Dziś w kraju i na świecie (piątek, 21 listopada)

159 lat temu (1866) car Aleksander II wydał rozkaz o likwidacji Twierdzy Zamość; jednej z największych fortyfikacji w polskich dziejach.

134 lata temu (1891) w Tworkach pod Warszawą dzięki staraniom m.in. lekarza psychiatry prof. Adolfa Rothe otwarto szpital dla osób cierpiących na zaburzenia i choroby psychiczne.

132 lata temu (1893) w Mińsku urodził się Władysław Strzemiński, malarz, teoretyk sztuki; o postaci Strzemińskiego opowiada ostatni film Andrzeja Wajdy „Powidoki”.

125 lat temu (1900) urodził się Emanuel Ringelblum, historyk, współtwórca Podziemnego Archiwum Warszawskiego Getta. W 1999 roku Archiwum Ringelbluma wpisane zostało przez UNESCO na listę najważniejszych dokumentów świata.

107 lat temu (1918) w czasie walk z Ukraińcami poległ 14-letni Jurek Bitschan (ur. 1904), jeden z najmłodszych obrońców Lwowa.

106 lat temu (1919) Rada Najwyższa Konferencji Pokojowej w Paryżu przyznała Polsce 25-letni mandat nad Galicją Wschodnią pod nadzorem Ligi Narodów.

53 lata temu (1972) na emigracji w Wielkiej Brytanii zmarł Tadeusz Danilewicz (ur. 1895), w czasie II wojny światowej jeden z ważniejszych dowódców Narodowych Sił Zbrojnych, a po jej zakończeniu przez kilka miesięcy komendant Narodowego Zjednoczenia Wojskowego.

29 lat temu (1996) zmarła Maria Krzyżanowska-Rosa (ur. 1930), w 1952 r. pierwsza prezenterka Telewizji Polskiej, a później reportażystka radiowa.

28 lat temu (1997) w Katowicach zakończył się pierwszy proces b. zomowców oskarżonych o spowodowanie śmierci górników „Wujka” w trakcie pacyfikacji tej kopalni na początku stanu wojennego. Sąd uniewinnił oskarżonych, bo nie udało się im udowodnić winy.

15 lat temu (2010) w Polsce odbyły się wybory samorządowe. W sejmikach w 13 województwach wygrała Platforma Obywatelska, w dwóch – PiS, a w jednym – PSL. We wszystkich województwach zawiązały się koalicje, głównie z udziałem PO i PSL. Pierwsza z tych partii miała 12 marszałków, a druga – czterech (w lubelskim, mazowieckim, podkarpackim i świętokrzyskim).

14 lat temu (2011) w Warszawie Lech Wałęsa odsłonił pomnik prezydenta USA Ronalda Reagana.

7 lat temu (2018) w Warszawie zmarł Jan Zagozda (ur. 1930), dziennikarz Polskiego Radia, współautor audycji „Mijają lata, zostają piosenki”, „Słodkie radio retro”, „Wspomnienia pisane dźwiękiem” oraz „Lubię szum starej płyty”.

KRAJ

Dzisiaj, w czwartym i ostatnim dniu posiedzenia Sejmu, posłowie przeprowadzą głosowania nad poprawkami Senatu do kilku ustaw oraz powołają prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Na to stanowisko Kolegium IPN zarekomendowało dr. hab. Karola Polejowskiego, dotychczasowego zastępcę prezesa IPN. Sejm ma też powołać członków Rady Fiskalnej.

Posłowie zajmą się też dwoma projektami – rządowym i poselskim – o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Rządowa regulacja zakłada, że wnioski o ustalenie prawa do asystencji będzie można składać od 1 stycznia 2027 r. Według szacunków MRPiPS ze wsparcia skorzysta ok. 100 tys. osób. Poselski projekt w tej sprawie złożyła Lewica.

