Exit Eden – „Femmes Fatales” (2024). Niebezpieczne kobiety, piękne głosy i popowe przeboje w metalowym gorsecie

Exit Eden. Trzy wokalistki i nowy rozdział muzycznej historii

Exit Eden zadebiutowali w 2017 roku albumem „Rhapsodies in Black”, proponując pomysł prosty, ale atrakcyjny: znane piosenki popowe ubrać w ciężkie gitary, symfoniczne aranżacje i wielogłosowe harmonie. Nie była to rewolucja. Metal od lat korzystał z repertuaru innych wykonawców, a przeróbki radiowych przebojów dawno przestały zaskakiwać. Jednak połączenie czterech wyrazistych kobiecych głosów nadawało projektowi własny charakter. W pierwszym składzie występowały Amanda Somerville, Clémentine Delauney, Marina La Torraca i Anna Brunner. Ich interpretacje piosenek Madonny, Rihanny czy Bonnie Tyler łączyły musicalową teatralność z metalową energią. Lubię takie przedsięwzięcia, choć zawsze podchodzę do nich z pewną ostrożnością. Zbyt często metalowa wersja znanej piosenki okazuje się jedynie oryginałem z cięższymi gitarami. Tymczasem dobra reinterpretacja powinna zmieniać sposób, w jaki słyszymy znajomą melodię, a nie tylko zwiększać liczbę decybeli.

„Femmes Fatales” ukazał się 12 stycznia 2024 roku nakładem Napalm Records, po ponad sześciu latach przerwy. Tym razem Exit Eden występują jako trio: Clémentine Delauney, znana z Visions of Atlantis, Anna Brunner, związana z League of Distortion, oraz Marina La Torraca z Phantom Elite. Amanda Somerville nie uczestniczyła już w nagraniach. Najważniejsza zmiana dotyczy jednak repertuaru. Na dwanaście utworów składa się sześć coverów i sześć autorskich kompozycji. To istotny krok od efektownego projektu interpretacyjnego w stronę pełnoprawnego zespołu. Za produkcję i miks odpowiadał Hannes Braun z Kissin’ Dynamite, a mastering przygotował Jacob Hansen. Album brzmi potężnie, nowocześnie i niezwykle czysto. Chwilami nawet zbyt czysto, jakby producent postanowił usunąć z muzyki każdą przypadkową niedoskonałość. Technicznie trudno cokolwiek zarzucić. Pytanie, czy perfekcja zawsze idzie w parze z emocjami.

„Femme Fatale”, „It's a Sin” i „Run!”. Kobiety przejmują inicjatywę

Otwierający płytę „Femme Fatale” jest jednocześnie muzycznym manifestem i deklaracją nowej tożsamości Exit Eden. Ciężkie gitarowe riffy, zdecydowany rytm i monumentalny refren tworzą kompozycję efektowną, choć stylistycznie bliską współczesnemu symfonicznemu metalowi spod znaku Delain czy Beyond the Black. Trzy wokalistki od początku pokazują swoje możliwości. Anna Brunner wnosi rockową zadziorność, Clémentine Delauney elegancję i operową melodyjność, a Marina La Torraca dramatyczną intensywność. Ich głosy różnią się na tyle, że każda może nadać kompozycji własny charakter. Sam tytuł przywołuje figurę kobiety fatalnej, znaną z literatury i kina noir. W powieściach Raymonda Chandlera czy Jamesa M. Caina była ona często symbolem zagrożenia dla świata zdominowanego przez mężczyzn. Exit Eden próbują odwrócić tę perspektywę. Niebezpieczna kobieta nie jest już przedmiotem cudzej fantazji. Sama decyduje o własnej historii. To atrakcyjny pomysł, choć muzycznie utwór pozostaje raczej znakomitym przykładem gatunkowego rzemiosła niż artystyczną rewolucją.

„It's a Sin” Pet Shop Boys należy do coverów, które najbardziej mnie przekonują. Oryginał z 1987 roku był opowieścią o poczuciu winy, religijnym wychowaniu i konflikcie pomiędzy osobistymi pragnieniami a narzuconymi normami. Monumentalna elektroniczna produkcja Neila Tennanta i Chrisa Lowe’a posiadała coś z kościelnego dramatu przeniesionego na parkiet dyskoteki. Exit Eden wzmacniają ten charakter ciężkimi gitarami, symfonicznym tłem i wielogłosowym refrenem. Tracą nieco z chłodnej ironii oryginału, ale zyskują dramatyczną intensywność. Zamiast emocji ukrytych za elegancką maską otrzymujemy niemal publiczne wyznanie. To udana reinterpretacja, która nie niszczy tożsamości pierwowzoru, lecz pokazuje go w innym świetle.

