Dziś jest wtorek, 29 września 2026 roku. To 272. dzień roku – do jego końca pozostają 93 dni. Imieniny obchodzą przede wszystkim Michał, Gabriel, Rafał i Michalina, a w kalendarzu liturgicznym przypada święto archaniołów Michała, Gabriela i Rafała. W Tomaszowie Mazowieckim słońce wschodzi dziś około 6.36, a zachodzi około 18.25; dzień potrwa niespełna 11 godzin i 49 minut.
29 września jest także Światowym Dniem Serca. World Heart Federation prowadzi tegoroczną kampanię pod hasłem „Don’t Miss a Beat”, zwracając uwagę na choroby układu krążenia, które długo mogą nie dawać oczywistych objawów. Tego samego dnia ONZ obchodzi Międzynarodowy Dzień Świadomości o Stratach i Marnotrawstwie Żywności, przypominając, że wraz z wyrzuconym jedzeniem marnowane są także woda, ziemia, energia i praca potrzebne do jego produkcji.
Kalendarium historyczne
357 lat temu (1669). Michał Korybut Wiśniowiecki zakłada koronę
29 września 1669 roku w Krakowie koronowano Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Na tron został wybrany kilka miesięcy wcześniej, po abdykacji Jana Kazimierza, w atmosferze głębokiej nieufności szlachty wobec zagranicznych kandydatów. Syn słynnego Jeremiego Wiśniowieckiego miał symbolizować powrót do „swojskiego” monarchy, niezwiązanego z wielkimi europejskimi dworami. Nadzieje szybko zderzyły się jednak z brutalnością polityki: Rzeczpospolitą rozdzierał konflikt malkontentów z regalistami, a państwo stanęło wobec rosnącego zagrożenia osmańskiego. Panowanie Wiśniowieckiego potrwało tylko cztery lata i przypadło na jeden z trudniejszych momentów XVII wieku.
139 lat temu (1887). W gazecie pojawia się Wokulski
29 września 1887 roku „Kurier Codzienny” rozpoczął publikację „Lalki” Bolesława Prusa w odcinkach. Pierwszy fragment ukazał się w porannym dodatku do gazety. Dziś trudno wyobrazić sobie kanon polskiej literatury bez Stanisława Wokulskiego, Izabeli Łęckiej, Rzeckiego i obrazu Warszawy, w której arystokratyczny salon sąsiaduje z biedą Powiśla. Wtedy jednak czytelnik nie dostawał całej powieści naraz – musiał czekać na kolejny numer, jak współczesny widz na następny odcinek serialu. Ten sposób publikacji wpływał na tempo narracji i budował napięcie. „Lalka” stała się później czymś znacznie większym niż romans niespełnionego kupca: portretem społeczeństwa rozdartego między romantycznymi marzeniami a kapitalistyczną nowoczesnością.
88 lat temu (1938). Monachium – pokój kupiony cudzym terytorium
29 września 1938 roku rozpoczęła się konferencja monachijska, w której udział wzięli Adolf Hitler, Benito Mussolini, Neville Chamberlain i Édouard Daladier. Nie zaproszono natomiast przedstawicieli Czechosłowacji, choć to właśnie jej terytorium było przedmiotem negocjacji. Wielka Brytania i Francja zgodziły się na przekazanie Niemcom Sudetów, licząc, że ustępstwo zaspokoi Hitlera i pozwoli uniknąć europejskiej wojny. Niemieckie wojska zaczęły zajmować te tereny od 1 października. Kilka miesięcy później Hitler złamał złożone obietnice i zajął pozostałą część Czech. Układ monachijski stał się symbolem polityki appeasementu – wiary, że agresora można zatrzymać, oddając mu po kawałku to, czego żąda.
