Dziś w kraju i na świecie (środa, 24 września)

232 lata temu (1793 r.) II rozbiór Rzeczypospolitej: w nocy z 23 na 24 września Sejm obradujący na zamku grodzieńskim przeprowadził cesję terytorium Rzeczypospolitej na rzecz Prus.

204 lata temu (1821 r.) w mazowieckiej wiosce Laskowo-Głuchy urodził się Cyprian Norwid, poeta, prozaik, dramatopisarz, rzeźbiarz, malarz i rysownik; niedoceniany za życia, po latach wyniesiony do panteonu polskich wieszczów (zm. w 1883 r.).

169 lat temu (1856 r.) w Martynówce koło Kaniowa na Ukrainie urodził się Ludwik Waryński, działacz i ideolog polskiego ruchu socjalistycznego, twórca Międzynarodowej Socjalno-Rewolucyjnej Partii „Proletariat” - pierwszej polskiej partii robotniczej (zm. w 1889 r.).

111 lat temu (1914 r.) w Warszawie urodził się Andrzej Panufnik, kompozytor, dyrygent; pierwsze większe utwory, m.in. dwie symfonie, ukończył w czasie II wojny światowej; twórca muzyki do pieśni „Warszawskie dzieci”; w 1954 r. wyemigrował do Wielkiej Brytanii, gdzie powstała większość jego znanych kompozycji, w tym symfonii i innych utworów orkiestrowych; za zasługi dla kultury muzycznej uhonorowany przez królową Elżbietę II tytułem szlacheckim (zm. w 1991 r.).

99 lat temu (1926 r.) rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe.

84 lata temu (1941 r.) w Wielkiej Brytanii członkowie koalicji antyhitlerowskiej podpisali Kartę Atlantycką; uznano w niej m.in. prawo wszystkich narodów do posiadania własnych rządów i własnego niepodległego państwa.

67 lat temu (1958 r.) I sekretarz KC PZPR Władysław Gomułka ogłosił hasło budowy tysiąca szkół na tysiąclecie państwa polskiego.

45 lat temu (1980 r.) w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie został złożony wniosek o rejestrację NSZZ „Solidarność” z siedzibą w Gdańsku.

21 lat temu (2004 r.) Sejm RP przyjął raport sejmowej komisji śledczej badającej tzw. aferę Rywina.

9 lat temu (2016 r.) w Krościenku nad Dunajcem zmarł Adam Skarbiński, jeden z najwybitniejszych konstruktorów szybowcowych w dziejach polskiego lotnictwa, w czasie Powstania Warszawskiego starszy strzelec ps. Ryś w szeregach Pułku Baszta AK (ur. w 1921 r.).

KRAJ

Sejm rozpocznie dziś trzydniowe posiedzenie. Na początku obrad przysięgę złoży nowy prezes Najwyższej Izby Kontroli Mariusz Haładyj, który zastąpił na tej funkcji Mariana Banasia. Posłowie będą też głosować nad rządowym projektem nowelizacji ustawy o Centralnym Porcie Komunikacyjnym. Ma on ułatwić proces wywłaszczania i uzyskania odszkodowania przez osoby wywłaszczane na potrzeby inwestycji. Projekt przewiduje możliwość wypłaty zaliczek w wysokości do 85 proc. odszkodowania.

Sejm będzie kontynuował prace nad rządowym projektem nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Projekt przewiduje uruchomienie centralnej elektronicznej rejestracji, która ma zwiększyć dostępność wizyt, skróci czas oczekiwania i ułatwi pacjentom wybór najlepszego terminu i placówki.

Sejm zajmie się również poselskim projektem ustawy firmowanym przez posłankę KO Katarzynę Piekarską, który zakłada wprowadzenie całkowitego zakazu trzymania psów na uwięzi.

W czwartek Sejm będzie pracował nad kilkoma rządowymi projektami deregulacyjnymi, a także przeprowadzi pierwsze czytanie przedstawionego przez prezydenta Karola Nawrockiego projektu ustawy o zapewnieniu realizacji inwestycji Centralnego Portu Komunikacyjnego. Projekt zakłada zakończenie prac budowlanych na nowym lotnisku, które ma powstać pod Baranowem, oraz uzyskanie certyfikacji i zgód na uruchomienie operacji lotniczych do końca grudnia 2031 r.

W piątek posłowie przeprowadzą pierwsze czytanie rządowego projektu nowelizacji Prawa o ruchu drogowym, który zakłada, że kierowca, który będzie prowadził pojazd pomimo zatrzymania mu prawa jazdy, będzie karany cofnięciem uprawnień do kierowania pojazdem. Izba ma się też zająć rządowym projektem zakładającym uruchomienie bezpłatnego Portalu Danych o Obrocie Mieszkaniami (DOM).

# # #

Dziś o godz. 11 Senat rozpocznie dwudniowe posiedzenie; izba zajmie się m.in. nowelizacją Kodeksu pracy, która zakłada, że okresy przepracowane na umowach cywilnoprawnych czy jednoosobowej działalności gospodarczej będą wliczane do stażu pracy. W porządku obrad jest też nowela Prawa pocztowego, która przewiduje skrócenie czasu przechowywania przesyłki niedoręczalnej z 12 do 6 miesięcy oraz zwolnienie części operatorów z obowiązku składania sprawozdań.

