważna zmiana. Zgoda na umieszczenie zdjęcia w szkolnej kronice nie musi przecież oznaczać przyzwolenia na wykorzystywanie tego samego wizerunku w wieloletniej kampanii promocyjnej.
Aparaty fotograficzne nie znikną ze szkół
Wbrew temu, co mogłyby sugerować sensacyjne nagłówki, MEN nie zamierza zakazywać fotografowania dzieci podczas zajęć, przedstawień, wycieczek czy uroczystości.
Rodzice nadal będą mogli otrzymywać zdjęcia swoich pociech. Różnica polega na oddzieleniu wewnętrznej komunikacji z rodzinami od publicznego udostępniania materiałów w internecie.
Planowane ograniczenia nie mają także obejmować fotografii, na których dziecko stanowi jedynie szczegół większej całości, na przykład publicznego wydarzenia, ani materiałów uniemożliwiających jego rozpoznanie.
Nie oznacza to jednak, że każde zdjęcie zbiorowe automatycznie będzie można publikować. Czym innym jest szeroki kadr przedstawiający publiczną uroczystość, a czym innym grupowy portret kilkunastu rozpoznawalnych przedszkolaków.
Na obecnym etapie ministerialne propozycje nie obejmują instytucji spoza systemu oświaty, takich jak kluby sportowe. Nie jest to jednak równoznaczne ze zwolnieniem ich z obowiązujących przepisów dotyczących ochrony wizerunku.
Problem większy, niż mogłoby się wydawać
Skalę zjawiska pokazują dane przywołane przez „Dziennik Gazetę Prawną”.
Zdjęcia dzieci publikuje na swoich stronach internetowych 65 proc. przedszkoli i 88 proc. szkół podstawowych. W mediach społecznościowych robi to 48 proc. przedszkoli oraz 91 proc. szkół prowadzących takie profile.
Nie mówimy zatem o incydentalnej praktyce, lecz o zjawisku wpisanym w codzienne funkcjonowanie polskiej oświaty.
Z jednej strony trudno dziwić się dyrektorom i nauczycielom. Fotografie pozwalają pokazać efekty pracy, zainteresowanie dzieci, sukcesy wychowawcze i zaangażowanie placówki. Z drugiej – pojawia się pytanie, czy prawo dorosłych do promocji szkoły powinno przeważać nad prawem najmłodszych do prywatności.
Marek Pleśniar, dyrektor biura Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Kadry Kierowniczej Oświaty, zwraca uwagę na łamach „DGP”, że szkoły coraz częściej anonimizują publikowane materiały. Jednocześnie wskazuje, że warto zachować możliwość prezentowania, za odpowiednią zgodą, osiągnięć wyróżniających się uczniów i drużyn.
Bo jest też druga strona medalu. Sportowy triumf, nagroda w konkursie czy artystyczny sukces bywają dla młodego człowieka powodem do dumy. Całkowite usunięcie takich historii z publicznej przestrzeni nie musi być najlepszym rozwiązaniem.
Co z tomaszowskimi przedszkolami i szkołami?
Planowane regulacje będą miały znaczenie również dla Tomaszowa Mazowieckiego, gmin powiatu tomaszowskiego oraz działających tutaj placówek oświatowych.
Szkolne akademie, konkursy recytatorskie, występy artystyczne, wydarzenia patriotyczne czy zawody sportowe są nieodłączną częścią lokalnego życia. Zdjęcia z takich wydarzeń trafiają na strony internetowe, profile społecznościowe i do lokalnych mediów.
Jeżeli propozycje MEN staną się prawem, przedszkola będą musiały inaczej dokumentować i promować swoją działalność. Szkoły natomiast będą potrzebowały precyzyjniejszych procedur uzyskiwania zgód oraz kontroli nad sposobem wykorzystywania fotografii.
Zmiany mogą mieć znaczenie również dla lokalnych mediów relacjonujących wydarzenia oświatowe. Trzeba jednak podkreślić, że zapowiadany zakaz dotyczy określonych placówek i osób działających na ich rzecz, a nie automatycznie każdej publikacji dziennikarskiej przedstawiającej dzieci. Redakcje nadal będą zobowiązane do samodzielnej oceny podstaw prawnych rozpowszechniania wizerunku.
Co mówi obowiązujące prawo?
Ochrona wizerunku dzieci nie zaczyna się wraz z nowymi pomysłami ministerstwa.
Już dzisiaj zastosowanie znajduje art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który co do zasady uzależnia rozpowszechnianie wizerunku od zezwolenia osoby przedstawionej na fotografii lub jej uprawnionego przedstawiciela.
Istotne są także przepisy RODO, w szczególności art. 6 i 7, dotyczące podstaw przetwarzania danych osobowych i warunków wyrażania zgody.
Ośrodek Rozwoju Edukacji przypomina, że zgoda dotycząca zdjęcia ucznia powinna wskazywać cel jego wykorzystania, nie może być przymusowa i powinna podlegać wycofaniu.
Nowa ustawa ma pójść dalej. W przypadku przedszkoli sama zgoda rodzica nie będzie już wystarczającą podstawą do publicznego rozpowszechniania wizerunku wychowanka.
Warto również przypomnieć, że podobne rozwiązania zostały już uchwalone dla żłobków i innych placówek opieki nad dziećmi do lat trzech. Ustawa z 31 lipca 2026 roku, ogłoszona w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1123, przewiduje rozpoczęcie stosowania zakazu od 1 września 2027 roku, z odpowiednimi przepisami przejściowymi.
Natomiast nowe ograniczenia dla przedszkoli i szkół pozostają na etapie prac ministerialnych. Nie należy zatem przedstawiać ich jako obowiązującego już prawa. Nie podano też jeszcze pewnej daty wejścia w życie tych rozwiązań.
Dzieciństwo nie powinno być publicznym spektaklem
Peter Weir w filmie „Truman Show” pokazał człowieka, którego życie od pierwszych chwil było obserwowane przez innych. Bohater nie wiedział, że codzienność stała się widowiskiem. Dzisiejsze dzieci często również nie mają świadomości, jak szeroko rozpowszechniany jest ich wizerunek.
Oczywiście szkolne zdjęcie z przedstawienia nie jest tym samym co telewizyjny eksperyment. Jednak pytanie o granice prywatności pozostaje aktualne.
Czy naprawdę trzeba pokazywać twarz każdego przedszkolaka, aby opowiedzieć o udanym przedstawieniu? Czy informacja o szkolnym sukcesie traci wartość, jeśli nie towarzyszy jej galeria kilkudziesięciu fotografii? I wreszcie – czy decyzja podjęta przez rodziców dzisiaj zawsze będzie zgodna z wolą ich dziecka za dziesięć lub piętnaście lat?
Być może nadchodzące zmiany okażą się początkiem bardziej odpowiedzialnego podejścia do dziecięcej prywatności. Bez rezygnowania z dokumentowania sukcesów, bez odbierania rodzicom pamiątek i bez traktowania każdej fotografii jak potencjalnego zagrożenia.
Bo dzieciństwo powinno przede wszystkim należeć do dzieci. Nie do algorytmów, internetowych statystyk i działów promocji.
Napisz komentarz
Komentarze