87 lat temu (1939). Modlin milknie
29 września 1939 roku skapitulowała Twierdza Modlin. Polscy żołnierze pod dowództwem gen. Wiktora Thommée bronili kompleksu mimo bombardowań, ostrzału artyleryjskiego i dramatycznego wyczerpywania się zapasów. Według IPN w czasie obrony zginęło około 1300 Polaków, w tym około 50 oficerów i podchorążych. Warunki kapitulacji przewidywały zwolnienie oficerów do domów; część z nich wkrótce weszła do konspiracji. Modlin padł dzień po Warszawie, ale kampania wrześniowa jeszcze się nie skończyła – bronił się Hel, walczyła też grupa gen. Franciszka Kleeberga. Kapitulacja Modlina nie była zamknięciem polskiej wojny. Była zmianą jej formy.
87 lat temu (1939). Państwo przechodzi przez granicę
Tego samego dnia wydarzyło się coś, co z perspektywy następnych sześciu lat miało fundamentalne znaczenie. Prezydent Ignacy Mościcki, internowany w Rumunii, podpisał w Bicaz rezygnację z urzędu i wyznaczył następcę – Władysława Raczkiewicza. Nowy prezydent zdymisjonował rząd Felicjana Sławoja-Składkowskiego, a stanowisko premiera objął gen. Władysław Sikorski. Oznaczało to zachowanie konstytucyjnej ciągłości państwa mimo okupacji całego kraju. Polska traciła terytorium, lecz nie znikała z mapy prawa międzynarodowego. Wkrótce jej rząd będzie działał najpierw we Francji, a później w Londynie, stojąc za Polskimi Siłami Zbrojnymi walczącymi u boku aliantów.
87 lat temu (1939). Władysław Anders trafia do sowieckiej niewoli
Wrześniowy dramat ma jeszcze jednego bohatera dzisiejszej daty. 29 września 1939 roku gen. Władysław Anders został wzięty do niewoli sowieckiej w okolicach Lwowa. Był ranny i trafił później do ciężkich więzień – m.in. na moskiewską Łubiankę. Przesłuchiwano go, bito i próbowano nakłonić do współpracy z Armią Czerwoną. Niespełna dwa lata później, po układzie Sikorski–Majski, opuści więzienie i stanie na czele tworzonej w ZSRR Armii Polskiej. Ta sama biografia prowadzi więc od sowieckiej celi do Monte Cassino.
85 lat temu (1941). Babi Jar – dwa dni, 33 771 ofiar
29 września 1941 roku rozpoczęła się masowa egzekucja Żydów w Babim Jarze pod Kijowem. Niemieckie władze okupacyjne nakazały Żydom stawić się w wyznaczonym miejscu z dokumentami, pieniędzmi i rzeczami osobistymi. Ofiary prowadzono do wąwozu, zmuszano do rozbierania się i mordowano grupami. Według raportów Einsatzgruppen tylko 29 i 30 września zabito tam 33 771 osób. Za akcję odpowiadały jednostki SS, niemieckiej policji i formacje pomocnicze kierowane przez Einsatzgruppe C. W następnych latach Babi Jar pozostawał miejscem kolejnych egzekucji Żydów, Romów, sowieckich jeńców i cywilów. To jeden z najbardziej przejmujących symboli Holokaustu dokonywanego przez masowe rozstrzeliwania, jeszcze zanim komory gazowe stały się głównym narzędziem przemysłowego mordu.
