Dziś w kraju i na świecie (piątek, 5 grudnia)

486 lat temu (1539) w Sienie urodził się Faust Socyn, teolog, humanista; od 1579 r. na stałe w Polsce; przywódca ideowy braci polskich.

234 lata temu (1791) w Wiedniu zmarł Wolfgang Amadeusz Mozart, jeden z najwybitniejszych kompozytorów w dziejach muzyki; wirtuoz, twórca takich arcydzieł muzyki klasycznej, jak „Don Giovanni”, „Czarodziejski flet”, „Requiem d-moll”.

195 lat temu (1830) w czasie Powstania Listopadowego gen. Józef Chłopicki ogłosił objęcie władzy dyktatorskiej.

158 lat temu (1867) urodził się Józef Piłsudski, współtwórca niepodległej Polski. W młodości socjalista. Spędził pięć lat na syberyjskim zesłaniu. W pierwszym czteroleciu niepodległej Polski był Naczelnikiem Państwa i Naczelnym Wodzem. Po zwycięskiej wojnie z Rosją bolszewicką mianowany marszałkiem, a w 1923 r. wycofał się z życia politycznego. Wrócił w 1926 r. i dokonał zamachu stanu. Przejął władzę, choć nominalnie był tylko zwierzchnikiem wojska jako Generalny Inspektor Sił Zbrojnych (dwukrotnie jednak stanął osobiście na czele rządu).

124 lata temu (1901) w Chicago urodził się Walt Disney, producent filmowy, reżyser, scenarzysta i ilustrator, który zrewolucjonizował światowy przemysł rozrywkowy; stworzył szereg znanych postaci, wśród nich Myszkę Miki i Kaczora Donalda.

100 lat temu (1925) w Warszawie zmarł Władysław Reymont, pisarz, autor powieści „Chłopi” i „Ziemia obiecana”; laureat Nagrody Nobla w 1924 roku.

97 lat temu (1928) w Warszawie urodziła się Barbara Krafftówna, aktorka, niezapomniana Felicja z filmu „Jak być kochaną” Wojciecha Jerzego Hasa, Honorata z serialu „Czterej pancerni i pies”, wykonawczyni wielu kabaretowych piosenek, w tym „Przeklnę cię” w Kabarecie Starszych Panów.

96 lat temu (1929) urodził się Stanisław Bareja, reżyser, twórca takich filmów, jak „Miś”, „Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz”, „Poszukiwana, poszukiwany” oraz serialu „Alternatywy 4”.

50 lat temu (1959) 59 intelektualistów skierowało do władz PRL list w obronie wolności obywatelskich zawierający protest przeciwko projektowanym zmianom w Konstytucji. Jego sygnatariusze domagali się m.in. zagwarantowania w konstytucji wolności sumienia i praktyk religijnych, wolności pracy i niezależnych związków zawodowych, prawa do strajku, respektowania wolności słowa, nauki i zniesienia cenzury prewencyjnej.

33 lata temu (1992) nadawanie programu rozpoczęła stacja telewizyjna Polsat.

14 lat temu (2011) w Lewinie Kłodzkim zmarła Violetta Villas, właściwie Czesława Cieślak, piosenkarka, wykonawczyni przebojów „Do ciebie, mamo”, „Nie ma miłości bez zazdrości”, „Przyjdzie na to czas”, „Szczęście” i „Oczi czornyje”.

KRAJ

Rano Sejm wznowi posiedzenie, na którym posłowie mają wysłuchać pilnej informacji premiera Donalda Tuska ws. bezpieczeństwa państwa w trybie tajnym. Jak wynika z nieoficjalnych informacji PAP zbliżonych do rządu, tajne posiedzenie Sejmu ma dotyczyć „kryptoafery i rosyjskiego w niej śladu”. Według Kancelarii Sejmu w związku z utajnieniem pierwszej części posiedzenia zostaną wprowadzone zmiany dotyczące obsługi medialnej prac Sejmu.

Przed południem nastąpi wznowienie obrad w trybie jawnym, podczas których Sejm wysłucha sprawozdania Komisji Finansów Publicznych o wniosku prezydenta Karola Nawrockiego o ponowne rozpatrzenie Ustawy o rynku kryptoaktywów, a także odbędzie się głosowanie w tej sprawie.

Po godz. 15 Sejm rozpocznie nowe posiedzenie, aby rozpocząć blok głosowań, m.in. poprawek do Ustawy budżetowej na przyszły rok. Po godz. 18 zaplanowano pierwsze czytanie deregulacyjnego rządowego projektu Ustawy o zmianie ustawy o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających, który dotyczy m.in. zniesienia obowiązku przekazywania Komisji Nadzoru Finansowego informacji o kredytach, pożyczkach pieniężnych, gwarancjach bankowych oraz poręczeniach udzielonych udziałowcom banku spółdzielczego i obowiązku przechowywania tych danych.