Sejm rozpatrzy rządowy projekt ustawy o szczególnych zasadach realizacji zadań związanych z inwestycją w zakresie bezpieczeństwa i obronności realizowaną w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Nowe przepisy umożliwią powstanie Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności, który ma zostać zasilony kwotą 4,65 mld euro. Pieniądze te Polska będzie mogła przeznaczyć na inwestycje związane z rozwojem budownictwa ochronnego i infrastruktury ochrony ludności, budową i modernizacją infrastruktury podwójnego zastosowania. Chodzi także o inwestycje w cyberbezpieczeństwo oraz modernizację przedsiębiorstw, w tym wsparcie na rzecz badań naukowych i rozwoju.

Posłowie rozpoczną też prace nad projektem nowelizacji ustawy o broni i amunicji. Projekt przygotowany przez posłów Polski 2050 przewiduje nałożenie na osoby w wieku do 70 lat, posiadające pozwolenia na posiadanie broni w celach łowieckich, sportowych i szkoleniowych, obowiązku okresowych badań lekarskich i psychologicznych potwierdzających co 5 lat spełnienie kryteriów zdrowotnych związanych z posiadaniem broni i zwiększenia częstotliwości badań dla osób w wieku powyżej 70 lat poprzez wprowadzenie zasady powtarzania badań co 2 lata.

#

Jak zapowiadał resort obrony, w piątek – po wydaniu przez prezydenta Karola Nawrockiego stosownego postanowienia w tej sprawie – rusza operacja „Horyzont”, w ramach której nawet do 10 tys. żołnierzy wesprze inne służby w ochronie infrastruktury krytycznej – przede wszystkim kolei. Operacja została zapowiedziana po tym, jak w ub. weekend doszło do kilku aktów dywersji na kolei, w tym na strategicznej linii łączącej Warszawę z granicą ukraińską w Dorohusku.

Celem operacji jest przede wszystkim wsparcie służb odpowiedzialnych na co dzień za bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej przez Wojsko Polskie. Będzie to kolejna operacja – po m.in. „Bezpiecznym Podlasiu”, w ramach którego kilka tysięcy żołnierzy wspiera Straż Graniczną i Policję w ochronie wschodniej granicy – w której wojsko zostanie zaangażowane do wsparcia służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo wewnętrzne.

Postanowienie o rozpoczęciu operacji wydał w czwartek wieczorem prezydent Karol Nawrocki; formalnie operacja „Horyzont” rozpoczęła się w piątek o północy.

Operacją zarządzać będzie Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych (DORSZ), które do dyspozycji ma mieć maksymalnie 10 tys. żołnierzy z różnych rodzajów wojsk – w tym Wojsk Obrony Terytorialnej, Wojsk Specjalnych, Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni, a także wojsk inżynieryjnych czy dronowych. W zależności od sytuacji to Dowództwo Operacyjne będzie decydować, gdzie i jakie siły rozmieścić.

#

Dziś w 34. Dywizjonie Rakietowej Obrony Powietrznej w Bytomiu (woj. śląskie) wiceminister, minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz weźmie udział w przekazaniu pierwszego, seryjnego przeciwlotniczego systemu rakietowo-artyleryjskiego PILICA. To pierwszy z szesnastu seryjnych systemów, które Siły Zbrojne RP mają otrzymać zgodnie z umową zawartą pomiędzy Agencją Uzbrojenia oraz Konsorcjum PGZ PILICA+.

Przeciwlotniczy system rakietowo-artyleryjski PILICA to element zestawu rakietowo-artyleryjskiego PILICA+ powstającego w ramach konsorcjum PGZ-PILICA+, którego liderem jest Polska Grupa Zbrojeniowa S.A. (PGZ).

System jest rozwinięciem podstawowej wersji PSR-A PILICA i został zaprojektowany jako najniższy szczebel warstwowej obrony powietrznej Polski. Jego zadaniem jest ochrona wojsk oraz infrastruktury krytycznej przed zagrożeniami powietrznymi, tj. samolotami, śmigłowcami, bezzałogowymi statkami powietrznymi czy pociskami manewrującymi.

W tym roku przekazano już dwa systemy w wersji dostosowanej, obecnie przekazywany jest pierwszy, nowy system. Zgodnie z harmonogramem umowy w tym roku planowane jest przekazanie jeszcze jednego seryjnego systemu PSR-A PILICA.