72 lata temu (1954). Europa buduje laboratorium zamiast murów
29 września 1954 roku weszła w życie konwencja powołująca CERN – Europejską Organizację Badań Jądrowych. Państw założycielskich było dwanaście, a idea rodziła się w Europie wciąż odbudowującej się po II wojnie światowej. CERN miał zatrzymać odpływ najlepszych naukowców za Atlantyk i stworzyć miejsce, w którym kraje niedawno walczące ze sobą będą wspólnie badały najbardziej podstawowe prawa natury. Z czasem laboratorium pod Genewą stało się jednym z najważniejszych centrów fizyki na świecie. Polska dołączyła do CERN w 1991 roku. Historia tej instytucji jest pięknym kontrapunktem dla wielu rocznic 29 września: nie granice, nie armie, lecz współpraca poprzez naukę. CERN
69 lat temu (1957). Katastrofa, o której prawie nikt nie miał wiedzieć
29 września 1957 roku doszło do poważnej awarii w sowieckim kompleksie atomowym Majak na Uralu. Eksplodował zbiornik zawierający wysokoaktywne odpady promieniotwórcze. Według materiałów Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej powstał tzw. Wschodniouralski Ślad Radioaktywny obejmujący obszar ponad 20 tys. kilometrów kwadratowych. Z najbardziej skażonych terenów ewakuowano mieszkańców wielu miejscowości, a pola wyłączano z użytkowania. Wydarzenie przeszło do historii jako katastrofa kysztymska – jeden z najpoważniejszych wypadków jądrowych przed Czarnobylem.
47 lat temu (1979). Jan Paweł II ląduje w Irlandii
29 września 1979 roku Jan Paweł II rozpoczął podróż apostolską do Irlandii. Po wylądowaniu w Dublinie mówił, że stawia stopę na irlandzkiej ziemi jako „pielgrzym wiary”. Tego samego dnia odprawił wielką mszę w Phoenix Park oraz udał się do Droghedy. W kraju naznaczonym przemocą konfliktu północnoirlandzkiego jego wystąpienia mocno akcentowały pojednanie i odrzucenie przemocy. Dla papieża z Polski była to dopiero pierwsza faza pontyfikatu, który później będzie splatał religię z wielką polityką końca XX wieku.
38 lat temu (1988). Discovery wraca w kosmos po Challengerze
Przez 32 miesiące amerykańskie wahadłowce pozostawały na Ziemi. Po katastrofie Challengera ze stycznia 1986 roku NASA musiała przebudować elementy programu i ponownie udowodnić, że potrafi bezpiecznie wysyłać ludzi na orbitę. 29 września 1988 roku wystartował wahadłowiec Discovery w misji STS-26. Na pokładzie znajdowało się pięciu astronautów, a głównym zadaniem było wyniesienie satelity systemu Tracking and Data Relay Satellite. Start stał się wydarzeniem psychologicznym równie ważnym jak technicznym. Amerykanie wracali w kosmos po tragedii, która dwa i pół roku wcześniej zatrzymała cały program promów
18 lat temu (2008). Kongres mówi „nie”, Wall Street spada
29 września 2008 roku amerykańska Izba Reprezentantów odrzuciła plan ratunkowy dla sektora finansowego wart 700 miliardów dolarów. Głosowanie zakończyło się wynikiem 228 do 205 przeciwko projektowi. Rynek zareagował gwałtownymi spadkami, bo inwestorzy zaczęli obawiać się, że rząd nie zdoła zatrzymać kryzysu kredytowego po upadku Lehman Brothers. Był to jeden z tych dni, kiedy abstrakcyjne słowo „kryzys” przestało należeć do ekonomistów i trafiło do portfeli zwykłych ludzi. Ostatecznie zmodyfikowany pakiet ratunkowy został przyjęty kilka dni później, ale wielki kryzys finansowy 2008 roku zdążył już rozlać się poza Wall Street
Urodzili się tego dnia
Józef Wybicki urodził się 29 września 1747 roku w Będominie na Kaszubach. Polityk, prawnik, uczestnik konfederacji barskiej i insurekcji kościuszkowskiej przeszedł do historii przede wszystkim jako autor słów „Pieśni Legionów Polskich we Włoszech”, późniejszego „Mazurka Dąbrowskiego”. Piosenka napisana dla legionistów Dąbrowskiego stała się jednym z najmocniejszych symboli narodowej ciągłości w czasach, kiedy Polski nie było na mapie.
