Lekarze odpowiadają Ministerstwu Zdrowia. „Koniec ze szczuciem na medyków”.

W polskiej ochronie zdrowia znów rozbrzmiał znajomy motyw. Trochę jak w „Dniu świra”: wszyscy wiedzą, że coś jest nie tak, wszyscy mają pretensje do wszystkich, ale zamiast spokojnej diagnozy zaczyna się chóralne wskazywanie winnego. Tym razem na celowniku znaleźli się lekarze i ich wynagrodzenia.

Porozumienie Rezydentów Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy ostro zareagowało na pojawiające się w debacie publicznej sugestie, że płace personelu medycznego pochłaniają niemal całe budżety szpitali. Organizacja nazywa takie tezy „populistyczną manipulacją” i powołuje się na własny raport przygotowany na podstawie danych finansowych z 321 szpitali za 2024 rok.

Według przedstawionych wyliczeń wynagrodzenia wszystkich lekarzy, niezależnie od formy zatrudnienia, mają stanowić średnio 23 procent budżetu szpitala. Z kolei wynagrodzenia całego personelu medycznego to średnio 55 procent wydatków placówek. Porozumienie Rezydentów podkreśla, że jest to poziom mieszczący się w międzynarodowych standardach.

Od jednego miliona do zbiorowej odpowiedzialności

Iskrą, która rozpaliła ogólnopolską dyskusję, była sprawa lekarza w trakcie specjalizacji, który w 2025 roku miał zarobić 1,6 mln zł. Informacja ta natychmiast ruszyła przez media jak kula śnieżna. Wystarczyła jedna historia, jeden wysoki dochód, jeden szpitalny przypadek, by zbudować opowieść o całym środowisku.

Tyle że polityka zdrowotna nie powinna być pisana na podstawie anegdoty, choćby najbardziej spektakularnej. Właśnie przed tym ostrzegają rezydenci. Ich zdaniem pojedyncze, skrajne przypadki są dziś wykorzystywane do stworzenia prostego komunikatu: szpitale nie mają pieniędzy, bo lekarze za dużo zarabiają.

Taki przekaz jest wygodny. Ma bohatera negatywnego, ma emocje, ma liczby robiące wrażenie. Nadaje się do telewizyjnego paska i internetowego nagłówka. Tylko że system ochrony zdrowia nie jest tabloidową planszą. To labirynt kontraktów, wycen świadczeń, limitów, niedoborów kadrowych, zadłużenia, kosztów energii, leków, sprzętu, procedur i dyżurów, których często nikt nie chce brać, dopóki nie zrobi się naprawdę dramatycznie.

Rezydenci: potrzebna jest statystyka, nie polityczna pałka

Wiceprzewodniczący Porozumienia Rezydentów OZZL Władysław Krajewski ocenił, że emocjonalne komunikaty budują fałszywy obraz rzeczywistości. Według organizacji problemem nie jest sam fakt zbierania danych o wynagrodzeniach, lecz sposób prowadzenia debaty: z pozycji oskarżenia, a nie analizy.

Z raportu PR OZZL wynika, że placówki, w których wydatki płacowe rzeczywiście osiągają bardzo wysokie poziomy, są marginesem. Organizacja wskazuje, że wśród 321 zbadanych szpitali tylko 5 miało przeznaczać na wynagrodzenia od 80 do 90 procent budżetu, a jedynie 2 przekraczały próg 90 procent. To łącznie 2,18 procent badanych podmiotów.

Oczywiście z perspektywy pacjenta procenty nie leczą. Pacjent chce dostać się do specjalisty, mieć wykonane badanie, trafić na oddział bez wielomiesięcznego oczekiwania. Ale właśnie dlatego sprowadzanie całej debaty do hasła „lekarze za dużo zarabiają” jest niebezpieczne. Bo odwraca wzrok od pytania najważniejszego: czy państwo naprawdę dobrze wycenia leczenie i czy szpitale mają stabilne finansowanie?

Szpitale powiatowe w najtrudniejszym miejscu

Szczególnie ciekawie wyglądają dane dotyczące szpitali powiatowych. Według Porozumienia Rezydentów w takich placówkach koszty wynagrodzeń całego personelu medycznego wynoszą średnio 61,18 procent budżetu, a wynagrodzenia lekarzy ogółem 25,82 procent. To więcej niż w szpitalach wojewódzkich i uniwersyteckich.

I właśnie tutaj zaczyna się lokalny wymiar sprawy. Bo szpital powiatowy to nie wielka klinika uniwersytecka z rozbudowanym zapleczem, potężnym prestiżem i możliwością przyciągania kadr akademickich. To często placówka pierwszego kontaktu z poważną medycyną dla mieszkańców miasta i okolicznych gmin. Tak jest również w Tomaszowie Mazowieckim.

Tomaszowskie Centrum Zdrowia, jak wiele podobnych szpitali w Polsce, funkcjonuje w rzeczywistości, w której trzeba łączyć oczekiwania pacjentów, wymagania NFZ, presję płacową, remonty, zakupy sprzętu, braki kadrowe i odpowiedzialność samorządu. Gdy w Warszawie trwa spór o wielkie liczby, w powiecie pytanie jest brutalnie proste: czy będzie lekarz na dyżurze, czy oddział utrzyma obsadę, czy pacjent nie zostanie odesłany dalej?

