Po endoprotezie biodra – czego pacjent potrzebuje w pierwszych tygodniach?

Powrót do domu po endoprotezie biodra nie oznacza zwykle pełnej niesamodzielności. Często oznacza natomiast kilka tygodni funkcjonowania według nowych zasad, z pomocą kul lub balkonika, ograniczeniem niektórych ruchów i koniecznością takiego zorganizowania domu, by pacjent nie musiał niepotrzebnie się schylać, skręcać czy wykonywać gwałtownych ruchów. Zalecenia pooperacyjne zawsze powinny wynikać z instrukcji operatora i fizjoterapeuty, ponieważ zależą m.in. od rodzaju zabiegu i stanu chorego.

Ze szpitala do domu. Nagle każdy centymetr ma znaczenie

Przed operacją mało kto zastanawia się, czy jego łóżko ma 40, 50 czy 60 centymetrów wysokości.

Po endoprotezie biodra może to zacząć mieć znaczenie.

Pacjent, który korzysta z kul i musi ostrożnie usiąść albo wstać, może mieć problem z bardzo niskim łóżkiem lub głęboką, miękką kanapą. W wielu zaleceniach pooperacyjnych podkreśla się, że meble powinny mieć odpowiednią wysokość, a pacjent powinien unikać zbyt niskich siedzisk i nadmiernego zginania biodra. Konkretne ograniczenia powinien jednak wskazać prowadzący zespół medyczny.

Dlatego przygotowania do powrotu najlepiej zacząć jeszcze przed operacją albo przed wypisem.

Warto przejść trasę: łóżko – łazienka – kuchnia – fotel.

Usuńmy luźne dywaniki i przedmioty, o które można zahaczyć kulą. Najczęściej używane rzeczy powinny znaleźć się na wysokości, która nie zmusza pacjenta do głębokiego schylania. Takie przygotowanie domu jest zalecane również w poradnikach pooperacyjnych.

Kanapa? Niekoniecznie dobry pomysł

W pierwszych dniach po powrocie chory często wybiera miejsce, które zna najlepiej.

„Położymy tatę na kanapie, przecież zawsze tam odpoczywał”.

Tyle że kanapa może być niska, miękka i głęboka. Wstanie z niej wymaga większego wysiłku i mocniejszego zgięcia biodra. Jeszcze trudniejsze może być podniesienie się bez stabilnych podłokietników.

Dlatego często lepsze jest twarde, stabilne krzesło z oparciem i podłokietnikami oraz odpowiednio wysokie łóżko. Royal National Orthopaedic Hospital wskazuje w swoich zaleceniach, że po endoprotezie warto unikać niskich, miękkich sof i foteli, a wysokość mebli powinna być dostosowana do pacjenta.

Po co łóżko rehabilitacyjne po endoprotezie?

Nie każdy pacjent po operacji biodra potrzebuje łóżka rehabilitacyjnego.

To trzeba powiedzieć jasno.

Młodsza, sprawna osoba, która szybko zaczyna samodzielnie chodzić o kulach i ma w domu wysokie, stabilne łóżko, może w ogóle go nie potrzebować.

Inaczej wygląda sytuacja u osoby starszej, osłabionej, z chorobami współistniejącymi albo u pacjenta, który przed operacją miał już problemy z poruszaniem.

Wtedy elektryczna regulacja wysokości może być bardzo praktyczna.

Łóżko można ustawić tak, aby pacjentowi łatwiej było usiąść na brzegu i przygotować się do wstania. Nie trzeba dokładać kolejnego materaca ani prowizorycznie podnosić mebla.

Regulacja oparcia może ułatwiać zmianę pozycji czy odpoczynek. Nie oznacza to jednak, że pacjent powinien pozostawać w łóżku przez większość dnia. Po endoprotezie bardzo ważne jest uruchamianie i wykonywanie ćwiczeń zaleconych przez fizjoterapeutę. NHS podkreśla znaczenie regularnego chodzenia i kontynuowania zaleconych ćwiczeń po powrocie do domu.

Najtrudniejszy bywa moment wstawania

Leżenie samo w sobie często nie jest największym problemem.

Problem zaczyna się wtedy, kiedy trzeba usiąść, wstać i zrobić pierwszy krok.

Pacjent przesuwa się do brzegu łóżka, opuszcza nogi, szuka kul i próbuje ustabilizować pozycję.

Jeżeli powierzchnia znajduje się bardzo nisko, zadanie staje się trudniejsze.

Odpowiednia wysokość łóżka nie zastępuje nauki prawidłowego transferu. Jeszcze w szpitalu pacjent powinien zostać nauczony przez fizjoterapeutę, jak wstawać, siadać i korzystać z kul.

Sprzęt ma tę technikę ułatwiać, a nie zastępować.

Łazienka – tu najczęściej zaczynają się problemy

Sypialnia to tylko część wyzwania.

Drugim newralgicznym miejscem jest łazienka.

Niska toaleta może utrudniać siadanie i wstawanie. Dlatego u niektórych pacjentów stosuje się podwyższenie sedesu lub odpowiednią nakładkę. Może przydać się także uchwyt, krzesło prysznicowe czy długa gąbka pozwalająca ograniczyć schylanie.

