Nasz artykuł w dużym skrócie
- Wielkie daty w historii świata i dyplomacji – mija dokładnie 164 lata od ogłoszenia przez Abrahama Lincolna Proklamacji Emancypacji znoszącej niewolnictwo w USA oraz 118 lat od pełnej niepodległości Bułgarii. Wspominamy też 46. rocznicę wybuchu wyniszczającej, ośmioletniej wojny iracko-irańskiej.
- Tragiczne karty historii Polski i Kościoła – 87 lat temu nastąpiła dramatyczna kapitulacja Lwowa przed Armią Czerwoną oraz przekazanie Brześcia Sowietom przez Niemców. Z kolei 73 lata temu w pokazowym procesie komunistycznym skazano bp. Czesława Kaczmarka na 12 lat więzienia.
- Ikona popkultury lat 90. – równo 32 lata temu wyemitowano premierowy odcinek kultowego serialu „Friends” (Przyjaciele), który przez dekadę emisji stał się globalnym fenomenem telewizyjnym.
- Siatkarski hit i darmowa komunikacja – dziś o godzinie 18:00 reprezentacja Polski zmierzy się z Niemcami w pasjonującym pojedynku o półfinał mistrzostw Europy siatkarzy. Dodatkowo w powiecie tomaszowskim finał Europejskiego Tygodnia Mobilności przynosi pasażerom całkowicie bezpłatne kursy na linii Łaznowska Wola–Tomaszów Mazowiecki.
Dziś jest wtorek, 22 września 2026 roku – 265. dzień roku. Do końca roku pozostaje 100 dni. Imieniny obchodzą m.in. Maurycy, Tomasz, Joachim, Emmeram i Feliks.
W Tomaszowie Mazowieckim słońce wschodzi dziś o 6.25, a zachodzi o 18.38. Dzień potrwa 12 godzin, 12 minut i 41 sekund.
22 września jest finałem Europejskiego Tygodnia Mobilności. Komisja Europejska prowadzi kampanię każdego roku od 16 do 22 września, kończąc ją popularnym Dniem bez Samochodu. Hasłem edycji 2026 jest „Mobility for Everyone” – „Mobilność dla każdego”. W tegorocznej kampanii uczestniczy ponad 2,5 tys. europejskich miast i miejscowości.
Kalendarium historyczne
234 lata temu (1792). Francja zaczyna liczyć czas od nowa
22 września 1792 roku Francja weszła formalnie w epokę republiki. Dzień wcześniej Konwent Narodowy zniósł monarchię, a data 22 września została później przyjęta jako początek pierwszego roku Republiki i punkt zerowy rewolucyjnego kalendarza.
Nie była to zwykła reforma administracyjna. Rewolucjoniści próbowali symbolicznie zerwać z całym dawnym porządkiem – monarchią, przywilejami stanowymi, a nawet sposobem mierzenia czasu. Miesiące otrzymały nowe nazwy, tygodnie zastąpiono dziesięciodniowymi „dekadami”, a początkiem roku stała się równonoc jesienna.
Rewolucja chciała stworzyć nie tylko nowe państwo.
Chciała stworzyć nowego człowieka i nowy kalendarz dla nowej epoki.
164 lata temu (1862). Lincoln zmienia charakter wojny
22 września 1862 roku Abraham Lincoln ogłosił wstępną Proklamację Emancypacji.
Prezydent zapowiedział, że jeżeli zbuntowane przeciwko Unii stany nie zakończą rebelii, 1 stycznia 1863 roku osoby trzymane tam w niewoli zostaną uznane za wolne. Decyzję ogłoszono kilka dni po bitwie nad Antietam, którą Lincoln uznał za wystarczający sukces militarny, by wystąpić z dokumentem o ogromnym znaczeniu politycznym.
Ostateczna Proklamacja Emancypacji weszła w życie 1 stycznia 1863 roku. Nie likwidowała od razu niewolnictwa w całych Stanach Zjednoczonych, ale zmieniła charakter wojny secesyjnej. Walka o zachowanie Unii stawała się również walką o wolność milionów ludzi. Później do armii i marynarki Unii wstąpiło prawie 200 tys. czarnoskórych żołnierzy i marynarzy.
Dokument nie zakończył niewolnictwa jednym podpisem.
Ale sprawił, że powrotu do starego porządku było coraz mniej.
118 lat temu (1908). Bułgaria ogłasza niepodległość
22 września 1908 roku w Wielkim Tyrnowie ogłoszono niepodległość Bułgarii.