Lech Wałęsa urodził się 29 września 1943 roku w Popowie. Elektryk Stoczni Gdańskiej, przywódca strajku w sierpniu 1980 roku i symbol „Solidarności” otrzymał w 1983 roku Pokojową Nagrodę Nobla za pokojową walkę o wolne związki zawodowe i prawa człowieka. W 1990 roku został wybrany prezydentem Rzeczypospolitej. Jego życiorys jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich symboli końca zimnej wojny.
Kevin Durant urodził się 29 września 1988 roku. Jeden z najwybitniejszych koszykarzy swojego pokolenia został wybrany z drugim numerem draftu NBA w 2007 roku i przez lata należał do najskuteczniejszych strzelców ligi. Dziś kończy 38 lat.
Odeszli tego dnia
Émile Zola zmarł 29 września 1902 roku w Paryżu w wyniku zatrucia tlenkiem węgla. Był jednym z najważniejszych twórców naturalizmu, autorem cyklu „Rougon-Macquartowie”, ale także pisarzem, który wszedł w sam środek politycznego huraganu sprawy Dreyfusa. Jego słynne „J’accuse…!” pokazało, że literatura może przestać obserwować rzeczywistość z bezpiecznej odległości i sama stać się uczestnikiem historii.
W.H. Auden zmarł 29 września 1973 roku w Wiedniu. Brytyjsko-amerykański poeta należał do najbardziej wpływowych autorów anglojęzycznych XX wieku, łącząc w swojej twórczości politykę, religię, miłość, psychologię i doświadczenie totalitaryzmów. Jego poezja potrafiła być jednocześnie intelektualna i przejmująco osobista.
Tego dnia w muzyce
40 lat temu: Iron Maiden rusza „gdzieś w czasie”
29 września 1986 roku ukazał się „Somewhere in Time” Iron Maiden. Album nagrany pod okiem Martina Bircha przyniósł m.in. „Caught Somewhere in Time”, „Wasted Years”, „Stranger in a Strange Land” i epickiego „Alexander the Great”. Po ciężkim, niemal historyczno-wojennym „Powerslave” zespół skierował wzrok ku przyszłości – już sama okładka Dereka Riggsa wyglądała jak kadr z „Blade Runnera” przeniesiony do świata Eddiego. Czterdzieści lat później „Wasted Years” pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych utworów grupy, a cała płyta jest symbolem okresu, w którym klasyczny heavy metal otwierał się na bardziej futurystyczne brzmienia.
34 lata temu: „Dirt” Alice in Chains
29 września 1992 roku Alice in Chains wydało „Dirt”. Trudno znaleźć płytę, która lepiej oddawałaby mroczną stronę sceny Seattle. „Them Bones”, „Down in a Hole”, „Rooster”, „Angry Chair” i „Would?” nie były pocztówką z modnego grunge’owego miasta, lecz muzyką duszną, ciężką i pełną tematów uzależnienia, samotności i autodestrukcji. Głos Layne’a Staleya i harmonie z Jerrym Cantrellem stworzyły brzmienie natychmiast rozpoznawalne. „Dirt” do dziś pozostaje jednym z najważniejszych albumów rockowych początku lat 90.
28 lat temu: OutKast pokazuje, że centrum hip-hopu może leżeć w Atlancie
29 września 1998 roku ukazał się „Aquemini” OutKast. Big Boi i André 3000 połączyli południowy hip-hop z funkiem, soulem, psychodelią i pomysłami, które wymykały się obowiązującym wówczas szufladkom. Na płycie znalazły się m.in. „Rosa Parks”, „Da Art of Storytellin’”, „SpottieOttieDopaliscious” i „Liberation”. Apple Music trafnie opisuje album jako mieszankę tego, co głęboko południowe, z tym, co niemal kosmiczne. Z perspektywy lat widać jeszcze coś: „Aquemini” zapowiadało moment, w którym Atlanta przestanie być peryferiami rapu i stanie się jednym z jego światowych centrów.
