Dziś w kraju i na świecie (czwartek, 26 marca)

Kalendarium historyczne – 26 marca

26 marca w historii przynosi wiele ważnych rocznic z dziejów Polski i świata.

759 lat temu (1267 r.) papież Klemens IV dokonał kanonizacji Jadwigi, żony księcia Henryka I Brodatego. Jadwiga Śląska aż do schyłku XX wieku była jedyną polską świętą.

426 lat temu (1600 r.) Zygmunt III Waza ogłosił inkorporację Estonii do Polski, co zapoczątkowało długoletnie wojny polsko-szwedzkie.

162 lata temu (1864 r.) decyzją cara Aleksandra II rozpoczął działalność Komitet Urządzający w Królestwie Polskim, powołany do przeprowadzenia reformy uwłaszczeniowej i wprowadzenia administracji wiejskiej.

159 lat temu (1867 r.) w Nieszawie urodził się Stanisław Noakowski (zm. 1928) – architekt, malarz, historyk sztuki oraz profesor Politechniki Warszawskiej.

122 lata temu (1904 r.) w Warszawie urodził się Zbigniew Stypułkowski (zm. 1979) – prawnik, polityk, działacz stronnictw narodowych, żołnierz kampanii polskiej 1939 roku i współzałożyciel Narodowego Zjednoczenia Wojskowego w 1944 roku.

121 lat temu (1905 r.) w Warszawie Organizacja Bojowa PPS dokonała zamachu na carskiego oberpolicmajstra Karla Nolkena. Uczestnik akcji Stefan Okrzeja, ranny podczas zamachu, został ujęty, skazany przez rosyjski sąd wojenny na karę śmierci i w lipcu 1905 roku stracony na stokach Cytadeli.

111 lat temu (1915 r.) podczas I wojny światowej taktycznym zwycięstwem wojsk rosyjskich zakończyła się trwająca ponad miesiąc bitwa przasnyska. Zginęło w niej prawie 50 tys. ludzi: 24 tys. żołnierzy niemieckich i 25 tys. rosyjskich.

108 lat temu (1918 r.) Józef Haller został dowódcą II Korpusu Polskiego, powstałego z połączenia II Brygady Legionów i II Korpusu Strzelców Polskich.

84 lata temu (1942 r.) do KL Auschwitz dotarły pierwsze transporty kobiet. Z KL Ravensbrück przewieziono 999 więźniarek, a tego samego dnia do obozu przywieziono również około tysiąca Żydówek z Popradu na Słowacji.

83 lata temu (1943 r.) miała miejsce akcja pod Arsenałem. W Warszawie, u zbiegu ulic Długiej i Bielańskiej, w pobliżu budynku Arsenału, członkowie Grup Szturmowych Szarych Szeregów przeprowadzili udaną akcję odbicia z rąk gestapo dowódcy Hufca „Południe” Szarych Szeregów Jana Bytnara „Rudego”. Razem z nim uwolniono 21 więźniów.

Kalendarium muzyczne – 26 marca

26 marca w muzyce to także dzień związany z narodzinami gwiazd i ważnymi wydarzeniami na światowych listach przebojów.

1944 – w Detroit urodziła się Diana Ross (właściwie: Diane Earle), wokalistka, która sceniczną karierę rozpoczęła w żeńskim kwartecie The Primettes, później przemianowanym na The Supremes. Z zespołem, będącym największą gwiazdą wytwórni Motown w latach 60., wylansowała serię przebojów, w tym „Baby Love” i „Stop! In The Name Of Love”. The Supremes stały się katapultą do jej kariery solowej. Płyty „Diana” i „Why Do Fools Fall In Love” pokryły się platyną, a single takie jak „Upside Down”, „Love Hangover” i „Chain Reaction” zdobywały pierwsze miejsca na listach przebojów.

1948 – urodził się Steven Tyler (właściwie: Steven Tallarico), frontman i wokalista hardrockowej grupy Aerosmith. Zespół z Bostonu ma w dorobku tak znane albumy jak „Toys In The Attic”, „Permanent Vacation”, „Pump” oraz „Get A Grip”. Charakterystyczny głos Tylera słychać w utworach „Walk This Way”, „Dude (Looks Like A Lady)”, „Crazy” i „Love In An Elevator”. Córka artysty, Liv Tyler, jest uznaną aktorką, szczególnie dzięki roli Arweny w trylogii „Władca Pierścieni” Petera Jacksona.

1949 – w Warszawie urodził się Marek Dutkiewicz, autor tekstów do wielu znanych i przebojowych piosenek z repertuaru grup Dwa Plus Jeden, Budka Suflera, Kombi czy Varius Manx. Napisał słowa m.in. do utworów „Dmuchawce, latawce, wiatr” (Urszula), „Diamentowa kula” (Lombard), „Hotel twoich snów” (Kombi) oraz „Jolka, Jolka pamiętasz” (Budka Suflera).

