Nasz artykuł w skrócie
- Kolejne tysiące na ratowanie najstarszego zabytku – miasto zabezpieczyło do 92 tys. zł na remont i rekonstrukcję zabytkowej stolarki w kościele św. Trójcy przy placu Kościuszki. To najstarsza murowana świątynia w Tomaszowie, wzniesiona w latach 1823–1829.
- Kontynuacja finansowania z ubiegłego roku – przyznane środki to kolejny zastrzyk finansowy dla parafii; w poprzednim roku magistrat przeznaczył już na renowację tego obiektu kwotę 100 tys. zł.
- Zastanawiający błąd w oficjalnych dokumentach – w uzasadnieniu tegorocznej dotacji dopatrzono się zagadkowej rozbieżności w chronologii dat. Zapisy wskazują, że oficjalny nabór ogłoszono w lipcu 2026 roku, podczas gdy wniosek od parafii miał wpłynąć... w sierpniu 2025 roku.
Projekt przygotowany 10 września 2026 roku zakłada udzielenie Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Tomaszowie Mazowieckim dotacji do wysokości 92 000 zł. Pieniądze mają zostać przeznaczone na zadanie pod nazwą „Prace ratunkowe – kompleksowy remont i rekonstrukcja stolarki kościoła św. Trójcy w Tomaszowie Mazowieckim”. Świątynia jest wpisana do rejestru zabytków województwa łódzkiego pod numerem 341 od 29 grudnia 1967 roku.
Projekt znalazł się 29 września w porządku XXXIX sesji Rady Miejskiej. Głosowanie nad uchwałą przeprowadzono około godz. 11.27 – w udostępnionych przez miejski System Rada kartach poszczególnych radnych widnieją już głosy oddane nad tym punktem.
92 tys. zł na zabytkową stolarkę
Tegoroczna dotacja nie ma dotyczyć bieżącego utrzymania parafii ani działalności religijnej. Cel został w projekcie uchwały określony bardzo konkretnie: kompleksowy remont i rekonstrukcja stolarki kościoła św. Trójcy.
Dokument nie wyjaśnia jeszcze szczegółowo, które okna, drzwi czy inne elementy zostaną objęte pracami ani jaka jest pełna wartość przedsięwzięcia. Wiadomo natomiast, że szczegółowe zasady przekazania pieniędzy, wykonania zadania i późniejszego rozliczenia dotacji mają zostać ustalone w umowie zawartej pomiędzy Gminą Miasto Tomaszów Mazowiecki a Parafią Ewangelicko-Augsburską.
Kwoty 92 tys. zł nie można więc na podstawie samych dokumentów utożsamiać z całkowitym kosztem robót. Jest to maksymalna wysokość miejskiej dotacji.
Kościół starszy od praw miejskich Tomaszowa
I tu kończy się urzędowy język paragrafów, a zaczyna historia.
Kościół św. Trójcy jest jednym z tych budynków, obok których przechodzimy setki razy, często nie zdając sobie sprawy, że patrzymy właściwie na materialny akt urodzenia przemysłowego Tomaszowa.
Oficjalny miejski serwis turystyczny podaje, że klasycystyczna świątynia powstała w latach 1823–1829 i jest najstarszym murowanym zabytkiem sakralnym miasta. Zbudowano ją dla ewangelickich osadników ze Śląska i Saksonii, którzy przybywali do rozwijającej się osady przemysłowej.
Co ciekawe, kościół był gotowy wcześniej, niż Tomaszów otrzymał prawa miejskie. Kalendarium Towarzystwa Przyjaciół Tomaszowa Mazowieckiego wskazuje rok 1829 jako czas budowy murowanej świątyni przy ówczesnym Rynku św. Józefa. Prawa miejskie Tomaszów otrzymał dopiero 6 lipca 1830 roku.
Budowę rozpoczęto z inicjatywy miejscowego kolegium ewangelicko-augsburskiego. Antoni hrabia Ostrowski przekazał pod świątynię działkę i zobowiązał się do finansowego wsparcia przedsięwzięcia. Członkowie wspólnoty zorganizowali również dobrowolną składkę na budowę.
To właśnie ewangeliccy tkacze, sukiennicy i rzemieślnicy byli jedną z grup, które w pierwszej połowie XIX wieku tworzyły przemysłową potęgę rodzącego się Tomaszowa. Dlatego kościół św. Trójcy jest czymś więcej niż dawnym miejscem modlitwy. Jest fragmentem historii miasta zapisanym nie atramentem w księdze, ale cegłą, drewnem i tynkiem.
To nie jest pierwsze 100 tysięcy
Remont świątyni trwa etapami od kilku lat. Miejski serwis turystyczny podaje, że prace rozpoczęto w 2020 roku, m.in. dzięki środkom pozyskanym przez parafię z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Także samorząd Tomaszowa wspierał już ratowanie obiektu.
W lipcu 2025 roku Rada Miejska przyjęła uchwałę o przekazaniu 100 tys. zł na prace konserwatorskie i budowlane. Środki miały uzupełniać wkład własny właściciela i umożliwić kontynuowanie remontu, w tym prace przy elewacji frontowej. Prezydent Marcin Witko argumentował wówczas, że miasto powinno uczestniczyć w ratowaniu wartościowych lokalnych zabytków.
Dzisiejsze 92 tys. zł należy więc widzieć jako kolejny etap większej operacji przywracania świątyni do stanu odpowiadającego jej historycznemu znaczeniu, a nie pojedynczy, oderwany remont.
Dlaczego miasto może płacić za remont kościoła?
Pytanie jest zasadne, bo pieniądze pochodzą z budżetu miasta, a właścicielem obiektu jest parafia.
Podstawę prawną daje jednak art. 81 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Przepis pozwala organowi stanowiącemu gminy, powiatu lub województwa udzielić dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru lub znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków.
W tym przypadku pieniądze nie są więc dotacją na działalność religijną. Samorząd finansuje ochronę zabytku. Co więcej, ustawa stanowi wprost, że dofinansowanie prac przy zabytkach wpisanych do rejestru jest zadaniem z zakresu administracji publicznej, a łączna suma dotacji publicznych nie może przekroczyć 100 proc. koniecznych nakładów.
Taką samą podstawę prawną wskazano w przygotowanym przez miasto projekcie uchwały.
Dwieście lat historii zapisanej w drewnie
Łatwo patrzeć na miejskie dotacje przez pryzmat tabeli budżetowej: 92 tysiące tu, 100 tysięcy tam. W przypadku kościoła św. Trójcy za liczbami kryje się jednak coś więcej.
Kiedy na Rynku św. Józefa rosły jego mury, nie było jeszcze formalnie miasta Tomaszowa Mazowieckiego. Była rozwijająca się osada, Ostrowscy, fabryki i ludzie, którzy przyjechali tu z różnych części Europy szukać pracy i budować nowe życie.
Dwieście lat później przetrwały mury, klasycystyczny ołtarz, drewniana galeria, organy i stara stolarka. I właśnie ta ostatnia ma być bohaterką kolejnego etapu remontu.
Bo czasami historia miasta nie leży w archiwum.
Czasami ma po prostu stare drzwi, które trzeba uratować.
Napisz komentarz
Komentarze