Nasz artykuł w dużym skrócie
- Bolesne rocznice i kluczowe daty dla Polski – mija dokładnie 87 lat od podpisania aktu kapitulacji przez oblężoną Warszawę po bohaterskiej obronie. Tego samego dnia III Rzesza i ZSRR zawarły zbrodniczy traktat o granicach i przyjaźni, pieczętując kolejny rozbiór kraju.
- Przełomowe momenty w historii świata i medycyny – wspominamy 960. rocznicę lądowania Wilhelma Zdobywcy w Anglii oraz 98 lat od odkrycia penicyliny przez Alexandra Fleminga. Mija także 48 lat od nagłej śmierci papieża Jana Pawła I, którego pontyfikat trwał zaledwie 33 dni.
- 32. rocznica wielkiej tragedii na morzu – przypada rocznica zatonięcia promu „Estonia”, w katastrofie którego zginęły setki osób – spośród 989 pasażerów i członków załogi ocalało zaledwie 137.
- Wieczorne emocje w Lidze Narodów UEFA – już dziś o godzinie 20:45 reprezentacja Polski zmierzy się na wyjeździe ze Szwecją. Pierwszy gwizdek na stadionie w Solnej wybrzmi punktualnie o stałej porze antenowej.
Dziś jest poniedziałek, 28 września 2026 roku. To 271. dzień roku, a do jego końca pozostają 94 dni. Imieniny obchodzą m.in. Wacław, Marek, Tymon, Lena, Jan, Amalia, Wawrzyniec i Sylwin.
W Tomaszowie Mazowieckim słońce wschodzi dziś o 6.35, a zachodzi o 18.24. Dzień potrwa dokładnie 11 godzin, 49 minut i 13 sekund.
28 września obchodzony jest Światowy Dzień Wścieklizny. Hasło tegorocznej edycji brzmi „Stronger Together” – „Silniejsi razem”. WHO podkreśla znaczenie szczepień psów, szybkiego leczenia po ekspozycji i współpracy lekarzy, weterynarzy oraz służb publicznych w ramach podejścia One Health.
Kalendarium historyczne
960 lat temu (1066). Wilhelm ląduje w Anglii
Trzy dni wcześniej król Harold II odniósł wielkie zwycięstwo pod Stamford Bridge. Pokonał norweską armię Haralda Hardrady i mógł sądzić, że najgroźniejszy przeciwnik został usunięty.
Historia właśnie szykowała mu następnego.
Rankiem 28 września 1066 roku Wilhelm, książę Normandii, wylądował ze swoją armią w zatoce Pevensey na południu Anglii. English Heritage podaje, że flota liczyła prawdopodobnie setki jednostek i przewoziła tysiące ludzi oraz konie. Lądowanie odbyło się bez oporu, ponieważ Harold znajdował się setki kilometrów dalej na północy.
Normanowie szybko zabezpieczyli przyczółek i zaczęli przygotowania do dalszej walki.
Harold musiał ponownie ruszyć w forsowny marsz.
14 października obie armie spotkały się pod Hastings.
Harold zginął, Wilhelm zwyciężył, a podbój normański zmienił angielską arystokrację, język, prawo, architekturę i system własności ziemskiej.
Czasem jedna epoka kończy się nie podczas bitwy.
Kończy się w chwili, gdy pierwsza łódź dotyka brzegu.
245 lat temu (1781). Zaczyna się oblężenie Yorktown
28 września 1781 roku siły amerykańskie i francuskie rozpoczęły oblężenie Yorktown w Wirginii.
To właśnie ta operacja doprowadziła kilka tygodni później do kapitulacji armii brytyjskiego gen. Charlesa Cornwallisa.
Nie oznaczało to jeszcze formalnego końca wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych, ale politycznie i militarnie wynik konfliktu był coraz trudniejszy do odwrócenia.
Wielka Brytania dysponowała nadal potężną flotą i wojskiem.