Książę Ferdynand odczytał manifest w historycznej cerkwi Czterdziestu Męczenników, a państwo formalnie zerwało zależność od Imperium Osmańskiego. Akt kończył proces rozpoczęty trzy dekady wcześniej, po wojnie rosyjsko-tureckiej i utworzeniu autonomicznego Księstwa Bułgarii.
Ferdynand przyjął tytuł cara, a Bułgaria wróciła na polityczną mapę Europy jako w pełni suwerenny podmiot.
Dzisiaj 22 września jest w Bułgarii świętem państwowym – Dniem Niepodległości.
87 lat temu (1939). Lwów składa broń przed Armią Czerwoną
To jedna z najważniejszych polskich rocznic dzisiejszego dnia.
22 września 1939 roku Lwów skapitulował przed Armią Czerwoną.
Miasto od 12 września walczyło z Niemcami, a po sowieckiej agresji z 17 września znalazło się pomiędzy dwiema armiami. Dowodzący obroną gen. Władysław Langner zdecydował się przekazać miasto Sowietom po uzyskaniu warunków, które miały gwarantować polskim oficerom wolność osobistą i możliwość opuszczenia kraju.
Sowieci tych warunków nie dotrzymali.
Oficerów aresztowano i wywieziono w głąb ZSRR. Wielu trafiło do obozu w Starobielsku, a następnie zostało zamordowanych w Charkowie w ramach zbrodni katyńskiej.
Kapitulacja Lwowa jest więc nie tylko historią przegranego miasta.
To również historia złamanego słowa.
Brześć: dwa totalitaryzmy spotykają się na jednej ulicy
Tego samego dnia Niemcy przekazali Brześć Armii Czerwonej zgodnie z ustaleniami dotyczącymi podziału okupowanej Polski.
W mieście odbyło się wspólne przejście oddziałów niemieckich i sowieckich obserwowane przez gen. Heinza Guderiana i sowieckiego dowódcę Siemiona Kriwoszeina. Następnie Wehrmacht opuścił Brześć, a kontrolę nad nim przejęli Sowieci.
IPN podkreśla, że wydarzenie było jednym z najbardziej wymownych obrazów współpracy dwóch państw, które kilka tygodni wcześniej uzgodniły w tajnym protokole paktu Ribbentrop–Mołotow rozbiór części Europy Środkowo-Wschodniej. 28 września III Rzesza i ZSRR podpisały kolejny układ, formalizujący granicę między okupowanymi częściami Polski.
Warto przy tej dacie uważać na jedną pułapkę: 22 września 1939 roku rozpoczęła się również druga bitwa pod Tomaszowem Lubelskim. Chodzi jednak o Tomaszów Lubelski, nie Tomaszów Mazowiecki.
82 lata temu (1944). Kończy się dramat Czerniakowa
22 września 1944 roku Niemcy ponownie uderzyli na ostatnie polskie pozycje na Czerniakowie.
Powstańcy bronili już zaledwie dwóch budynków przy Solcu i Wilanowskiej. Kpt. Ryszard Białous „Jerzy” zdecydował o ewakuacji przez Wisłę. Na prawy brzeg dotarły tylko 94 osoby. Wielu rannych i cywilów zostało po niemieckiej stronie rzeki.
Powstanie Warszawskie wchodziło w ostatnią fazę. Czerniaków praktycznie przestawał istnieć jako zorganizowany rejon oporu, a Niemcy przygotowywali już uderzenie na Mokotów.
Historia tego dnia brzmi szczególnie gorzko: Wisła miała kilkaset metrów szerokości.
Dla wielu ludzi była odległością nie do pokonania.
73 lata temu (1953). Pokazowy proces biskupa Kaczmarka
22 września 1953 roku Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał biskupa kieleckiego Czesława Kaczmarka na 12 lat więzienia.
Proces był jednym z najgłośniejszych przykładów stalinowskich represji wobec Kościoła w Polsce. Kaczmarek został aresztowany w 1951 roku i poddany brutalnemu śledztwu, obejmującemu długotrwałe przesłuchania, pozbawianie snu i inne formy fizycznego oraz psychicznego nacisku.
Władze zarzucały mu m.in. szpiegostwo, działalność przeciwko państwu i współpracę z Niemcami. IPN opisuje proces jako sfingowany i propagandowy. Kilka dni po jego zakończeniu komunistyczne władze aresztowały prymasa Stefana Wyszyńskiego.
