Słodkie napoje w dzieciństwie mogą wrócić po latach. Nowe badanie ostrzega przed ryzykiem nadciśnienia

 Wyniki badania opublikowanego w czasopiśmie „Circulation” pokazują, że nie tylko ilość cukru ma znaczenie. Kluczowe może być również to, skąd pochodzi fruktoza. Inaczej organizm reaguje na całe owoce, a inaczej na słodzone napoje czy duże ilości soków owocowych.

Nadciśnienie coraz częściej dotyczy młodych

Nadciśnienie tętnicze od lat jest jednym z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego. Na świecie dotyczy ponad miliarda osób i wiąże się z milionami zgonów rocznie. Przez długi czas kojarzono je głównie z wiekiem dojrzałym i starością. Dziś lekarze coraz częściej mówią o nadciśnieniu u młodych dorosłych, nastolatków, a nawet dzieci.

To ważna wiadomość również dla rodziców z Tomaszowa Mazowieckiego i powiatu tomaszowskiego. Bo problem nie zaczyna się w gabinecie kardiologa. Często zaczyna się znacznie wcześniej: w sklepie, przy szkolnym automacie, w plecaku dziecka, na treningu, na wycieczce, podczas rodzinnego grilla czy wakacyjnego spaceru nad Pilicą.

25 lat obserwacji i ponad 25 tysięcy uczestników

Autorzy badania analizowali dane z Growing Up Today Study, długofalowego projektu obejmującego 25 749 uczestników. Pierwsza faza rozpoczęła się w 1996 roku i objęła dzieci w wieku od 9 do 14 lat. Druga ruszyła w 2004 roku i objęła dzieci oraz młodzież w wieku od 9 do 16 lat.

Uczestników obserwowano aż do 2021 roku. W tym czasie regularnie zbierano informacje o ich diecie, stylu życia i stanie zdrowia. Średni wiek uczestników na początku badania wynosił 12 lat, a na koniec obserwacji — 36 lat.

Około 6 procent uczestników zgłosiło rozpoznanie nadciśnienia tętniczego w czasie 25-letniej obserwacji.

Nie każda fruktoza działa tak samo

Fruktoza występuje naturalnie w owocach, ale jest też ważnym składnikiem wielu słodzonych napojów. Naukowcy zwracają uwagę, że jej metabolizm w wątrobie może sprzyjać niekorzystnym zmianom, między innymi wzrostowi poziomu kwasu moczowego i cholesterolu VLDL. To z kolei może zwiększać ryzyko chorób kardiometabolicznych.

Jednak badanie pokazuje coś bardzo istotnego: całkowite spożycie fruktozy nie było samo w sobie związane ze zwiększonym ryzykiem nadciśnienia. Znaczenie miało źródło.

Najwyższe spożycie napojów słodzonych cukrem, czyli dwóch lub więcej porcji dziennie, wiązało się z wyższym ryzykiem nadciśnienia. Podobnie było w przypadku dużych ilości soków owocowych — 1,5 porcji dziennie lub więcej.

Inaczej wyglądała sytuacja w przypadku całych owoców. Ich spożycie nie wykazało związku ze zwiększonym ryzykiem nadciśnienia.

Sok to nie to samo co owoc

To jedna z najważniejszych lekcji płynących z badania. Sok owocowy bywa traktowany jako zdrowy zamiennik napoju gazowanego. I rzeczywiście — zawiera witaminy, minerały i polifenole. Problem zaczyna się wtedy, gdy dziecko pije go dużo i regularnie.

Cały owoc zawiera błonnik, który spowalnia wchłanianie cukrów i daje uczucie sytości. W procesie produkcji soku część tych korzystnych składników zostaje utracona. Zostaje natomiast płynna forma cukru, którą łatwo wypić szybko i w dużej ilości.

Naukowcy zaobserwowali możliwy wzór zależności w kształcie litery J. Oznacza to, że niewielkie ilości soku nie muszą być szkodliwe, a nawet mogą wiązać się z pewnymi korzyściami. Ale przy większym spożyciu potencjalne korzyści mogą zostać zniwelowane przez nadmiar fruktozy.

Co zamiast słodkiego napoju?

Analiza substytucyjna przyniosła bardzo praktyczne wnioski. Zastąpienie jednej porcji napoju słodzonego cukrem jedną porcją owoców wiązało się z niższym o 22 procent ryzykiem nadciśnienia. Zamiana na mleko oznaczała ryzyko niższe o 13 procent, a na wodę — o 9 procent.

Podobnie zastąpienie jednej porcji soku owocowego porcją całych owoców wiązało się z niższym o 19 procent ryzykiem nadciśnienia.

To nie brzmi jak rewolucja. Raczej jak powrót do prostoty: woda zamiast oranżady, jabłko zamiast kartonika soku, mleko zamiast słodzonego napoju po treningu.

Uwaga na izotoniki i napoje „sportowe”

Badanie zwraca uwagę nie tylko na klasyczne napoje gazowane. Z wyższym ryzykiem nadciśnienia wiązały się także dosładzane napoje izotoniczne dla sportowców.

To ważne, bo wielu rodziców traktuje je jako coś „technicznego”, niemal profesjonalnego — napój po wysiłku, treningu, meczu czy zajęciach sportowych. Tymczasem część takich produktów zawiera dużo cukru, fruktozy i sodu. Wypijane regularnie, szczególnie bez rzeczywistej potrzeby, mogą dokładać organizmowi kalorii i zaburzać równowagę płynów.

Dziecko po zwykłych zajęciach WF, treningu piłki nożnej czy jeździe na rowerze najczęściej nie potrzebuje kolorowego napoju z reklam sportowych. Potrzebuje wody, odpoczynku i normalnego posiłku.

To nie jest wojna z owocami

Wnioski z badania nie są argumentem przeciwko owocom. Wręcz przeciwnie. Autorzy wskazują, że całe owoce, woda i mleko są lepszymi alternatywami dla słodkich napojów i dużych ilości soków.

Owoce zawierają błonnik, polifenole i inne składniki odżywcze, które mogą chronić organizm przed niekorzystnym wpływem cukrów prostych. Problemem nie jest więc jabłko, gruszka czy garść malin. Problemem jest sytuacja, w której owoce zostają zastąpione płynnym cukrem w butelce, kartonie lub puszce.

Małe wybory, długie konsekwencje

Rodzicielstwo składa się z tysięcy drobnych decyzji. Nie każda butelka soku jest katastrofą, nie każdy słodzony napój oznacza chorobę. Ale codzienny nawyk może po latach stać się rachunkiem wystawionym przez organizm.

Naukowcy podkreślają, że wyniki badania wspierają zalecenia ograniczania nadmiernego spożycia napojów słodzonych cukrem i soków owocowych. Zwłaszcza u dzieci i młodzieży, u których nawyki żywieniowe dopiero się kształtują.

W praktyce najważniejszy komunikat dla rodziców jest prosty: nie trzeba straszyć dzieci jedzeniem, ale warto uczyć je mądrych wyborów. Woda nie jest karą. Owoc nie jest gorszą wersją soku. A kolorowy napój z cukrem nie powinien być codziennym elementem dzieciństwa.

Bo dzieciństwo, jak dobry film, zostaje z nami na długo. Także w tętnicach.

Mogę też przygotować krótszą wersję pod Facebooka albo mocniejszą wersję publicystyczną z lokalnym akcentem: szkoły, automaty, sklepiki i „zdrowe” soki w dziecięcych plecakach.