Problem polegał na tym, że wojna stawała się kosztowna, przeciągała się, a interwencja Francji sprawiła, że przestała być wyłącznie kolonialnym buntem.
Yorktown pokazało też znaczenie sojuszy.
Amerykańskie zwycięstwo nie było wyłącznie amerykańskie.
102 lata temu (1924). Pierwszy lot dookoła świata
28 września 1924 roku trzy samoloty US Army Air Service wylądowały w Seattle, kończąc pierwszy udany lot dookoła świata.
Wyprawa trwała 175 dni.
Dzisiaj można okrążyć Ziemię samolotem w czasie mierzonym w godzinach. Sto lat temu przedsięwzięcie oznaczało przeloty nad terenami bez lotnisk, brak współczesnej nawigacji, problemy z pogodą i maszyny, których niezawodność nie miała wiele wspólnego ze współczesnym lotnictwem.
Lot był czymś więcej niż sportowym rekordem.
Pokazywał, że samolot przestaje być eksperymentalną maszyną.
Staje się narzędziem, które może połączyć świat.
98 lat temu (1928). Pleśń, której Fleming nie wyrzucił
Historia penicyliny jest tak słynna, że obrosła własną legendą.
Popularne kalendaria podają 28 września 1928 roku jako dzień odkrycia penicyliny przez Alexandra Fleminga. Associated Press również przypomina tę datę.
Źródła naukowe pokazują jednak bardziej złożony obraz. NobelPrize.org potwierdza, że jesienią 1928 roku Fleming zauważył na hodowli gronkowców pleśń otoczoną strefą wolną od bakterii, a następnie rozpoczął dalsze doświadczenia. Niektóre opracowania wskazują, że pierwszą obserwację wykonał już po powrocie z urlopu na początku września
Pewne jest coś ważniejszego od sporu o konkretną kartkę w kalendarzu.
Fleming nie wyrzucił zanieczyszczonej szalki.
Zaczął się zastanawiać, dlaczego wokół pleśni bakterie giną.
Nazwana później penicyliną substancja sama w sobie nie stała się od razu lekarstwem. Dopiero zespół Howarda Floreya, Ernsta Chaina i ich współpracowników opracował metody umożliwiające jej oczyszczanie oraz produkcję na większą skalę. Fleming, Florey i Chain otrzymali za te prace Nagrodę Nobla w 1945 roku.
Antybiotyki uratowały później miliony ludzi.
Wszystko zaczęło się od czegoś, co inny człowiek mógłby uznać za laboratoryjny bałagan.
87 lat temu (1939). Warszawa podpisuje kapitulację
28 września 1939 roku o godz. 13.15 podpisano akt kapitulacji Warszawy.
Dokument w dawnej Fabryce Silników Lotniczych Skody na Rakowcu podpisali gen. Tadeusz Kutrzeba i niemiecki gen. Johannes Blaskowitz.
Warszawa broniła się od pierwszego dnia wojny.
Miasto bombardowano, ostrzeliwano artylerią, brakowało wody, żywności, lekarstw i energii elektrycznej. 25 września przeżyło szczególnie niszczycielskie naloty. IPN wskazuje, że decyzja o kapitulacji zapadła następnego dnia wobec dramatycznej sytuacji ludności cywilnej i braku realnej możliwości dalszej skutecznej obrony.
Kapitulacja nie oznaczała końca kampanii.
Nadal walczyły m.in. Modlin i Hel, a Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” gen. Franciszka Kleeberga będzie biła się do początku października.
Dzień wcześniej w Warszawie powstała także Służba Zwycięstwu Polski.
Regularna armia przegrywała kampanię.
Państwo przygotowywało już zejście do podziemia.
87 lat temu (1939). Stalin i Hitler poprawiają mapę Polski
Tego samego dnia w Moskwie wydarzyła się rzecz równie ważna.