Senatorowie zajmą się też ustawą o ratyfikacji Traktatu o wzmocnionej współpracy i przyjaźni między RP a Republiką Francuską, podpisanego w Nancy 9 maja 2025 r. Traktat polsko-francuski zacieśnia współpracę obu krajów w dziedzinach m.in. bezpieczeństwa, dziedzictwa kulturowego i rozwoju energetyki jądrowej.

Senat wysłucha sprawozdania Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2024 roku wraz z Informacją o podstawowych problemach radiofonii i telewizji w 2024 roku oraz informacji o działalności Rady Mediów Narodowych w 2024 r.

# # #

Dziś w Zegrzu Południowym wicepremier, szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz weźmie udział w uroczystości podpisania umowy pomiędzy Wojskowymi Zakładami Łączności Nr 1 S.A. a Agencją Uzbrojenia na dostawę 56 sztuk Mobilnych Węzłów Łączności (MCC) na potrzeby II fazy Programu WISŁA. Planowane jest wystąpienie szefa MON.

Jak przypomina MON, program WISŁA to flagowy projekt Sił Zbrojnych RP, którego celem jest stworzenie wielowarstwowej obrony powietrznej opartej na nowoczesnych technologiach, kompatybilnych z rozwiązaniami NATO, a Mobilne Węzły Łączności produkcji WZŁ Nr 1 S.A. „stanowią istotny element infrastruktury łączności w ramach całego systemu, zapewniając bezpieczną, odporną na zakłócenia i szyfrowaną komunikację na poziomie taktycznym i operacyjnym”.

Umowa przewiduje dostawy MCC w latach 2027–2030 wraz z pakietem logistycznym i pakietem szkoleniowym. Wartość kontraktu to ponad 2 mld złotych.

ZAGRANICA

Prezydent RP Karol Nawrocki, który uczestniczy w Nowym Jorku w tygodniu wysokiego szczebla 80. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ, spotka się w ostatnim dniu swej wizyty m.in. z prezydentem Czarnogóry Jakovem Milatoviciem i prezydentem Korei Południowej Li Dze Mjungiem. Weźmie też udział w V Szczycie Międzynarodowej Platformy Krymskiej, na którym wygłosi przemówienie. Polski prezydent będzie także uczestniczył w debacie wysokiego szczebla Rady Bezpieczeństwa ONZ w sprawie sztucznej inteligencji i międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, gdzie również wygłosi przemówienie.

# # #

Dziś w Kwaterze Ponarskiej znajdującej się w lesie ponarskim pod Wilnem odbędą się uroczystości upamiętniające Ofiary Zbrodni Ponarskiej w Wilnie i na Wileńszczyźnie – największej zbrodni popełnionej w okresie okupacji niemieckiej na Kresach Północno-Wschodnich II Rzeczypospolitej. Uroczystości rozpoczną się w południe polową mszą świętą, następnie odbędzie się apel pamięci. Natomiast o godz. 17 w Domu Kultury Polskiej w Wilnie zaplanowano Konferencję ponarską. Upamiętnienie jest organizowane m.in. przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Zbrodnią w Ponarach nazywane są zbiorowe egzekucje przeprowadzane przez okupantów niemieckich i ich litewskich kolaborantów w latach 1941–1944 nieopodal miejscowości Ponary pod Wilnem. Były one największą zbrodnią popełnioną w okresie okupacji niemieckiej na Kresach Północno-Wschodnich II Rzeczypospolitej. Dokładna liczba ofiar pozostaje trudna do ustalenia ze względu na fakt, że w ostatnim okresie wojny Niemcy ekshumowali masowe groby i spalili większość zwłok. W literaturze przedmiotu szacowano ją zwykle na około 100 tys. osób, wśród nich ok. 60–70 tys. Żydów. Wśród ofiar byli także Polacy, Białorusini, Romowie, Tatarzy i Litwini oskarżani o działalność antyniemiecką oraz jeńcy Armii Czerwonej.

Szacuje się, że Polacy stanowili około 2 proc. wszystkich ofiar rozstrzelanych w Ponarach. Były wśród nich osoby skazane na śmierć decyzją niemieckich sądów, zatrzymane podczas łapanek ulicznych oraz zakładnicy dobierani spośród polskich elit na podstawie tzw. list proskrypcyjnych przygotowanych przez litewską policję Saugumę. W Ponarach rozstrzelano uczniów wileńskich gimnazjów, harcerzy, przedstawicieli inteligencji, księży, profesorów Uniwersytetu Stefana Batorego, żołnierzy Armii Krajowej.

SPORT

O godz. 14 czasu polskiego w Manili polscy siatkarze zagrają z Turcją w ćwierćfinale mistrzostw świata. Biało-czerwoni, którzy trzy poprzednie mundiale kończyli z medalem, w tym dwukrotnie złotym, są zdecydowanym faworytem. Jednak prowadzeni przez doświadczonego serbskiego trenera Slobodana Kovaca rywale prezentują na Filipinach życiową formę i po raz pierwszy awansowali do czołowej ósemki globu. Turcy do tej pory nie doznali porażki w turnieju, m.in. w fazie grupowej pokonali Japonię i Tunezję, a w 1/8 finału wygrali z Holendrami 3:1. Drużyna notowana na 17. miejscu w rankingu FIVB przed rozpoczęciem imprezy już awansowała na 14. pozycję.