Smartfon nie musi rządzić życiem. W Galerii Tomaszów młodzież rozmawiała o higienie cyfrowej

Warsztaty odbyły się 20 maja w sali kina Helios w Galerii Tomaszów. Były częścią programu społecznego „Młodzież w Centrum”, realizowanego z inicjatywy NEPI Rockcastle, właściciela Galerii Tomaszów. Podobne działania prowadzone są również w innych centrach handlowych należących do spółki; według informacji branżowych program „Digital Balance” obejmuje cykl warsztatów dla młodzieży poświęconych świadomemu korzystaniu z technologii i mediów społecznościowych.

Zamiast zakazu — rozmowa o granicach

To nie było spotkanie z cyklu: „odłóż telefon, bo tak”. Taki język młodzież odrzuca szybciej niż niechciane powiadomienie. Sens warsztatów był inny: pokazać, że cyfrowy balans nie oznacza ucieczki od technologii, ale odzyskanie wpływu nad tym, kiedy, jak i po co z niej korzystamy.

Uczestnicy otrzymali materiały edukacyjne, w tym „Mini przewodnik po higienie cyfrowej”. Brali też udział w interaktywnych quizach i mogli sprawdzić swoje nawyki na 5-stopniowej Skali Higieny Cyfrowej, opracowanej przez Fundację „Dbam o Mój Zasięg”. Narzędzie nie tylko pokazuje poziom cyfrowej równowagi, ale zawiera również praktyczne podpowiedzi, co można zmienić, aby lepiej chronić koncentrację, sen, emocje i relacje.

W wydarzeniu uczestniczyli uczniowie oraz nauczyciele z kilku tomaszowskich placówek: Zespołu Szkół Ponadpodstawowych nr 6, Szkoły Podstawowej nr 12 w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 2, Szkoły Podstawowej nr 7, Szkoły Podstawowej nr 6, Zespołu Szkół Ponadpodstawowych nr 1 im. Tadeusza Kościuszki oraz I Liceum Ogólnokształcącego im. Jarosława Dąbrowskiego.

„W warsztacie wzięło udział aż 230 uczniów oraz nauczyciele. Bardzo cieszy nas, że widownia była bardzo aktywna, młodzież chętnie brała udział w dyskusjach i aktywnościach zaplanowanych przez organizatorów” — podkreśla Olga Wiernicka, Regional Marketing Manager NEPI Rockcastle.

Kiedy scrollowanie kradnie sen

Temat nie jest błahy. Według raportu „Dobre i złe wiadomości – życie online i offline a zdrowie psychiczne polskich nastolatków”, przygotowanego przez Fundację „Dbam o Mój Zasięg” we współpracy z Bankiem Gospodarstwa Krajowego, badanie dotyczy relacji między korzystaniem z technologii cyfrowych a dobrostanem psychicznym młodzieży. Objęto nim m.in. uczniów klas VII szkół podstawowych oraz klas III szkół ponadpodstawowych.

Z danych przywoływanych przez organizatorów wynika, że ponad 9 na 10 polskich nastolatków korzysta z mediów społecznościowych każdego dnia, a część uczniów używa internetu kompulsywnie, tracąc sen, czas i zdolność koncentracji. Co trzeci badany miał w ostatnim roku doświadczyć przemocy lub obrażania w sieci. To liczby, za którymi stoją konkretne szkolne historie: klasowe grupy, nocne wiadomości, presja natychmiastowej odpowiedzi, porównywanie się z innymi i cyfrowe konflikty, które nie kończą się wraz z dzwonkiem na przerwę.

W tomaszowskim kontekście to szczególnie ważne, bo w spotkaniu uczestniczyła młodzież z różnych etapów edukacji: od klas siódmych i ósmych szkół podstawowych po pierwsze i drugie klasy szkół ponadpodstawowych. To wiek, w którym telefon bywa jednocześnie narzędziem kontaktu, rozrywki, nauki, budowania tożsamości i — niestety — źródłem presji.

Prowadząca: ekspertka od higieny cyfrowej i cyberzagrożeń

Spotkanie poprowadziła Agnieszka Ciszkowska, ekspertka Fundacji „Dbam o Mój Zasięg”, trenerka zajmująca się tematyką higieny cyfrowej, cyberzaburzeń, cyberprzemocy i ochrony prywatności w sieci. Pracuje także z obszarem umiejętności psychospołecznych: emocji, motywacji, asertywności oraz zarządzania czasem.

„Warsztat pokazuje, że higiena cyfrowa rozumiana jest jako poszukiwanie balansu, a nie rezygnacja z technologii. Jego celem jest nie tylko przekazanie wiedzy, ale również wzmocnienie sprawczości młodzieży i pokazanie, że to ona może świadomie wybierać zasady swojej obecności w świecie online” — komentuje Agnieszka Ciszkowska.