28 września 1939 roku III Rzesza i Związek Sowiecki podpisały niemiecko-sowiecki traktat o granicach i przyjaźni.
Był rozwinięciem porozumienia Ribbentrop–Mołotow zawartego miesiąc wcześniej.
Obaj agresorzy dokonywali korekty pierwotnie uzgodnionego podziału Polski. Nowa granica miała przebiegać m.in. Pisą, Narwią, Bugiem i Sanem. Niemcy otrzymywali część terenów przewidzianych wcześniej dla ZSRR, a Stalin uzyskiwał swobodę działania wobec Litwy.
Do układu dołączono tajne protokoły.
Jedna z klauzul przewidywała współdziałanie obu okupantów przeciw polskim działaniom niepodległościowym.
Nazistowskie Niemcy i sowiecki Związek Sowiecki różniły się ideologicznie.
We wrześniu 1939 roku potrafiły jednak znaleźć wspólny język, kiedy chodziło o likwidację polskiej państwowości.
Tego dnia na papierze próbowano postawić kropkę nad historią Polski.
Historia tej kropki nie uznała.
85 lat temu (1941). Ted Williams nie siada na ławce
Sport czasem tworzy swoje legendy na przekór kalkulatorowi.
28 września 1941 roku Ted Williams przystępował do ostatniego dnia sezonu baseballowego ze średnią odbić wystarczającą, aby po zaokrągleniu zachować magiczne .400.
Mógł nie grać.
Zagrał oba mecze.
Zdobył sześć trafień w ośmiu podejściach i zakończył sezon ze średnią .406. Do dziś żaden zawodnik American League ani National League nie powtórzył takiego wyniku w pełnym sezonie
Najciekawsze w tej historii nie są same statystyki.
Najciekawsze jest to, że Williams zaryzykował rekord, aby nie zdobywać go przy biurku.
68 lat temu (1958). Francja buduje V Republikę
Jesienią 1958 roku Francja znajdowała się w głębokim kryzysie politycznym związanym m.in. z wojną w Algierii.
28 września Francuzi opowiedzieli się w referendum za nową konstytucją, która stała się fundamentem V Republiki.
Jej architektem politycznym był Charles de Gaulle.
Nowy system wzmacniał władzę wykonawczą i pozycję prezydenta wobec parlamentu.
To nie była drobna reforma ustrojowa.
Francja zmieniała mechanizm działania państwa.
V Republika istnieje do dziś.
48 lat temu (1978). Pontyfikat trwał 33 dni
28 września 1978 roku zmarł papież Jan Paweł I – Albino Luciani.
Został wybrany zaledwie 26 sierpnia. Watykan podaje 28 września jako dzień końca jego pontyfikatu, trwającego 33 dni.
Luciani jako pierwszy papież przyjął podwójne imię, nawiązując do Jana XXIII i Pawła VI.
Nie zdążył zrealizować większego programu pontyfikatu.
Nagła śmierć uruchomiła kolejne konklawe.
16 października kardynałowie wybrali Karola Wojtyłę.
Czasem jedna niespodziewana śmierć sprawia, że historia gwałtownie skręca w kierunku, którego kilka tygodni wcześniej nikt nie przewidywał.
35 lat temu (1991). Metallica gra dla Moskwy, która właśnie zmienia świat
28 września 1991 roku na lotnisku Tuszyno w Moskwie odbył się koncert Monsters of Rock.
Wystąpili m.in. AC/DC, Metallica, The Black Crowes i Pantera. Oficjalne archiwum Metalliki potwierdza datę, miejsce i set zawierający m.in. „Enter Sandman”, „Creeping Death”, „Master of Puppets”, „One” i „Battery”.
Nie był to zwykły koncert.
Związek Sowiecki znajdował się w ostatnich miesiącach istnienia. Próba puczu w Moskwie wydarzyła się zaledwie kilka tygodni wcześniej.
