FAS – Alkoholowy Zespół Płodowy. Skutki, których można w 100% uniknąć

9 września na całym świecie przypomina się zasadę prostą i bezdyskusyjną: w ciąży nie ma bezpiecznej dawki alkoholu. Dzień ten wybrano symbolicznie – 9. dzień 9. miesiąca ma przywoływać dziewięć miesięcy ciąży i apel o całkowitą abstynencję. Pierwsze obchody odbyły się 9.09.1999 r. w Auckland (Nowa Zelandia); dziś to inicjatywa globalna.

Czym jest FAS i FASD

FAS (Alkoholowy Zespół Płodowy) to najcięższa postać zaburzeń poalkoholowych u dziecka. W spektrum FASD mieszczą się także częściowy FAS (pFAS), neurorozwojowe zaburzenia zależne od alkoholu (ARND) i wady wrodzone zależne od alkoholu (ARBD). Skutki obejmują wady narządów, uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, opóźnienie rozwoju i poważne problemy w funkcjonowaniu poznawczym i społecznym.

Polskie dane (opracowania ekspertów KCPU/PARPA) wskazują, że FASD dotyczy ≥20/1000 dzieci, a pełnoobjawowy FAS ok. 4/1000 – częściej niż zespół Downa czy zaburzenia ze spektrum autyzmu.

Głos specjalistów

„Najlepsza rada to unikać wszelkiego alkoholu w ciąży” – podkreśla amerykańskie CDC, przypominając, że dzień 9/9 ma właśnie temu służyć.

Polskie rekomendacje ginekologiczne mówią wprost: „Ponieważ nie jest znana ‘bezpieczna dawka’ alkoholu w ciąży, jedynie abstynencja chroni dziecko przed FASD.”

Psycholożka i badaczka FASD Teresa Jadczak-Szumiło nazywa FASD „epidemią XXI wieku”, zwracając uwagę na złożone, długotrwałe trudności dzieci i konieczność systemowego wsparcia rodzin. 

Drastyczne przykłady: co naprawdę się dzieje

Skala szkód nie jest abstrakcyjna. W Tomaszowie Mazowieckim w 2013 r. pijana 24-latka urodziła chłopca, który miał 4,5 promila alkoholu we krwi pępowinowej – dawkę śmiertelną dla dorosłego. Dziecko trafiło w ciężkim stanie na OIOM; sprawą zajęła się prokuratura. Lekarze informowali potem o poprawie stanu noworodka, ale ryzyko odległych następstw neurologicznych po takiej ekspozycji jest realne.

To nie odosobniony dramat; polskie publikacje medyczne i materiały profilaktyczne opisują u dzieci z FASD trwałe deficyty uwagi i pamięci, trudności z rozumowaniem przyczynowo-skutkowym, problemy szkolne i społeczne oraz zwiększone ryzyko zaburzeń psychicznych w dorosłości.

Tomaszów Mazowiecki: gdzie szukać pomocy

W powiecie tomaszowskim działa Regionalny Punkt Diagnozy i Terapii FAS/FASD przy PCPR – oferuje bezpłatne wsparcie diagnostyczne i terapeutyczne dla dzieci i młodzieży narażonych prenatalnie na alkohol oraz ich rodzin. To miejsce pierwszego kontaktu dla rodziców, opiekunów i specjalistów z regionu.

Dlaczego „zero alkoholu” to jedyna bezpieczna opcja

Alkohol swobodnie przenika przez łożysko; metabolizm płodu jest niewydolny, a rozwijający się mózg szczególnie wrażliwy. Stąd konkluzja medycyny opartej na faktach: nie istnieje dowód na jakąkolwiek „bezpieczną” ilość – także wina czy piwa – na żadnym etapie ciąży. Każda dawka może szkodzić; jedyną skuteczną profilaktyką jest całkowita abstynencja.

Jeśli potrzebujesz wsparcia

• Porozmawiaj z lekarzem rodzinnym, położną lub ginekologiem.
• W Tomaszowie i okolicy skorzystaj z PCPR/Regionalnego Punktu FAS/FASD (diagnoza, terapia, poradnictwo).

9 września przypomina o odpowiedzialności, ale i o tym, że FASD jest w 100% możliwe do zapobieżenia. To decyzja, która ratuje zdrowie i przyszłość dziecka – i której nie da się niczym „odrobić” po fakcie. 

Gdzie szukać pomocy na miejscu

Bezpłatne doradztwo FAS w Tomaszowie
ul. Św. Antoniego 55 – każdy 1. i 3. piątek miesiąca, 14:00–17:00 (dla rodziców/opiekunów dzieci z FAS). Informację publikuje Urząd Miasta. 

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie / Ośrodek Interwencji Kryzysowej (OIK)
ul. Św. Antoniego 41, tel. 44 724 69 49, infolinia 800 112 261. Dla osób w kryzysie, także wsparcie psychologiczne/prawne.

Poradnia Leczenia Uzależnień (TCZ)
ul. Graniczna 63, tel. 44 725 72 17. Leczenie uzależnień (także alkohol).

Poradnia psychologiczna dla dzieci i młodzieży
(CZP/placówki lokalne) – np. Psychomedico, ul. Jerozolimska 11/15C, tel. 784 225 166 (II poziom referencyjny)

MOPS – wsparcie rodziny, procedury i świadczenia
ul. Cekanowska 5, centrala 44 723 34 89; informacje dot. świadczeń i wsparcia.

Punkty regionalne (Łódź)

Regionalny Punkt Diagnozy i Terapii FASD – RCPS w Łodzi
ul. Snycerska 8, 42 203 48 53, e-mail: [email protected] (kompleksowa diagnoza, dyżury specjalistów)

Ogólnopolskie, całodobowe i bezpłatne linie

• 800 70 2222 – Centrum Wsparcia (kryzys psychiczny, 24/7).
• 800 199 990 – Ogólnopolski Telefon Zaufania „Uzależnienia” (KCPU).
• 116 111 – Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży (24/7). 

W nagłych zagrożeniach zdrowia/życia dzwoń 112.