1956 – Kay Starr zdobyła szczyt listy w Wielkiej Brytanii piosenką „Rock And Roll Waltz”. Utwór opowiada historię nastolatki, która wracając wcześnie z randki widzi swoich rodziców próbujących tańczyć do jej rockandrollowych płyt.

1969 – Marvin Gaye umieścił na pierwszym miejscu brytyjskiej listy przebojów utwór „I Heard It Through The Grapevine”. Piosenkę wcześniej nagrał zespół The Miracles. Dwa lata przed Marvinem kompozycja ta stała się również kasowym przebojem Gladys Knight i grupy The Pips.

1977 – duet Hall and Oates rozpoczął pierwszy tydzień na szczycie amerykańskiej listy przebojów. Ich utwór „Rich Girl”, pochodzący z płyty „Bigger Than Both Of Us”, utrzymał się na pierwszym miejscu przez trzy tygodnie z rzędu.

1983 – Duran Duran, brytyjski zespół z Birmingham reprezentujący styl new romantic, umieścił na pierwszym miejscu listy przebojów singiel „Is There Something I Should Know”. Był to pierwszy wielki hit grupy. W USA, gdzie nie był tak intensywnie grany przez stacje radiowe, dotarł do miejsca czwartego.

1988 – pochodzący z Wielkiej Brytanii zespół Aswad, grający muzykę reggae, wprowadził na szczyt zestawienia w Wielkiej Brytanii singiel „Don’t Turn Around” autorstwa Diane Warren. W połowie lat 90. szwedzka grupa Ace of Base własną wersją tej kompozycji zdobyła pierwsze miejsce na amerykańskiej liście przebojów.

1996 – „The Woman In Me”, drugi studyjny album Shanii Twain, uplasował się na pierwszym miejscu amerykańskiej listy country. Wydawnictwo okazało się wielkim sukcesem komercyjnym, osiągając do końca roku sprzedaż na poziomie czterech milionów egzemplarzy i uzyskując status dwunastokrotnej platyny. Wiodącym singlem z tej płyty została piosenka „Whose Bed Have Your Boots Been Under?”.

2000 – Mel C, czyli Melanie Chisholm, po raz pierwszy zdobyła pierwsze miejsce w Wielkiej Brytanii, gdy jej singiel „Never Be The Same Again”, nagrany z Lisą „Left Eye” Lopes z TLC, zepchnął ze szczytu utwór „Bag It Up” byłej koleżanki z zespołu, Geri Halliwell. „Never Be The Same Again” stał się przebojem także w siedmiu innych krajach, m.in. w Holandii i Szwecji.

2000 – Santana wprowadził na szczyt listy na Wyspach Brytyjskich album „Supernatural”. Krążek zdobył także osiem nagród Grammy, w tym w kategorii album roku.

2005 – australijski perkusista Paul Hester zmarł w wieku 46 lat w wyniku próby samobójczej. Muzyk grał na perkusji w zespołach Crowded House, Split Enz oraz Largest Living Things. Po opuszczeniu Crowded House w 1994 roku wielokrotnie pojawiał się w popularnych australijskich programach telewizyjnych i audycjach radiowych.

Kraj – najważniejsze wydarzenia w Polsce 26 marca

W drugim dniu posiedzenia Sejmu posłowie będą pracować nad rządowym projektem, którego celem jest usprawnienie rozdysponowania środków finansowych dla podmiotów ochrony ludności w ramach realizacji Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej. Projekt wprowadza między innymi definicję punktów schronienia, a także przewiduje zmiany w przepisach dotyczących prowadzenia Centralnej Ewidencji Obrony Cywilnej oraz tworzenia korpusu obrony cywilnej.

Punkty schronienia to – zgodnie z zaproponowaną w projekcie nowelizacji definicją – „miejsca przydatne do tymczasowego ukrycia ludności, w obiektach budowlanych albo w innych miejscach, zapewniające spełnienie podstawowej funkcji ochronnej przed nagłymi niebezpiecznymi zjawiskami pogodowymi oraz skutkami użycia konwencjonalnych środków rażenia, w szczególności odłamkami”. Do katalogu powszechnych obowiązków obywateli w zakresie obrony cywilnej dodano obowiązek udostępnienia punktu schronienia osobom chroniącym się przed zagrożeniem.

Sejm zajmie się również przygotowanym przez posłów Koalicji Obywatelskiej projektem, który zakłada wprowadzenie nowej instytucji prawa wyborczego, czyli sekretarzy obwodowych komisji wyborczych. Ich zadaniem ma być zapewnienie prawidłowego przeprowadzenia procesu wyborczego.