Rock, przez dekady traktowany przez komunistyczne władze z podejrzliwością, grał teraz przed gigantycznym tłumem w stolicy rozpadającego się imperium.
Najlepsze zdjęcia z tamtego dnia wyglądają jak metafora epoki.
Milicja, mundury, tysiące ludzi i gitary.
System już się chwiał.
Wzmacniacze pracowały na pełną moc.
32 lata temu (1994). Bałtyk pochłania „Estonię”
W nocy z 27 na 28 września 1994 roku prom pasażerski „Estonia” płynął z Tallinna do Sztokholmu.
Warunki były bardzo ciężkie.
Około godz. 1.22 nadano sygnał Mayday. Około 1.50 statek zniknął z radarów.
Na pokładzie znajdowało się 989 osób.
Przeżyło 137. Zginęły 852 osoby.
Katastrofa pozostaje jednym z największych dramatów europejskiej żeglugi pasażerskiej czasu pokoju.
Późniejsze śledztwa skupiły się między innymi na konstrukcji furty dziobowej i sposobie, w jaki woda dostała się na pokład samochodowy.
Morze potrzebowało bardzo niewiele czasu.
Rodziny ofiar czekają na pełne odpowiedzi od ponad trzech dekad.
31 lat temu (1995). Oslo II – nadzieja, której historia nie spełniła
28 września 1995 roku w Waszyngtonie podpisano izraelsko-palestyńskie porozumienie znane jako Oslo II.
Sygnatariuszami byli przedstawiciele Izraela i Organizacji Wyzwolenia Palestyny, a dokument podpisali m.in. premier Izraela Icchak Rabin i przewodniczący OWP Jaser Arafat. Wśród świadków znajdował się prezydent USA Bill Clinton.
Porozumienie regulowało m.in. zakres palestyńskiej samorządności i zasady stopniowego wycofywania wojsk izraelskich z części Zachodniego Brzegu.
Wówczas dokument przedstawiano jako następny krok procesu pokojowego.
Rabin został zamordowany kilka tygodni później.
Proces pokojowy nigdy nie doprowadził do trwałego rozwiązania konfliktu.
Ta rocznica przypomina więc nie tylko o podpisanym dokumencie.
Przypomina również, jak wielka może być różnica między politycznym porozumieniem a rzeczywistością kolejnych dekad.
Urodzili się tego dnia
Brigitte Bardot urodziła się 28 września 1934 roku. Francuska aktorka stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli kina europejskiego lat 50. i 60., szczególnie po filmie „I Bóg stworzył kobietę”. Później porzuciła kino i skoncentrowała się na działalności związanej z ochroną zwierząt.
Mika Häkkinen urodził się 28 września 1968 roku w Finlandii. Dwukrotny mistrz świata Formuły 1 z lat 1998–1999 był jednym z największych rywali Michaela Schumachera. Oficjalna historia F1 przypomina, że wygrał 20 Grand Prix, a Schumacher wskazywał go później jako przeciwnika, którego najbardziej szanował.
Tego samego dnia 1968 roku przyszła na świat Naomi Watts, późniejsza dwukrotna nominowana do Oscara. Światową popularność przyniosły jej m.in. „Mulholland Drive”, „The Ring”, „21 gramów” i „Niemożliwe”.
Hilary Duff, urodzona 28 września 1987 roku, należała do pierwszego pokolenia gwiazd Disney Channel, które płynnie przeszły z telewizji dziecięcej do świata popu i dorosłego kina.
Odeszli tego dnia
Najbardziej znaczącą rocznicą jest dzisiaj śmierć Jana Pawła I, który zmarł w Watykanie 28 września 1978 roku. Jego niezwykle krótki pontyfikat stał się bezpośrednim wstępem do wyboru pierwszego od stuleci papieża spoza Włoch – Karola Wojtyły.