Jeszcze ciekawszy jest autorski „Run!” z udziałem Marko Hietali, dawnego basisty i wokalisty Nightwish. Folkowe instrumenty, dynamiczny rytm i melodyjne partie wokalne tworzą atmosferę przygodowej opowieści. Hietala wnosi charakterystyczną szorstkość, znakomicie kontrastującą z głosami trzech artystek. To nie jest gościnny występ dodany wyłącznie dla promocyjnego efektu. Jego obecność naprawdę wzbogaca kompozycję. Muzyka przywołuje świat nordyckich legend, a chwilami również przygodową fantastykę J.R.R. Tolkiena, gdzie wędrówka oznacza nie tylko zmianę miejsca, ale również konieczność zmierzenia się z własnym lękiem. „Run!” jest jednym z najmocniejszych dowodów, że Exit Eden potrafią tworzyć wartościowy materiał autorski, niewymagający rozpoznawalnej melodii sprzed kilkudziesięciu lat.

„Separate Ways”, „Buried in the Past” i „Désenchantée”. Przeboje w nowym kostiumie

„Separate Ways (Worlds Apart)” zespołu Journey wydaje się wręcz stworzony do metalowej reinterpretacji. Oryginalny przebój posiadał monumentalny refren, wyrazisty klawiszowy motyw i dramatyczną konstrukcję. Exit Eden wzmacniają te elementy ciężkimi gitarami i symfonicznymi aranżacjami. Powstaje utwór efektowny, świetnie zaśpiewany, ale niezaskakujący. To raczej przeniesienie klasycznego amerykańskiego rocka lat osiemdziesiątych na współczesną scenę metalową niż próba odkrycia w piosence nowego znaczenia. Zdecydowanie bardziej interesuje mnie „Buried in the Past”, jedna z kompozycji autorskich. Średnie tempo, mocny gitarowy fundament i melodyjny refren tworzą atmosferę osobistej opowieści. Tytuł przywołuje doświadczenia ludzi próbujących uwolnić się od wspomnień, które nieustannie wpływają na ich teraźniejszość. W „Rebece” Daphne du Maurier przeszłość funkcjonowała niczym niewidzialny bohater, obecny w każdym pomieszczeniu i każdej rozmowie. Utwór Exit Eden wywołuje podobne skojarzenia, choć jego muzyczna forma pozostaje bardziej bezpośrednia. To solidna kompozycja, pokazująca, że zespół stopniowo odnajduje własny język.

„Désenchantée” Mylène Farmer jest natomiast jednym z najbardziej udanych coverów na albumie. Francuski przebój z 1991 roku łączył elektroniczną lekkość z melancholijnym tekstem o rozczarowaniu i zagubieniu. Exit Eden zamieniają go w monumentalną kompozycję symfonicznometalową, zachowując francuski język i charakterystyczną melodię. To właśnie język nadaje nowej wersji szczególną elegancję. Francuszczyzna płynnie współgra z orkiestracyjnymi aranżacjami, a ciężkie gitary wzmacniają emocjonalną intensywność refrenu. Lubię takie przeróbki, ponieważ nie próbują udowodnić, że oryginał był niewystarczająco dobry. Proponują jedynie inną perspektywę. „Désenchantée” brzmi tak, jakby bohaterka melancholijnego francuskiego filmu znalazła się nagle na scenie wielkiej opery. Jej historia pozostaje ta sama, ale dekoracje i emocje nabierają większego rozmachu.

„Dying in My Dreams”, „Poison” i „Alone”. Między mrokiem a rockową nostalgią

„Dying in My Dreams” jest autorską kompozycją o bardziej mrocznym charakterze. Elektroniczno-symfoniczne tło, zdecydowany rytm i rozbudowany refren tworzą atmosferę niepokoju, ale bez rezygnowania z melodyjności. Największą zaletą pozostaje sposób prowadzenia wokali. Artystki wykorzystują odmienne barwy głosu do budowania emocjonalnego napięcia, choć sama aranżacja nie wychodzi daleko poza współczesną formułę symfonicznego metalu. To utwór dobry, starannie przygotowany, lecz pozbawiony szczególnej oryginalności. Właśnie tutaj zaczynam dostrzegać podstawowy problem albumu: Exit Eden dysponują wyjątkowym potencjałem wokalnym, ale nie wszystkie własne piosenki oferują równie interesujące pomysły kompozycyjne.