Posłowie pochylą się także nad projektem zmian w Regulaminie Sejmu, przygotowanym przez prezydium izby. Propozycje dotyczą zasad dodatkowego, nadzwyczajnego zabierania głosu podczas obrad. Projekt zakłada, że tylko premier będzie mógł zabierać głos w dowolnym momencie obrad Sejmu, przy czym marszałek będzie mógł udzielić głosu poza kolejnością prezesowi NIK oraz szefowi Kancelarii Prezydenta, ale nie więcej niż raz w danym punkcie. Zdaniem autorów projekt ma usprawnić przebieg posiedzeń. Propozycja została skrytykowana przez posłów PiS, którzy nazwali ją „lex Bogucki”.

NSA zajmie się sprawą Getin Noble Banku

Na dziś Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył termin rozprawy w sprawie dotyczącej przymusowej restrukturyzacji Getin Noble Banku, byłego banku Leszka Czarneckiego.

Bankowy Fundusz Gwarancyjny wszczął przymusową restrukturyzację GNB we wrześniu 2022 roku z powodu – jak wskazano – bardzo złej sytuacji kapitałowej banku. BFG wyjaśniał, że spełnione zostały wszystkie trzy przesłanki zobowiązujące Fundusz do podjęcia takiego działania: bank był zagrożony upadłością, brakowało przesłanek wskazujących, że możliwe działania nadzorcze, działania banku lub systemu ochrony instytucjonalnej pozwolą we właściwym czasie usunąć zagrożenie upadłością, a działanie było konieczne w interesie publicznym, rozumianym w szczególności jako stabilność sektora finansowego, ograniczenie zaangażowania funduszy publicznych oraz zapewnienie kontynuacji realizowanej przez bank funkcji krytycznej w postaci obsługi depozytów jednostek samorządu terytorialnego.

W styczniu ubiegłego roku Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, że decyzja BFG została wydana z naruszeniem prawa, w warunkach nieodpowiadających wymogom bezstronności. Fundusz zapowiadał wówczas, że po otrzymaniu pisemnego uzasadnienia wyroku rozpocznie prace nad złożeniem skargi kasacyjnej do NSA.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w grudniu 2024 roku orzekł, że sąd krajowy powinien zbadać nie tylko skargę rady nadzorczej Getin Noble Banku na jego przymusową restrukturyzację, ale także ponad 8 tys. innych skarg, złożonych między innymi przez kredytobiorców frankowych.

Po decyzji TSUE w czerwcu 2025 roku NSA zdecydował, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powróci do sprawy przymusowej restrukturyzacji innego byłego banku Czarneckiego – Idea Banku.

Kontynuacja procesu w sprawie zabójstwa 18-letniej Wiktorii z Bytomia

Przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach ma być dziś kontynuowana rozprawa odwoławcza Mateusza H., który w sierpniu 2023 roku w Radzionkowie zgwałcił i zabił 18-letnią Wiktorię z Bytomia. W pierwszej instancji został za to skazany na dożywocie. W chwili popełnienia zbrodni miał 19 lat.

Rozprawa apelacyjna rozpoczęła się w styczniu, ale została odroczona po wniosku prokuratora, który wskazał, że wydając wyrok sąd I instancji nie orzekł jednocześnie środka zabezpieczającego. Chodzi o umieszczenie Mateusza H. w zakładzie psychiatrycznym. Prokuratura wniosła o przesłuchanie w procesie odwoławczym biegłych, którzy mieliby wypowiedzieć się w tej sprawie. Jej wniosek poparła również obrona, a sąd się na to zgodził. Specjaliści z zakresu psychiatrii, psychologii i seksuologii mają dziś ocenić, czy poza karą pozbawienia wolności sąd powinien także skierować Mateusza H. na przymusowe leczenie psychiatryczne.

Wyrok w pierwszej instancji ogłosił w czerwcu 2025 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach. Wymierzył oskarżonemu karę dożywotniego pozbawienia wolności z zastrzeżeniem, że o warunkowe przedterminowe zwolnienie będzie mógł ubiegać się dopiero po 40 latach. Z ustaleń postępowania wynika, że sprawca i ofiara poznali się kilka godzin przed zbrodnią na przystanku autobusowym. Sąd uznał, że zabijając dziewczynę sprawca zrealizował swój kaprys i wskazał, że była to zbrodnia wyjątkowo brutalna, a decyzję o zabiciu Wiktorii podjął, rzucając monetą. Uznał go za winnego zabójstwa w związku ze zgwałceniem oraz działania z motywacji zasługującej na szczególne potępienie. Wyrok sądu I instancji zaskarżyły zarówno obrona, jak i prokuratura.