Później posłowie zajmą się poselskim projektem Ustawy o zmianie ustawy – Kodeks wyborczy, który ma wprowadzić nową instytucję prawa wyborczego, tj. sekretarzy obwodowych komisji wyborczych. Ich zadaniem ma być zapewnienie prawidłowego przeprowadzenia procesu wyborczego.

#

Dziś w Pałacu Prezydenckim odbędzie się szczyt zdrowotny „Na ratunek ochronie zdrowia”. Zaplanowano wystąpienie prezydenta Karola Nawrockiego.

Szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki powiedział, że prezydencki szczyt będzie dotyczył rozwiązań systemowych w ochronie zdrowia. – Co trzeba zrobić w ochronie zdrowia, jakie działania podjąć (…), żeby polską ochronę zdrowia, która jest w zapaści, na OIOM-ie próbować wyprowadzić przynajmniej na oddział rehabilitacyjny – powiedział szef Kancelarii Prezydenta.

O zorganizowaniu szczytu prezydent zdecydował w listopadzie po spotkaniu z prezesem Naczelnej Rady Lekarskiej Łukaszem Jankowskim. Jesienią szpitale sygnalizowały, że przesuwają planowane zabiegi w związku z opóźnionymi płatnościami NFZ. Samorząd lekarski alarmował, że niektóre szpitale odsyłały pacjentów kwalifikujących się do programów lekowych, w tym onkologicznych, do innych ośrodków.

Deficyt NFZ w przyszłym roku szacowany jest na około 23 mld zł.

W czwartek odbył się szczyt medyczny „Bezpieczny pacjent” zorganizowany przez minister zdrowia Jolantę Sobierańską-Grendę. Wzięli w nim udział premier Donald Tusk i minister finansów Andrzej Domański.

#

Prezydent Karol Nawrocki weźmie dziś po południu udział w akademii barbórkowej należącej do Polskiej Grupy Górniczej kopalni Staszic-Wujek. Wydarzenie odbędzie się w postindustrialnych wnętrzach Muzeum Hutnictwa Cynku Walcownia w katowickiej dzielnicy Szopienice.

Akademie barbórkowe to najbardziej oficjalne – obok mszy świętych w intencji górników – elementy obchodów dnia św. Barbary, który przypada 4 grudnia. Akademie poszczególnych spółek wydobywczych, kopalń i instytucji związanych z branżą odbywają się w tym tygodniu w różnych dniach.

W czwartek swoją centralną akademię miała w sali koncertowej Akademii Muzycznej w Katowicach Polska Grupa Górnicza. W piątek po południu prezydent Nawrocki ma uczestniczyć w akademii należącej do PGG kopalni Staszic-Wujek. Tego samego dnia przed południem swoją akademię będzie miał Wyższy Urząd Górniczy w Katowicach.

Św. Barbara jest patronką m.in. górników, trudnej pracy oraz dobrej śmierci. Barbórka jest szczególnie obchodzona nie tylko na Górnym Śląsku, zwyczajowo kojarzonym z węglem kamiennym, ale też np. w bełchatowskim zagłębiu węgla brunatnego czy zagłębiu miedziowym. Mniej oficjalnymi elementami górniczych obchodów są wczesnoporanne orkiestry orkiestr dętych czy karczmy piwne.

Kopalnia Staszic-Wujek ma ponadstuletnią tradycję. Jej obecny ruch Wujek został uruchomiony w 1899 r., początkowo pod nazwą Oheim. Polską nazwę kopalnia zyskała w 1922 r., po przyłączeniu części Górnego Śląska do Polski. W 1981 r. komunistyczna władza spacyfikowała strajkujących tam górników, dziewięciu zginęło.

W 2005 r. kopalnia Wujek została połączona z kopalnią Śląsk w Rudzie Śląskiej, tworząc Wujek–Śląsk, a w 2021 r. z kopalnią Murcki–Staszic, tworząc Staszic–Wujek. Wydobycie w ruchu Wujek zakończono w 2021 r. Obecnie w oparciu o część powierzchni zakładu działa Śląskie Centrum Wolności i Solidarności. W poł. br. katowicki samorząd zapowiedział konkurs na koncepcję zagospodarowania terenów Wujka.

#

Po południu zbierze się dziś Rada Krajowa Koalicji Obywatelskiej, by rozpisać wybory nowych władz partii. Podczas części jawnej głos ma zabrać m.in. lider KO, premier Donald Tusk. Następnie, w części niejawnej, członkowie Rady mają zdecydować o tym, jaki będzie harmonogram wyborów nowych władz KO.

Według informacji PAP wybory mają się odbyć w dwóch etapach – w styczniu i w marcu.

Wyłonienie nowych władz ma być dopełnieniem zmian w ugrupowaniu po zmianie nazwy z Platformy Obywatelskiej na Koalicję Obywatelską i po zaproszeniu do swojego grona członków Nowoczesnej i Inicjatywy Polska. Obie partie zostały zlikwidowane – Nowoczesna pod koniec października, a Inicjatywa Polska w połowie listopada.