Tego dnia w muzyce
Pół wieku „Songs in the Key of Life”
Dzisiejsza data ma muzyczny gigant.
28 września 1976 roku – według katalogu Apple Music oraz archiwum poświęconego twórczości artysty – ukazało się w USA „Songs in the Key of Life” Stevie Wondera. Warto zaznaczyć, że część materiałów Motown podaje jako premierę 8 października; dlatego datowanie albumu nie jest w źródłach całkowicie jednolite.
Sama pozycja płyty nie budzi już żadnych sporów.
To jeden z najwyżej cenionych albumów soulowych i popowych XX wieku.
„Sir Duke”, „I Wish”, „Isn’t She Lovely”, „As”, „Pastime Paradise” – Wonder stworzył płytę przypominającą wielkie miasto, w którym każda ulica prowadzi gdzie indziej.
Jest tu funk, jazz, soul, pop, elektronika i muzyka latynoska.
Album mówi jednocześnie o miłości, rasie, dzieciństwie, biedzie, rodzinie i społecznej odpowiedzialności.
Nie brzmi jak zbiór piosenek.
Brzmi jak cały świat zamknięty na winylu.
39 lat temu Pixies ruszają z „Come On Pilgrim”
28 września 1987 roku 4AD wydało „Come On Pilgrim”, debiutanckie wydawnictwo Pixies.
Osiem krótkich utworów wystarczyło, aby wyłonił się język, który kilka lat później będzie słychać u dziesiątek zespołów alternatywnych.
Cisza.
Wybuch.
Melodia.
Wrzeszczący Black Francis.
Bas Kim Deal.
„Caribou”, „Vamos”, „I've Been Tired”.
Kurt Cobain później otwarcie mówił o inspiracji Pixies przy budowaniu dynamiki Nirvany.
Grunge jeszcze nie opanował świata.
Jego alfabet właśnie powstawał.
35 lat temu Metallica podbija Moskwę
Moskwa 1991 roku była miejscem, gdzie polityczna historia spotkała muzykę w sposób niemal zbyt symboliczny.
Metallica wyszła na scenę 28 września na lotnisku Tuszyno. Oficjalne archiwum zespołu dokumentuje koncert, a późniejsze wydawnictwa Metalliki zachowały nagrania m.in. „One” i „Battery”.
Zaledwie kilka lat wcześniej podobny obraz byłby trudny do wyobrażenia.
Teraz tłum pod Moskwą śpiewał „Enter Sandman”.
Imperium sowieckie miało przed sobą mniej niż trzy miesiące życia.
Tego dnia w sporcie
Ted Williams – rekord zamiast bezpiecznej kalkulacji
W 1941 roku Ted Williams mógł ostatniego dnia sezonu usiąść na ławce i zabezpieczyć statystyczny wynik ponad .400.
Nie zrobił tego.
Zagrał.
W dwóch spotkaniach zaliczył sześć trafień w ośmiu podejściach i zakończył sezon ze średnią 406.
Sport kocha liczby.
Jeszcze bardziej kocha historie o ludziach, którzy ryzykują piękną liczbę po to, żeby naprawdę na nią zasłużyć.
Mika Häkkinen kończy 58 lat
Dzisiejsze urodziny dwukrotnego mistrza świata Formuły 1 są dobrym pretekstem, by przypomnieć jedną z najważniejszych rywalizacji końca lat 90.
Häkkinen kontra Schumacher.
McLaren kontra Ferrari.
Fin był niezwykle szybki, oszczędny w słowach i prawie całkowicie pozbawiony celebryckiego sposobu bycia. Formuła 1 zapamiętała go przede wszystkim za to, co robił za kierownicą.
Sport dziś: Szwecja – Polska
Wieczorem najważniejszym wydarzeniem dla polskich kibiców będzie mecz Szwecja – Polska w Lidze Narodów UEFA.