Dobór pomocy powinien wynikać z zaleceń fizjoterapeuty lub terapeuty zajęciowego. W poradnikach pooperacyjnych wymienia się m.in. podwyższenia toalet, krzesła o odpowiedniej wysokości oraz pomoce do ubierania i sięgania.

Czasem niewielki sprzęt wart kilkadziesiąt złotych rozwiązuje większy problem niż duże urządzenie.

Opiekun nie powinien wszystkiego robić za pacjenta

To szczególnie ważne po endoprotezie biodra.

Rodzina chce pomagać. Czasem aż za bardzo.

Podaje wszystko do ręki, prowadzi chorego pod ramię, wykonuje za niego czynności, które mógłby zrobić sam.

Tymczasem jednym z celów rehabilitacji jest odzyskiwanie samodzielności.

Pomoc powinna być taka, jaka jest rzeczywiście potrzebna.

Jeżeli pacjent potrafi sam przejść o kulach do łazienki zgodnie z zaleceniami fizjoterapeuty, nie trzeba wozić go tam wózkiem „dla bezpieczeństwa”. Jeśli jednak jest bardzo osłabiony albo ma dodatkowe problemy neurologiczne czy krążeniowe, zakres pomocy będzie inny.

Dlatego w tym przypadku szczególnie ważna jest zasada: sprzęt dobieramy do człowieka, a nie człowieka do sprzętu.

Rehabilitacja może odbywać się także w domu

Po endoprotezoplastyce rehabilitacja jest bardzo ważnym elementem powrotu do sprawności.

NFZ przewiduje rehabilitację również w warunkach domowych dla pacjentów, którzy ze względu na stan zdrowia nie mogą samodzielnie dotrzeć do placówki. Fundusz wymienia m.in. pacjentów po endoprotezoplastyce stawu biodrowego lub kolanowego jako jedną z grup, u których taka forma rehabilitacji może mieć zastosowanie. O kwalifikacji decyduje lekarz i odpowiednie wskazanie na skierowaniu.

Warto zapytać o to jeszcze przed wypisem.

Kupować łóżko czy wynająć?

Po endoprotezie biodra jest to pytanie szczególnie uzasadnione, ponieważ potrzeba specjalistycznego wyposażenia bywa czasowa.

Przez pierwsze tygodnie pacjent może potrzebować wysokiego łóżka, większego wsparcia przy wstawaniu i pomocy bliskich. Później jego sprawność może się znacząco zwiększyć.

Właśnie dlatego w części przypadków bardziej racjonalne może być wynajęcie elektrycznego łóżka rehabilitacyjnego na okres rekonwalescencji.

Zakup ma większy sens wtedy, gdy problemy z mobilnością istniały już wcześniej albo wiadomo, że specjalistyczne łóżko będzie wykorzystywane długoterminowo.

Dla mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego i okolic lokalna wypożyczalnia może być wygodnym rozwiązaniem również dlatego, że sprzęt nie musi być kupowany na kilka tygodni i później magazynowany w mieszkaniu.

Najpierw trzeba jednak odpowiedzieć sobie na podstawowe pytanie:

czy pacjent rzeczywiście go potrzebuje?

Pacjent wraca do domu – o czym warto pomyśleć wcześniej?

Przed wypisem dobrze sprawdzić kilka rzeczy.

Czy łóżko ma odpowiednią wysokość? Czy droga do łazienki jest wolna od dywaników i przeszkód? Czy pacjent ma kule albo balkonik zalecony przez fizjoterapeutę? Czy toaleta nie jest zbyt niska? Czy w łazience potrzebne będzie siedzisko lub uchwyt? Czy najczęściej używane rzeczy znajdują się na wygodnej wysokości?

Warto także przygotować wygodne ubrania i stabilne obuwie oraz ustalić, kto pomoże choremu w pierwszych dniach przy zakupach, gotowaniu czy sprzątaniu.

I jeszcze jedno: nie róbmy z mieszkania magazynu sprzętu rehabilitacyjnego.

Po endoprotezie biodra pacjent zwykle potrzebuje przede wszystkim kilku dobrze dobranych rozwiązań, które pomogą mu bezpiecznie wykonywać codzienne czynności.

Pierwsze tygodnie mają przygotować do samodzielności

Elektryczne łóżko, balkonik, kule czy podwyższenie toalety nie są celem rehabilitacji.

Są narzędziami.

Dobrze dobrane mogą ułatwić pierwsze dni i tygodnie, ale najważniejszym zadaniem pozostaje odzyskanie możliwie największej sprawności zgodnie z zaleceniami lekarza i fizjoterapeuty.

Jeżeli nie wiesz, jakie łóżko i wyposażenie będą potrzebne po powrocie bliskiej osoby ze szpitala, warto ustalić to jeszcze przed wypisem. Pozwala to przygotować mieszkanie zanim pacjent wróci do domu – bez nerwowego szukania sprzętu w dniu powrotu.

Bo po operacji biodra dom nie musi zmienić się w szpital.

Czasem wystarczy zmienić w nim kilka rzeczy, żeby człowiek mógł krok po kroku wracać do swojej codzienności.