Dziś jest środa, 19 sierpnia 2026 roku, 231. dzień roku. Do jego końca pozostają 134 dni. Imieniny obchodzą m.in. Alfred, Bolesław, Donat, Emilia, Jan, Julian, Juliusz, Ludwik, Luiza, Marian, Tekla, Tymoteusz, Wiktor i Wincenty.
Aleksander Jagiellończyk – król, który pozostał w Wilnie
520 lat temu, 19 sierpnia 1506 roku, w Wilnie zmarł Aleksander Jagiellończyk, król Polski i wielki książę litewski. Był synem Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, a więc przedstawicielem dynastii, która przez dziesięciolecia należała do najpotężniejszych rodów Europy Środkowej.
Aleksander najpierw, w 1492 roku, objął tron wielkoksiążęcy na Litwie, a po śmierci Jana Olbrachta został w 1501 roku królem Polski. Jego panowanie przypadło na trudny czas rywalizacji z Moskwą, napięć z zakonem krzyżackim oraz wzrostu politycznego znaczenia polskiej szlachty.
Zmarł bezpotomnie. Co znamienne, jako jedyny polski król z dynastii Jagiellonów został pochowany w Wilnie, w katedrze św. Stanisława i św. Władysława.
Dwa obozy, dwóch królów i jedna korona
19 sierpnia 1587 roku Rzeczpospolita stanęła na krawędzi wojny domowej. Podczas sejmu elekcyjnego w Warszawie stronnictwo skupione wokół prymasa Stanisława Karnkowskiego i Jana Zamoyskiego ogłosiło królem Zygmunta Wazę.
Nie wszyscy zamierzali jednak zaakceptować ten wybór.
Trzy dni później stronnictwo prohabsburskie ogłosiło królem arcyksięcia Maksymiliana Habsburga. Rzeczpospolita miała więc dwóch elektów i problem, którego nie dało się już rozwiązać samymi przemówieniami.
Ostatecznie zwyciężył Zygmunt III Waza, w dużej mierze dzięki działaniom Zamoyskiego. Zygmunt był synem króla Szwecji Jana III Wazy i Katarzyny Jagiellonki, córki Zygmunta Starego. W jego osobie dynastia Wazów łączyła więc tradycję szwedzką z jagiellońskim dziedzictwem.
Zaćmienie Słońca, które trafiło do „Faraona”
W 1887 roku mieszkańcy ziem polskich mogli obserwować niezwykłe widowisko – całkowite zaćmienie Słońca.
Zjawisko zrobiło ogromne wrażenie również na Bolesławie Prusie. Echo astronomicznego spektaklu znalazło później swoje miejsce w „Faraonie”, jednej z najważniejszych polskich powieści historycznych.
U Prusa zaćmienie nie jest jednak tylko efektowną dekoracją. Staje się narzędziem władzy. Kapłani wiedzą, co wydarzy się na niebie, lud nie wie – a ten, kto posiada wiedzę, potrafi zamienić ją w polityczną przewagę.
Brzmi zaskakująco współcześnie. Zmieniają się instrumenty, ale informacja nadal pozostaje jednym z najpotężniejszych narzędzi sprawowania władzy.
Stefan Starzyński. Prezydent miasta, które miało być wielkie
19 sierpnia 1893 roku urodził się Stefan Starzyński, jedna z najbardziej symbolicznych postaci Warszawy XX wieku.
Żołnierz Legionów, członek Polskiej Organizacji Wojskowej, ekonomista i urzędnik państwowy w 1934 roku został komisarycznym prezydentem Warszawy. Chciał modernizować stolicę i uczynić ją nowoczesną europejską metropolią.
Historia przygotowała dla niego jednak inną rolę.
We wrześniu 1939 roku, gdy niemieckie bomby obracały Warszawę w gruzy, Starzyński stał się jednym z symboli jej oporu. Jego radiowe wystąpienia podtrzymywały mieszkańców na duchu.
„Chciałem, by Warszawa była wielka” – mówił podczas oblężenia.
Po kapitulacji pozostał w mieście. Niemcy aresztowali go 27 października 1939 roku. Przez dziesięciolecia jego dalszy los pozostawał zagadką. Śledztwo IPN pozwoliło ustalić, że Starzyński został zamordowany przez funkcjonariuszy Gestapo między 21 a 23 grudnia 1939 roku w Warszawie lub jej okolicach.
Noc, w której wybuchło II Powstanie Śląskie
W nocy z 19 na 20 sierpnia 1920 roku rozpoczęło się II Powstanie Śląskie.
Polska w tym samym czasie walczyła o przetrwanie z bolszewicką Rosją. Dopiero co rozstrzygała się Bitwa Warszawska. Tymczasem na Górnym Śląsku narastał konflikt między ludnością polską i niemiecką.
