Zdrowie Psychiczne równie ważne

Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w zakresie zaburzeń psychicznych orzeka o jednej z trzech kategorii:

• 01-U (upośledzenie umysłowe począwszy od upośledzenia w stopniu umiarkowanym),
• 02-P (choroby psychiczne w tym: zaburzenia psychotyczne, zaburzenia nastroju począwszy od zaburzeń o umiarkowanym stopniu nasilenia, utrwalone zaburzenia lękowe o znacznym stopniu nasilenia, zespoły otępienne),
• 12-C (całościowe zaburzenia rozwojowe, powstałe przed 16 rokiem życia, z utrwalonymi zaburzeniami interakcji społecznych lub komunikacji werbalnej oraz stereotypami zachowań, zainteresowań i aktywności o co najmniej umiarkowanym stopniu nasilenia).

Niestety dane ujęte w tabelach są kompletnie niespójne. Według tabeli numer 3 liczba wydanych orzeczeń wg przyczyny niepełnosprawności (dotyczących wymienionych wyżej kategorii) wynosi w 2017 roku 164. Tymczasem w kolejnym zestawieniu, gdzie pojawia się rozdział na stopnie niepełnosprawności osób tych jest już 550. Relacja powinna być być może odwrotna, ponieważ stopnia niepełnosprawności nie określa się w przypadku osób do 16 roku życia.

Niezależnie jednak od niezbyt chyba rzetelnie przygotowanych danych przez Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności skala problemu w naszym powiecie jest dużo większa.

Wskazują na to dane z tego samego opracowania dotyczące ilości pacjentów, którym porad udzielono w ramach Poradni Zdrowia Psychicznego przy Tomaszowskim Centrum Zdrowia. W 2017 roku było ich 1479. Udzielono im ponad 3500 porad. Z uwagi na fakt, że TCZ nie miał podpisanej umowy na leczenie dzieci, brak jest danych o osobach poniżej 18 roku życia. Ponad 500 osób trafiło natomiast do poradni leczenia uzależnień.

Udzielanie pomocy w związku z zaburzeniami psychicznymi odnoszone jest zwyczajowo do świadczeń opieki zdrowotnej oraz działalności wyspecjalizowanych w tym zakresie podmiotów leczniczych. Tak postrzegana pomoc utożsamiana jest z leczeniem. Jednak nie każda osoba z zaburzeniami psychicznymi tego wymaga. Często świadczenia zdrowotne udzielane takim osobom traktowane są jako ostateczność.

Nie bez znaczenia jest tu postawa samych zainteresowanych i ich bliskich, którzy nie dostrzegają problemu, próbują go bagatelizować albo ukrywać przed otoczeniem. Część osób cierpi na zaburzenia, które nie kwalifikują się do leczenia. Większość takich osób funkcjonuje w swoim środowisku samodzielnie lub pod opieką rodziny, niemniej zaburzenia psychiczne nierzadko są przyczyną powstawania trudnych sytuacji życiowych, których dana osoba nie jest w stanie przezwyciężyć.

Oznacza to, iż liczba osób wymagających specjalistycznej pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej jest faktycznie dużo większa niż wynika to z oficjalnych rejestrów. Niestety program ochrony zdrowia psychicznego nie wskazuje kierunków, dzięki którym zadanie to można byłoby wykonywać w sposób efektywny. Dokument wprost wyklucza opracowanie lokalnego programu zwiększenia dostępności i zmniejszenia nierówności w dostępie do różnych form środowiskowej psychiatrycznej opieki zdrowotnej, w tym rozwoju Centrum Zdrowia Psychicznego oraz placówek psychiatrycznej opieki zdrowotnej dla dzieci i młodzieży. Powodem jest brak środków finansowych, które na ten cel można byłoby przyznać.

Tymczasem problem staje się coraz bardziej palący. Ilość osób uzależnionych od alkoholu, środków odurzających (w tym dopalaczy) jest zatrważająca. Co roku notowanych jest coraz więcej przypadków. Oddział psychiatryczny Tomaszowskiego Centrum Zdrowia obsługuje de facto cztery powiaty (także opoczyński, piotrkowski i rawski). Trafiają na niego pacjenci często w stanie zagrażającym ich zdrowiu i życiu.

Warunki, jakie panują na oddziale często uniemożliwiają podjęcie skutecznej terapii. W ubiegłym roku poczyniono pierwsze kroki w celu zmiany tej sytuacji. Na początek na wniosek szefa komisji zdrowia rodziny i spraw społecznych zakupiono nowe łóżka dla pacjentów oddziału. Do budżetu wprowadzono też 100 tysięcy złotych na przygotowanie projektu nowego budynku, w którym mogłaby ulokować się psychiatria wraz z oddziałem odwykowym oraz terapią dzienną i psychiatrią środowiskową. Z uwagi na to, że jeden lekarz kończy specjalizację z zakresu psychiatrii dziecięcej mielibyśmy szansę stać się jednym z nielicznych ośrodków leczących osoby niepełnoletnie.

Nie mamy gdzie pracować ani też możliwości bezpiecznego opiekowania się pacjentami. Obecnie jest to około 40 osób. Mamy oddział psychiatryczny ogólny, gdzie w jednym dużym pomieszczeniu podzielonym na kilkanaście sal kilkułóżkowych znajdują się pacjenci w bardzo ciężkim stanie psychicznym, bezpośrednio zagrażający sobie i otoczeniu oraz tacy, którzy zbliżają się już do "wypisu". Na oddziale powinna być wyodrębniona część ostra, przeznaczona dla pacjentów niebezpiecznych - mówią lekarze i podkreślają, że współczesne trendy w leczeniu zaburzeń psychicznych podążają w kierunku minimalizacji liczby całodobowych hospitalizacji. Psychiatria dzienna oraz środowiskowa nie generuje tak wysokich kosztów - Na oddział dzienny pacjent trafia o 9 rano a wychodzi z niego o 16 po południu. Medycy twierdzą też, że często ich oddział traktowany jest jak izba wytrzeźwień. Trafiają na niego osoby nietrzeźwe i agresywne, którymi personel musi się zajmować mimo, że nie ma żadnych podstaw do hospitalizacji.

Osobnym problemem jest stan techniczny budynku oraz grzyb wykwitający na części ścian. Prawdą jest, że na oddziale przez ostatnie lata nie działo się nic. Być może teraz pojawia się na to szansa. Kluczem są oczywiście pieniądze. Na budowę nowego oddziału potrzeba zapewne kilkanaście milionów złotych. Powiat sam takiego ciężaru nie udźwignie. Trzeba pieniędzy poszukać gdzieś indziej. Według Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego za tworzenie Centrów Zdrowia Psychicznego odpowiadają marszałkowie województw. Potrzebny więc aktywny, intensywny i skuteczny lobbing. Od dnia wyborów aktywność polityków, którzy bywali u nas kilka razy dziennie niestety osłabła. Należy liczyć na osobiste kontakty Starosty i Prezydenta.

Pieniądze na projekt są, program funkcjonalno-użytkowy przygotowuje szpital. Trzeba też zmienić i zaktualizować kilka dokumentów o charakterze strategicznym łącznie z cytowanym na wstępie programem przyjętym przez powiat oraz mapą potrzeb zdrowotnych.