Ekspertka: w sprawie pornografii dziecięcej i deepfake’ów zawiodło stosowanie prawa

Polskie prawo karne należy do najbardziej restrykcyjnych na świecie, jeśli chodzi o zwalczanie pornografii dziecięcej, jednak w praktyce nie zawsze zapewnia ofiarom ochronę przed nowymi formami przemocy seksualnej w internecie – oceniła w rozmowie z PAP Amanda Krać-Batyra. Jej zdaniem problemem nie jest brak przepisów, lecz sposób ich stosowania przez organy ścigania, które nie nadążają za rozwojem technologii, w tym narzędzi opartych na sztucznej inteligencji (AI).

Jako przykład wskazała sprawę uczennicy z Mazowsza, której wizerunek wykorzystano do stworzenia pornograficznych materiałów typu deepfake. Postępowanie zostało początkowo umorzone, mimo że Kodeks karny penalizuje nie tylko rozpowszechnianie, ale również posiadanie treści pornograficznych z udziałem małoletnich, także w formie animacji czy materiałów wytworzonych lub przetworzonych cyfrowo.

– Zawiodło przede wszystkim stosowanie prawa, a nie jego brak. Organy ścigania bardzo często patrzyły na takie sprawy wyłącznie przez pryzmat jednego przepisu i jeśli uznawały, że nie spełnia on wszystkich znamion przestępstwa, postępowanie było umarzane – powiedziała Krać-Batyra.

Wyjaśniła, że kluczowy problem dotyczy interpretacji przepisów odnoszących się do pornografii dziecięcej, które wymagają, by małoletni był przedstawiony w trakcie czynności seksualnej. W praktyce oznacza to, że nawet fotorealistyczne, nagie wizerunki dzieci wygenerowane przez AI mogą nie zostać uznane za przestępstwo, jeśli nie przedstawiają konkretnego aktu seksualnego. W jej ocenie jest to jedna z najpoważniejszych luk systemowych.

Zaznaczyła, że w sprawie z Mazowsza istniały podstawy do zastosowania innych przepisów, m.in. dotyczących bezprawnego utrwalania i rozpowszechniania wizerunku osoby bez jej zgody, zwłaszcza w kontekście seksualnym i wobec osoby małoletniej.

Przywołała także inne przypadki ze swojej praktyki biegłej: posiadanie realistycznych grafik AI przedstawiających nagie dzieci, problemy z ustaleniem, czy materiały przedstawiają realne dzieci, oraz konieczność identyfikacji ofiar i objęcia ich ochroną.

Zwróciła uwagę na sprawę znaną pod kryptonimem „Różowa piżamka”, która ujawniła skalę internetowych sieci przestępczych wykorzystujących dzieci, w tym czaty wideo, manipulację i archiwizowanie materiałów.

Podkreśliła, że treści wytwarzane przez AI stanowią poważne zagrożenie: normalizacja przemocy seksualnej wobec dzieci, eskalacja zachowań przestępczych, rosnąca skala zjawiska oraz fakt, że duża część przestępczości odbywa się w otwartym internecie, a nie tylko w darknecie.

W jej ocenie realną poprawę ochrony dzieci mogłoby przynieść wprowadzenie skutecznej odpowiedzialności prawnej platform internetowych i realnych konsekwencji dla globalnych firm technologicznych za treści publikowane i rozpowszechniane na ich platformach.

Mira Suchodolska (PAP)