Bezpośrednim celem powstańców było usunięcie niemieckiej Policji Bezpieczeństwa – Sicherheitspolizei – oraz ograniczenie działalności niemieckich bojówek.
Walki objęły znaczną część okręgu przemysłowego. Powstańcy opanowali wiele strategicznych obszarów, choć nie zdobyli największych miast. Ostatecznie Komisja Międzysojusznicza zgodziła się na rozwiązanie Sipo i utworzenie polsko-niemieckiej policji plebiscytowej. II Powstanie Śląskie zakończyło się 25 sierpnia.
Było kolejnym etapem walki o przyszłość Górnego Śląska, która doprowadziła później do plebiscytu i III Powstania Śląskiego.
19 sierpnia 1942. Zagłada Żydów z Mszany Dolnej
To jedna z najciemniejszych kart dzisiejszego kalendarium.
19 sierpnia 1942 roku Niemcy przeprowadzili masową egzekucję żydowskich mieszkańców Mszany Dolnej.
Nad ranem zgromadzonych poddano selekcji. Około 120 osób zdolnych do pracy skierowano do obozu w Limanowej. Pozostałych prowadzono na przygotowane wcześniej miejsce kaźni.
Według danych przytaczanych przez IPN tego dnia zamordowano około 800–900 osób. Ogółem podczas niemieckiej okupacji w Mszanie Dolnej zginęło ponad tysiąc Żydów.
Za statystyką kryją się ludzie, rodziny, domy, sklepy, sąsiedzi i całe życie społeczności, która przez lata była częścią miejscowego krajobrazu. Zagłada nie wydarzała się wyłącznie w wielkich obozach śmierci. Często przychodziła na skraj miasteczka, do lasu, na pole, nad wykopany wcześniej dół.
Konrad Swinarski – teatr przerwany w pół zdania
19 sierpnia 1975 roku w katastrofie lotniczej pod Damaszkiem zginął Konrad Swinarski, jeden z najwybitniejszych polskich reżyserów teatralnych XX wieku.
Miał zaledwie 46 lat.
Jego inscenizacje „Dziadów” Adama Mickiewicza oraz „Wyzwolenia” Stanisława Wyspiańskiego w krakowskim Starym Teatrze przeszły do historii polskiej sceny.
Swinarski traktował klasykę nie jak muzealny eksponat, ale jak materiał wciąż żywy – polityczny, psychologiczny i społeczny. Dlatego jego przedstawienia do dziś pozostają punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń reżyserów.
1989. Mazowiecki dostaje misję stworzenia rządu
19 sierpnia 1989 roku prezydent Wojciech Jaruzelski powierzył Tadeuszowi Mazowieckiemu misję utworzenia rządu.
Był to jeden z tych momentów, w których historia nie wali drzwiami. Wchodzi niemal bezszelestnie, a dopiero po latach widać, że właśnie przesunięto granicę epoki.
Kilka dni wcześniej powstała koalicja „Solidarności”, ZSL i SD. Komunistyczny monopol władzy rozpadał się na oczach społeczeństwa.
19 sierpnia Jaruzelski przyjął rezygnację gen. Czesława Kiszczaka i powierzył misję Mazowieckiemu. Pięć dni później, 24 sierpnia, Sejm wybrał Tadeusza Mazowieckiego na premiera. Za jego kandydaturą głosowało 378 posłów, przeciw było zaledwie czterech.
Był to początek pierwszego niekomunistycznego rządu w Polsce po II wojnie światowej i jeden z symbolicznych punktów demontażu systemu komunistycznego w Europie Środkowej.
Marek Kotański – człowiek od spraw beznadziejnych
19 sierpnia 2002 roku zmarł Marek Kotański, psycholog, terapeuta i działacz społeczny.
Tworząc Monar, a później Markot, zajmował się ludźmi, od których społeczeństwo często odwracało wzrok: osobami uzależnionymi, zakażonymi HIV, chorymi na AIDS i bezdomnymi.
Kotański nie budował swojej działalności na bezpiecznym dystansie. Wchodził w miejsca, w których problemy społeczne miały twarz konkretnego człowieka.
Jego działalność zmieniła w Polsce sposób myślenia o uzależnieniach i wykluczeniu społecznym.
Ostatnia pielgrzymka Jana Pawła II do Polski
Tego samego dnia, 19 sierpnia 2002 roku, zakończyła się ostatnia pielgrzymka Jana Pawła II do ojczyzny.
Papież odwiedził Kraków i Kalwarię Zebrzydowską. Była to podróż szczególna także dlatego, że coraz wyraźniej widoczna była postępująca choroba Jana Pawła II.