Wyrok na Kaczmarka nie był więc tylko wymiarem represji wobec jednej osoby.
Był ostrzeżeniem dla całego Kościoła.
71 lat temu (1955). Brytyjska telewizja dostaje konkurencję
22 września 1955 roku rozpoczęła nadawanie ITV – pierwsza komercyjna telewizja w Wielkiej Brytanii.
Pierwszym programem była transmisja uroczystej kolacji z londyńskiego Guildhall. Tego samego wieczoru wystartowały wiadomości ITN, a na antenie pojawiła się pierwsza brytyjska telewizyjna reklama – pasty do zębów Gibbs SR.
Do tej pory brytyjską telewizję zdominowała BBC.
Pojawienie się ITV zmieniło rynek, język telewizji i sposób finansowania programów. Rozpoczęła się konkurencja o widza, której efektem były nowe formaty rozrywkowe, seriale, wiadomości i reklamy.
Pilot w telewizorze pozostawał jeszcze luksusem.
Ale walka o pilota właśnie się zaczynała.
66 lat temu (1960). Mali ogłasza niepodległość
22 września 1960 roku proklamowano niepodległą Republikę Mali.
Dokument przesłany tego dnia do sekretarza generalnego ONZ informował, że Mali staje się „niepodległym i suwerennym państwem” i zwraca się o przyjęcie do Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Był to kolejny akt ogromnej fali dekolonizacji Afryki. Tylko w 1960 roku niepodległość uzyskało kilkanaście afrykańskich państw.
Mapa kontynentu zmieniała się w tempie niespotykanym od czasu kolonialnego podboju.
51 lat temu (1975). Drugi zamach na prezydenta Forda w 17 dni
22 września 1975 roku Sara Jane Moore próbowała zastrzelić prezydenta USA Geralda Forda przed hotelem St. Francis w San Francisco.
Padł strzał, ale prezydent nie został trafiony. Świadek zdarzenia Oliver Sipple chwycił rękę zamachowczyni, utrudniając oddanie kolejnego celnego strzału.
Niezwykłe było to, że był to drugi zamach na Forda w ciągu zaledwie 17 dni. 5 września w Sacramento próbowała go zaatakować Lynette „Squeaky” Fromme.
Ford przeżył obie próby.
Rzadko który prezydent miał tak niebezpieczny miesiąc.
46 lat temu (1980). Zaczyna się wojna iracko-irańska
22 września 1980 roku Irak rozpoczął pełnoskalową inwazję na Iran.
Iraqi Air Force zaatakowało irańskie lotniska, a wojska lądowe wkroczyły przez granicę. Wojna wybuchła w atmosferze narastających sporów granicznych, napięć związanych z rewolucją islamską w Iranie i ambicji reżimu Saddama Husajna.
Konflikt trwał niemal osiem lat i przyniósł ogromne straty ludzkie oraz gospodarcze. Front przez długie okresy przypominał I wojnę światową – z okopami, wielkimi ofensywami piechoty i wyniszczaniem przeciwnika. Irak używał także broni chemicznej.
Rozejm wszedł w życie dopiero w sierpniu 1988 roku.
Miliony ludzi dorastały przez całe dzieciństwo w rzeczywistości jednej wojny.
32 lata temu (1994). Rachel wpada do Central Perk
22 września 1994 roku na antenie NBC wyemitowano pierwszy odcinek serialu „Friends”.
Monica, Rachel, Ross, Chandler, Joey i Phoebe okazali się sześcioma bohaterami, którzy przez następną dekadę stali się jednymi z najbardziej rozpoznawalnych postaci światowej telewizji. Serial trwał dziesięć sezonów, a jego finał wyemitowano w maju 2004 roku.
„Friends” nie wymyślili opowieści o grupie przyjaciół.
Ale stworzyli model sitcomu, który przez lata kopiowano: mieszkanie, kawiarnia, związki, rozstania i przekonanie, że najważniejszą rodziną może być ta, którą wybieramy sami.
A wszystko zaczęło się od Rachel w sukni ślubnej.
Urodzili się tego dnia
Andrea Bocelli urodził się 22 września 1958 roku w Lajatico w Toskanii. Światową popularność przyniosło mu zwycięstwo w kategorii nowych wykonawców na festiwalu w Sanremo w 1994 roku. Jego kariera połączyła świat opery i muzyki popularnej, a oficjalna strona artysty podaje sprzedaż przekraczającą 90 mln albumów.
