Dziś w kraju i na świecie (czwartek, 1 stycznia)

558 lat temu (1467 r.) urodził się przyszły król Polski Zygmunt Stary (panował od 1506 do 1548 r.).

204 lata temu (1821 r.) ukazało się pierwsze wydanie „Kurjera Warszawskiego”, gazety codziennej ukazującej się do 1939 roku.

177 lat temu (1848 r.) miała miejsce premiera pierwszej wersji opery „Halka” Stanisława Moniuszki.

103 lata temu (1922 r.) urodził się Marek Edelman, w 1943 r. ostatni przywódca powstania w Getcie Warszawskim, potem uczestnik Powstania Warszawskiego; po wojnie kardiolog, opozycjonista, działacz Komitetu Obrony Robotników. Zmarł w 2009 r.

81 lat temu (1944 r.) urodziła się Teresa Torańska, dziennikarka i pisarka. Zmarła w 2013 r.

69 lat temu (1956 r.) powstało Studio Filmów Lalkowych, późniejsze Studio Filmowe Se-Ma-For.

53 lata temu (1972 r.) weszło w życie porozumienie o otwarciu granic pomiędzy Polską a NRD dla bezwizowego i bezpaszportowego ruchu turystycznego.

36 lat temu (1989 r.) rząd zniósł talony (kartki) na benzynę, asygnaty na samochody i reglamentację węgla dla odbiorców indywidualnych.

30 lat temu (1995 r.) przeprowadzono denominację złotego; 10 tys. starych złotych zastąpił jeden nowy złoty; zarówno stare, jak i nowe złote obowiązywały jeszcze przez dwa lata, do końca 1996 r.

26 lat temu (1999 r.) na mocy reform rządu Jerzego Buzka w życie weszła reforma administracyjna państwa (z podziałem na 16 województw i powiaty), rozpoczęto także wdrażanie reformy ochrony zdrowia i reformy emerytalnej.

8 lat temu (2017 r.) weszła w życie ustawa powołująca Wojska Obrony Terytorialnej.

KRAJ

Wraz z 1 stycznia okresy prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej i wykonywania pracy na podstawie umów-zleceń będą wliczały się do stażu pracy. Zaświadczenie potwierdzające te okresy wyda ZUS. Zmiany obejmą również umowy z poprzednich lat.

Ponadto od dziś dorosłe osoby z niepełnosprawnością, które uzyskały co najmniej 70 punktów w skali potrzeby wsparcia, mogą ubiegać się o świadczenie wspierające. Aby je otrzymać, należy najpierw zgłosić się do wojewódzkiego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. Po otrzymaniu decyzji (po 14 dniach od doręczenia, jeśli nie zostało wniesione odwołanie) powinno się złożyć wniosek do ZUS – wyłącznie elektronicznie przez PUE/eZUS, portal Emp@tia lub bankowość elektroniczną.

Od 1 stycznia zwiększyła się także grupa uprawnionych do nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych, będących odpowiednikiem emerytur pomostowych. Do tej grupy osób dołączają m.in. nauczyciele placówek oświatowo-wychowawczych, artystycznych, ośrodków wychowawczych, zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich.

Od 1 stycznia nauczyciel otrzyma także wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe, jeśli nastąpiło to z przyczyn niezależnych od niego. Rozwiązanie przewiduje również, że nauczyciele dostaną wyrównania za okres od 1 września do 31 grudnia 2025 r. Mają być one wypłacone do 6 czerwca 2026 r.

Wraz z pierwszym dniem nowego roku wzrasta również wysokość nagrody jubileuszowej dla nauczycieli za 40 lat pracy. Jest też nagroda jubileuszowa za 45 lat pracy. Większe są także odprawy emerytalne. Z nowym rokiem wchodzi w życie część przepisów z tzw. dużej nowelizacji ustawy Karta nauczyciela.

Od dziś cudzoziemiec wnioskujący o nadanie numeru PESEL musi stawić się osobiście w urzędzie.

#

Od dzisiaj w życie wchodzą przepisy podwyższające podatek dochodowy (CIT) płacony przez banki. Zgodnie z ustawą, wyniesie on 30 proc. w 2026 r. wobec obecnych 19 proc. W 2027 r. będzie to 26 proc., a w 2028 r. – 23 proc. Stawka została zróżnicowana m.in. dla banków spółdzielczych, SKOK-ów oraz podmiotów rozpoczynających działalność. Z wyższej daniny zwolniono małe podmioty oraz banki znajdujące się w procesie naprawczym.

1 stycznia jest też dniem wejścia w życie podwyżki akcyzy na alkohol i papierosy. Podwyżka akcyzy na alkohol jest zgodna z tzw. mapą drogową ustaloną w ustawie o podatku akcyzowym. W tym roku podwyżka wyniesie 5 proc. Natomiast stawka akcyzy w części kwotowej w przypadku papierosów wzrośnie o 20 proc.

Od dzisiaj e-Doręczenia stają się podstawowym sposobem doręczania pism, co oznacza, że wielu spraw nie można załatwić już przez ePUAP. Okres przejściowy dla większości podmiotów publicznych skończył się 31 grudnia 2025 r. Dla osób fizycznych korzystanie z e-Doręczeń pozostaje dobrowolne.

#

W Kościele katolickim 1 stycznia obchodzona jest uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi. Jest to najstarsze maryjne święto, choć do liturgii Kościoła wprowadzone dość późno – w 1931 r. przez papieża Piusa XI na pamiątkę 1500. rocznicy III Soboru Powszechnego w Efezie w 431 r.

Dogmat o Bożym Macierzyństwie Najświętszej Maryi Panny jest pierwszym z dogmatów maryjnych.

Do liturgii święto wprowadził papież Pius XI. W związku z tym, że obecnie jest to uroczystość, wierni zobowiązani są 1 stycznia do uczestniczenia we mszy św.

ZAGRANICA

Na świecie trwa powitanie 2026 roku. Na zachodnią półkulę Nowy Rok zawita w czwartek rano czasu polskiego. Najpierw świętować będą m.in. mieszkańcy Buenos Aires i Rio de Janeiro, a następnie Stanów Zjednoczonych. Wśród zamieszkanych terenów jako ostatnie 2026 rok witać będą Hawaje i Samoa Amerykańskie, około południa czasu polskiego.

#

Cypr obejmuje półroczne przewodnictwo w Radzie UE, reprezentującej państwa członkowskie. Rząd w Nikozji zamierza kontynuować prace nad częścią priorytetów poprzednich prezydencji, Danii i Polski, m.in. w dziedzinach obronności i rozszerzenia UE. Swoje priorytety władze cypryjskie zaprezentowały w grudniu. Przedstawiono pięć obszarów, w których UE powinna osiągnąć autonomię: własne zdolności obronne, konkurencyjność, otwarcie na świat, promowanie unii wartości i ustanowienie ambitnego budżetu UE.

#

Bułgaria staje się 21. członkiem strefy euro, porzucając używanego od końca XIX wieku lewa. Społeczeństwo bułgarskie podzieliło się niemal po równo na zwolenników i przeciwników tej decyzji, natomiast biznes przygląda się zmianie z optymizmem. Z początkiem 2026 roku euro staje się w Bułgarii prawnym środkiem płatniczym, jednak możliwość równoległego dokonywania płatności w lewach i euro zostanie utrzymana do końca stycznia. 1 lutego euro będzie już jedyną oficjalną walutą Bułgarii.