Polacy nie mogli jeszcze wiedzieć, że więcej do kraju nie przyjedzie.
Niecałe trzy lata później, 2 kwietnia 2005 roku, papież zmarł w Watykanie.
„Heweliusz” – polskie oczy na orbicie
19 sierpnia 2014 roku z chińskiego centrum kosmicznego Taiyuan wystartował BRITE-PL „Heweliusz”.
Nanosatelita został zbudowany w ramach międzynarodowego programu BRITE. Jego zadaniem były obserwacje najjaśniejszych gwiazd naszej Galaktyki.
„Heweliusz” waży zaledwie kilka kilogramów, ale symbolizował wejście polskiej nauki w zupełnie nową epokę badań kosmicznych. Znaczna część jego komponentów została zaprojektowana w Centrum Badań Kosmicznych PAN i wykonana w Polsce.
Janusz Głowacki – ironia, która przekroczyła Atlantyk
W 2017 roku zmarł Janusz Głowacki – pisarz, dramaturg, scenarzysta i felietonista.
Był jednym z tych autorów, którzy potrafili patrzeć na rzeczywistość jednocześnie z czułością i bezlitosną ironią. Pisał m.in. „Antygonę w Nowym Jorku”, „Polowanie na karaluchy” i „Czwartą siostrę”.
Współtworzył również scenariusz kultowego „Rejsu” Marka Piwowskiego.
Jego bohaterowie często próbują znaleźć sobie miejsce w świecie, który wydaje się groteskowy, absurdalny i źle urządzony. Być może właśnie dlatego Głowacki starzeje się znacznie wolniej niż wiele tekstów napisanych w jego epoce.
Muzyczny 19 sierpnia. Od Cream do Pet Shop Boys
Jeśli historia polityczna 19 sierpnia brzmi jak marsz, muzyczne kalendarium tego dnia przypomina potężny rockowy festiwal.
W 1939 roku urodził się Ginger Baker, perkusista Cream i Blind Faith. Łączył rockową brutalność z jazzową swobodą i fascynacją rytmami afrykańskimi. Cream pozostawił po sobie takie klasyki jak „Sunshine of Your Love”, „White Room” czy „Badge”.
W 1945 roku urodził się Ian Gillan, jeden z najbardziej rozpoznawalnych głosów hard rocka. Z Deep Purple nagrał m.in. „Smoke on the Water”, „Black Night” i monumentalne „Child in Time”.
W 1951 roku przyszedł na świat John Deacon, basista Queen. Choć scenicznie pozostawał zwykle w cieniu Freddiego Mercury'ego i Briana Maya, jako kompozytor podarował zespołowi m.in. „You're My Best Friend”, „I Want to Break Free” i „Another One Bites the Dust”.
19 sierpnia 1961 roku urodził się w Toruniu Zbigniew Krzywański, gitarzysta Republiki i jeden ze współtwórców charakterystycznego brzmienia zespołu Grzegorza Ciechowskiego.
Dwa lata później urodził się Joey Tempest, wokalista Europe. W połowie lat 80. świat usłyszał charakterystyczny syntezatorowy motyw „The Final Countdown” – i od tej pory nie bardzo potrafi się od niego uwolnić.
Beatlesi chcieli tylko miłości
19 sierpnia 1967 roku The Beatles znaleźli się na szczycie amerykańskiej listy przebojów z „All You Need Is Love”.
Utwór napisany przez Johna Lennona powstał jako hymn epoki flower power. Nagranie zostało wykonane podczas pierwszej globalnej transmisji satelitarnej „Our World”, a w studiu pojawiła się plejada gwiazd brytyjskiej muzyki.
To jedna z tych piosenek, których przesłanie wydaje się banalne tylko do chwili, gdy świat po raz kolejny udowodni, jak trudne jest jego zrealizowanie.
The Monkees wychodzą z telewizora
W 1968 roku NBC zakończyła emisję serialu „The Monkees”. Projekt początkowo miał być przede wszystkim telewizyjną odpowiedzią na beatlemanię.
Stało się jednak coś, czego zapewne nie przewidzieli producenci: wymyślony na potrzeby telewizji zespół zaczął funkcjonować jak prawdziwa grupa i nagrywać prawdziwe przeboje – „I'm a Believer”, „Last Train to Clarksville” czy „Daydream Believer”.
Spotkanie przy elektronice, z którego powstali Pet Shop Boys
Jedna z najciekawszych muzycznych historii związanych z 19 sierpnia wydarzyła się w 1981 roku.
Neil Tennant, wówczas dziennikarz „Smash Hits”, spotkał w londyńskim sklepie elektronicznym Chrisa Lowe'a.
Obaj szybko odkryli wspólne zainteresowania muzyczne. Tak zaczęła się historia Pet Shop Boys.
