Dziś jest niedziela, 30 sierpnia 2026 roku, 242. dzień roku. Do końca roku pozostały 123 dni. Imieniny obchodzą m.in. Feliks, Tekla, Małgorzata, Piotr, Jan, Miron i Ingeborga. 30 sierpnia ONZ obchodzi Międzynarodowy Dzień Ofiar Wymuszonych Zaginięć – ustanowiony po to, by przypominać o ludziach pozbawianych wolności przez państwa lub działające za ich przyzwoleniem grupy, których los i miejsce pobytu są następnie ukrywane przed rodzinami. W 2026 roku przypada także 20. rocznica przyjęcia międzynarodowej konwencji dotyczącej ochrony przed wymuszonym zaginięciem.
Nasz artykuł w dużym skrócie
- 87 lat temu Polska ogłosiła powszechną mobilizację, a niszczyciele ORP „Błyskawica”, „Grom” i „Burza” ruszyły do Wielkiej Brytanii. Wojna miała rozpocząć się za kilkadziesiąt godzin.
- 82 lata temu dowództwo obrony Starówki zdecydowało o ewakuacji do Śródmieścia. Niemieckie bomby trafiły m.in. w szpital przy ul. Chełmskiej.
- 80 lat temu zmarł mjr Henryk Sucharski, dowódca obrony Westerplatte.
- 46 lat temu podpisano Porozumienie Szczecińskie – pierwsze z wielkich porozumień Sierpnia ’80.
- 48 lat temu zmarł Henryk Zygalski, matematyk i kryptolog, jeden z ludzi, którzy złamali Enigmę.
- Muzycznie 30 sierpnia to „Highway 61 Revisited” Boba Dylana, brytyjska premiera „Hey Jude”, koncert Johna Lennona w Madison Square Garden i 55. urodziny Katarzyny Nosowskiej.
- Dziś rusza główna drabinka US Open, a Iga Świątek pierwszy mecz rozegra w poniedziałek.
- Kolarzy czeka górski, 187-kilometrowy etap Vuelty z metą na Alto de Aitana.
- W Ekstraklasie zagrają m.in. Raków z Jagiellonią oraz Widzew Łódź z Lechem Poznań.
- Tomaszów od godz. 16 żyje piknikiem „Lokalni Niebanalni”. O 18 wystąpi Wiktoria Kida, a na specjalnym stoisku będzie można przećwiczyć zachowanie po alarmie, pierwszą pomoc i przygotowanie plecaka ewakuacyjnego.
KALENDARIUM HISTORYCZNE
Batory odzyskuje Połock
447 lat temu, 30 sierpnia 1579 roku, wojska króla Stefana Batorego zdobyły Połock, wcześniej zajęty przez państwo moskiewskie.
Był to jeden z najważniejszych sukcesów pierwszej wyprawy Batorego przeciwko Moskwie. Król, który nie należał do ludzi rozwiązujących spory za pomocą uprzejmych listów, konsekwentnie odzyskiwał ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego utracone na rzecz Iwana Groźnego.
Tannenberg. Rosyjska armia wpada w pułapkę
112 lat temu, w 1914 roku, dobiegała końca bitwa pod Tannenbergiem w Prusach Wschodnich. Niemiecka 8. Armia dowodzona przez Paula von Hindenburga i Ericha Ludendorffa rozbiła rosyjską 2. Armię generała Aleksandra Samsonowa.
Dla Niemiec było to zwycięstwo tak ważne propagandowo, że nazwę „Tannenberg” dobrano świadomie – jako symboliczne odwrócenie pamięci o klęsce Krzyżaków pod Grunwaldem w 1410 roku.
1939. Polska naciska przycisk „mobilizacja”
87 lat temu, 30 sierpnia 1939 roku, prezydent Ignacy Mościcki zarządził powszechną mobilizację.
Komunikaty informowały, że od następnego dnia do służby mają stawić się oficerowie, podchorążowie, podoficerowie i szeregowi rezerwy. Polska wiedziała już, że granica pomiędzy kryzysem dyplomatycznym a wojną jest cienka jak kartka papieru.
Tyle że nawet w tej chwili polityka Zachodu próbowała zatrzymać zegar.
Pod naciskiem ambasadorów Wielkiej Brytanii i Francji mobilizację wstrzymano na około dobę, licząc na możliwość dalszych negocjacji z Berlinem. Ponownie rozpoczęto ją 31 sierpnia. Historycy zwracają uwagę, że opóźnienie miało bardzo konkretne konsekwencje: 1 września pełną gotowość bojową osiągnęło około dwóch trzecich polskich sił.
