Życie społeczne Żydów w Tomaszowie. Refleksje.

Społeczeństwo żydowskie Tomaszowa cechuje zupełna dezorganizacja, całkowita dezorientacja i kompletna dezolacja. Zatraciło ono w ostatnich czasach wszelką żywotność swych najprymitywniejszych interesów. Podobnie jak ustrój ludzki dla utrzymania bytu wymaga pewnych niezbędnych substancyj pokarmowych, tak też organizm społeczny potrzebuje dla .swych funkcyj życiowych pewnych składników odżywczych. Co dla ciała ludzkiego stanowi wartość witaminy, to dla konstrukcji organizmu społecznego i oznacza jego ideologia. Brak tych czynników stwarza fatalne skutki.

Społeczeństwo żydowskie Tomaszowa nie stawia żadnych postulatów i nie ma żadnych problemów; nie ma żadnych wymagań. Gdyby urządzono ankietę na temat postulatów żydowskich, to zastałaby nas ona zupełnie nieprzygotowanych. Żydostwo nasze ani politycznie, ani gospodarczo nie jest zorganizowane, nie ma swoich wytycznych, ani żądań, a jedynie o losach jego decyduje przypadkowość.

Jak wyglądają obecnie poważne ugrupowania naszego miasta? Part ja ogólnych syjonistów dziś sygnalizuje swe istnienie jedynie urządzaniem żałobnych uroczystości ku uczczeniu wielkich ludzi żydostwa. Indolencja tej organizacji objawiła się najlepiej przy ostatnich wyborach do Rady Miejskiej, w czasie których lista kandydatów syjonistycznych została całkowicie anulowana.

Rewizjoniści? Gdzież ich ideologia? Ta grupa młodych Zapaleńców, wysuwając ideologię na czoło swych żądań, demaskując ״kłamstwo“, sama wykazała szczyt obłudy, dyskredytując credo polityczne poważnego ugrupowania. Weszła w kombinacje wyborcze, wybierając przedstawicieli, którzy ׳przestarzałą i zmaterializowaną mentalnością bronić mają wzniosłej nowoczesnej ich ideologii. 

Myślą, że dla istnienia organizacji wystarczy istnienie pieczątki, przechowywanej w kieszeni sekretarza, który w razie potrzeby zaprasza jeszcze dwóch członków, i ci trzej szczęśliwi posiadacze pieczątki swemi podpisami decydować mają o losach danego ugrupowania. Czy świstek papieru, na którym przyłożona jest pieczątka z podpisami, stanowi o woli ogółu? Czy dokonane wybory i ich wynik odtwarzają właściwe życie danej jednostki społecznej? 

Z chaosu i nieporządku wyskoczyć muszą paradoksalne przypadki i niezrozumiałe niespodzianki.

Społeczeństwo żydowskie jest rozbite na drzazgi. Do czego doprowadzi takie rozdrobnienie i rozluźnienie jedności myślowej? Jaki skutek owego partykularyzmu i wygaśnięcia wspólnoty duchowej? Bezustanne i ciągłe prześladowania, traktowanie ogółu ludności żydowskiej jako quantite negligeable. ignorowanie wszelkich dążności, mających swe źródło w prawie i w słuszności.

Wiemy dobrze, że byt ideałów naszych zależy w zupełności od naszego sposobu myślenia i działania. Istnieją one o tyle, o ile ich pragniemy. Pragniemy zaś ich o tyle, o ile dla nich pracujemy.

Przyszłość naszego bytu należy do pracy.

Artkuł pochodzi z pisma Tomaszów. Ilustrowany Miesięcznik Społeczno Literacki. 1936