#

Dziś o godz. 8 na dworcu Warszawa Centralna (hala główna) odbędzie się briefing prasowy z udziałem ministra infrastruktury Dariusza Klimczaka z okazji 50-lecia dworca kolejowego Warszawa Centralna.

W 1971 r. nowe władze PRL, z pierwszym sekretarzem KC PZPR Edwardem Gierkiem na czele, jako jedno z najważniejszych dla przyśpieszenia rozwoju stolicy zadań wskazały – obok odbudowy Zamku Królewskiego i realizacji Trasy Łazienkowskiej – Dworzec Centralny. Rok później zdecydowano o skróceniu planowanego czasu budowy niemal o połowę, by na nowym dworcu można było witać delegatów na VII zjazd PZPR rozpoczynający się 6 grudnia 1975 r.

Stołeczny Dworzec Centralny oficjalnie otwarto 5 grudnia 1975 r. Witano na nim Leonida Breżniewa i Kim Ir Sena, wystąpił w filmach, serialach i piosenkach. Był pierwszym monitorowanym i klimatyzowanym miejscem publicznym w Polsce.

W 1975 r. dworzec otrzymał tytuł „Mister Warszawy”. W 2012 r. szwajcarski architekt, krytyk i historyk sztuki Werner Huber uznał go za „przykład wybitnej architektury modernizmu, perłę na szynach”. 25 lipca 2019 r. Dworzec Centralny decyzją wojewódzkiego konserwatora zabytków został wpisany do rejestru zabytków. 5 stycznia 2019 r. na wniosek Towarzystwa Miłośników Muzyki Moniuszki nadano mu imię Stanisława Moniuszki.

ZAGRANICA

Kanclerz Niemiec Friedrich Merz uda się w piątek do Belgii. Szef niemieckiego rządu ma spotkać się z premierem tego kraju Bartem De Weverem i przeprowadzić z nim rozmowę na temat planu sfinansowania pożyczki dla Ukrainy z rosyjskich aktywów, zamrożonych w UE. Belgijskie władze sprzeciwiają się takiemu rozwiązaniu. Według zapowiedzi władz w Berlinie Merz spotka się także w piątek z przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen. Planowana na ten dzień wizyta kanclerza w Oslo została odwołana.

#

Piątek będzie drugim dniem posiedzenia ministrów państw UE ds. cyfryzacji. Przedstawiciele krajów członkowskich mają przyjąć konkluzje ws. konkurencyjności Europy w dekadzie cyfrowej w oparciu m.in. o rekomendacje z raportu Mario Draghiego o przyszłości europejskiej konkurencyjności. Dyskutować będą także na temat egzekwowania przepisów o usługach cyfrowych (DSA) wobec platform internetowych i e-handlowych. Polskę reprezentuje wiceminister Dariusz Standerski.

#

Sąd w Paryżu rozpatrzy w piątek wniosek władz Francji o zawieszenie platformy Shein na trzy miesiące. Ponowne otwarcie miałoby nastąpić pod pewnymi warunkami i pod kontrolą państwowego regulatora internetu – Arcom. Rząd Francji zwrócił się o zawieszenie Shein na początku listopada br., po wykryciu, że na platformie oferowane są lalki erotyczne o wyglądzie dzieci, a także broń, objęta we Francji restrykcjami. Po tym skandalu platforma zawiesiła we Francji sprzedaż za swym pośrednictwem towarów producentów zewnętrznych, czyli tzw. marketplace. Działa natomiast portal Shein, oferujący produkty własne.

SPORT

O godz. 18 w Waszyngtonie rozpocznie się ceremonia losowania grup mistrzostw świata w piłce nożnej 2026. Potencjalnych rywali pozna też reprezentacja Polski, która musi jeszcze o prawo występu w turnieju w USA, Kanadzie i Meksyku powalczyć w dwustopniowych barażach w marcu. Na razie znanych jest 42 z 48 uczestników mundialu, który po raz pierwszy odbędzie się w tak licznej obsadzie. Przed losowaniem FIFA dokonała podziału na koszyki i na tej podstawie zespoły, także ewentualni zwycięzcy baraży, trafią do poszczególnych 12 grup. Dzień później ogłoszony zostanie dokładny terminarz imprezy.

W losowaniu, które odbędzie się w Centrum Sztuki im. Johna F. Kennedy’ego (Center for the Performing Arts), weźmie udział delegacja PZPN, na czele z prezesem Cezarym Kuleszą i selekcjonerem kadry Janem Urbanem. Jak zawsze w podobnych imprezach wezmą udział światowej sławy gwiazdy. Galę poprowadzą wspólnie supermodelka i osobowość telewizyjna Heidi Klum oraz aktorzy Kevin Hart i Danny Ramirez, z kolei w rolę „sierotek” losujących kule z nazwami drużyn wcielą się słynni sportowcy: hokeista Wayne Gretzky, koszykarz Shaquille O’Neal, futbolista Tom Brady i baseballista Aaron Judge, czyli legendy najbardziej popularnych za oceanem dyscyplin i zawodowych lig.