Tego samego dnia wydarzyło się coś jeszcze.
Na rozkaz Dowództwa Floty ORP „Błyskawica”, ORP „Grom” i ORP „Burza” opuściły Gdynię, realizując plan „Peking”. Niszczyciele skierowały się do Wielkiej Brytanii. Dzięki temu uniknęły zniszczenia na Bałtyku i później mogły walczyć u boku aliantów.
Za dwa dni działa „Schleswiga-Holsteina” zaczną strzelać do Westerplatte.
Wołyń 1943. Kolejna karta, której nie sposób czytać obojętnie
83 lata temu, w miejscowościach Wola Ostrowiecka, Ostrówki, Kąty, Jankowce oraz Nowy i Stary Gaj na Wołyniu oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii dokonały masowych mordów na polskiej ludności cywilnej.
Według kalendarium PAP w samej Woli Ostrowieckiej zamordowano około 600 osób, w Ostrówkach około 500, a w kolejnych miejscowościach następne setki mieszkańców. Wśród ofiar były kobiety i dzieci.
To jedna z tych rocznic, wobec których literackie metafory niewiele pomagają. Zostają nazwiska, miejsca i liczby – a za każdą z nich czyjeś życie przerwane w środku zwyczajnego dnia.
Warszawa. Starówka dostaje rozkaz odejścia
82 lata temu trwał 30. dzień Powstania Warszawskiego.
Sytuacja Starego Miasta stała się dramatyczna. Za zgodą płk. Antoniego Chruściela „Montera” dowództwo obrony Starówki nakazało przygotowanie ewakuacji do Śródmieścia.
Wieczorem planowano przebicie przez rejon ul. Bielańskiej w stronę placu Żelaznej Bramy, by stworzyć korytarz dla rannych i ludności cywilnej. Powstańcom udało się odbić część Pałacu Blanka.
Na Mokotowie niemieckie lotnictwo zbombardowało oznaczony znakami Czerwonego Krzyża szpital przy ul. Chełmskiej 19. Pod gruzami zginęło około 130 rannych i 170 cywilów oraz członków personelu.
Przy Zakroczymskiej poległ Władysław Cieplak „Giewont”, harcmistrz Szarych Szeregów, uczestnik Akcji pod Arsenałem i dowódca kompanii batalionu „Zośka”.
Warszawa nie tyle wtedy walczyła, ile próbowała już oddychać pod ciężarem własnych ruin.
80 lat temu zmarł dowódca Westerplatte
30 sierpnia 1946 roku w Neapolu zmarł mjr Henryk Sucharski, dowódca Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte podczas obrony we wrześniu 1939 roku.
Miał zaledwie 47 lat.
Nazwisko Sucharskiego na dziesięciolecia stało się jednym z symboli pierwszych dni wojny – choć późniejsze badania historyczne pokazały, że rzeczywisty przebieg dowodzenia Westerplatte był bardziej złożony, a ogromną rolę odgrywał również kpt. Franciszek Dąbrowski.
Człowiek od Enigmy
48 lat temu, 30 sierpnia 1978 roku, w Anglii zmarł Henryk Zygalski – matematyk i kryptolog, współpracownik Mariana Rejewskiego i Jerzego Różyckiego.
To właśnie ta trójka polskich matematyków dokonała jeszcze przed wojną przełomu w łamaniu szyfru niemieckiej Enigmy.
Zygalski opracował słynne „płachty Zygalskiego” – perforowane arkusze pomagające ustalać ustawienia niemieckiej maszyny. Wiedza Polaków została w lipcu 1939 roku przekazana Brytyjczykom i Francuzom.
Ian Fleming mógł wymyślać Jamesa Bonda, ale prawdziwa wojna wywiadów częściej pachniała papierem, matematyką i zimną kawą niż martini.
1980. SZCZECIN PODPISUJE PIERWSZE POROZUMIENIE
Jeśli jedna data zasługuje dziś na czerwony flamaster, jest nią właśnie 30 sierpnia 1980 roku.
O godz. 8.00 w świetlicy Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego przedstawiciele komunistycznych władz i Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego podpisali Porozumienie Szczecińskie.
Ze strony strajkujących dokument podpisali m.in. Marian Jurczyk, Kazimierz Fischbein i Marian Juszczuk, zaś stronę rządową reprezentowali m.in. wicepremier Kazimierz Barcikowski, Andrzej Żabiński i Janusz Brych.
