Dziś w kraju i na świecie (środa, 1 października)

417 lat temu (1608) na pokładzie statku Mary and Margaret przybyło do kolonii Jamestown w Wirginii pięciu pierwszych polskich imigrantów do Ameryki Północnej.

208 lat temu (1817) na Uniwersytecie Wileńskim powstało tajne Towarzystwo Filomatów, którego założycielami byli m.in.: Józef Jeżowski, Tomasz Zan, Adam Mickiewicz i Jan Czeczot.

166 lat temu (1859) w Warszawie ukazał się pierwszy numer „Tygodnika Ilustrowanego”.

87 lat temu (1938) rząd Czechosłowacji przyjął polskie ultimatum dotyczące odstąpienia części Śląska Cieszyńskiego, tzw. Zaolzia.

84 lata temu (1941) w Wilnie Niemcy rozpoczęli trwającą do grudnia 1942 r. akcję eksterminacyjną, w czasie której zamordowano około 33,5 tys. Żydów.

79 lat temu (1946) Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze ogłosił wyroki na zbrodniarzy wojennych III Rzeszy, których oskarżono o popełnienie czterech rodzajów zbrodni: uczestnictwo w spisku w celu popełnienia zbrodni międzynarodowej, zbrodni przeciwko pokojowi, zbrodni wojennych oraz zbrodni przeciwko ludzkości.

74 lata temu (1951) Izba Reprezentantów Kongresu USA powołała komisję do zbadania sprawy Zbrodni Katyńskiej.

74 lata temu (1951) w Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie odbyła się inauguracja pierwszego roku akademickiego.

22 lata temu (2003) w Warszawie zmarł Zbigniew Lengren (ur. 1919), rysownik, satyryk, karykaturzysta, autor aforyzmów i fraszek, twórca postaci Profesora Filutka, którego przygody zamieszczał przez ponad 50 lat w „Przekroju”.

KRAJ

Prezydent Karol Nawrocki weźmie udział w uroczystej inauguracji roku akademickiego 2025/2026 Politechniki Gdańskiej.

Uroczystość odbędzie się w auli gmachu głównego uczelni. Rozpocznie się o godz. 11:15 przemówieniem inauguracyjnym rektora PG prof. Krzysztofa Wildego. Następnie zaplanowano przemówienie prezydenta RP. Uczelnia podała, że w wydarzeniu wezmą udział: ministra edukacji Barbara Nowacka, posłowie i senatorowie RP, przedstawiciele samorządu, władze uczelni, a także nauczyciele akademiccy, doktoranci i studenci.

# # #

Na poligonie w Nowej Dębie (woj. podkarpackie) powstał ośrodek szkoleniowy dla wojsk Ukrainy. To międzynarodowa inicjatywa Sił Zbrojnych Norwegii na terenie Polski jako „państwa - gospodarza”. Oficjalne otwarcie ośrodka nastąpi o godz. 10, weźmie w nim udział wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz, minister obrony narodowej.

# # #

Po latach prac legislacyjnych dziś w Polsce zaczyna obowiązywać system kaucyjny. W jego ramach do napojów w butelkach plastikowych, metalowych puszkach i szklanych butelkach wielorazowego użytku (choć w tym ostatnim przypadku od 2026 r.), będzie doliczana kaucja, którą będzie można odzyskać po ich oddaniu. Kaucja będzie wynosiła 50 groszy w przypadku butelek plastikowych i puszek, a 1 zł w przypadku wielorazowych butelek szklanych. Będzie doliczana jako osobna pozycja na paragonie.

W ramach systemu duże sklepy, o powierzchni powyżej 200 m kw., będą musiały odbierać puste opakowania i oddawać klientom kaucję. Natomiast mniejsze sklepy będą pobierać kaucję, ale przystąpienie do systemu odbioru opakowań w ich przypadku będzie dobrowolne. Butelki i puszki będzie można zwracać do maszyn ustawionych np. przed sklepami, w ich wnętrzu lub w ramach zbiórki ręcznej.

Kaucja będzie doliczana i będzie można ją odzyskać tylko w przypadku „nowych” opakowań z nadrukowanym znakiem kaucji. Przez pierwsze trzy miesiące będzie jednak obowiązywał okres przejściowy, który ma pozwolić producentom na wymianę asortymentu. Tym samym proces zastępowania „starych” opakowań nowymi będzie odbywać się stopniowo.

Kaucja ma zachęcić do zwrotu opakowań i zwiększyć ilość ponownie wykorzystanych i przetwarzanych surowców służących do wytworzenia opakowań.

# # #

1 października na polskich uczelniach rozpoczyna się nowy rok akademicki, który wiąże się z kilkoma zmianami legislacyjnymi. Chodzi m.in. o przepisy wprowadzające mLegitymacje studenckie oraz te dotyczące raportowania inwestycji tylko powyżej 100 tys. zł.

Ponadto uczelnie wciąż odczuwają konsekwencje wprowadzonych latem, podczas trwającej rekrutacji, nowych regulacji dotyczących przyjmowania na studia cudzoziemców. Zgodnie z nimi zagraniczni kandydaci na studia w Polsce muszą mieć teraz świadectwo ukończenia szkoły średniej i poświadczenie znajomości języka wykładowego na poziomie co najmniej B2.

Wśród regulacji, nad którymi pracuje resort nauki, a które mają wejść w życie w tym roku akademickim, są: wprowadzenie możliwości elastycznego gospodarowania środkami na stypendia rektora oraz możliwość finansowania przez uczelnie ze środków budżetu państwa zadań związanych ze wspieraniem osób niepełnosprawnych w procesie przyjmowania i kształcenia na studiach podyplomowych.

W najbliższych miesiącach środowisko naukowe i akademickie czeka jednak przede wszystkim na nowe zasady ewaluacji, czyli oceny działalności naukowej, a także na nowelizację ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tzw. ustawy Gowina.

ZAGRANICA

Dziś premier Donald Tusk udaje się do Kopenhagi na nieformalny unijny szczyt, podczas którego szefowie państw i rządów skupią się na kwestii wsparcia Ukrainy i obronności.

Podczas szczytu liderzy będą rozmawiali m.in. o tym, jak UE powinna bronić się przed wtargnięciem dronów na jej terytorium. Spotkanie poprowadzi przewodniczący Rady Europejskiej Antonio Costa, a gospodynią będzie premierka Danii Mette Frederiksen.

Następnego dnia, czyli w czwartek, premier weźmie udział w szczycie Europejskiej Wspólnoty Politycznej, czyli powstałej w 2022 r. organizacji, która dąży do wzmacniania więzi pomiędzy państwami, które należą do UE i tymi, które są poza nią.

SPORT

Najwyżej rozstawiona Iga Świątek powalczy dziś o awans do ćwierćfinału tenisowego turnieju WTA 1000 na twardych kortach w Pekinie. Rywalką 24-letniej Polki będzie urodzona 13 dni przed nią i rozstawiona z numerem 16. Amerykanka Emma Navarro. Świątek wygrała oba poprzednie pojedynki z tenisistką z Nowego Jorku. Początek meczu ok. godz. 13 czasu polskiego.