Spotkanie rozpocznie się o 20.45 na Strawberry Arena w Solnej. Polska rozpoczęła tę edycję rozgrywek od bezbramkowego remisu z Bośnią i Hercegowiną, natomiast Szwecja wygrała z Rumunią 2:1.
Dla Polaków będzie to okazja do zdobycia pierwszego zwycięstwa w grupie.
Wieczorem kalendarium przestanie więc być zamkniętym dokumentem.
Dopisze do siebie wynik z 2026 roku.
Tomaszów Mazowiecki – lokalny ślad historii
Generał, który przyjmował kapitulację Warszawy, trafia do Spały
Nie znalazłem mocnego, jednoznacznie udokumentowanego wydarzenia, które rozegrałoby się dokładnie 28 września w Tomaszowie Mazowieckim lub powiecie.
Ale dzisiejsza rocznica kapitulacji Warszawy ma bardzo wyraźne spalskie echo.
Akt kapitulacji stolicy przyjął ze strony niemieckiej gen. Johannes Blaskowitz. Kilka dni wcześniej, 25 września, Hitler ustanowił Naczelne Dowództwo Wojskowe „Wschód” – Oberost – którego siedzibę ulokowano w Spale. W październiku właśnie Blaskowitz stanął na czele tej struktury.
To jedna z tych historii, które pokazują, że wojna światowa nie była dla naszego regionu odległą mapą w podręczniku.
Człowiek podpisujący po niemieckiej stronie dokument kończący obronę Warszawy kilka tygodni później kierował strukturą wojskową działającą ze Spały.
Dawna rezydencja prezydentów Rzeczypospolitej stała się siedzibą okupacyjnego dowództwa.
W pobliskich Konewce i Jeleniu zaczęto później budować potężne żelbetowe schrony dla pociągów sztabowych.
A pod nosem niemieckiego dowództwa pracował polski wywiad
Historia ma jeszcze drugą stronę.
W Spale działała placówka wywiadowcza Związku Walki Zbrojnej, związana z Obwodem Tomaszów Mazowiecki. Organizował ją Roman Wojewódzki, a lokalną komórką kierował Ignacy Stadziński.
Niemcy mieli sztab.
Polacy próbowali zaglądać mu przez ramię.
To może być najlepszy lokalny komentarz do 28 września 1939 roku.
Warszawa podpisała kapitulację.
Ale wojna tomaszowian z okupantem dopiero się zaczynała.
Dzisiejszy Tomaszów: dwie komisje przed wtorkową sesją
Dzisiejszy lokalny kalendarz jest znacznie spokojniejszy, choć samorządowo zapowiada się pracowicie.
O godz. 14.00 obraduje miejska Komisja Budżetu i Działalności Gospodarczej, dzień przed XXXIX sesją Rady Miejskiej. Oficjalny System Rada potwierdza termin obu posiedzeń.
Pół godziny później, o 14.30, rozpocznie się XXXVI posiedzenie Komisji Skarg, Wniosków i Petycji Rady Powiatu Tomaszowskiego.
Wśród spraw, które mają być analizowane, znalazł się m.in. wniosek dotyczący transmisji i publikowania posiedzeń komisji oraz skarga dotycząca sytuacji w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym. W tej drugiej sprawie na obecnym etapie istnieją zarzuty przedstawione w skardze – komisja dopiero ma się nimi zajmować, więc nie można traktować ich jako ustalonych faktów.
Historia dzisiejszego dnia pokazuje zresztą, jak szybko zmieniają się dekoracje państwa.
W 1939 roku podpisywano kapitulację stolicy i wyznaczano okupacyjne granice.
W 2026 roku spór dotyczy tego, czy obywatel powinien móc włączyć komputer i zobaczyć, jak pracuje komisja samorządowa.
Skala jest nieporównywalna.
Ale pytanie o państwo pozostaje podobne:
kto podejmuje decyzje i ile obywatel może o nich wiedzieć?
Napisz komentarz
Komentarze