Dziś w kraju i na świecie (poniedziałek, 14 września)

Kalendarium historyczne

717 lat temu, w 1309 roku, wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego Siegfried von Feuchtwangen przeniósł swój urząd do Malborka. Potężna warownia nad Nogatem stała się od tego momentu stolicą państwa zakonnego i jednym z najważniejszych ośrodków politycznych tej części Europy.  

214 lat temu, w 1812 roku, Napoleon Bonaparte wraz z Wielką Armią wkroczył do Moskwy. Jako pierwszy do opuszczonego przez znaczną część mieszkańców miasta wszedł polski 10. Pułk Huzarów dowodzony przez płk. Jana Nepomucena Umińskiego. Zdobycie rosyjskiej stolicy okazało się jednak pyrrusowym sukcesem – car Aleksander I nie poprosił o pokój, a rozpoczęty później odwrót Wielkiej Armii zakończył się katastrofą.  

101 lat temu, w 1925 roku, w Hrubieszowie urodził się Wiktor Zin – architekt, profesor Politechniki Krakowskiej, rysownik i popularyzator historii architektury, znany milionom Polaków z telewizyjnego cyklu „Piórkiem i węglem”. W latach 1977–1981 był generalnym konserwatorem zabytków i wiceministrem kultury i sztuki.  

87 lat temu, w 1939 roku, trwała największa bitwa kampanii wrześniowej – bitwa nad Bzurą. 14 września Armia „Pomorze” prowadziła natarcie przez Łowicz w kierunku Skierniewic. Polskie oddziały ponownie walczyły o Łowicz, jednak wobec rosnącego naporu niemieckiego natarcie zostało przerwane, a część wojsk przeszła do obrony.

82 lata temu, w 1944 roku, oddziały Armii Czerwonej i 1. Armii Wojska Polskiego zajęły warszawską Pragę – od Pelcowizny po Saską Kępę. Niemcy, wycofując się na zachodni brzeg Wisły, wysadzili warszawskie mosty. 

Tego samego dnia żołnierze 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka kończyli ciężkie walki o Gandawę i jej okolice. Polacy walczyli o miasto od 11 września, zapisując kolejny rozdział słynnego szlaku bojowego „czarnej dywizji” przez Francję, Belgię, Holandię i Niemcy. 

79 lat temu, w 1947 roku, w Okopach koło Suchowoli urodził się ks. Jerzy Popiełuszko – duszpasterz ludzi pracy i kapelan „Solidarności”. Był inwigilowany i prześladowany przez komunistyczną Służbę Bezpieczeństwa. W 1984 roku został zamordowany przez funkcjonariuszy Departamentu IV MSW. W 2010 roku został beatyfikowany.

54 lata temu, w 1972 roku, Polska Rzeczpospolita Ludowa i Republika Federalna Niemiec nawiązały stosunki dyplomatyczne. Był to jeden z najważniejszych rezultatów procesu normalizacji relacji Warszawy i Bonn rozpoczętego układem podpisanym w grudniu 1970 roku.  

35 lat temu, w 1991 roku, w Warszawie zmarł Mieczysław Czechowicz, aktor znany z Kabaretu Starszych Panów, filmów „Poszukiwany, poszukiwana” i „Nie ma róży bez ognia” oraz serialu „Janosik”. Pokolenia dzieci znały go przede wszystkim jako głos Misia Uszatka.

26 lat temu, w 2000 roku, w Maisons-Laffitte pod Paryżem zmarł Jerzy Giedroyc – publicysta, polityk i twórca paryskiej „Kultury”, jednego z najważniejszych polskich ośrodków intelektualnych na emigracji.

Kalendarium muzyczne

1950 – w londyńskim Hampstead urodził się Paul Kossoff, gitarzysta grup Free i Back Street Crawler. Jego gitarę słychać m.in. w nieśmiertelnym „All Right Now”. Zmarł w 1976 roku, mając zaledwie 25 lat, wskutek zatorowości płucnej podczas lotu z Los Angeles do Nowego Jorku. 

1955 – Little Richard wszedł do studia J&M w Nowym Orleanie, gdzie nagrał „Tutti Frutti”. Charakterystyczne „a-wop-bop-a-loo-bop-a-lop-bam-boom” stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych okrzyków w historii rock and rolla. Nagranie było jednym z momentów, w których nowa muzyczna epoka dosłownie zaczynała wyważać drzwi.  

1959 – w Kongsbergu w Norwegii urodził się Morten Harket, wokalista grupy A-ha. Światową sławę przyniósł zespołowi w 1985 roku przebój „Take On Me”, wsparty jednym z najbardziej charakterystycznych teledysków lat 80.

1968 – spłonął dom Roya Orbisona w Hendersonville w stanie Tennessee. W pożarze zginęli dwaj najstarsi synowie muzyka. Orbison przebywał wówczas na trasie koncertowej w Wielkiej Brytanii. 

1968 – amerykańska telewizja CBS pokazała pierwszy odcinek animowanego „The Archie Show”. Z fikcyjnym zespołem The Archies związany był późniejszy gigantyczny przebój „Sugar, Sugar”. 