Szczeciński MKS przedstawiał 36 postulatów. Wśród nich znalazły się nie tylko kwestie ekonomiczne, ale również postulaty uderzające w fundament systemu: niezależne związki zawodowe, prawo do strajku, ograniczenie cenzury czy uwolnienie więźniów politycznych.
To właśnie w Szczecinie podpisano pierwsze z wielkich porozumień Sierpnia ’80.
Dzień później podpisy pojawią się na dokumentach w Gdańsku. Potem przyjdą Jastrzębie i Huta Katowice.
Komunizm oczywiście nie upadł 30 sierpnia 1980 roku.
Ale tego dnia po raz pierwszy bardzo wyraźnie usłyszał skrzypienie własnych zawiasów.
Jeszcze kilka kartek z 30 sierpnia
W 2014 roku na terenie Stoczni Gdańskiej otwarto Europejskie Centrum Solidarności. Tego samego dnia Donald Tusk został wybrany przewodniczącym Rady Europejskiej.
W 2022 roku zmarł Michaił Gorbaczow, ostatni przywódca Związku Sowieckiego. Pierestrojka, głasnost i odejście od doktryny Breżniewa nie były planem likwidacji ZSRR, ale uruchomiły procesy, których Kreml nie potrafił już zatrzymać.
Historia ma w sobie czasem przewrotność scenarzysty. Dokładnie w rocznicę pierwszego Porozumienia Szczecińskiego umiera człowiek, którego polityka kilka lat później umożliwiła domknięcie procesu rozpoczętego przez robotników w sierpniu 1980 roku.
KALENDARIUM MUZYCZNE
Dylan skręca na Highway 61
61 lat temu, 30 sierpnia 1965 roku, ukazał się album „Highway 61 Revisited” Boba Dylana.
Na płycie znalazły się m.in. „Like a Rolling Stone”, „Ballad of a Thin Man”, „Desolation Row” i utwór tytułowy.
To jedna z tych płyt, po których muzyka popularna nie wraca już na stare tory. Dylan bierze folkową poezję, podpina ją do prądu, zaprasza Mike’a Bloomfielda i Ala Koopera, a potem udowadnia, że rockowy tekst może mieć ambicje literackie bez zakładania muszki i udawania poezji.
„Like a Rolling Stone” otwierające płytę było bardziej manifestem niż piosenką.
I nagle sześć minut w radiu przestało być przestępstwem.
„Hey Jude” wychodzi w Wielkiej Brytanii
58 lat temu, 30 sierpnia 1968 roku, na brytyjski rynek trafił singiel Beatlesów „Hey Jude” z „Revolution” na stronie B.
Było to pierwsze wydawnictwo grupy opublikowane pod szyldem Apple Records. Trwający ponad siedem minut utwór złamał ówczesne przekonanie, że radiowy hit musi być krótki. W Wielkiej Brytanii spędził dwa tygodnie na pierwszym miejscu list przebojów.
Tego samego dnia Beatlesi kończyli pracę nad „Dear Prudence”. Paul McCartney dogrywał m.in. fortepian oraz krótki fragment na flugelhornie.
John Lennon wraca na wielką scenę
54 lata temu, 30 sierpnia 1972 roku, John Lennon i Yoko Ono zagrali dwa koncerty One to One w Madison Square Garden w Nowym Jorku.
Dochód przeznaczono na pomoc dzieciom z niepełnosprawnościami, m.in. z Willowbrook State School. Łączna publiczność obu występów wyniosła około 40 tys. osób. Były to jedyne pełnowymiarowe koncerty Lennona po rozpadzie Beatlesów i jego ostatnie pełne występy koncertowe z Yoko Ono.
Lennon wspominał później, że był to dla niego najlepszy muzyczny moment od czasów Cavern Club i Hamburga.
Katarzyna Nosowska – 55 lat
30 sierpnia 1971 roku w Szczecinie urodziła się Katarzyna Nosowska.
Hey. „Teksański”. „Moja i twoja nadzieja”. „List”. „Mimo wszystko”. Potem solowe płyty, elektronika, literatura i język, który potrafi jednym zdaniem najpierw rozbroić człowieka śmiechem, a po chwili wsadzić mu palec dokładnie w najbardziej bolesne miejsce.
Nosowska kończy dziś 55 lat.