#

Dziś minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda weźmie udział w posiedzeniu Naczelnej Rady Lekarskiej. – Liczymy na kontynuację procesu dialogu i konstruktywne wnioski – napisało w czwartek na X Ministerstwo Zdrowia.

Prezes samorządu lekarskiego Łukasz Jankowski zwrócił się w tym tygodniu o spotkanie do prezydenta Karola Nawrockiego i premiera Donalda Tuska „w obliczu narastających zagrożeń dla funkcjonowania systemu ochrony zdrowia w Polsce i braku możliwości dialogu z Ministerstwem Zdrowia”.

Prezydent spotkał się z prezesem NRL w środę.

W pierwszej połowie października PAP dowiedziała się ze źródła w NFZ, że na rozliczenie świadczeń Funduszowi brakuje w tym roku ok. 14 mld zł. Na początku listopada w odpowiedzi na pytanie PAP szpitale z różnych części Polski poinformowały, że przesuwają planowe przyjęcia oraz ograniczają programy lekowe ze względu na opóźnione rozliczenia z NFZ. (PAP)

#

Dziś odbędzie się otwarcie wystawy „Kwestia kobieca 1550-2025” oraz projektu wystawienniczego „Miasto kobiet” w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. „Kwestia kobieca 1550-2025”, której kuratorką jest Alison Gingeras, prezentuje blisko 200 prac niemal 150 artystek z całego świata powstałych od XVI do XXI wieku. Polemizuje z przeświadczeniem o nieobecności artystek w historii sztuki oraz jest świadectwem nieustannej kobiecej działalności artystycznej. Ekspozycja została podzielona na dziewięć części tematycznych.

„Miasto kobiet” to projekt wystawienniczy, w skład którego wchodzą cztery osobne wystawy kuratorowane przez pięć kuratorek – „Z trzewi: o infrastrukturach feministycznych” Julii Bryan-Wilson, „Inne jutra” Michaliny Sablik i Very Zalutskiej, „Jej serce” Karoliny Gembary oraz „Byłyśmy. Międzynarodowy Rok Kobiet 1975” Wiktorii Szczupackiej. Cztery sekcje tematyczne oscylują wokół zagadnień takich jak związek ciała, płci i infrastruktury, rozwinięcie feminizmu jako wielowymiarowego ruchu, prawa reprodukcyjne kobiet oraz socjalistyczny feminizm.

#

ZAGRANICA

Na piątek zaplanowano konferencję prasową przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen i przewodniczącego Rady Europejskiej Antonio Costy przed szczytem grupy G20 w Johannesburgu, który odbędzie się w dniach 22-23 listopada. Wcześniej z udziału w tym wydarzeniu zrezygnowało kilkoro liderów kluczowych państw, m.in. prezydent USA Donald Trump i przywódca Chin Xi Jinping. W spotkaniu nie weźmie też udziału m.in. przywódca Rosji Władimir Putin, objęty nakazem aresztowania wydanym przez Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK).

#

Dziś odbędzie się spotkanie prezydenta USA Donalda Trumpa z burmistrzem elektem Nowego Jorku Zohranem Mamdanim. Według zapowiedzi Mamdaniego rozmowa będzie dotyczyła głównie obniżenia kosztów życia. Trump nazywał wcześniej Mamdaniego „komunistą” i groził odcięciem części środków federalnych dla Nowego Jorku w przypadku jego wygranej. Dzień po zwycięstwie Mamdaniego prezydent ostrzegał, że „ludzie będą uciekać przed komunizmem w Nowym Jorku”.

#

W piątek odbędą się uroczystości upamiętniające 50. rocznicę przywrócenia monarchii w Hiszpanii, organizowane w Kongresie Deputowanych, hiszpańskim parlamencie. Po śmierci gen. Francisco Franco, 22 listopada 1975 r., tron objął Jan Karol I z dynastii Burbonów, który abdykował – w atmosferze skandalu – w 2014 r. na rzecz swojego syna Filipa VI.