1974 – wersja „I Shot The Sheriff” w wykonaniu Erica Claptona dotarła na pierwsze miejsce amerykańskiej listy Billboard Hot 100. Autorem utworu był Bob Marley, który nagrał go wcześniej z The Wailers.  

1983 – w Londynie urodziła się Amy Winehouse. Jej debiutancki album „Frank” ukazał się w 2003 roku, natomiast światową sławę przyniosła jej trzy lata później płyta „Back to Black” z takimi utworami jak „Rehab”, „You Know I’m No Good” czy utwór tytułowy. Winehouse zmarła w lipcu 2011 roku w wieku 27 lat.  

1984 – w nowojorskiej Radio City Music Hall odbyła się pierwsza ceremonia MTV Video Music Awards. David Bowie zdobył nagrodę za najlepszy teledysk męskiego wykonawcy za „China Girl”. Nagroda Video of the Year przypadła natomiast grupie The Cars za „You Might Think”.

1996 – „Flava” Petera Andre znalazła się na szczycie brytyjskiej listy singli. Był to pierwszy brytyjski numer jeden artysty. 

2008 – Kings of Leon zadebiutowali na pierwszym miejscu brytyjskiej listy singli z „Sex On Fire”. Utwór utrzymał się na szczycie przez trzy tygodnie i stał się jednym z największych przebojów zespołu.

Kraj

Prezydent spotka się z przedsiębiorcami Trójmorza

O godz. 11.00 w Pałacu Prezydenckim rozpocznie się spotkanie prezydenta Karola Nawrockiego z polskimi i zagranicznymi przedsiębiorcami z regionu Trójmorza pod hasłem „Polska. Siła Trójmorza w G20”. Zaplanowano wystąpienie prezydenta. 

Inicjatywa Trójmorza skupia 13 państw Unii Europejskiej położonych między Bałtykiem, Adriatykiem i Morzem Czarnym. Jej głównymi obszarami współpracy są infrastruktura transportowa, energetyka i cyfryzacja. Ukraina, Mołdawia, Albania i Czarnogóra mają status państw stowarzyszonych 

Ważne posiedzenie zarządu PKOl

O godz. 13.00 zbierze się zarząd Polskiego Komitetu Olimpijskiego. Prezydium PKOl rekomenduje zastosowanie art. 21 statutu organizacji, który pozwala – w razie niemożności pełnienia funkcji przez prezesa – powierzyć jej wykonywanie jednemu z wiceprezesów do końca kadencji. 

Sprawa ma związek z tymczasowym aresztowaniem prezesa PKOl Radosława Piesiewicza. Został zatrzymany 27 sierpnia w związku ze śledztwem dotyczącym Zondacrypto i usłyszał zarzuty dotyczące m.in. płatnej protekcji oraz działania na szkodę części wierzycieli. Nie przyznał się do winy. Sąd zastosował wobec niego trzymiesięczny areszt 

Rusza Ogólnopolski Tydzień Edukacji

W poniedziałek rozpoczyna się Ogólnopolski Tydzień Edukacji „STOP Znieczulicy: Wyloguj Obojętność”. Od 14 do 20 września w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie oraz online organizowane będą warsztaty i wykłady dotyczące m.in. hejtu, cyberprzemocy, dezinformacji, bezpieczeństwa cyfrowego i odpowiedzialności świadków przemocy w internecie. Od poniedziałku do piątku program kierowany jest przede wszystkim do szkół, a 19–20 września odbędzie się weekend otwarty.  

Zagranica

Parlament Europejski rozpoczyna sesję w Strasburgu

Europosłowie rozpoczynają czterodniowe posiedzenie plenarne. Jednym z tematów poniedziałkowej debaty będą zmiany dotyczące rezerwy stabilności rynkowej systemu EU ETS.

Komisja Europejska zaproponowała zakończenie automatycznego unieważniania uprawnień znajdujących się w rezerwie powyżej poziomu 400 mln. Komisja środowiska PE proponuje natomiast utrzymanie mechanizmu, ale podniesienie progu w 2027 roku do 650 mln uprawnień. Głosowanie ma odbyć się we wtorek, 15 września. 

Ministrowie energii G20 spotkają się w Houston

W Houston rozpoczyna się trzydniowe spotkanie ministrów energii państw G20. Rozmowy mają dotyczyć m.in. bezpieczeństwa energetycznego, cen energii, infrastruktury oraz odpornych łańcuchów dostaw surowców krytycznych.

Polskę mają reprezentować minister energii Miłosz Motyka oraz minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska. W spotkaniu zapowiedziano również udział przedstawiciela Rosji. 

Rozmowy państw Zatoki z Iranem przełożone

Zaplanowane na poniedziałek w Omanie rozmowy dotyczące przyszłości żeglugi przez cieśninę Ormuz zostały przełożone. Oman poinformował, że decyzję podjęto, aby stworzyć warunki do uzyskania szerszego konsensusu przed spotkaniem.

Rozmowy przedstawicieli państw regionu z Iranem miały być jednym z najważniejszych od miesięcy kroków dyplomatycznych w kierunku ograniczenia napięcia wokół strategicznej cieśniny, przez którą przed obecnym kryzysem przepływała znaczna część światowego handlu ropą i gazem.