Nasz artykuł w skrócie
Święto Podwyższenia Krzyża Świętego obchodzone jest 14 września i nawiązuje do wydarzeń w Jerozolimie z IV wieku. Według tradycji relikwie Krzyża odnaleziono z inicjatywy św. Heleny, matki cesarza Konstantyna Wielkiego. Fragmenty relikwii trafiły później do wielu świątyń Europy, także do Polski. Z nimi związana jest m.in. nazwa Gór Świętokrzyskich. Krzyż, który w świecie rzymskim oznaczał hańbę i śmierć, dla chrześcijan stał się symbolem miłości, ofiary i odkupienia.
Kara, której bali się nawet Rzymianie
W Cesarstwie Rzymskim ukrzyżowanie należało do najbardziej okrutnych sposobów wykonywania kary śmierci. Stosowano je przede wszystkim wobec niewolników, buntowników oraz mieszkańców podbitych prowincji.
Śmierć była powolna i niezwykle bolesna. Skazańca przybijano lub przywiązywano do drewnianej konstrukcji, a agonia mogła trwać wiele godzin.
Dopiero wraz z rozwojem chrześcijaństwa znaczenie krzyża zaczęło się zmieniać. To, co wcześniej było symbolem poniżenia, stało się dla wyznawców Chrystusa znakiem najwyższej ofiary.
W IV wieku cesarz Konstantyn Wielki zakończył praktykę wykonywania kary śmierci przez ukrzyżowanie.
Helena i poszukiwanie Krzyża
Według chrześcijańskiej tradycji matka Konstantyna, św. Helena, udała się do Jerozolimy, gdzie rozpoczęto poszukiwania miejsc związanych z męką i śmiercią Jezusa.
Tradycja mówi, że odnaleziono wówczas także drewno uważane za Krzyż Chrystusa.
Na Golgocie powstał później monumentalny kompleks świątynny związany z miejscem ukrzyżowania i Zmartwychwstania. 13 września 335 roku dokonano jego uroczystego poświęcenia. Następnego dnia relikwię Krzyża pokazano wiernym.
To właśnie z tym wydarzeniem związana jest data 14 września.
Początkowo święto obchodzono przede wszystkim w tych kościołach, które posiadały fragmenty relikwii. Z czasem rozprzestrzeniło się ono na cały Kościół.
Relikwie podzielone między największe miasta
Według tradycji św. Helena podzieliła odnalezione drewno Krzyża na kilka części. Jedna miała pozostać w Jerozolimie, kolejna trafić do Rzymu, a jeszcze inna – do Konstantynopola.
W następnych stuleciach większe fragmenty dzielono na coraz mniejsze części, które trafiały do świątyń w całej Europie.
Relikwie Krzyża przechowywane są m.in. w Rzymie, Wenecji, Brukseli i Jerozolimie.
Jednym z najważniejszych miejsc kultu jest rzymska Bazylika Świętego Krzyża z Jerozolimy, związana właśnie z cesarzową Heleną.
Krzyż trafił także do Polski
Relikwie Krzyża Świętego od wieków obecne są również w Polsce.
Jednym z najważniejszych miejsc ich kultu jest klasztor na Łysej Górze. Według tradycji relikwie miały zostać przekazane benedyktynom już w średniowieczu.
To właśnie od nich wywodzi się nazwa Święty Krzyż, a później całego pasma – Gór Świętokrzyskich.
Relikwie Krzyża należały w dawnej Polsce także do skarbów o znaczeniu państwowym. Niektóre znajdowały się w królewskich zbiorach na Wawelu i były związane z ceremoniami koronacyjnymi.
„Nie wstydźcie się krzyża”
Krzyż wielokrotnie pojawiał się także w nauczaniu polskiego papieża.
Podczas pielgrzymki do Polski w 1997 roku Jan Paweł II mówił w Zakopanem:
„Brońcie krzyża, nie pozwólcie, aby imię Boże było obrażane w waszych sercach, w życiu rodzinnym czy społecznym”.
Papież przypominał wtedy, że krzyż dla chrześcijan nie jest jedynie elementem tradycji czy dekoracją świątyń.
Ma przypominać o ofierze, odpowiedzialności i godności człowieka.
Kilka dekad później papież Franciszek przestrzegał z kolei, aby krzyża nie sprowadzać do politycznego symbolu, oznaki prestiżu czy pustego gestu religijnego. Podkreślał, że jego znaczenie powinno być widoczne przede wszystkim w postawie wobec innych ludzi.
Symbol obecny niemal wszędzie
Wraz z rozwojem chrześcijaństwa krzyż stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli świata.
Pojawił się na kościołach, przydrożnych kapliczkach, cmentarzach i domach. Trafił także do heraldyki, na sztandary, flagi, ordery i odznaczenia.
W Polsce spotykamy go właściwie na każdym kroku – od wiejskich kapliczek i krzyży stojących przy drogach po monumentalne świątynie.
I właśnie w tym tkwi paradoks historii.
Przed dwoma tysiącami lat krzyż miał człowieka poniżyć i odebrać mu godność. Dziś dla milionów ludzi jest symbolem dokładnie odwrotnym – nadziei, miłości i przekonania, że cierpienie i śmierć nie muszą oznaczać ostatniego słowa.
Napisz komentarz
Komentarze