„Poison” Alice’a Coopera przenosi słuchacza w świat rockowego hedonizmu końca lat osiemdziesiątych. Oryginał z 1989 roku łączył hardrockową energię z niemal popową melodyjnością. Exit Eden nadają mu monumentalną oprawę, ale zasadniczy charakter piosenki pozostaje niezmieniony. Tematyka niebezpiecznego pożądania i emocjonalnej zależności doskonale pasuje do estetyki femme fatale. Szczególnie dobrze wypada Anna Brunner, której bardziej chropowata barwa wnosi potrzebną rockową zadziorność. Mimo wszystko trudno uznać tę wersję za odkrywczą. Brzmi potężnie, ale nie dorównuje bezpośredniości oryginału Coopera. Podobne zastrzeżenie mam wobec „Alone” zespołu Heart. Piosenka rozsławiona przez Ann i Nancy Wilson już w pierwotnej wersji posiadała dramatyczną melodię i monumentalny refren. Exit Eden wzmacniają te cechy wielogłosowymi harmoniami i symfonicznym tłem. Można podziwiać wykonanie, ale trudno odnaleźć nową interpretację emocjonalnego sensu utworu. Nie każda piękna piosenka zyskuje na dodaniu cięższych gitar i bardziej rozbudowanych aranżacji.

„Hold Back Your Fear”, „Kayleigh” i „Elysium”. Własna muzyka kontra wielkie wspomnienia

„Hold Back Your Fear” należy do najlepszych autorskich kompozycji na „Femmes Fatales”. Wyrazista melodia, ciężki gitarowy fundament i refren o naturalnej sile tworzą utwór, który nie sprawia wrażenia zestawu obowiązkowych elementów symfonicznego metalu. Muzyka rozwija się przekonująco, a trzy wokalistki tworzą spójną narrację. Tytułowe powstrzymywanie lęku można odczytać jako próbę odnalezienia odwagi w świecie pełnym zagrożeń. Temat nie jest szczególnie nowy, ale Exit Eden przedstawiają go bez przesadnej teatralności. To ważne osiągnięcie. „Hold Back Your Fear” nie potrzebuje cudzej melodii, aby zainteresować słuchacza. Właśnie takich kompozycji oczekiwałbym więcej na kolejnym albumie.

Największe mieszane uczucia wywołuje u mnie „Kayleigh” Marillion. Mam szczególny sentyment do „Misplaced Childhood” z 1985 roku, albumu, na którym Fish i jego koledzy stworzyli niezwykłą opowieść o miłości, samotności i emocjonalnym dojrzewaniu. Oryginalna „Kayleigh” była piosenką pełną kruchości. Charakterystyczna gitara Steve’a Rothery’ego, delikatne klawisze Marka Kelly’ego i niepowtarzalny głos Fisha tworzyły atmosferę osobistego wyznania. Exit Eden przenoszą tę muzykę do świata symfonicznego metalu. Gitary są cięższe, aranżacja bardziej rozbudowana, a harmonie wokalne nadają refrenowi niemal operową intensywność. Wszystko brzmi poprawnie, chwilami imponująco. A jednak brakuje mi czegoś zasadniczego – intymności. Wersja Exit Eden zamienia osobiste wspomnienie w wielki muzyczny spektakl, przez co część emocjonalnej prawdy oryginału zostaje utracona. Nie twierdzę, że klasycznych piosenek nie należy interpretować na nowo. Historia rocka pełna jest coverów dorównujących pierwowzorom, a niekiedy nawet je przewyższających. Ale „Kayleigh” pokazuje, że czasami mniej naprawdę znaczy więcej.

Album zamyka autorski „Elysium”, którego tytuł przywołuje mitologiczne Pola Elizejskie. Kompozycja rozwija się w średnim tempie, wykorzystując szerokie aranżacje i melodyjny refren. Wokalistki prezentują pełnię swoich możliwości, a całość posiada charakter uroczystego zakończenia. Nie jest to utwór przełomowy, ale dobrze spełnia swoją funkcję. Co ważne, Exit Eden kończą album własną piosenką, a nie kolejnym coverem. Ten symboliczny gest doskonale podsumowuje artystyczny kierunek zespołu. Metalowe wersje popowych przebojów mogą być świetną zabawą, ale przyszłość grupy zależy przede wszystkim od jakości autorskiego repertuaru.

