z pożółkłych stron gazet

Proces o 5 złotych, który trwał cztery lata. Absurd z warszawskiej prasy z 1933 roku

Czy warto iść do sądu o 5 złotych 70 groszy? W dzisiejszych realiach brzmi to jak żart. Tymczasem w II Rzeczypospolitej taka sprawa potrafiła ciągnąć się latami. O jednym z najbardziej absurdalnych sporów opisywanych w przedwojennej prasie pisała warszawska gazeta w 1933 roku.

Kontrasty... sprzed lat?

Żyjemy w epoce kontrastów - taki tytuł ma artykuł opublikowany w jednej z gazet w latach 30-tych ubiegłego wieku. nieco uwspółcześniliśmy język, ale treść pozostawiliśmy bez zmian. Jak dużo Waszym zdaniem należałoby by w nim zmienić aby stał się całkiem aktualnym?

Dlaczego przepłacamy za żywność

Kiedy czytamy artykuł z Expresu Mazowieckiego z 1933 roku mamy wrażenie, że świat nie zmienia się aż tak bardzo jak nam się to na co dzień wydaje

Składka zdrowotna: minęło 100 lat, a problemy te same. Co pisał „Express Mazowiecki” w 1933 roku?

Obiecywali niższą składkę i lepszy dostęp do lekarzy. Po trzech latach zamiast ulg coraz częściej słyszymy o wzroście opłat, a pacjenci i tak idą prywatnie. Tymczasem niemal sto lat temu „Express Mazowiecki” opisywał Kasy Chorych w II Rzeczypospolitej – ogromne koszty, spadające dochody, napięcia finansowe i wątpliwości, czy system działa tak, jak powinien. Historia pokazuje, że zmieniają się nazwy instytucji, ale problemy pozostają zaskakująco podobne.

Gdy przepisy zabijają rynek. Od automobilizmu 1933 roku po współczesne regulacje

W 1933 roku „Expres Mazowiecki” alarmował: w Polsce gwałtownie spada liczba samochodów. Automobilizm, który dopiero zaczynał się rozwijać, tracił impet. Powód? Kryzys gospodarczy, drogie paliwo i części, słabe drogi, wysokie cła – ale przede wszystkim nieprzemyślana legislacja, która zamiast wspierać rynek, zaczęła go dusić.

Miłość, konie i rewolwer

Gdyby w 1933 roku istniały portale plotkarskie i media społecznościowe, Cała Polska żyłaby tą historią tygodniami. „Express Mazowiecki” z 22 września 1933 roku donosi bowiem o sprawie, która ma wszystko: arystokratę z ambicjami, rewolwerowe porachunki, podejrzane ubezpieczenie konia, zakonnicę, a nawet… plan porwania.

Zgubne skutki „monopolu" piwnego

W numerze „Expressu Mazowieckiego” z 15 września 1933 roku znalazł się tekst, który dziś brzmi zaskakująco aktualnie: o „polityce piwnej”, cenach i skutkach ustaw pisanych pod duże interesy.

Rozmowa z koniem wciąż aktualna (a może nawet bardziej niż 100 lat temu)

Bestialski napad bandycki dokonany w pierwszym dniu świąt na ulicy Wesołej w Łodzi

Panno Brońciu, to żonaty chłop, to nie dla pani

Raz jeszcze sięgamy do archiwalnej prasy. Czym żyłą Polska? Namiętnym trójkątem z sądowy finałem

Samorządy musza oszczędzać. Skończyć z bankietami, samochodami, dietkami!

Czy Świat się zmienia? Przeczytajcie poniższy artykuł. Został wydrukowany w Expressie Mazowieckim w 1933 roku. Prawda, że niezwykle aktualny?

Gdy jednym fest dobrze - a drugim okrutnie źle...

Do walki z nędza dzieci bezrobotnych Ministerstwo Opieki przeciw niesprawiedliwości społecznej

Woda dla Łodzi. Jak „Express Mazowiecki” w 1933 r. zapowiadał wielką inwestycję z Funduszu Pracy

18 listopada 1933 r. Express Mazowiecki opisał plan Łodzi budowy nowego systemu wodociągów finansowanego z Funduszu Pracy. Zapowiedziana inwestycja — studnie głębinowe zamiast odległego ujęcia z Pilicy — miała zapewnić wodę, poprawić higienę i stworzyć miejsca pracy.