Tego dnia w sporcie
72 lata temu. „The Catch” Williego Maysa
29 września 1954 roku Willie Mays wykonał jeden z najsłynniejszych chwytów w historii baseballu. W ósmej rundzie pierwszego meczu World Series Vic Wertz posłał piłkę głęboko w środek pola. Mays ruszył za nią plecami do boiska i złapał ją nad ramieniem po biegu w kierunku ogrodzenia. MLB przypomina, że piłka przeleciała około 425 stóp, a chwyt zapobiegł zdobyciu prowadzenia przez Cleveland. New York Giants wygrali później mecz 5:2, a następnie całą serię. Fotografia Maysa odwróconego tyłem do boiska weszła do sportowej ikonografii podobnie jak gesty Muhammada Alego czy finisz olimpijskiego sprintera – chwila zamrożona w sekundzie, która zaczyna żyć własnym życiem.
Sport dziś
W światowym tenisie kończą się dziś kwalifikacje do China Open 2026 w Pekinie. Losowanie głównej drabinki jest już gotowe, a właściwa rywalizacja rozpocznie się w środę, 30 września. W turnieju wystąpi Iga Świątek, triumfatorka imprezy z 2023 roku; w potencjalnym ćwierćfinale może trafić na Coco Gauff, która zwyciężyła w Pekinie rok później. To jeden z ostatnich wielkich turniejów WTA 1000 tej części sezonu.
Tomaszów Mazowiecki – lokalny ślad historii
Dokładnie 15 lat temu, 29 września 2011 roku, Młodzieżowy Dom Kultury w Tomaszowie Mazowieckim otrzymał imię rotmistrza Witolda Pileckiego. Uroczystość przy ul. Mościckiego 3 współorganizował łódzki oddział Instytutu Pamięci Narodowej oraz nowo powstały wówczas Klub Historyczny im. gen. Stefana Roweckiego „Grota”. Odsłonięto tablicę pamiątkową i pokazano wystawę poświęconą Pileckiemu. Szczególnym gościem był Andrzej Pilecki, syn rotmistrza.
Ta data dobrze wpisuje się w wrześniową pamięć o Polskim Państwie Podziemnym. Pilecki należał do ludzi, których życiorysy brzmią jak scenariusz filmu, choć wydarzyły się naprawdę: konspiracja, dobrowolne przedostanie się do Auschwitz, organizacja siatki oporu w obozie, ucieczka, Powstanie Warszawskie, a po wojnie aresztowanie przez komunistyczne służby i śmierć po procesie, który dziś pozostaje symbolem stalinowskiego bezprawia. Tomaszowska placówka otrzymała więc patrona, którego nazwisko jest jednocześnie lekcją odwagi i ostrzeżeniem przed państwem używającym prawa jako narzędzia represji.
A dzisiejszy Tomaszów ma także całkiem współczesny punkt kalendarza. O godz. 11.00 rozpoczyna się XXXIX sesja Rady Miejskiej Tomaszowa Mazowieckiego w Urzędzie Miasta przy ul. P.O.W. 10/16. Radni mają zająć się m.in. zmianami w budżecie i Wieloletniej Prognozie Finansowej, dotacją na prace przy zabytku, sprzedażą kilku miejskich nieruchomości oraz powołaniem nowych członków Rady Muzeum im. Antoniego hr. Ostrowskiego. W porządku znalazły się też sprawozdania z działalności Prezydenta Miasta i Prezydium Rady.
To ciekawy splot dat. 29 września 1887 roku Polacy czytali pierwszy odcinek „Lalki”, w 1939 roku bronili ciągłości swojego państwa, w 2011 roku Tomaszów przypominał Pileckiego, a dziś lokalny samorząd obraduje nad sprawami miasta. Historia rzadko zamyka się w muzealnej gablocie. Najczęściej trwa dalej – tylko bohaterowie, dekoracje i język dokumentów się zmieniają.
Napisz komentarz
Komentarze