SPORT. ZACZYNA SIĘ US OPEN
Dziś w Nowym Jorku rozpoczyna się główna rywalizacja singlistów i singlistek US Open. Oficjalny program przewiduje mecze pierwszej rundy od godz. 11 czasu miejscowego na Louis Armstrong Stadium i Grandstand oraz od południa na Arthur Ashe Stadium. Wieczorna sesja na największej tenisowej arenie świata rozpocznie się o godz. 19.
Iga Świątek rozpocznie turniej dopiero jutro, 31 sierpnia. Jej pierwszą rywalką będzie Wang Xinyu.
Vuelta. Dziś góry i Alto de Aitana
Kolarzy czeka 9. etap Vuelta a España – 187,4 km z La Vila Joiosa/Villajoyosa na Alto de Aitana.
Organizator klasyfikuje trasę jako górską. Start neutralny zaplanowano na 12.26, a przyjazd czołówki na metę około 17.14. Alto de Aitana wraca jako meta etapu Vuelty po dziesięciu latach przerwy.
Ekstraklasa. Łódź patrzy na Widzew – Lech
O godz. 14.45 Raków Częstochowa podejmie Jagiellonię Białystok, natomiast wieczorem uwagę wielu kibiców w naszym regionie przyciągnie spotkanie Widzew Łódź – Lech Poznań.
Początek meczu przy al. Piłsudskiego w Łodzi o godz. 20.15.
Żużlowi kibice mają natomiast dzień po dużym rozczarowaniu. Wczoraj na PGE Narodowym Drużynowy Puchar Świata zdobyła Australia, Dania była druga, a Polska zakończyła finał z brązowym medalem. Biało-czerwoni uzbierali 29 punktów i nie obronili tytułu.
TOMASZÓW MAZOWIECKI. DZIŚ „LOKALNI NIEBANALNI”
Dzisiejszy lokalny akcent nie wymaga szukania historii w archiwach. Historia będzie się dziać nad Pilicą.
O godz. 16.00 na Przystani Miejskiej przy ul. PCK rozpocznie się XIX Piknik Organizacji Pozarządowych „Lokalni Niebanalni” pod hasłem „Działajmy przy dobrych emocjach”.
Swoją działalność pokażą stowarzyszenia, fundacje, grupy nieformalne i instytucje działające w Tomaszowie. Zaplanowano konkursy, występy lokalnych artystów i rozstrzygnięcie Konkursu Kreatywności Społecznej.
O godz. 18.00 rozpocznie się koncert Wiktorii Kidy. Wstęp jest wolny.
Program pikniku „Lokalni Niebanalni”
Co zrobisz, kiedy zawyje syrena?
Na pikniku pojawi się również akcent, który jeszcze kilka lat temu nazwalibyśmy „survivalem”, a dziś coraz częściej po prostu podstawową edukacją dotyczącą bezpieczeństwa.
Wspólne stanowisko przygotują Jednostka Strzelecka 1002 „Strzelec” oraz Wydział Zarządzania Kryzysowego i Monitoringu Urzędu Miasta.
Mieszkańcy będą mogli nauczyć się rozpoznawania sygnałów alarmowych, dowiedzieć się, jak zachować się po ogłoszeniu alarmu, jak przygotować plecak ewakuacyjny, gdzie szukać wiarygodnych informacji i jak udzielić pierwszej pomocy.
To szczególnie ciekawe w kontekście odbywającego się w kraju weekendowego treningu ochrony ludności. Tomaszów nie znalazł się wcześniej na oficjalnej mapie punktów krajowego szkolenia, ale lokalna inicjatywa praktycznie wypełnia tę lukę.
I może właśnie dlatego 30 sierpnia jest dobrą datą na takie spotkanie.
Bo historia tego dnia opowiada przecież dokładnie o tym samym.
O państwie, które zbyt późno zaczyna mobilizację. O mieście, którego mieszkańcy próbują ratować rannych spod bomb. O robotnikach, którzy sami organizują się, kiedy system przestaje działać. O ludziach, którzy muszą wiedzieć, co zrobić wtedy, gdy świat nagle przestaje być przewidywalny.
A potem pojawia się Dylan, Lennon i Nosowska, żeby przypomnieć, że człowiek – nawet kiedy historia próbuje zamienić go w statystykę – nadal potrzebuje muzyki.
Bo między syreną alarmową a pierwszym akordem zawsze jest jeszcze człowiek.
Napisz komentarz
Komentarze