Szpital powiatowy nie ma komfortu prowadzenia wielkiej gry. On codziennie gra o przetrwanie. Trochę jak bohater westernu stojący samotnie na środku miasteczka — tylko zamiast rewolweru ma kontrakt z NFZ, tabelę kosztów i grafik dyżurów.

Ustawa o najniższych wynagrodzeniach: tarcza czy kozioł ofiarny?

W tle sporu jest także ustawa z 8 czerwca 2017 roku o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych. To ona wprowadziła mechanizm minimalnych wynagrodzeń zasadniczych dla pracowników medycznych, powiązanych z kwalifikacjami i rodzajem wykonywanej pracy.

Dla personelu medycznego była to próba cywilizowania systemu, w którym przez lata wiele grup zawodowych zarabiało poniżej odpowiedzialności, jaką ponosiło. Dla części dyrektorów szpitali stała się jednak dodatkowym obciążeniem, bo ustawowe podwyżki nie zawsze szły w parze z realnym wzrostem finansowania świadczeń.

I tu leży sedno. Jeśli państwo nakłada obowiązek wzrostu wynagrodzeń, ale nie zapewnia odpowiednich środków na ich pokrycie, to konflikt jest gotowy. Dyrektorzy są pod ścianą. Pracownicy chcą należnych pieniędzy. Pacjenci chcą leczenia. Politycy chcą prostych komunikatów. A rachunek, jak zwykle, trafia do systemu, który już dawno pęka w szwach.

Dane z PESEL-em i PWZ. Więcej przejrzystości czy nowy front sporu?

W ubiegłym tygodniu Senat opowiedział się za przyjęciem ustawy umożliwiającej gromadzenie danych o wynagrodzeniach medyków w powiązaniu z numerem PESEL lub numerem prawa wykonywania zawodu. Nowe przepisy mają pozwolić Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji analizować łączne dochody osób pracujących w kilku placówkach.

Zwolennicy takiego rozwiązania mówią o konieczności przejrzystości. Przeciwnicy pytają o granice kontroli państwa i ochronę danych osobowych. W teorii dokładniejsze dane mogą pomóc w lepszym zarządzaniu systemem. W praktyce wiele zależy od tego, czy będą narzędziem analizy, czy politycznym kijem.

Bo jeśli państwo naprawdę chce wiedzieć, ile zarabiają medycy, powinno równie dokładnie pokazać, ile kosztuje leczenie pacjentów, jak wyceniane są procedury, ile szpitale dopłacają do oddziałów, ile wynoszą koszty energii, leków, usług zewnętrznych, administracji i obsługi zadłużenia. Sama pensja lekarza nie opowie całej historii. To tylko jedna nuta w całej, często fałszującej, orkiestrze.

Pacjent nie potrzebuje wojny. Pacjent potrzebuje leczenia

Największym przegranym tej awantury może być pacjent. Ten z Tomaszowa, Ujazdu, Lubochni, Rokicin, Inowłodza, Czerniewic, Będkowa czy Rzeczycy. Pacjent, który nie analizuje tabel AOTMiT, nie śledzi sejmowych druków i nie czyta raportów z 321 szpitali. On chce, by system działał.

Gdy politycy szczują na lekarzy, lekarze odpowiadają politykom, dyrektorzy liczą straty, a ministerstwo zapowiada kolejne rozwiązania, pacjent stoi w kolejce. I ta kolejka jest najbardziej uczciwym komentarzem do stanu polskiej ochrony zdrowia.

Nie oznacza to, że nie trzeba rozmawiać o wynagrodzeniach. Trzeba. Wysokie kontrakty, kumulowanie etatów, praca ponad siły, patologiczne organizacje dyżurów — to wszystko powinno być sprawdzane. Ale uczciwie. Bez wrzucania całego środowiska do jednego worka. Bez robienia z lekarzy wygodnego wroga publicznego. Bez udawania, że jeśli obetniemy kilka kontraktów, to nagle znikną kolejki, braki kadrowe i zadłużenie szpitali.

Czas na rozmowę bez dymu i luster

Porozumienie Rezydentów apeluje o debatę opartą na faktach. I trudno się z tym postulatem nie zgodzić. Polityka zdrowotna nie może wyglądać jak scena z „Procesu” Kafki, w której oskarżony nie do końca wie, o co jest oskarżony, ale wszyscy już czują, że powinien się tłumaczyć.

Jeśli lekarze zarabiają dużo, pokażmy dane. Jeśli szpitale są źle finansowane, pokażmy dane. Jeśli wyceny świadczeń są oderwane od kosztów, pokażmy dane. Jeśli są patologie kontraktowe, nazwijmy je po imieniu. Ale nie budujmy systemowej reformy na oburzeniu po jednej medialnej historii.

Bo ochrona zdrowia to nie jest pole do partyjnej bitwy. To miejsce, w którym człowiek przychodzi wtedy, gdy traci siły. I wtedy naprawdę nie interesuje go, kto wygrał konferencję prasową. Interesuje go, czy po drugiej stronie drzwi będzie lekarz, pielęgniarka, ratownik, diagnostyka i łóżko.

A tego nie da się zapewnić szczuciem. Tego nie da się zapewnić tabelką wyrwaną z kontekstu. Do tego potrzebna jest uczciwa rozmowa o pieniądzach, odpowiedzialności i państwie, które nie może udawać, że zdrowie obywateli da się sfinansować samymi emocjami.