David Coverdale urodził się 22 września 1951 roku. Najpierw był wokalistą Deep Purple, później stworzył Whitesnake i stał się jednym z najbardziej charakterystycznych głosów hard rocka. „Here I Go Again”, „Is This Love” czy „Still of the Night” weszły do kanonu rocka lat 80.
22 września przypadają również urodziny kilku innych znanych muzyków, w tym Nicka Cave’a i Joan Jett – wyjątkowo mocna data dla rockowego kalendarza.
Tego dnia w muzyce
Andrea Bocelli – tenor pomiędzy dwoma światami
Andrea Bocelli kończy dziś 68 lat.
Jego fenomen polega na przekraczaniu granicy, która przez dziesięciolecia wydawała się wyraźna: pomiędzy operą a muzyką popularną. Śpiewał arie Verdiego i Pucciniego, a jednocześnie nagrywał piosenki trafiające na listy przebojów i występował przed wielomilionową publicznością.
W 1994 roku zwyciężył w Sanremo utworem „Il mare calmo della sera”. Później przyszły „Con te partirò”, „Time to Say Goodbye” i wielkie koncerty na całym świecie.
David Coverdale – od Deep Purple do Whitesnake
David Coverdale kończy 75 lat.
Do Deep Purple dołączył w latach 70., a po rozpadzie tej odsłony zespołu stworzył Whitesnake. Grupa początkowo była mocno zakorzeniona w blues rocku, ale w latach 80. wyrosła na jedną z największych marek stadionowego hard rocka.
Coverdale przez pół wieku kariery przechodził od bluesa do heavy rocka i od klubowej sceny do największych aren.
Nie każdy 75-latek może powiedzieć, że tysiące ludzi wciąż są gotowe śpiewać z nim:
„Here I go again…”
Tego dnia w sporcie
Sport dziś: Polska – Niemcy. Jeden mecz od medalu
Dzisiejszy sportowy punkt numer jeden jest oczywisty.
Polska zagra z Niemcami w ćwierćfinale mistrzostw Europy siatkarzy. Początek o godz. 18.00 czasu polskiego w Sofii. Oficjalny terminarz CEV podaje godz. 19.00 czasu miejscowego.
Biało-czerwoni awansowali po pewnym zwycięstwie 3:0 nad Łotwą – 25:17, 25:16, 25:16. Niemcy dokonali znacznie bardziej spektakularnego zwrotu: przegrywali z Bułgarią 0:2, ale wygrali trzy kolejne sety i cały mecz 3:2.
Stawka jest prosta:
zwycięzca zagra o medal.
Drugim dzisiejszym ćwierćfinałem rozgrywanym w Sofii będzie spotkanie Francja – Rumunia.
W Seulu trwa natomiast turniej Korea Open. Magda Linette była rozstawiona z numerem 7; oficjalny serwis WTA pokazuje ją już jako wyeliminowaną z turnieju singlowego.
Tomaszów Mazowiecki – lokalny ślad dnia
Dzisiaj najmocniejszy lokalny trop nie prowadzi do archiwum, lecz prosto na przystanek autobusowy.
22 września przejazdy na linii Łaznowska Wola–Tomaszów Mazowiecki są bezpłatne dla wszystkich pasażerów. Akcja odbywa się w ramach Europejskiego Tygodnia Mobilności i została przygotowana przez Powiat Tomaszowski przy wsparciu Gminy Rokiciny oraz miasta Tomaszów Mazowiecki.
Hasło tegorocznej kampanii brzmi „Mobilność dla każdego”. Nie chodzi wyłącznie o ekologiczny slogan. Komisja Europejska zwraca uwagę na dostępność transportu dla ludzi w różnym wieku, o różnych dochodach, miejscu zamieszkania czy stopniu sprawności
W lokalnej skali widać to wyjątkowo dobrze.
Dla mieszkańca wsi autobus nie jest modną alternatywą wobec samochodu.
Bywa jedyną możliwością dojazdu do szkoły, lekarza, pracy, urzędu czy sklepu.
I właśnie dlatego Dzień bez Samochodu wygląda inaczej w centrum dużego miasta, a inaczej na trasie między Łaznowską Wolą a Tomaszowem.
W jednym miejscu chodzi o rezygnację z auta.
W drugim – o to, żeby w ogóle mieć czym pojechać.
Napisz komentarz
Komentarze