Świat – najważniejsze wydarzenia zagraniczne 26 marca

Parlament Europejski zagłosuje nad porozumieniem celnym UE–USA

W drugim dniu posiedzenia Parlamentu Europejskiego europosłowie będą głosować nad porozumieniem celnym zawartym przez prezydenta USA Donalda Trumpa i przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulę von der Leyen w lipcu 2025 roku w szkockim Turnberry. Jeśli głosowanie na sali plenarnej zakończy się poparciem warunków umowy, rozpoczną się negocjacje międzyinstytucjonalne między Parlamentem Europejskim, państwami członkowskimi w ramach Rady UE i Komisją Europejską w sprawie ostatecznego kształtu porozumienia. Unia Europejska zobowiązała się do obniżenia ceł na niektóre produkty rolne sprowadzane z USA do Europy.

TSUE wyda wyrok w sprawie rosyjskich oligarchów

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu wyda wyrok w sprawie osób, które znalazły się na unijnej liście sankcyjnej w związku z pełnowymiarową agresją Rosji na Ukrainę w 2022 roku. O wykreślenie z listy wnioskowali do TSUE rosyjscy oligarchowie: Dmitrij Pumpianski, Dmitrij Mazepin, Tigran Chudawerdian, Wiktor Rasznikow i Gierman Chan. Sąd niższej instancji, czyli Sąd UE, oddalił ich skargi w 2023 roku. Zainteresowani złożyli odwołanie do TSUE.

Raport NATO o wydatkach na obronność

Sekretarz generalny NATO Mark Rutte zaprezentuje swój doroczny raport, zawierający między innymi zaktualizowane dane na temat wydatków na obronność państw członkowskich Sojuszu w 2025 roku.

Karol Nawrocki na konferencji CPAC w USA

W Dallas w amerykańskim stanie Teksas trwa konferencja amerykańskich środowisk konserwatywnych CPAC, która potrwa do 28 marca. Jednym z gości wydarzenia będzie prezydent RP Karol Nawrocki, który ma wygłosić przemówienie na temat stanu relacji polsko-amerykańskich. Prezydent uda się do USA w piątek.

Proces Nicolasa Maduro i Cilii Flores w Nowym Jorku

Odbędzie się druga rozprawa w procesie byłego przywódcy Wenezueli Nicolasa Maduro i jego żony Cilii Flores. Oboje zostali schwytani przez amerykańskich komandosów w Caracas 3 stycznia, a następnie przewiezieni do Nowego Jorku, gdzie stanęli przed sądem, oskarżeni przez amerykańską prokuraturę o przestępstwa związane z przemytem narkotyków i posiadaniem broni.

Nowa konwencja Rady Europy dotycząca seriali

Odbędzie się uroczystość otwarcia do podpisu Konwencji Rady Europy o koprodukcji utworów audiowizualnych w formie seriali. Dokument ma stanowić pierwsze międzynarodowe ramy prawne przeznaczone dla niezależnej koprodukcji seriali na potrzeby telewizji i platform streamingowych. W uroczystości uczestniczyć będzie sekretarz Rady Europy Alain Berset. Jak podało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, konwencję w czwartek podpisze Polska oraz kilka innych państw.

Małgorzata Kidawa-Błońska z wizytą w Niemczech

Marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska składa wizytę w Niemczech, która potrwa do 27 marca. W czwartek polityczka spotka się między innymi z Polonią, pełnomocnikiem rządu Niemiec ds. współpracy z Polską Knutem Abrahamem oraz przewodniczącą Bundestagu Julią Kloeckner. Wraz z przewodniczącym Bundesratu Andreasem Bovenschulte złoży kwiaty w miejscu upamiętnienia polskich ofiar nazizmu oraz ofiar niemieckiej okupacji i terroru w Polsce w latach 1939–1945.

Sport – najważniejsze wydarzenia sportowe 26 marca

Polska – Albania na PGE Narodowym. Początek baraży o mundial

Wieczornym meczem z Albanią na PGE Narodowym w Warszawie polscy piłkarze rozpoczną dodatkową fazę eliminacji mistrzostw świata. Aby wystąpić w turnieju finałowym latem w USA, Meksyku i Kanadzie, muszą wygrać dwa spotkania – najpierw barażowy półfinał, a następnie pokonać w decydującym o awansie meczu lepszego z pary Ukraina – Szwecja. Ewentualny finał drużyna trenera Jana Urbana rozegra na wyjeździe.

Do tej pory z Albanią biało-czerwoni grali 15 razy, a ich bilans to 10 zwycięstw, trzy remisy i dwie porażki. Jednocześnie będzie to siódmy występ reprezentacji Polski pod wodzą Jana Urbana, który w roli selekcjonera nie doznał jeszcze porażki. Początek meczu zaplanowano na godz. 20.45. Sędzią spotkania będzie Anglik Anthony Taylor.