To nie jest już incydent, ale proces. Powolny, konsekwentny i – co najgorsze – w dużej mierze przez nas samych wywołany.
W ostatnich miesiącach mieszkańcy zgłaszali obecność dzików w różnych częściach miasta: na Niebrowie, w rejonie ulicy Strzeleckiej, przy obrzeżach Ludwikowa, a także w pobliżu ogródków działkowych i terenów rekreacyjnych. Zwierzęta pojawiają się nocą, ale coraz częściej także za dnia, tracąc naturalny dystans wobec człowieka. Wchodzą na place zabaw, ryją trawniki, przewracają śmietniki. Dla jednych to egzotyczny widok, dla innych – sygnał, że coś wymknęło się spod kontroli.
Problem ma jednak znacznie głębsze korzenie niż tylko „nadmiar dzików”. Jak wskazuje dr hab. Jakub Gryz z Instytutu Badawczego Leśnictwa, kluczową rolę odgrywa sposób, w jaki od lat planujemy przestrzeń. Zabudowa terenów zielonych, rozlewanie się miast na obszary dotąd będące ostoją zwierząt, przecinanie ich naturalnych korytarzy migracyjnych – to wszystko sprawia, że dzik nie tyle „wchodzi do miasta”, ile miasto wchodzi w jego świat.
W Tomaszowie Mazowieckim ten proces widać szczególnie wyraźnie. Miasto otoczone jest lasami, które przez dekady stanowiły naturalną barierę i jednocześnie zaplecze przyrodnicze. Dziś granica ta ulega zatarciu. Nowe inwestycje mieszkaniowe powstają coraz bliżej terenów leśnych, a infrastruktura drogowa przecina obszary, które jeszcze niedawno były dziką przestrzenią. Efekt jest łatwy do przewidzenia – zwierzęta szukają nowych ścieżek, a najprostszą z nich okazuje się asfalt.
To właśnie na drogach konflikt przybiera najbardziej dramatyczną formę. W powiecie tomaszowskim regularnie dochodzi do kolizji z udziałem dzikiej zwierzyny. Policja i służby drogowe od lat odnotowują zdarzenia na trasach wylotowych z miasta, szczególnie w kierunku Opoczna, Spały czy Smardzewic. Wystarczy chwila nieuwagi, ułamek sekundy, by kilkusetkilogramowe zwierzę znalazło się przed maską samochodu. W regionie łódzkim takie wypadki niejednokrotnie kończyły się tragicznie. Tomaszów, otoczony lasami, znajduje się w grupie miejsc szczególnie narażonych.
Ale to tylko jedna strona medalu. Druga jest mniej spektakularna, choć równie niebezpieczna. To codzienność, w której dzik przestaje być dzikim zwierzęciem, a zaczyna funkcjonować jak nieproszony mieszkaniec osiedla.
Eksperci nie mają wątpliwości, że ogromną rolę odgrywają zachowania ludzi. Dokarmianie zwierząt, wyrzucanie resztek jedzenia w łatwo dostępnych miejscach, źle zabezpieczone altany śmietnikowe – wszystko to tworzy dla dzików łatwo dostępne źródło pożywienia. A dzik jest zwierzęciem inteligentnym. Szybko uczy się, gdzie jedzenia jest pod dostatkiem i gdzie jego zdobycie nie wymaga wysiłku.
W ten sposób powstaje mechanizm, który trudno zatrzymać. Zwierzęta przyzwyczajają się do obecności ludzi, tracą lęk, zaczynają eksplorować coraz głębiej zurbanizowane tereny. Każdy kolejny kontakt utrwala ten schemat. A kiedy jedzenia zabraknie – mogą reagować agresją, zwłaszcza lochy prowadzące młode.
W odpowiedzi na rosnącą liczbę interwencji władze sięgają po rozwiązania doraźne. Jednym z nich jest odstrzał redukcyjny, na który wydawane są zgody także w powiecie tomaszowskim. Działania prowadzone przez koła łowieckie mają ograniczyć populację dzików i zmniejszyć ryzyko niebezpiecznych zdarzeń. Tyle że, jak podkreślają specjaliści, jest to środek krótkotrwały. Jeśli nie zmienią się warunki środowiskowe, jeśli nie znikną łatwe źródła pokarmu i jeśli nadal będziemy zabudowywać kolejne tereny zielone – miejsce odstrzelonych zwierząt szybko zajmą kolejne.
W tej historii nie ma prostych rozwiązań. Jest za to wyraźny sygnał ostrzegawczy. Tomaszów Mazowiecki, podobnie jak wiele innych miast w Polsce, znalazł się w punkcie, w którym musi odpowiedzieć sobie na pytanie o granice rozwoju. Czy można dalej budować, ignorując konsekwencje dla środowiska? Czy da się zarządzać przestrzenią bez uwzględnienia obecności dzikiej przyrody?
Bo dziki nie są intruzami w klasycznym sensie. Nie przyszły tu znikąd. To raczej my – krok po kroku – weszliśmy w ich świat, nie zauważając momentu, w którym przestał być tylko ich.
Dziś ten świat upomina się o uwagę. I robi to coraz głośniej – szelestem w krzakach pod blokiem, ryciem trawnika na osiedlu i nagłym uderzeniem na drodze, którego nie sposób przewidzieć.
To już nie jest opowieść z lasu. To jest historia miasta.
Napisz komentarz
Komentarze