Clémentine Delauney, Anna Brunner i Marina La Torraca. Trzy głosy, jedna muzyczna osobowość

Największą siłą „Femmes Fatales” pozostają trzy znakomite wokalistki. Clémentine Delauney posiada elegancję i techniczną kontrolę znaną z Visions of Atlantis. Anna Brunner wnosi rockową energię, zadziorność i bardziej szorstką barwę. Marina La Torraca potrafi natomiast łączyć melodyjną subtelność z dramatyczną ekspresją. To trzy odmienne temperamenty, które w najlepszych momentach tworzą przekonującą wspólnotę. Nie zawsze jednak jestem równie zadowolony ze sposobu ich wykorzystania. Produkcja Hannesa Brauna jest potężna i bardzo nowoczesna, ale chwilami sprowadza wokalistki do roli elementów precyzyjnie zaprogramowanego mechanizmu. Głosy układają się w efektowne harmonie, gitary budują rytmiczny ciężar, a orkiestracyjne tło nadaje każdemu refrenowi monumentalny charakter. Wszystko działa znakomicie, ale nie pozostawia wiele miejsca na spontaniczność.

Chciałbym częściej usłyszeć Exit Eden w bardziej oszczędnych aranżacjach, pozwalających artystkom prowadzić prawdziwy wokalny dialog. Nie każda piosenka musi brzmieć jak finał musicalu. Czasami jeden dobrze zaśpiewany wers potrafi wywołać silniejsze emocje niż kolejny monumentalny refren. Właśnie dlatego szczególnie cenię „Run!”, „Hold Back Your Fear” i „Désenchantée”. W tych utworach aranżacje posiadają wyraźną osobowość, a wokalistki mogą pokazać coś więcej niż imponującą technikę.

Krytycy o „Femmes Fatales”. Między triumfem a przewidywalnością

„Femmes Fatales” spotkał się z różnymi ocenami recenzentów, a największy spór dotyczył jakości autorskiego repertuaru oraz tego, czy metalowe reinterpretacje rzeczywiście wnoszą coś nowego do znanych piosenek. Jannik Kleemann z niemieckiego metal.de przyznał albumowi 8/10, szczególnie doceniając zmianę koncepcji i obecność własnych kompozycji. Zauważył, że covery i autorskie utwory tworzą spójną całość, wyróżniając między innymi „Run!”, „Separate Ways”, „Buried in the Past” i „Hold Back Your Fear”. W podsumowaniu napisał: „EXIT EDEN haben gezeigt, dass sie keine Eintagsfliege sind”, czyli „Exit Eden pokazali, że nie są gwiazdą jednego sezonu”. To trafna obserwacja. Zespół nie ograniczył się do powtórzenia pomysłu z debiutu, lecz spróbował rozwinąć własną tożsamość.

Znacznie bardziej sceptyczny był recenzent podpisujący się jako lukretion w „The Metal Observer”, który przyznał wydawnictwu 60%, opatrując tekst ironicznym tytułem „Femmes banales”. Zarzucił płycie przewidywalność części kompozycji, mało wyraziste gitarowe riffy i niewystarczające wykorzystanie wokalnego potencjału trzech artystek. Szczególnie krytycznie ocenił „Kayleigh”, uznając, że metalowa aranżacja nie dorównuje oryginałowi Marillion. Najbardziej przekonał go „Run!” dzięki folkowemu charakterowi i udziałowi Marko Hietali. Z częścią tych uwag trudno mi polemizować. „Femmes Fatales” jest albumem niezwykle profesjonalnym, ale nie wszystkie jego fragmenty pozostawiają trwałe wrażenie.

Znacznie bardziej entuzjastycznie wypowiedziała się Sherry Thomas z „I'm Music Magazine”, chwaląc wokalne harmonie, symfoniczny rozmach i połączenie własnych piosenek z coverami. Szczególnie doceniła „Separate Ways”, „Kayleigh” i „Run!”. Christopher Monteiro z portugalskiego „Arte-Factos” ocenił album na 7/10, wyróżniając „Run!”, „Separate Ways” i „Désenchantée”. Zwrócił również uwagę na silniejsze niż na debiucie związki repertuaru z muzyką lat osiemdziesiątych. Osobiście znajduję się gdzieś pomiędzy tymi ocenami. Nie zamierzam sprowadzać płyty do efektownej kolekcji coverów, ale nie mogę również uznać jej za pełne artystyczne spełnienie. Trzy znakomite wokalistki zasługują na równie charakterystyczne kompozycje.

Zamiast zakończenia. Czy femme fatale może mieć własną historię?