Ekspertka podkreśla, że ważnym celem spotkań jest przekazanie praktycznych narzędzi wspierających budowanie własnych zasad korzystania z mediów społecznościowych. To podejście przypomina trochę dobrze znaną lekcję z „Małego Księcia”: najtrudniejsze nie jest posiadanie rzeczy, ale odpowiedzialność za to, co oswoiliśmy. Smartfon został oswojony przez młodych dawno temu. Teraz trzeba nauczyć się nie oddawać mu całego dnia.

Galeria handlowa zamiast szkolnej ławki

Organizatorzy świadomie zdecydowali, że rozmowa o cyfrowej równowadze nie będzie prowadzona wyłącznie w szkolnych murach. Warsztaty odbyły się w przestrzeni, którą młodzi ludzie znają i często wybierają sami — w galerii handlowej.

„Celowo nie spotykamy się w szkołach. Wychodzimy do młodzieży — do miejsc, w których spędza ona swój wolny czas: do galerii handlowych. To świadomy wybór. Rozmowa o cyfrowej higienie powinna toczyć się poza formalnym kontekstem lekcji — w przestrzeni, którą młodzi ludzie sami wybierają, którą traktują jako swoją i w której spędzają wiele czasu” — komentuje Maciej Dębski, prezes Fundacji „Dbam o Mój Zasięg”.

To ważna zmiana perspektywy. Szkoła jest miejscem obowiązku. Galeria — miejscem spotkań, ruchu, rozmowy, codzienności. Jeśli więc cyfrowe nawyki powstają nie tylko przy biurku, ale także w autobusie, kawiarni, centrum handlowym i na ławce przed kinem, to właśnie tam warto o nich rozmawiać.

Cyberprzemoc i bezpieczeństwo uczniów. To już nie tylko wychowawcza pogadanka

Higiena cyfrowa dotyka również spraw prawnych i szkolnych obowiązków. Po wejściu w życie tzw. ustawy Kamilka placówki, w których przebywają małoletni, zostały zobowiązane do wdrożenia standardów ochrony małoletnich. Ministerstwo Sprawiedliwości informowało, że przepisy weszły w życie 15 lutego 2024 roku, a obowiązek wprowadzenia standardów należało zrealizować w terminie 6 miesięcy, czyli do 15 sierpnia 2024 roku.

To nie oznacza, że każda trudna sytuacja w sieci automatycznie staje się sprawą dla sądu. Oznacza jednak, że szkoły, rodzice i instytucje nie mogą udawać, że hejt, nękanie w komunikatorach czy publikowanie kompromitujących treści to „dziecięce sprawy”. Państwowe materiały edukacyjne dotyczące cyberbezpieczeństwa wskazują, że nauczyciele mogą korzystać z gotowych zasobów do prowadzenia lekcji o odpowiedzialnym poruszaniu się w internecie.

W praktyce takie warsztaty jak te w Galerii Tomaszów mogą więc uzupełniać szkolną profilaktykę: mniej moralizowania, więcej konkretu. Mniej straszenia, więcej rozmowy o tym, jak reagować, gdy ktoś przekracza granice.

„Młodzież w Centrum” — program, który ma aktywizować młodych

Warsztaty w Tomaszowie są częścią autorskiego programu społecznego „Młodzież w Centrum”, zainicjowanego trzy lata temu przez NEPI Rockcastle. Jego celem jest aktywizacja młodych ludzi, motywowanie ich do działania i wspieranie w budowaniu poczucia własnej wartości.

Program opiera się na czterech filarach: edukacji, profilaktyce, aktywności sportowej i wolontariacie. Według organizatorów w ponad 100 szkoleniach i warsztatach wzięło dotąd udział kilka tysięcy nastolatków. Odbyło się także 800 treningów sportowych, 30 akcji wolontariackich, a kilkadziesiąt osób uzyskało wsparcie w znalezieniu pracy.

W ubiegłym roku w ramach programu odbył się cykl warsztatów „Wnikasz w co klikasz?”, poświęcony dezinformacji w sieci oraz budowaniu odporności na fałszywe treści. Wzięło w nim udział około 3500 uczniów i nauczycieli.

Co dalej?

Warsztaty nie kończą tematu. Kolejnym etapem ma być cykl edukacyjnych postów dotyczących higieny cyfrowej. Treści będą publikowane w mediach społecznościowych Galerii Tomaszów. Mają zawierać praktyczne wskazówki dotyczące tego, jak zadbać o równowagę w świecie technologii.

I dobrze, bo cyfrowa higiena nie zaczyna się od wielkich deklaracji. Zaczyna się od prostych pytań: czy naprawdę muszę sprawdzić telefon przed snem? Czy każda wiadomość wymaga natychmiastowej odpowiedzi? Czy algorytm ma prawo decydować, w jakim nastroju kończę dzień?

W czasach, gdy ekran potrafi świecić mocniej niż rozmowa przy stole, takie pytania są potrzebne nie tylko młodzieży. Dorosłym także.