Kilka lat później „West End Girls”, „It's a Sin” czy ich wersja „Always on My Mind” należały już do ścieżki dźwiękowej lat 80.
Czasem historia muzyki zaczyna się od wielkiego przesłuchania. Czasem od garażu. A czasem wystarczy wejść do sklepu po sprzęt elektroniczny.
Björk wychodzi na własną orbitę
W 1993 roku Björk wystąpiła w londyńskim Kentish Town Forum, rozpoczynając nowy etap swojej solowej kariery związany z albumem „Debut”.
Po doświadczeniach z The Sugarcubes islandzka artystka rozpoczęła jedną z najbardziej oryginalnych karier w muzyce popularnej ostatnich dekad.
Elektronika, awangarda, pop, eksperyment i niezwykły głos stworzyły mieszankę, której właściwie nie dało się pomylić z nikim innym.
Kate Bush: patrzcie na koncert, nie w telefon
W 2014 roku Kate Bush, przygotowując się do długo oczekiwanego powrotu na scenę, poprosiła publiczność, by podczas jej koncertów nie fotografowała i nie nagrywała występów telefonami.
Chciała widzieć ludzi, nie morze ekranów.
Dziś, kiedy niemal każdy koncert natychmiast zamienia się w tysiące pionowych filmów, jej apel brzmi jeszcze bardziej aktualnie niż dwanaście lat temu.
Dziś w Polsce: tysiące wiernych na Świętej Górze Grabarce
Jednym z najważniejszych wydarzeń dzisiejszego dnia w kraju będą uroczystości na Świętej Górze Grabarce niedaleko Siemiatycz.
To najważniejsze sanktuarium prawosławne w Polsce, często określane mianem prawosławnej Jasnej Góry.
19 sierpnia, zgodnie z kalendarzem juliańskim, obchodzone jest Święto Przemienienia Pańskiego. Na Grabarkę przybywają tysiące wiernych. Wielu dociera pieszo, niosąc drewniane krzyże, które pozostawiane są na świętej górze.
W tegorocznych uroczystościach uczestniczą także pielgrzymi wojskowi i przedstawiciele służb mundurowych; XXXI Piesza Pielgrzymka Wojska i Służb Mundurowych odbywa się w dniach 17–19 sierpnia.
Grabarka jest miejscem niezwykłym również z perspektywy kulturowej – przypomina o wielowyznaniowej tradycji Rzeczypospolitej i obecności prawosławia w historii Polski.
Węgry: András Baka obejmuje urząd prezydenta
Na Węgrzech 19 sierpnia oznacza kolejny ważny symbol politycznej zmiany po epoce Viktora Orbána.
Urząd prezydenta obejmuje dziś András Baka, były prezes Sądu Najwyższego. 11 sierpnia został wybrany przez Zgromadzenie Narodowe – otrzymał 140 głosów przy sześciu głosach przeciwnych. Fidesz i KDNP zbojkotowały wybór.
Baka był w przeszłości sędzią Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a później prezesem węgierskiego Sądu Najwyższego. Jego konflikt z dawnymi władzami Viktora Orbána miał również europejski wymiar – sposób przedwczesnego zakończenia jego kadencji jako szefa sądownictwa stał się przedmiotem postępowania przed ETPC.
Teraz wraca na szczyt państwowej hierarchii jako kandydat rządzącej partii TISZA premiera Pétera Magyara.
Prezydentura na Węgrzech ma przede wszystkim charakter reprezentacyjny, ale głowa państwa dysponuje również uprawnieniami związanymi m.in. z kontrolą procesu legislacyjnego. Wybór Baki jest więc kolejnym elementem przebudowy instytucjonalnej państwa po zmianie władzy.
19 sierpnia – między koroną, barykadą i sceną
Trudno znaleźć wspólny mianownik dla Aleksandra Jagiellończyka, Stefana Starzyńskiego, Tadeusza Mazowieckiego, Johna Deacona, Björk i polskiego nanosatelity krążącego nad Ziemią.
A jednak kalendarium właśnie na tym polega.
Pokazuje historię nie jako prostą linię w podręczniku, lecz ogromną mozaikę. Jednego dnia gasła dynastia, innego wybierano króla. Ludzie chwytali za broń na Śląsku, Warszawa otrzymywała prezydenta, który miał stać się jej legendą, Polska wychodziła z komunizmu, a kilka dekad później wysyłała własne instrumenty naukowe na orbitę.
W tle grają Cream, Deep Purple, Queen, Beatlesi i Pet Shop Boys.
19 sierpnia przypomina, że historia nigdy nie ma jednej ścieżki dźwiękowej.
Napisz komentarz
Komentarze