W klasycznych filmach noir kobieta fatalna była często postacią oglądaną oczami mężczyzny – piękną, tajemniczą i niebezpieczną. W „Podwójnym ubezpieczeniu” Billy’ego Wildera Phyllis Dietrichson potrafi wykorzystać pożądanie do realizacji własnych celów, ale jej historia pozostaje podporządkowana moralnej logice świata przedstawionego. Exit Eden próbują odwrócić podobny schemat. Ich bohaterki nie chcą być wyłącznie obiektami cudzej fascynacji. Pragną samodzielnie opowiadać własne historie. To atrakcyjny pomysł, którego muzyczna realizacja nie zawsze jest równie przekonująca.

„Femmes Fatales” nie jest albumem rewolucyjnym ani arcydziełem symfonicznego metalu. Produkcja jest momentami zbyt gładka, niektóre własne kompozycje pozostają przewidywalne, a część coverów nie wnosi wiele do oryginałów. Jednak „Run!”, „Désenchantée”, „Hold Back Your Fear” i „Femme Fatale” pokazują, że zespół posiada potencjał do stworzenia czegoś bardziej osobistego. Największą wartością pozostaje współpraca trzech wokalistek, których głosy rzeczywiście potrafią tworzyć niezwykłe muzyczne obrazy.

Powracam myślą do okładki autorstwa fotografa Stephana Heilemanna. Trzy kobiety w mrocznym wnętrzu, stare meble, czaszka i teatralna atmosfera. Wszystko sugeruje opowieść o tajemnicy, pokusie i władzy. Jednak najbardziej interesujące jest to, że artystki nie wyglądają, jakby oczekiwały na czyjeś wejście. To one są gospodyniami tego świata, a słuchacz zostaje jedynie zaproszony, aby przez chwilę posłuchać ich historii.

„Femmes Fatales” nie jest jeszcze albumem, na którym Exit Eden w pełni odnalazły własny język. Jest natomiast dowodem, że trzy znakomite wokalistki nie chcą już wyłącznie opowiadać cudzych historii.

A to, moim zdaniem, znacznie ważniejsze niż kolejny doskonale zaśpiewany refren.

Bo prawdziwa femme fatale nie musi nikogo uwodzić, aby udowodnić swoją siłę. Wystarczy, że sama zdecyduje, jaką historię chce opowiedzieć.

Ocena końcowa: 8/10

„Femmes Fatales” Exit Eden (2024) to efektowny, bardzo dobrze wyprodukowany album symfonicznego i melodyjnego metalu, łączący sześć autorskich kompozycji z sześcioma metalowymi interpretacjami znanych przebojów. Największym atutem pozostaje współpraca Clémentine Delauney, Anny Brunner i Mariny La Torraki, których odmienne barwy tworzą imponujące harmonie.

Najważniejsze utwory: „Femme Fatale”, „It's a Sin”, „Run!” z Marko Hietalą, „Separate Ways”, „Buried in the Past”, „Désenchantée”, „Hold Back Your Fear” i „Elysium”.

Największe zalety: znakomite wokale, efektowne refreny, udane interpretacje Pet Shop Boys i Mylène Farmer, świetny duet z Marko Hietalą oraz coraz większe znaczenie własnego repertuaru.

Największe słabości: przewidywalność części autorskich kompozycji, nadmiernie wygładzona produkcja, ograniczona rola gitar i kilka coverów, które nie dorównują emocjonalnej sile oryginałów.

Werdykt: „Femmes Fatales” jest albumem dojrzalszym od „Rhapsodies in Black”, ale nadal pozostaje wydawnictwem stojącym pomiędzy atrakcyjnym projektem interpretacyjnym a zespołem posiadającym własną muzyczną tożsamość. Dla miłośników Within Temptation, Nightwish, Visions of Atlantis, Delain, Beyond the Black i symfonicznego metalu to pozycja zdecydowanie godna poznania.

Exit Eden – „Femmes Fatales” (Napalm Records, 12 stycznia 2024). Dwanaście utworów, około 56 minut. Wokal: Clémentine Delauney, Anna Brunner i Marina La Torraca. Gościnnie: Marko Hietala w „Run!”. Produkcja i miks: Hannes Braun. Mastering: Jacob Hansen. Fotografia okładkowa: Stephan Heilemann. Opinie krytyczne: metal.de, The Metal Observer, I'm Music Magazine i Arte-Factos. Literackie porównania, interpretacje oraz ocena 8/10 stanowią autorski komentarz redakcyjny.