„Porównanie tych liczb wypada fatalnie!” – bilans handlowy Polski w 1933 r. kontra dziś

Rok 1933: Express Mazowiecki alarmował, że import przewyższa eksport (104,3 vs 91,0 mln zł). Dziś Polska w 2024 r. ma niemal równowagę towarową (eksport 1,523 bln vs import 1,521 bln zł) i nadwyżkę usług ok. 40,2 mld EUR. To dowód, że handlu nie ocenia się po miesięcznym odczycie, lecz pełnym rachunku.

„Ciasnota nie znika: jak tekst z 1933 r. o kwestii mieszkaniowej brzmi dziś zaskakująco aktualnie”

W listopadzie 1933 r. „Express Mazowiecki” bił na alarm: kwestia mieszkaniowa to problem, który „przez długie jeszcze lata trapić będzie… kamieniczników i lokatorów”. Publicysta tamtego czasu cytował mocny aforyzm: „Im więcej zbudujemy mieszkań, tem bardziej wyludnimy więzienia!” i wyliczał, że w jednoizbowych izbach gnieżdżą się całe rodziny, a ciasnota podsyca „atmosferę zdenerwowania i nienawiści”. Dziś, po dziewięciu dekadach rozwoju, statystyk i programów, pytanie brzmi: co się zmieniło — a co niestety brzmi znajomo?

Wojna w nagłówkach 1933 vs. 2025. Co straszył „Express Mazowiecki” i co z tego wynika dziś

Listopad 1933: polska prasa ostrzega przed wojną i wzywa do wzmacniania PCK oraz obrony przeciwgazowej. Dziś – wojna w Ukrainie, alerty RCB, drony, kryzysy na świecie. Porównujemy konteksty i wnioski na teraz.

Opozycja wtedy i dziś. Jak brzmi echo sali sejmowej z 1933 roku

W listopadzie 1933 r. łamy „Expressu Mazowieckiego” przyniosły obraz sejmowej debaty, w której rząd chwalił się „zimną krwią” polityki finansowej, a opozycja grzmiała o nieuczciwych regułach gry. Z perspektywy dziewięćdziesięciu lat tekst brzmi jak kapsuła czasu: widać w nim zarówno znajome linie konfliktu, jak i przepaść, która dzieli autorytarnie twardniejącą II Rzeczpospolitą od dzisiejszej demokracji parlamentarnej.

„Śruba podatkowa i oszczędności”: 1931 vs. 2025

Na posiedzeniu sejmowej komisji budżetowej powracają hity z przeszłości: podatek majątkowy, oszczędności i „luksusowe” wydatki publiczne. Jak historia sprzed ponad 90 lat uczy nas, prawdziwą zmianę może przynieść tylko zdecydowane ograniczenie niepotrzebnych kosztów, które obciążają budżet. Czas na rewizję priorytetów!

„Chusteczka z chloroformem” i strach w mieście

W styczniu 1931 roku Warszawa stała się areną tajemniczych porwań młodych kobiet, które wywołały społeczny niepokój i wzmożoną czujność policji. Za sprawą eleganckiej damy z chusteczką nasączoną chloroformem, media zbudowały obraz strachu, łącząc rzeczywistość z sensacyjnymi mitami epoki. Prześledź, jak te wydarzenia odsłoniły złożoność realiów II RP oraz mechanizmy działania prasy masowej.

15 procent mniej – 100 lat później. Dieta, którą łatwo strawić

W „Expressie Ilustrowanym” z 25 stycznia 1931 r. czytamy, że obniżenie diet poselskich o 15 proc. „da Państwu milion złotych oszczędności”, a każdy poseł i senator straci miesięcznie około 150 zł. Posłowie spierali się, czy przy okazji nie należałoby przyciąć także pensji urzędnikom, ministrom i wiceministrom. Krótko mówiąc: kryzys, budżet w stresie, politycy odkrywają instrument „oszczędności na własnym garnuszku”. Brzmi znajomo? Tylko czarno-białe zdjęcia inne.